PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH"

Transkrypt

1

2 PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM PRAWIDŁOWOŚĆ I STOSOWALNOŚĆ REGUŁ Anna Tęcza-Paciorek PRAWA KONKURENCJI Konrad Kohutek Warszawa 2012

3 Spis treści Wykaz skrótów / 17 Wprowadzenie / 29 Rozdział 1 Aksjologia prawa konkurencji regulującego unilateralne praktyki przedsiębiorstw dominujących / Wielość celów zakazu nadużycia pozycji dominującej; pojęcie konkurencji / Szkoła ordoliberalna / Cel integracyjny unijnego prawa konkurencji / Cele zakazu nadużywania pozycji dominującej w świetle orzecznictwa sądów unijnych / Uwagi wprowadzające / Konkurencja podmiotowa jako wartość sama w sobie oraz jej implikacje w stosowaniu art. 102 TFUE / Cel strukturalny / Formalne podejścia do praktyk wykluczających dominantów / Wolność gospodarcza i konkurowania cele wolnościowe / Dobrobyt konsumenta i efektywność: konkurencja podmiotowa jako środek do celu? / Cele zakazu nadużywania pozycji dominującej w polskim orzecznictwie: prokonsumencka orientacja dla praktyk wykluczających? / Cele strukturalno-wolnościowe a cele ekonomiczne: zbieżność czy kolizja? / Praktyki wykluczające a praktyki eksploatacyjne: relacje aksjologiczno-analityczne / 96 7

4 Spis treści 1.8. Ujednolicenie aksjologii zakazu nadużycia wykluczającego / Dobrobyt konsumenta jako właściwy, ultymatywny cel zakazu nadużyć wykluczających / Jeden cel zakazu nadużycia wykluczającego jako warunek jego akceptowalnej stosowalności / Dobrobyt konsumentów jako kryterium neutralne / Wolność gospodarcza, wolność konkurowania a zakaz nadużycia wykluczającego / Wybór konsumenta a dobrobyt konsumenta / Uwagi podsumowujące / 132 Rozdział 2 Koncepcja generalna nadużycia wykluczającego w orzecznictwie sądowym / Uwagi wprowadzające / Kształtowanie się koncepcji generalnej nadużycia wykluczającego w orzecznictwie instytucji unijnych / Uwagi wstępne / Formuła Contitnental Can: zastosowanie zakazu nadużycia dominacji do praktyk wykluczających / Orzecznictwo lat 70.: definiowanie podstawowych pojęć / Formuła Hoffman-La Roche: definicja nadużycia wykluczającego / Inne próby konceptualizacji nadużycia wykluczającego (szczególna odpowiedzialność, obiektywne uzasadnienie, konkurowanie merytoryczne) / Krytyczna ocena unijnych koncepcji nadużycia wykluczającego / Uwagi wstępne / Niewłaściwe założenia formuły Hoffman-La Roche / Ryzyko uprawiania tzw. category shopping / 154 Niepewność prawa i ograniczona przewidywalność kwalifikacji prawnych przyjmowanych przez instytucje unijne / 155

5 Spis treści Pustka prawna doktryny szczególnej odpowiedzialności dominantów / Koncepcje nadużycia wykluczającego w polskim prawie konkurencji / Uwagi wstępne / Zarys orzeczeń odnoszących się do istoty nadużycia pozycji dominującej / Wyrok w sprawie Marquard Media: definicja nadużycia wykluczającego / Wytyczne Komisji: charakter prawny oraz definicja antykonkurencyjnego wykluczenia / Uwagi wstępne / Specyficzny charakter oraz znaczenie prawne wytycznych / Antykonkurencyjne wykluczenie z rynku / Zarys definicji przyjętej przez Komisję odesłanie / Antykonkurencyjne wykluczenie a dominacja: czy bardziej ekonomiczna wykładnia tych pojęć zaciera ich prawną dystynkcję? / Wnioski i uwagi podsumowujące: dwie przesłanki konstrukcyjne koncepcji nadużycia wykluczającego / 183 Rozdział 3 Koszty społeczne określonego modelu prawa konkurencji dotyczącego unilateralnych praktyk wykluczających / Wprowadzenie / Teoria decyzji jako narzędzie analityczne / Kategorie kosztów społecznych modelu prawa konkurencji / Instrumenty prawa konkurencji: reguła per se a reguła rozsądku / Metodyka podejścia formalnego a skutkowego / Reguły per se lub quasi-per se / Zakaz określonych zachowań; meta-reguła zasadności zakazu per se / Legalność określonych zachowań / 203 9

