Jednym z podstawowych sposobów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jednym z podstawowych sposobów"

Transkrypt

1 I S S N Biulet yn Krajowego Centrum ds. AIDS Nr 3 (37) / 2008 w numerze: Kierunki działań pedagogicznych w zakresie profilaktyki AIDS mgr inż. Mieczysław Biernat str. 1-3 Relacja z XVII Międzynarodowej Konferencji HIV/AIDS Maryla Rogalewicz Analiza informacji prasowych z zakresu HIV/AIDS, II kwartał 2008 Małgorzata Olczyk Aspekty str. 4 str. 5 Przemówienie Pana Adama Fronczaka, Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Zdrowia RP podczas Sesji Specjalnej Zgromadzenia Ogólnego ONZ ws. HIV/AIDS str. 6-7 Rozstrzygnięcie konkursu na kartkę świąteczną Kampania,,Wróć bez HIV Joanna Głażewska Całodobowy Telefon Zaufania AIDS (+22) Lekarze specjaliści dyżurują: we wtorki i czwartki w godz. 17:00 19:00 AIDS Zielona Linia Ośrodek Informacji o HIV/AIDS (+22) str. 8 (+22) poniedziałki, środy w godz. 13:00 18:00 wtorki, czwartki i piątki w godz. 10:00 16:00 Poradnia Internetowa HIV i AIDS GG: w środy godz. 20:00-22:00 Kierunki działań pedagogicznych w zakresie profilaktyki AIDS Jednym z podstawowych sposobów ograniczania liczby nowych zakażeń wirusem HIV jest dobrze zorganizowana i przemyślana działalność pedagogiczna i profilaktyczna dla całego społeczeństwa, z uwzględnieniem specyfiki określonych grup. Grupą szczególnie narażoną na możliwość zakażenia HIV (pierwsze kontakty seksualne, próby zażywania narkotyków) jest młodzież. Istnieje zatem potrzeba takich działań informacyjnych i wychowawczych, które byłyby ściśle nastawione na zapobieganie HIV wśród młodzieży i jednocześnie dostosowanie do obecnego poziomu jej wiedzy oraz emocjonalnego zaangażowania w ten problem 1. Biorąc pod uwagę fakt, że współczesna młodzież, nie tylko w Polsce, wcześnie zaczyna życie płciowe, profilaktyka zapobiegająca zakażeniu wirusem HIV powinna przede wszystkim dotyczyć młodzieży gimnazjalnej. Taka profilaktyka wpisana jest w szkolne systemy wychowawcze w Niemczech i w Szwecji. Składa się na nią spokojna i wyważona informacja o współżyciu płciowym z jednoczesnym zapoznaniem z zasadami tzw. bezpieczniejszego seksu. U podstaw takiej edukacji leży zapewne słuszne przekonanie, iż pewnych zjawisk w życiu społecznym nie da się skutecznie zahamować, ani też tym bardziej cofnąć. Nie można ich również wyeliminować. Wobec tego należy robić wszystko, by przynosiły one możliwie najmniejsze szkody społeczne 2. W tym zakresie ogromne znaczenie mają działania pedagogiczne reprezentowane przez szkołę. Młodzi ludzie muszą otrzymywać informacje, aby móc ochronić się przed HIV i innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Mijają kolejne lata epidemii HIV, a wiele młodych osób ma bardzo małą wiedzę na temat seksualności. Wiele spośród nich nie wie dokładnie, jak przenosi się HIV i nie potrafi określić potencjalnego ryzyka zakażenia. Dlatego też edukacja na ten temat to pomoc w dokonaniu zmian w stylu życia i zachowaniach. Jedyną szczepionką przeciw AIDS jest obecnie wiedza. Wiedza, która potrafi uchronić i zapobiec nowym zakażeniom wśród młodych ludzi dorastających w dobie AIDS. Od stopnia przygotowania młodzieży i jej wiedzy mogą zależeć jej losy. Byłoby niewątpliwie najlepiej, gdyby rodzice uczyli swoje dorastające dzieci wszystkiego, co powinny one wiedzieć na temat miłości, seksu i zagrożeń tego świata 3. Wiedza ta jest szczególnie istotna ze względów społecznych, m.in. po to, aby nie dyskryminować i nie izolować ludzi zakażonych wirusem, aby mogli normalnie żyć i funkcjonować w społeczeństwie. Należy wyraźnie zaznaczyć, że edukacja seksualna i nauka o tym, jak żyć, aby być zdrowym których częścią jest wiedza o zapobieganiu AIDS nie znalazły jeszcze należytego miejsca w programach szkolnych. Od kilku lat obserwujemy zjawisko formalizowania i profesjonalizacji profilaktyki w szkole. Upływający czas oraz gromadzone doświadczenia pozwalają coraz odważniej formułować ważne 1 Szymańska M. M., Woynarowska B., Pułtorak M., Wojciechowska A., Poziom wiedzy i postawy młodzieży szkolnej wobec HIV/AIDS w Polsce, Problemy Rodziny, 1992, nr 2, s Katula S., Machel H., Narkomania HIV AIDS zagrożenia społeczne, profilaktyka, terapia, resocjalizacja, Oficyna Wydawnicza Polczek, Gdańsk 1993, s Daniluk Kula B., Gładysz A., Ocena wiedzy i postaw młodzieży szkół podstawowych na temat zakażenia HIV i AIDS, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998, s