6 Spis treści Reguły per se i quasi-per se jako podejście jednoetapowe / Reguła rozsądku / Definicja i zasady stosowania (na przykładzie prawa antytrustowego) / Prawo unijne / Normatywna treść reguły rozsądku / 215 Specyfika unilateralnych praktyk wykluczających a pożądany model reguł prawa konkurencji / 216 Społeczne koszty modelu opartego na podejściu formalnym / Fałszywe pozytywy / Koszty indywidualne i koszty generalne (efekt chłodzenia konkurencji) / Rodzaj i częstotliwość danej praktyki (przykład rabatów) / Praktyki nowatorskie / Zjawisko chłodzenia konkurencji a prawa własności intelektualnej / Fałszywe pozytywy a ewolucja prawa konkurencji / Czy fałszywe pozytywy podlegają samokorekcie rynkowej? / Fałszywe negatywy / Uwagi wprowadzające / Brak asymetryczności kosztów społecznych fałszywych negatywów oraz pozytywów / Category shopping jako zjawisko mogące prowadzić do fałszywych negatywów / Wieloznaczność konstrukcji prawnych jako źródło generalnych kosztów społecznych fałszywych pozytywów i negatywów / Uwagi podsumowujące i wnioski / 259 Społeczne koszty modelu opartego na podejściu skutkowym / Założenie prawidłowości rozstrzygnięć antymonopolowych / Niepewność prawa: efekt chłodzenia konkurencji /

7 Spis treści Ograniczenia informacyjne: wysokie koszty stosowania / Dyskrecja uznaniowa organów publicznych: wyższa podatność na wpływy grup interesów / Brak gwarancji prawidłowości rozstrzygnięć antymonopolowych: niejednolitość wyników teorii ekonomicznych / Uwagi podsumowujące i wnioski / Podejście formalne a podejście skutkowe: stosowalność versus prawidłowość reguł prawnych? / Stosowalność jako wartość wtórna do warunku prawidłowości / Komplementarność warunku stosowalności; kolizje warunków / Wyższa częstotliwość i szkodliwość błędów ex ante niż ex post / Przede wszystkim prawidłowość / Relatywizm warunku prawidłowości reguł prawa konkurencji / Wpływ szkół ekonomicznych na reguły prawa konkurencji / Uwagi wprowadzające / Szkoła harwardzka i ordoliberalna / Szkoła Chicago / Uwagi wprowadzające / Podstawowe założenia szkoły Chicago / Teoria pojedynczego zysku monopolisty / Reguły prawa konkurencji na gruncie szkoły Chicago / Szkoła post-chicago / Niedoskonałości szkoły Chicago / Post-chicagowski krytycyzm / Teoria gier oraz teoria zwiększenia kosztów rywala (RRC) / Postulaty post-chicagowskie w rozstrzygnięciach antytrustowych /

8 Spis treści Ocena teorii szkół ekonomicznych w świetle ich przydatności w konstruowaniu reguł prawnych / Paradygmat: teoria ekonomiczna generalna reguła prawna koszt społeczny / Szkoła harwardzka, ordoliberalna i chicagowska: dostateczna stosowalność, lecz zbyt niska prawidłowość? / Ograniczona przydatność teorii post-chicagowskich na potrzeby kreowania stosowalnych reguł prawnych / Niedostatki teoretyczno-empiryczne a praktyki wykluczające na rynkach nowych technologii / Uwagi podsumowujące i wnioski; limity ekonomii i systemu prawnego / Fałszywe pozytywy i negatywy: studium przypadków / Uwagi wprowadzające / Fałszywe pozytywy w amerykańskim orzecznictwie antytrustowym / Uwagi wstępne / Kodak: nadinterpretacja siły rynkowej przedsiębiorstwa / Aspen: antytrust jako narzędzie rozwiązywania sporów cywilnoprawnych / C.R. Bard: hamowanie innowacji na rynkach produktów pierwotnych lub wtórnych / Fałszywe pozytywy w orzecznictwie unijnym / Uwagi wstępne / France Télécom: zakaz stosowania cen poniżej kosztów przejawem antykonsumenckiej interwencji antymonopolowej / Microsoft: produkt z poszerzoną funkcjonalnością: szkodliwym przymusem dla konsumenta? / Inne orzeczenia: wzmianka /

9 Spis treści Fałszywe negatywy / Uwagi wstępne / American Airlines: akceptacja eliminacji tanich przewoźników / Du Pont: niedoszacowanie siły rynkowej przedsiębiorstwa ( błąd celofanowy ) / 378 Uwagi podsumowujące / 383 Rozdział 4 Wykluczenie z rynku: zagadnienia pojęciowe oraz jego zakres / Uwagi wstępne / Problematyka pojęcia wykluczenia z rynku / Klasyfikacja wykluczeń / Wykluczenia czysto unilateralne i quasi-bilateralne / Kryterium klasyfikacji / Postulat mniej interwencyjnego reżimu prawnego dla wykluczeń czysto unilateralnych / Zakres wykluczenia z rynku / Merytoryczne i orzecznicze uzasadnienie warunku istotności wykluczenia / Stosowanie warunku istotności wykluczenia (na przykładzie praktyk dystrybucyjnych oraz lewarujących) / Znaczenie prawne warunku istotności wykluczenia; postulat konkretyzacji / 421 Rozdział 5 Kryteria różnicujące wykluczenia zgodne z prawem od antykonkurencyjnych / Uwagi wprowadzające / Specyfikacja oraz podstawa prawna kryteriów różnicujących / Kryterium dobrobytu konsumenta / Uwagi ogólne / Pojęcie dobrobytu konsumenta / Dobrobyt konsumenta a efektywność ekonomiczna / CW-Test a perspektywa krótko- lub długoterminowa /