2 2 dylematy, poszukiwać coraz bardziej twórczych rozwiązań, coraz śmielej wprowadzać nowe, skuteczniejsze strategie i metody działania. Są też takie zagadnienia, które nadal wyzwalają dużo emocji i są przyczyną wielu nieporozumień. Należy do nich m. in. miejsce i rola nauczyciela w profilaktyce szkolnej. Program profilaktyczny powinien dawać gwarancję korzyści wszystkim jego uczestnikom, a w szczególności odbiorcom. Jakość programu jest kategorią wielowymiarową, toteż standardy odnoszą się do wielu obszarów działań profilaktycznych. Do obszarów najważniejszych należą: bezpieczeństwo uczestników, adekwatność, skuteczność, zakres i czas trwania, formy i metody pracy, organizacja programu. Działania profilaktyczne przede wszystkim nie mogą powodować szkód. Uczestnicy nie mogą być manipulowani, ranieni przez obrażanie ich intymnych problemów na forum czy atakowanie systemu wartości 4. Warunkiem skuteczności szkolnego programu profilaktyki jest usunięcie czynników torujących drogę problemowym zachowaniom wychowanków 5. Program profilaktyczny powinien być oparty na umowie między prowadzącym zajęcia i młodzieżą, zakładającej zaufanie, więź i zgodę na zmianę 6. Pierwszym wymogiem jakiejkolwiek działalności zapobiegawczej jest wysłanie informacji, która dotrze bezpośrednio do konkretnej osoby i zaangażuje ją w aktywny i odpowiedni sposób. Drugim wymogiem jest umieszczenie przesłania we właściwym, ściśle określonym kontekście. Kontekst taki powinien być na bieżąco wzbogacany i przekształcany przez wprowadzanie w życie nowych pomysłów, pod wpływem indywidualnych i grupowych reakcji odbiorców, w dynamicznym procesie konstruowanym zgodnie z potrzebami i odczuciami adresatów. W działalności zapobiegawczej szkoły należy dostarczać informacji, które są: prawidłowe, realistyczne, pełne, dostępne, umieszczone we właściwym kontekście, systematyczne, zgodne ze społeczną rzeczywistością, ukierunkowane tak, aby osiągnąć maksymalny udział odbiorców. Analizując zachowania będące oddziaływaniami wychowawczymi i profilaktycznymi, można określać wzajemne relacje między działaniami wychowawcy a działaniami wychowanka. We współczesnym systemie szkolnym głównym terenem pracy wychowawczo profilaktycznej jest klasa. Częstość przebywania uczniów tej samej klasy ze sobą oraz fakt, że odbywa się to w okresie, gdy są oni wyjątkowo podatni na wpływ otoczenia sprawiają, że klasa jako grupa ma znaczny wpływ zarówno na osiągnięcia uczniów w nauce, jak i przejawiane przez nich postawy i zachowania. Niemałą w tym rolę odgrywają powstające w klasie w wyniku wzajemnych oddziaływań na siebie uczniów różne zjawiska grupowe takie, jak: normy grupowe, struktura grupowa, przywództwo, klimat grupowy czy spoistość klasy. Niezależnie od przemian, jakim ulegała rodzina w procesie rozwoju społecznego, jej funkcja wychowawcza zawsze była uważana za elementarną 7. Nie żyjemy jednak w świecie idealnym i większość uczniów zdobywa informacje na ten temat z innych źródeł, najczęściej za pośrednictwem telewizji bądź przyjaciół. Jest to o tyle niebezpieczne, że młody człowiek pozyskuje w ten sposób niepotwierdzone i często błędne informacje. Wiele się pisze i mówi o AIDS, najczęściej robi to szkoła, rodzice oraz środki masowego przekazu, ale często nie jest to przeprowadzone w sposób fachowy. Dlatego młodzież zdana jest na domysły i własne poszukiwania najczęściej wśród swoich rówieśników, Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce wg Państwowego Zakładu Higieny Kwiecień-czerwiec 2008 nowo wykryte zakażenia HIV 204 zakażenia w wyniku używania narkotyków drogą dożylną 9 zakażenia drogą ryzykownych kontaktów heteroseksualnych 15 zakażenia drogą ryzykownych kontaktów homo i biseksualnych 11 inne/zakażenia bez informacji o drodze zakażenia 169 Od wykrycia pierwszego przypadku zakażenia HIV w Polsce (1985 r.) do zarejestrowano: zakażenia obywateli polskich zakażenia w wyniku używania narkotyków drogą dożylną zachorowania na AIDS zgony w wyniku AIDS Szymańska J., Standardy szkolnych programów profilaktycznych, Remedium nr 12 (109), 2002, s Szymańska J., Działania profilaktyczne a klimat szkoły, Remedium nr 2 (120), 2003, s Pasek M., Parę refleksji na temat profilaktyki, Remedium nr 11 (108), 2002, s Suchodolski B. (red.), Pedagogika. Podręcznik dla kandydatów dla nauczycieli, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985, s. 205.

3 3 tak samo nieświadomych zagrożenia jak oni sami. W obecnych warunkach życia, gdzie następują gwałtowne zmiany w obyczajowości erotycznej i akceleracja dojrzewania młodzieży, problemy AIDS są zbyt ważne, aby pozostawić je intuicji i domysłom. W szybko zmieniających się społeczeństwach rodzina traci częściowo swoje funkcje wychowawcze, zmieniają się cele wychowania aprobowane przez rodziców. O ile dawniej rodzina koncentrowała się na przekazie określonych wartości i norm, o tyle obecnie przekazuje dzieciom wiedzę i umiejętności, jak zachowywać się w różnych życiowych sytuacjach w sposób skuteczny i elastyczny 8. Rozmowy z dorastającymi dziećmi na tematy dotyczące rozwoju płciowego, uczuć ludzkich czy zachowań seksualnych, chociaż dotyczą życia codziennego, są niejednokrotnie dla rodziców bardzo trudne. Taka sytuacja powoduje konieczność włączenia się szkoły w proces edukacyjno wychowawczy, dotyczący powyższych zagadnień. Edukacja w zakresie HIV/AIDS jest procesem długotrwałym, fragmentem procesu socjalizacji oraz kształtowania relacji międzyludzkich. Seksualna edukacja młodzieży wciąż budzi kontrowersje, jednak wiele danych wskazuje, że przystosowane do wieku szkolne programy prowadzące do ograniczenia ryzykownych zachowań pomagają zmniejszyć aktywność seksualną młodocianych 9. Przemiany w obyczajowości seksualnej młodzieży nie są wyodrębnionym zjawiskiem, lecz podlegają ogólniejszym prawom dotyczącym postaw wobec seksu, pełnionych ról płciowych, zależą również od czynników społeczno kulturowych. Obyczajowość seksualna kształtowana jest w głównej mierze przez mass media, środowisko, rodzinę a także przez czynniki intrapsychiczne. Należy pamiętać o tym, że postawy ujawnione w stosunku do seksu mogą być w dużym stopniu generowane przez środowisko i presję grupy 10. Przekazywanie wiedzy było pierwszym etapem działalności podjętej na rzecz przeciwdziałania epidemii. Oczywiste jest, że jedynie w pełni poinformowane społeczeństwo jest w stanie skutecznie walczyć z każdą chorobą, także z AIDS. Podnoszenie działań edukacyjnych należy stale pobudzać przez konstruowanie i wdrażanie programów adresowanych do konkretnej grupy odbiorców. Programy edukacyjne powinny być dobrze przygotowane pod względemmerytorycznym, metodologicznym i organizacyjnym. W odniesieniu do AIDS formowanie strategii edukacyjnych dostosowanych do uwarunkowań kulturowych i indywidualnych potrzeb odbiorców, możliwe jest jedynie przez systematyczne gromadzenie ilościowych i jakościowych danych o tym, co ludzie wiedzą o AIDS, skąd czerpią informacje, co czują w związku z tym problemem oraz czy i w jaki sposób popełniają ryzykowne zachowania dotyczące możliwości zakażenia HIV 11. Obecnie społeczeństwo jest zmęczone tematem HIV/AIDS i niejako zobojętniało na przekazy profilaktyczne. Dzięki jawności dyskursu publicznego na tematy dotychczas tabuizowane, społeczny odbiór epidemii HIV/AIDS może ulec zasadniczej zmianie. Działania pedagogiczne, jako składnik interdyscyplinarnej pomocy, wpływają na zmianę postaw i zachowań zdrowej części społeczeństwa. To właśnie działania szkoły i zespołu pedagogicznego stają przed wyzwaniem przygotowania ucznia do świadomego uczestnictwa w życiu osobistym i społecznym. Zwieńczeniem takich oddziaływań powinno być umiejętne zapobieganie fałszywemu poczuciu bezpieczeństwa wśród młodzieży oraz wzbudzanie poczucia odpowiedzialności za własne zdrowie. mgr inż. Mieczysław Biernat Krajowe Centrum ds. AIDS Zamawiającym Roku 2007! Decyzją Kapituły Nagrody Publicus, przyznawanej przez redakcję miesięcznika Zamówienia Publiczne Doradca wyróżniającym się uczestnikom ogólnopolskiego rynku zamówień publicznych, Krajowe Centrum ds. AIDS w tegorocznej edycji nagrody Publicus otrzymało I miejsce i tytuł Za ma wia ją cy Ro ku Wy róż nie nie to wy ni ka z fak tu, że zgod nie z ra por tem Urzę du Za mó wień Pu blicz nych, Kra jo we Cen trum ds. AIDS w ro ku 2007 nie po peł ni ło żad - nych na ru szeń prze pi sów Usta wy pra wo za mó wień pu blicz nych w po stę po wa niach prze tar go wych pod le ga ją cych obo wiąz ko wej kon tro li uprzed niej Pre ze sa UZP. Po zo sta ły mi no mi no wa ny mi do tej na gro dy by ły na stę pu ją ce in sty tu - cje: Urząd Miej ski w Gli wi cach, Urząd Mia sta Ło dzi, Urząd Miej ski w San do mie rzu oraz Za kład In ży nie rii Miej skiej Sp. z o.o. w Mi ko ło wie. 8 Mariański J., Między sekularyzacją a ewangelizacją. Wartości prorodzinne w świadomości młodzieży szkół średnich, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2003, s Decarlo P., Skuteczność profilaktyki zakażeń HIV, Seksuologia 5/6 (1997), s ; Pawelski A., Przedwczesna inicjacja seksualna jako czynnik zagrożenia AIDS, Seksuologia 5/6 (1997), s Jasiński M., Przemiany obyczajowości seksualnej młodzieży [w:] Młodzież miłość AIDS Ty, Materiały pokonferencyjne, Regionalny Ośrodek Metodyczno Edukacyjny Metis, Katowice 2000, s DiClemente R., Peterson J., Preventing AIDS, Theories and Methods of Behavioral Interventions, New York and London 1994, s. 1 3.

4 4 Re la cja z XVII Mię dzy na ro do wej Kon fe ren cji HIV/AIDS Wdniach 3 8 sierp nia 2008 r. w sto li cy Mek sy ku pod ha - słem "Po wszech ne dzia ła nie te raz" od by ła się XVII Mię dzy na ro do wa Kon fe ren cja do ty czą ca wal ki z AIDS. W kon fe ren cji uczest ni czy ło po nad 22 ty sią ce osób, a wśród nich po li ty cy, na ukow cy, le ka rze, przed sta wi cie le or - ga ni za cji rzą do wych i po za rzą do wych oraz oso by ży ją ce z HIV/AIDS z ca łe - go świa ta. To wa rzy szy ło im oko ło 3000 dzien ni ka rzy, na bie żą co re la cjo nu ją - cych wy da rze nia. Pod czas ce re mo nii otwar cia go ści po wi tał pre zy dent Mek sy ku Fe li pe Cal de ron Hi no jo sa. Do po wi tań swój głos do łą czył Dy rek tor Ge ne ral ny Or - ga ni za cji Na ro dów Zjed no czo nych Ban Ki -Mo on. Po wie dział on m.in., że więk szość kra jów wciąż jesz cze ma do po - ko na nia dłu gą dro gę, wy ty czo ną w Mi le - nij nych Ce lach Roz wo ju. Skut ki bę dą wi docz ne w wie lu dzie dzi nach, gdyż Ce - le Mi le nij ne nie ist nie ją sa me dla sie bie. Wal cząc z AIDS ma ją spo wo do wać rów - nież wy eli mi no wa nie bie dy i gło du, ogra - ni cze nie śmier tel no ści dzie ci, po pra wę zdro wia ko biet, za trzy ma nie roz prze strze - nia nia się ma la rii i za pa le nia płuc oraz roz wi nię cie sys te mu ochro ny zdro wia. Pe ter Piot, szef oen ze tow skie go pro gra mu ds. HIV/AIDS, UNA IDS pod kre ślił, że na le ży sta now czo od - rzu cić ja kie kol wiek pró by tak zwa nej nor ma li za cji AIDS i za cząć trak to wać epi de mię jak szcze gól ny pro blem zdrowia publicznego. W chwi li obec - nej bar dziej niż kie dy kol wiek po - trzeb na jest wy jąt ko wa od po wiedź na epi de mię. W związ ku ze wzro stem kosz tów pre wen cji i le cze nia w cią gu naj bliż szych dzie się ciu lat bę dzie co raz bar dziej bra ko wać środ ków fi - nan so wych na AIDS. Se kre tarz ds. Zdro wia Mek sy ku, Jo sé Án gel Cór do ba Vil la lo bos po wie - dział, że ze bra nie się i dys ku sja nad ogra ni cze niem roz prze strze nia nia się AIDS na świe cie jest mo men tem hi sto rycz nym, gdyż w związ ku z nie - prze wi dy wal no ścią kie run ków epi de - mii, mu si ist nieć wspól na od powiedzial ność za pod ję cie od po wied nich dzia łań. W imie niu mi lio nów cho rych wy - stą pił 33-let ni miesz ka niec Hon du ra - su. Prze ciw tej cho ro bie,,mo że my i mu si my zro bić to, co naj lep sze - mó - wił pod czas otwar cia or ga ni za tor kon fe - ren cji i prze wod ni czą cy Mię dzy na rodo we go Sto wa rzy sze nia AIDS (IAS), Pe dro Cahn. Pod czas in au gu ra cji wy stą pi li tancerze mek sy kań scy z pro gra mem ar ty stycz nym opar tym na mo ty wach et nicz nych. W cza sie kon fe ren cji na uli cach Mek sy ku od by wa ły się ma ni - fe sta cje prze ciw dys kry mi na cji sek su - al nej i ho mo fo bii, prze ciw wy so kim ce nom le ków an ty re tro wi ru so wych oraz obo jęt no ści po li ty ków na pro ble - my osób ży ją cych z HIV. Te ma ty se sji za pla no wa nych w cza - sie kon fe ren cji obej mo wa ły na stę pu ją - ce ob sza ry: bio lo gia i pa to ge ne za HIV; ba da nia kli nicz ne, le cze nie i opie ka nad cho ry mi; epi de mio lo gia, pre wen cja i ba - da nia me tod pre wen cji; za gad nie nia so cjo lo gicz ne, be - ha wio ral ne i eko no micz ne; po li ty ka wo bec AIDS. Głów ne te ma ty dys ku sji pro wa dzo - nych w cza sie kon fe ren cji do ty czy ły po szu ki wań szcze pion ki prze ciw AIDS, no wych me tod le cze nia oraz spo so bów wal ki z dys kry mi na cją, któ rej w wie - lu miej scach świa ta do - ś w i a d c z a j ą oso by ży ją ce z HIV. Na konferen cji zaprez e n t o w a n o 5000 pla ka tów tematycznych w y b r a nyc h spo śród na de sła nych ko lej - ne 2742 zo sta ły na gra ne na CD -ro - my i do łą czo ne do ma te ria łów kon fe ren cyj nych. Te ma ty po ru sza ne w ra mach pro - gra mu na uko we go to m.in.: dłu go ter - mi no wy wpływ le cze nia an tyre trowi ru so we go ARV na dzia ła nie ko mó - rek mó zgo wych, ana li za ry zy ka za wa łu ser ca u pa cjen tów otrzy mu ją cych ARV, stra te gie za po bie ga nia HIV. Miej scem, w któ rym moż na by ło po dzie lić się do świad cze nia mi, wziąć udział w warsz ta tach, za po znać z dzia - ła nia mi or ga ni za cji po za rzą do wych z ca łe go świa ta by ła Glo bal na Wio ska. Moż na tam by ło rów nież prze dys ku - to wać te ma ty ze spe cja li sta mi pro wa - dzą cy mi se sje ple nar ne. Or ga ni za cje lo kal ne z ca łe go świa ta, bio rą ce udział w ry wa li za cji o na gro dę Czer wo nej Ko kard ki Na - ro dów Zjed no czo nych za pra sza ły do dys ku sji nad spo so ba mi ak ty wi za cji i po mo cy śro do wi skom lo kal nym, aby mo gły włą czać się w dzia ła nia ma ją ce na ce lu za po bie ga nie HIV/AIDS i po moc oso bom ży ją - cym z HIV w ich regio nie. Na te re nie Glo bal nej Wio ski od - by wa ły się rów nież wy sta wy fo to gra - fii, pla ka tów i rę ko dzie ła przedsta wia ją ce wpływ epi de mii HIV na ży cie ludz kie. Kon fe ren cja po raz pierw szy od by - wa ła się w Ame ry ce Ła ciń skiej, co jest szcze gól nie waż ne dla roz wo ju stra te - gii za po bie ga nia HIV/AIDS w tej czę - ści świa ta. Ma ry la Ro ga le wicz

5 Analiza informacji prasowych z zakresu HIV/AIDS, II kwartał Od kwiet nia do lip ca na ła mach pol skiej pra sy uka za ło się 297 pu bli ka cji, któ rych treść do ty - czy ła róż nych aspek tów HIV/AIDS. Pod wzglę dem ilo ścio wym moż na mó - wić o pew nej rów no wa dze, bo wiem licz ba do nie sień pra so wych w po szcze - gól nych mie sią cach nie róż ni ła się od sie bie w spo sób zna czą cy. W ma ju mi nę ło ćwierć wie ku od - kąd świat usły szał o wi ru sie HIV. W wie lu pu bli ka cjach od nie sio no się do tam te go cza su, przed sta wia jąc hi sto rię wal ki z wi ru sem i je go spe cy - fi kę. Wi rus HIV jest bar dzo sa mo - dziel ny, w za sa dzie sa mo wy star czal ny i dla te go tak trud no z nim wal czyć. Dziś, kie dy na ukow com cią gle nie uda je się stwo rzyć szcze pion ki na HIV, któ ra wal czy ła by z sze ro kim spek trum od mian wi ru sa, ale tak że zapobiegałaby prze ni ka niu HIV do ko mó rek, naj waż niej szym środ kiem wal ki z eoidemią jest pro fi lak ty ka ma ją ca na ce lu za po bie ga nie po więk - sza niu się liczby za ka żo nych. W ob li czu trud no ści z wy na le zie - niem szcze pion ki prze ciw HIV, waż ne sta ją się wszel kie od kry cia, któ re choć w mi ni mal ny spo sób przy czy nia ją się do po stę pu w tej dzie dzi nie. Ostat nio opu bli ko wa no wy ni ki prac bry tyj skich spe cja li stów, któ rzy od kry li me cha nizm po zwa la ją cy two rzyć szcze pion ki prze ciw róż nym ro dza jom ra ka. Ich zda niem po zwo li to na wal - kę nie tyl ko z no wo two ra mi, ale rów nież z HIV/AIDS i ma la rią. Po za tym, jak po - ka zu ją ostat nie wy ni ki, co - raz więk szą efek tyw ność wy ka zu je te ra pia an ty re tro - wi ru so wa. Od mo men tu wpro wa dze nia w po ło wie lat 90-tych wie lo le ko wej te ra pii prze ciw wi ru so wej, śmier tel ność z po wo du AIDS spa dła o bli sko 40%, a czas ży cia cho rych wy - dłu żył się średnio o 14 lat. Waż nym te ma tem re la - cjo no wa nym przez dzien - ni ka rzy sta ły się dzia ła nia pro fi lak tycz ne, a wśród nich kam pa nie spo łecz ne. Kam pa nia pod ha słem Wy kres 1. Wróć bez HIV, or ga ni zo wa na przez Kra jo we Cen trum ds. AIDS roz po czę - ła się w tym ro ku w lip cu. Skie ro wa na jest do osób po dró żu ją cych za rów no po kra ju, jak i za gra ni cę w ce lach tu ry stycz nych i za wo do wych, a jej głów ne ce le to: ogra ni cze nie za się gu epi de mii HIV/AIDS, pod nie sie nie po zio mu wie dzy na te mat HIV/AIDS oraz za chę ce nie do wy ko na nia te stu w kie run ku HIV. In na kam pa nia spo łecz na, Ry zy - KO cha nia ru szy ła na war szaw skich uczel niach. Ce lem kam pa nii jest przede wszyst kim pod nie sie nie świa - do mo ści spo łecz nej, że za gro że nie HIV do ty czy każ de go z nas. Pro mu - jąc od po wie dzial ny styl ży cia, or ga ni - za to rzy chcą uświa do mić od bior com kam pa nii moż li we skut ki ry zy kow - nych za cho wań sek su al nych. Od bior - ca mi kam pa nii są głów nie stu den ci, lu dzie mło dzi, czę sto ży ją cy z dnia na dzień, szyb ko za wie ra ją cy zna jo mo - ści, rów nież przy pad ko we. Przed sta wia jąc waż ne wy da rze - nia, któ re zna la zły swo je od zwier cie - dle nie w pra sie, na le ży wspo mnieć o no wym pro jek cie usta wy o za po - bie ga niu za ka że niom oraz zwal cza - niu cho rób za kaź nych, któ ry wpły nął do Sej mo wej Ko mi sji Zdro wia. Usta wa za pew nia bez płat ny do stęp do świad czeń zdro wot nych (tak że Liczba doniesień prasowych na temat HIV/AIDS opublikowanych w prasie IV-VII 2008 r. za opa trzenia w le ki) oso bom za ka żo - nym HIV oraz cho rym na AIDS, któ re nie po sia da ją ubez pie cze nia zdro wot ne go. No wo ścią w tym pro jek cie jest to, że po zwa la on tak że na za sto so wa nie środ ków przy mu su bez po śred nie go w od nie sie niu do cho rych lub po dej rze wa nych o za - cho ro wa nie na cho ro bę szcze gól nie nie bez piecz ną i wy so ce za kaź ną, któ rzy od ma wia ją le cze nia. Na ko niec cie ka we wy ni ki ra por tów z ba dań, któ re na prze ło mie kwiet nia lip ca 2008 ro ku zo sta ły opu bli ko wa - ne w pol skiej pra sie. Je den z ra por tów przy go to wa ny przez prof. Zbigniewa Iz deb skie go, sek su olo ga, po da je: 11% żo na tych męż czyzn przy zna je się, że ma in ną part ner kę po za żo ną, co dzie sią ty zaś - wię cej niż jed ną. Oka - zu je się po za tym, że po nad po ło wa z tych męż czyzn nie uży wa pre zer wa tyw podczas kontaktów pozamałżeńskich. In ne ba da nia do ty czą ko biet oferujących płatne usługi seksualne i osób korzystających z tych usług: 11% li ce ali stów i 17% za wo do wych kie - row ców przy zna je się, że choć raz w ży - ciu za pła ci ło za seks, 8% męż czyzn w wie ku od 18 do 50 lat od wie dzi ło agen cję to wa rzy ską, a 12% ko biet za - ra bia ją cych na ży cie świadcząc ko mer - cyj ne kon tak ty sek su al ne to stu dent ki. Na zle ce nie Kra jo we go Cen trum ds. AIDS prof. Iz deb ski prze pro wa dził tak że ba da - nia do ty czą ce ini cja cji sek - su al nej Po la ków. Wy ni ka z nich, że ini cja cję sek su al - ną ma już za so bą 19% 15 i 16-lat ków. Znacz nie wię cej, bo aż 51% prze ży ło ini cja cję sek su al ną w gru - pie lat ków. Ba da nia po ka zu ją po nad to, że przed 15. ro kiem ży cia ini cja cję sek su al ną prze ży ło 7% ba - da nych, w tym 3% dziew - cząt i 10% chłop ców. Śred ni wiek pierwszych kontaktów seksualnych wy - niósł nie wie le po nad 19 lat dla ko biet i nie wie le po nad 18 lat dla męż czyzn. Małgorzata Olczyk

6 6 Prze mó wie nie Pa na Ada ma Fron cza ka, Pod se kre ta rza Sta nu w Mi ni ster stwie Zdro wia RP podczas Sesji Specjalnej Zgromadzenia Ogólnego ONZ ws. HIV/AIDS ONZ, No wy Jork, 11 czerw ca 2008 r. Sza now ny Pa nie Se kre ta rzu Ge ne ral ny, Pa nie Prze wod ni czą cy, Sza now ni Pań stwo, w imie niu pol skie go Rzą du pra gnę zło żyć na rę ce Se kre ta rza Ge ne ral ne - go ser decz ne po dzię ko wa nia za przed - sta wio ny ra port. Ra port ten po ka zu je nam, jak wie le mię dzy na ro do wa spo - łecz ność do ko na ła w kwe stii wal ki z epi de mią HIV/AIDS na świe cie, ale też wska zu je na wy zwa nia, któ re wciąż sto ją przed na mi. Pa nie Prze wod ni czą cy, Pol ska w peł ni iden ty fi ku je się z prze mó wie niem Sło we nii w imie niu Unii Eu ro pej skiej. Chcia łbym te raz po dzie lić się z Pań stwem kil ko ma spo - strze że nia mi z per spek ty wy kra jo wej. De kla ra cja Za an ga żo wa nia ws. HIV/AIDS z 2001 r., jak i przy ję ta sześć lat póź niej De kla ra cja Po li tycz na, sta ły się pod sta wą dla ca łe go po stę pu, ja ki do ko nał się w wal ce z epi de mią HIV/AIDS na świe cie. Dzię ki tym do - ku men tom ko niecz ność po sza no wa nia praw czło wie ka i god no ści ludz kiej w kon tek ście epi de mii zy ska ła więk szą ran gę. Dla te go wła śnie w wal ce z epi de - mią waż ne jest part ner stwo na po zio - mie mię dzy na ro do wym i kra jo wym, włą cza nie się or ga ni za cji róż ne go szcze bla i osób, w tym tak że osób ży ją - cych z wi ru sem i or ga ni za cji spo łe - czeń stwa oby wa tel skie go. Po zwól cie Pań stwo, że przej dę te - raz do omó wie nia po stę pu, ja ki do ko nał się w Pol sce w cią gu sied miu lat wdra ża nia po sta no wień De kla ra cji Za an ga żo wa nia ws. HIV/AIDS. W Pol sce, kra ju 38-mi lio no wym, każ de go ro ku wy kry wa się 700 za ka - żeń HIV. Od po cząt ku epi de mii, tj. od ro ku 1985, w na szym kra ju wy kry to 11,5 tys. za ka żeń, a sza cu je się, że w na szym kra ju ży je oko ło 30 tys. osób za ka żo nych HIV i cho - rych na AIDS. Mo że my za tem mó wić o sta bil nej sy tu acji epi de mio lo gicz - nej, któ ra nie wąt pli wie jest wy ni kiem od po wied nio wcze sne go pod ję cia dzia łań na szcze blu rzą do wym oraz sze ro kiej współ pra cy Rzą du z licz ny - mi or ga ni za cja mi po za rzą do wy mi. Prak tycz nie od pierw szych lat epi de mii Mi ni ster Zdro wia udzie la do ta cji ce lo wych or ga ni za cjom po za - rzą do wym na pro gra my pro fi lak tycz - ne oraz pro gra my ma ją ce na ce lu ogra ni cza nie ne ga tyw nych skut ków epi de mii. Od ro ku 2001 licz ba or ga ni - za cji po za rzą do wych, któ rym udzie lo - no do ta cji fi nan so wych, znacz nie wro sła. W ro ku 2007 udzie lo no do ta cji rzą do wych na wal kę z epi de mią HIV/AIDS oko ło 50 or ga ni za cjom spo łe czeń stwa oby wa tel skie go. Pol ska w wal ce z epi de mią HIV/AIDS po pie ra i re ali zu je za sa dę Trzech Jed no ści. W pol skim Rzą dzie ro lę ko or dy na to ra pro gra mu wal ki z epi de mią HIV/AIDS peł ni Mi ni ster Zdro wia, w imie niu któ re go dzia ła Kra jo we Cen trum ds. AIDS. Nie prze - rwa nie od ro ku 1994 wdra ża ne są ko - lej ne edy cje na ro do wej stra te gii prze ciw dzia ła nia epi de mii. Obec nie re ali zo wa ny jest Kra jo wy Pro gram Zwal cza nia AIDS i Za po bie ga nia Za - ka że niom HIV na la ta Sza now ni Pań stwo, po zwól cie mi Pań stwo po ru szyć kil ka kwe stii. Nie moż na mó wić o po - stę pie w wal ce z epi de mią, nie odnosząc się do kwe stii po wszech ne go do stę pu do dia gno sty ki, le cze nia an ty - re tro wi ru so we go i kom plek so wej opie - ki nad pa cjen ta mi za ka żo ny mi HIV i cho rymi na AIDS. Dzi siaj mam przy jem ność przy - po mnieć Pań stwu, że Pol ska by ła pierw szym w re gio nie Eu ro py Środ - ko wej i Wschod niej kra jem, któ ry za ofe ro wał pa cjen tom speł nia ją cym kry te ria me dycz ne bez płat ny do stęp do le ków an ty re tro wi ru so wych i te - stów do mo ni to ro wa nia te ra pii, w tym do ge no ty po wa nia. Od r do chwi li obec nej licz - ba pa cjen tów ob ję tych te ra pią ARV wzro sła po nad dwa i pół ra zy. Dzi siaj ta kie le cze nie otrzy mu ją wszy scy pa - cjen ci speł nia ją cy kry te ria me dycz ne, w tym tak że oso by z po pu la cji mar gi - na li zo wa nych, oso by osa dzo ne w za kła - dach pe ni ten cjar nych, cu dzo ziem cy sta ra ją cy się o sta tus uchodź cy w Pol - sce - le cze niem ARV ob ję tych jest 3,5 tys. pa cjen tów. Mi ni ster Zdro wia sys te ma tycz nie zwięk sza środ ki prze - zna czo ne na Pro gram le cze nia ARV. W r kwo ta ta wy no si ła pra wie 45 mln USD. W Pol sce, po dob nie jak w in nych kra jach, bo ry ka my się z pro ble mem ogra ni czo nych środ ków fi nan so wych, jed nak wy pra co wa ny od 2001 ro ku i sta le uspraw nia ny przez Kra jo we Cen trum ds. AIDS sys tem za ku pu le ków ARV oraz mo ni to ro wa nia go - spo dar ki le ko wej po zwo lił na opty ma - li za cję cen i efek tyw ne wy ko rzy sta nie po sia da nych środ ków. Na prze strze ni ostat nich lat w na - szym kra ju osią gnę li śmy zna czą cy po - stęp w za kre sie pro fi lak ty ki za ka żeń wer ty kal nych. Dzię ki wpro wa dze niu spe cjal nych pro gra mów i kam pa nii in for ma cyj nych dla ko biet cię żar - nych, pro mu ją cych wy ko ny wa nie te stów w kie run ku HIV u ko biet w wie ku re pro duk cyj nym, uda ło się ob ni żyć wskaź nik za ka żeń wer ty kal - nych z 25% do po ni żej 1%! Wszyst kie

7 7 ko bie ty cię żar ne, u któ rych wy kry wa się za ka że nie HIV, ob ję te są pro gra mem pro fi lak ty ki za ka żeń wer ty kal nych. Nasz kraj z suk ce sem re ali zu je pro - gra my w za kre sie zdro wia re pro - duk cyj ne go, uła twia ją ce pa rom o miesza nym sta tu sie se ro lo gicz nym po sia da nie zdro we go po tom stwa. Z do świad czeń Pol ski w tym za kre - sie wie lo krot nie ko rzy sta li spe cja li - ści i oso by ży ją ce z HIV/AIDS z kra jów Eu ro py Wschod niej. Wie le uwa gi przy kła da się w na - szym kra ju do po sza no wa nia praw czło wie ka i god no ści ludz kiej w kon - tek ście epi de mii HIV/AIDS. Ho li stycz ne po dej ście do kwe stii zwią za nych z epi de mią, wcze sne, bo już w r wpro wa dze nie pro gra - mów te ra pii sub sty tu cyj nej me ta do - nem i roz wi ja nie za się gu pro gra mów re duk cji szkód wy ni ka ją cych ze sto so - wa nia nar ko ty ków dro gą do żyl ną to tyl ko nie któ re ele - men ty po li ty ki an ty dy skry mi - na cyj nej w stosunku do o s ó b o do dat - nim sta tu sie se ro lo gicz nym. In ne dzia ła nia z za kre su pro mo cji praw czło wie ka sys te ma tycz nie re ali - zo wa ne i roz wi ja ne w na szym kra ju to sze ro kie kon sul ta cje spo łecz ne na wszyst kich eta pach dzia łań ma ją cych na ce lu za pew nie nie moż li wo ści sko - rzy sta nia z po rad nic twa praw ne go przez oso by do tknię te epi de mią HIV/AIDS oraz pro mo wa nie po li ty - ki rów nych szans ko biet i męż czyzn. Sza now ni Pań stwo, jak już wspo mnia łem, Pol ska jest kra jem sil ne go part ner stwa Rzą du z or ga ni za cja mi po za rzą do - wy mi. Współ pra ca ta wi docz na jest szcze gól nie w re ali za cji pro gra mów pro fi lak tycz nych, w tym tak że w sys - te ma tycz nym roz wi ja niu sie ci punk - tów kon sul ta cyj no -dia gno stycz nych, w któ rych moż na bez płat nie i ano ni - mo wo wy ko nać test w kie run ku HIV, po łą czo ny z po rad nic twem przed i po te ście. W ro ku 2001 by ło 11 PKD, a w ro ku 2008 ma my ich już 26 w każ dym więk szym mie ście na te re nie ca łe go kra ju. Dzię ki mul - ti me dial nym kam pa niom edu ka cyj - nym, mię dzy ro kiem 2001 a 2007 licz ba osób, któ re wy ko na ły bez płat - nie i ano ni mo wo do bro wol ny test w kie run ku HIV, zwięk szy ła się prze szło sze ścio krot nie. Każ de go ro ku wspól nie z licz ny mi part ne ra mi, tak że z sek to ra pry wat ne - go, Kra jo we Cen trum ds. AIDS re ali zu je mul ti me dial ne kam pa nie in for ma cyj no -edu ka cyj ne. Gru pa do - ce lo wa tych kam pa nii wy bie ra na jest w za leż no ści od sy tu acji epi de - mio lo gicz nej. Po za koń cze niu każ dej k a m p a n i i do kład nie ba da na i ana li zo wa na jest jej efek tyw ność. Z uzna niem ob ser wu je my i wspie - ra my w Pol sce co raz więk sze za an ga - żo wa nie sek to ra pry wat ne go w wal kę z epi de mią HIV/AIDS. Pol ska ak - tyw nie współ pra cu je z or ga ni za cja mi mię dzy na ro do wy mi zaj mu ją cy mi się pro ble ma ty ką HIV/AIDS. W ostat - nich mie sią cach za cie śni li śmy na szą współ pra cę z pro gra mem HIV/AIDS Mię dzy na ro do wej Or ga - ni za cji Pra cy. W ce lu szer szej pro mo - cji naj lep szych prak tyk w za kre sie HIV/AIDS w miej scu pra cy, został prze tłu ma czo ny na ję zyk pol ski Ko- deks po stę po wa nia wo bec pro ble mu HIV/AIDS w śro do wi sku pra cy. Je go za sa dy są co raz czę ściej wy ko - rzy sty wa ne przez du że kon cer ny pry - wat ne, któ re co raz czę ściej de cy du ją się na pro gra my edu ka cyj ne w za kre - sie HIV/AIDS wśród swo ich pra cow - ni ków i klien tów. Pra gnę pod kre ślić, iż Pol ska sys - te ma tycz nie zwięk sza na kła dy fi - nan so we prze zna czo ne na po moc kra jom szcze gól nie do tknię tym epi de mią HIV/AIDS. Przez bli sko ćwierć wie ku wal ki z epi de mią wy pra co wa li śmy wie le naj lep szych prak tyk, któ ry mi chęt nie dzie li my się z in ny mi kra ja mi. Pa nie Prze wod ni czą cy, po mi mo nie kwe stio no wa ne go po stę pu, ja ki do ko nał się w na szym kra ju w wal ce z epi de mią HIV/AIDS, w pro ce sie wdra ża nia po sta no wień De kla ra cji Za an ga żo - wa nia, je ste śmy świa do mi fak tu, że w Pol sce, po dob nie jak w wie lu in - nych kra jach, du żo jesz cze zo sta ło do zro bie nia. Kwe stie, któ ry mi po win ni śmy się za jąć w naj bliż szej przy szło ści to le - cze nie ko in fek cji HIV i HCV, wzmoc nie nie prze ka zu edu ka - cyj ne go skie ro wa ne go do mło dzie ży czy roz sze rze - nie za kre su ba dań na - uko wych. Po d s u m o w u j ą c, w imieniu Rzą du pol - skie go pra gnę za de - kla ro wać dal sze za anga żo wanie w wal kę z epi de mią HIV/AIDS, a tak że w pro ble my osób do tknię tych epi de mią i ży - ją cych z wi ru sem. W dal szym cią gu roz wi jać bę dzie my współ pra cę mię dzy naro do wą. Pol ska jest prze ko na na, że tyl ko łą cząc na sze si ły bę dzie my w sta nie wy peł nić zo bo wią za nia, któ - re zło ży li śmy w 2001 ro ku i oca lić mi - lio ny ist nień ludz kich przed destruk cją, któ rą nie sie ze so bą epi de - mia i jej skut ki. Dzię ku ję za uwa gę.

8 8 Konkurs na kartkę świąteczną rozstrzygnięty Adresatami konkursu były: licea plastyczne, licea ogólnokształcące z klasami o profilu plastycznym oraz Akademie Sztuk Pięknych. Otrzymaliśmy łącznie 38 projektów kart o tematyce wielkanocnej i 40 projektów kart o tematyce bożonarodzeniowej. LAUREAT KONKURSU: WYRÓŻNIENIA: MARTA PONIKIEWSKA Zespół Szkół Plastycznych im. Władysława Hasiora w Koszalinie LIDIA JABŁOŃSKA Zespół Szkół Plastycznych w Łodzi NATALIA SKOCZYLAS Zespół Szkół Plastycznych im. Władysława Hasiora w Koszalinie Na szczególne wyróżnienie zasługują prace wszystkich uczniów z Zespołu Szkół Nr 1, Gimnazjum Nr 1 z Łosic ze względu na technikę, jaką zastosowali do wykonania swoich projektów. Obok jedna z prac. AGNIESZKA BUJANOWICZ Zespół Szkół Plastycznych w Łodzi BEATA BUC Zespół Szkół Plastycznych im. Władysława Hasiora w Koszalinie Dzię ku je my wszyst kim, któ rzy wy ka za li za in te re so wa nie na szym kon kur sem, mło dzie ży za zło żo ne pra ce oraz na uczy cie lom za wspar cie i po moc przy roz pro pa go wa niu idei kon kur su. Jeśli chcą Państwo zostać autorem artykułu w Kontrze prosimy o kontakt mailowy na adres: Jeśli chcą Państwo, aby ważne wiadomości (np. informacje o wydarzeniach związanych z HIV/AIDS) znalazły się w e-kontrze prosimy przesłać pełną informację na wyżej podany adres o temacie "Prośba o zamieszczenie informacji w e-kontrze" Redakcja: Redaktor naczelna - Katarzyna Gajewska Zastępca redaktor naczelnej - Iwona Klapińska Sekretarz redakcji - Maryla Rogalewicz Wydawca: Krajowe Centrum ds. AIDS Adres redakcji: ul. Samsonowska 1, Warszawa tel. (+22) , fax (+22) Egzemplarz bezpłatny Redakcja zastrzega sobie prawo adjustacji i skracania artykułów. Materiałów zamówionych nie zwracamy.

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym - Zielona Karta 24.02.2016

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

z mojego punktu widzenia

z mojego punktu widzenia reklama 2 kwiet nia br. od bę dzie się XXX Okrę go wy Zjazd Le ka rzy - naj wyż sza wła dza na sze go le kar skie go sa - mo rzą du. W ubie głym mie sią cu zwró ci łem się do wszyst kich Ko le ża nek i

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości 60 zł za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej 80 zł dla pozostałych gości możliwość wystawienia faktury na gabinet Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe rezerwacje i opłaty w Śląskiej

Bardziej szczegółowo

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty LUTY 2009 15 lutego 14 marca 2009 nr 2/27 Wydawnictwo Eurosystem Warszawa www.forumsamorzadowe.pl ISSN 1897-0079 INDEX 226424 Cena 12 zł (0% VAT) FORUM SAMORZĄDOWE n i e z a l e ż n y m i e s i ę c z n

Bardziej szczegółowo

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 z mojego punktu widzenia Kon kurs ofert na 2011 rok. Po wie dzieć, że wzbu dził wąt pli wo ści, to był by grzecz no ścio wy eu fe mizm. Wo kół pro ce du ry kon trak to

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016 Zgłoszenia nadesłane do 30 czerwca 2016 r. 5% rabatu SALON MATURZYSTÓW ZGŁOSZENIE UCZESTNICTWA CENNIK USŁUG i WYPOSAŻENIA DODATKOWEGO INFORMACJA O WYSTAWCY i ZAMÓWIENIE REKLAMY REGULAMIN SALONU www.salonmaturzystow.pl

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Pierwsza praca Jeżeli chcesz podjąć pracę jako pracownik młodociany mu sisz: mieć co najmniej ukończone gimnazjum oraz po sia dać świa dec two le kar skie stwier dza ją ce, że praca którą

Bardziej szczegółowo

Więk szość po wsta ją cych obiek -

Więk szość po wsta ją cych obiek - Zarządzanie drogami No wo ści w ma ga zy no wa niu so li dro go wej W ostatnich latach obserwujemy znaczny wzrost inwestycji w realizację obiektów magazynowania soli drogowej. Obiekty te mogą mieć różnorodnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych RuSzaMy po zdrowie Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Opracowanie merytoryczne i zdjęcia: Tomasz Gładysz Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Mi chał Gólcz. Stres. w pra cy. Po rad nik dla pra cow ni ka

Mi chał Gólcz. Stres. w pra cy. Po rad nik dla pra cow ni ka Mi chał Gólcz Stres w pra cy Po rad nik dla pra cow ni ka War sza wa 2014 Pro jekt okład ki DO RO TA ZA JĄC Opra co wa nie re dak cyj ne IZA BEL LA DOBRZAŃSKA Opra co wa nie ty po gra ficz ne i ła ma nie

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki SEM praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp dlaczego wyszukiwanie jest tak ważne dla twojego biznesu............................ 4 1. Planowanie kampanii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Nagroda Imienia Św. Kamila Światowy Dzień Chorego 2008

Nagroda Imienia Św. Kamila Światowy Dzień Chorego 2008 Nagroda Imienia Św. Kamila Światowy Dzień Chorego 2008 Zakon Posługujących Chorym Warszawa, 10 lutego 2008 r. Zakon Posługujących Chorym Nagroda Imienia Św. Kamila Światowy Dzień Chorego 2008 Komunikat

Bardziej szczegółowo

VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 24

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

KOBIETY RAPORT. na politechnikach. Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 RAPORT: Kobiety na politechnikach 2016

KOBIETY RAPORT. na politechnikach. Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 RAPORT: Kobiety na politechnikach 2016 KOBIETY na politechnikach 2016 RAPORT Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 1 Ko bie ty na po li tech ni kach 2016 Exe cu ti ve Sum ma ry W ra mach pro jek tu Dziew czy ny na po li tech ni ki! re

Bardziej szczegółowo

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Numer 16 28.4.2014 r. PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Gór ni cy

Bardziej szczegółowo

Wykonanie posadzki betonowej

Wykonanie posadzki betonowej Wykonanie posadzki betonowej Gładź betonowa grubości 8-10 cm powinna być zbrojona siatką stalową. NARZĘDZIA I MATERIAŁY poziomnica miarka deski grubości 27 mm linijka deski grubości 12 mm, służące do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

Ogól ne wa run ki gru powego ubezpie cze nia na ży cie Allianz Rodzina Z Rodziną Bezpieczniej

Ogól ne wa run ki gru powego ubezpie cze nia na ży cie Allianz Rodzina Z Rodziną Bezpieczniej Ogól ne wa run ki gru powego ubezpie cze nia na ży cie Allianz Rodzina Z Rodziną Bezpieczniej Z Tobą od A do Z Spis treści Ogól ne wa run ki gru po we go ubez pie cze nia na ży cie Allianz Rodzina Z Rodziną

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pracy pierwsze kroki. www.pip.gov.pl

Elżbieta Judasz. Prawo pracy pierwsze kroki. www.pip.gov.pl Elżbieta Judasz Prawo pracy pierwsze kroki www.pip.gov.pl Elżbieta Judasz PRAWO PRA CY PIERWSZE KROKI War sza wa 2016 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki Dorota Zając Opra co wa nie re dak

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy pierwsze kroki

Prawo pracy pierwsze kroki Prawopracy_PierwszeKroki.pdf 2014-04-23 14:24:09 Elżbieta Judasz Jak powinna być sformułowana dobra umowa o pracę? Jakie są Twoje uprawnienia jako pracownika? Kiedy będzie można skorzystać z urlopu? Dla

Bardziej szczegółowo

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu Karolina Główczyńska-Woelke er go no mia pracy w han dlu Warszawa 2011 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja tech nicz na i ła ma nie Bar ba ra Cha

Bardziej szczegółowo

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 10

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Wyróżnia nas tylko jedna rzecz. Wszystko. MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Produkty LAB TEC ADENTA Dokładne Łatwe w użyciu Czyste Ekonomiczne Wielozadaniowe Konieczne System mikrosensorów THERAMON

Bardziej szczegółowo

DZIAŁAĆ CZY DYSKUTOWAĆ

DZIAŁAĆ CZY DYSKUTOWAĆ MARZEC 2008 Diagnoza wstępna 3 WIELKOPOLSKA IZBA LEKARSKA Spis treści Zdaniem prezesa 4 DZIAŁAĆ CZY DYSKUTOWAĆ Dla pogodzenia interesów lekarzy, pielęgniarek i pacjentów z aktualnymi możliwościami finansowymi

Bardziej szczegółowo

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3 MOIM ZDANIEM Zbli ża ją cy się ko niec ro ku skła nia do pierw szych ocen sy - tu acji w sek to rze bu dow nic twa i pro gnoz jej dal sze go roz wo - ju. Bar dzo zna czą cy wzrost in we sty cji pu blicz

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia mleasing Assistance dla Klientów mleasing Sp. z o.o. 05.11.2015 Informacja o istotnych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Anna Łuczak, Andrzej Najmiec Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Zdjęcie na okładce Andrzej Jaworski Opracowanie redakcyjne Danuta Rutkowska Opracowanie

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Po sze rze nie świa do mo ści praw nej człon ków na sze go sa mo rzą du uzna łem za je den z prio -

Po sze rze nie świa do mo ści praw nej człon ków na sze go sa mo rzą du uzna łem za je den z prio - z mojego punktu widzenia Po sze rze nie świa do mo ści praw nej człon ków na sze go sa mo rzą du uzna łem za je den z prio - ry te tów, stąd na sze za an ga żo wa nie w or ga ni za cję i po wsta nie pro

Bardziej szczegółowo

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Rozdzia³ 5 5.1 Podstawowa terminologia implantologiczna 163 5.2 Planowanie leczenia implantologicznego 164 5.3 Fa za chi rur gicz na 167 5.4 Uzupe³nienia

Bardziej szczegółowo

Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła

Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła Reklama Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła me dia to ra. Zo stał nim pierw szy pre zes od ro dzo ne go w 1989 roku ślą skie go sa mo rzą du

Bardziej szczegółowo

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta BIULETYN Nr 1 (27) MAJ 2008 K Wydawnictwo Stowarzyszenia Konsumentów Polskich Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta spis treści 1 2 W kraju

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

Liposukcja okolic po 0 2ladk w z wykorzystaniem wody water-jet (WAL).

Liposukcja okolic po 0 2ladk w z wykorzystaniem wody water-jet (WAL). 1 3chirurgia estetyczna dr n. med. Alexander Aslani, dr n. med. Felipe Schmitt S nchez, dr n. med. Ewa Siolo, dr n. med. Alexander Hamers Katedra Chirurgii Plastycznej, Estetycznej i Rekonstrukcyjnej,

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel. 032/

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

Ksiazka-Kaznowski str tyt:layout 1 12.11.2008 17:39 Page 1 Nowy marketing 1

Ksiazka-Kaznowski str tyt:layout 1 12.11.2008 17:39 Page 1 Nowy marketing 1 Nowy marketing 1 Dominik Kaznowski Nowy marketing 3 Copyright by VFP Communications Sp. z o.o., Warszawa 2008 Copyright by Dominik Kaznowski 2008 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie

Bardziej szczegółowo

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA Obsługa wyrzynarki Budowa wyrzynarki regulator prędkości skokowej brzeszczotu blokada włącznika, umożliwiająca pracę ciągłą bez konieczności trzymania palca na włączniku kabel zasilania regulator wychylenia

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 9 (89) 29 września 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 9 (89) 29 września 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice NR 9 (89) 29 września 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

2 8. Polonijny Festiwal Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych

2 8. Polonijny Festiwal Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych 2 8. Polonijny Festiwal Dziecięcych Zespołów Folklorystycznych W naszym salonie znajdziesz: sprzedaż samochodów nowych skup i sprzedaż samochodów używanych kompleksowa obsługa firm szeroki asortyment oryginalnych

Bardziej szczegółowo

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat Obecni oraz część byłych pracowników Katedry Fizyki, od lewej: dr Grzegorz Hoffmann, dr Wojciech Pukacki, dr Danuta Klimek-Poliszko, dr Stanisław Surma, prof. Stefan Poliszko, mgr Danuta Jankun, dr hab.

Bardziej szczegółowo

MIESIĘCZNIK DLA LEKARZY I MENEDŻERÓW POZ STYCZEŃ

MIESIĘCZNIK DLA LEKARZY I MENEDŻERÓW POZ STYCZEŃ praktyka lekarska DERMATOLOGIA Prawidłowa pielęgnacja skóry atopowej PEDIATRIA Infekcje gardła u dzieci STUDIUM PRZYPADKU Biegunka jako nieswoisty objaw raka jelita grubego MIESIĘCZNIK DLA LEKARZY I MENEDŻERÓW

Bardziej szczegółowo

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 z mojego punktu widzenia Za chę cam do za po zna nia się z pro jek ta mi no wych ustaw pro po no wa nych przez Mi ni ster stwo Zdro - wia: o dzia łal no ści lecz ni czej,

Bardziej szczegółowo

Partnerzy Projektu: RAPORT BADAWCZY 2015

Partnerzy Projektu: RAPORT BADAWCZY 2015 Partnerzy Projektu: RAPORT BADAWCZY 2015 Partnerzy Projektu: Raport Fundacji Edukacyjnej Perspektywy i Siemens opracowany został przez Zespół Badawczy w składzie: q dr Monika Ksieniewicz q dr Maria Pawłowska

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza prób nej ma tu ry z OPE RO NEM. J zyk polski Po ziom pod sta wo wy

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza prób nej ma tu ry z OPE RO NEM. J zyk polski Po ziom pod sta wo wy Mo de le od po wie dzi do ar ku sza prób nej ma tu ry z OPE RO NEM J zyk polski Po ziom pod sta wo wy Li sto pad 2009 Cz Êç I ro zu mie nie czy ta ne go tek stu Stare, nowe, kultowe Mo del za wie ra prze

Bardziej szczegółowo

REKOMENDACJE. Jak zwiększyć udział kobiet w STEM? Partnerzy Projektu:

REKOMENDACJE. Jak zwiększyć udział kobiet w STEM? Partnerzy Projektu: REKOMENDACJE Jak zwiększyć udział kobiet w STEM? Partnerzy Projektu: Partnerzy Projektu: Raport Fundacji Edukacyjnej Perspektywy i Siemens opracowany został przez Zespół Badawczy w składzie: q dr Monika

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2014 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

ئwiczenia hatha jogi program autorski

ئwiczenia hatha jogi program autorski BIBLIOTECZKA MONOGRAFICZNA DANUTA PALICA ئwiczenia hatha jogi program autorski Hatha joga 1 jest czêœci¹ sk³adow¹ systemu wychowawczo-higieniczno- -leczniczego, kt rego korzenie tkwi¹ w kulturze i tradycji

Bardziej szczegółowo

Nowoczesny tomograf dla sosnowieckiego szpitala

Nowoczesny tomograf dla sosnowieckiego szpitala 14 nowoczesnych Solarisów zasiliło flotę PKM Sosnowiec. Spółka zamierza zakupić także autobusy elektryczne i hybrydowe. PKM Sosnowiec to obecnie największy przewoźnik w strukturach KZK GOP. Właścicielem

Bardziej szczegółowo