10 Spis treści CW-Test a zróżnicowane grupy (kategorie) konsumentów / Odrzucenie CW-Testu jako zasadniczego kryterium różnicującego / CW-Test na gruncie art. 101 TFUE oraz kontroli koncentracji: dlaczego w tych przypadkach nie budzi tak istotnych zastrzeżeń? / 467 Kryterium ekonomicznego sensu praktyki (zamiar wykluczenia z rynku; testy intencyjne) / Uwagi ogólne / Aksjologiczne uzasadnienie NES-Testu i PS-Testu / NES-Test a PS-Test: zagadnienia pojęciowe oraz zasady stosowania / Pojęcie poświęcenia zysków / Pojęcie braku ekonomicznego sensu / Stosowanie NES-Testu / Problematyka zamiaru wykluczenia z rynku / Uwagi wstępne / Argumenty za odrzuceniem zamiaru wykluczenia / Argumenty za akceptacją zamiaru wykluczenia / Przesłanka zamiaru wykluczenia w praktyce orzeczniczej i decyzyjnej / Zastosowanie testów intencyjnych w odniesieniu do określonych kategorii praktyk wykluczających / Praktyki o dualnej naturze; funkcja adaptująca przesłanki zamiaru wykluczenia / Praktyki mające ekonomiczny sens ( wykluczający ) tylko w razie ich podejmowania przez dominantów / Nagie ograniczenia (naked restrictions) / NES-Test a doktryna sprostania konkurencji (meeting competition) / Znaczenie prawne wyników NES-Testu / Uwagi ogólne /

11 Spis treści Inkorporacja koncepcji obiektywnego uzasadnienia / 531 Kryterium efektywności / Aksjologiczne uzasadnienie AEC-Testu / Test cenowo-kosztowy jako instrument pomiaru efektywności produkcyjnej / Znaczenie prawne wyników AEC-Testu / Czy stosowanie AEC-Testu skutkuje liberalizacją reżimu prawnego wobec praktyk cenowych? / AEC-Test a presja konkurencyjna przedsiębiorstw o wyższych kosztach / Zagadnienie wyjątków od AEC-Testu: obniżenie stosowalności oraz problematyka właściwych środków zaradczych / Test efektywności według Elhauge / Kryterium efektywności w orzecznictwie unijnym: niekonsekwentna ewolucja we właściwym kierunku? / 561 Kryteria różnicujące a testy specyficzne dla danych praktyk / Uwagi wprowadzające / Praktyki cenowe / Test poświęcenia zysków jako klasyczna wersja kryterium równie efektywnego konkurenta / Test efektu zasysania oraz test przypisania jako zmodyfikowane wersje kryterium równie efektywnego konkurenta / Praktyki niecenowe / Test odrębności produktów / Test niezbędności / Wnioski i uwagi podsumowujące / 586 Podsumowanie / 589 Bibliografia / 603 Wykaz orzecznictwa /

12

13 Wykaz skrótów Akty prawne Memorandum Komisji z 1965 r. dotyczące koncentracji (Memo- randum on Concentration); European Economic Community Comm'n, Memorandum Sur le Probleme de la Concentration dans le Marché Commun (Dec. 1, 1965), przedruk (w:) Revue dokument dyskusyjny k.c. k.k. Konstytucja RP memorandum Dokument Dyskusyjny Komisji Europejskiej z grudnia 2005 r. dotyczący stosowania art. 82 TWE do nadużyć o charakterze wykluczającym (www.ec.europa.eu) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., sprost. Dz. U. z 2001 r. Nr 28, poz. 319) 17

14 Wykaz skrótów Obwieszczenie Komisji w sprawie porozumień o mniejszym znacze- niu, które nie ograniczają odczuwalnie konkurencji na mocy art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (de minimis) (2001/C 368/07) (Dz. Urz. WE C 368 z , s. 13) obwieszczenie de minimis obwieszczenie w sprawie rynku właściwego rozporządzenie nr 1/2003 rozporządzenie nr 139/2004 rozporządzenie nr 330/2010 Trimestrielle de Droit Europeen, s (1966) Obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji (97/C 372/03) (Dz. Urz. WE C 372 z , s. 5) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 102 Traktatu (Dz. Urz. WE L 1 z , s. 1 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) Nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz. Urz. UE L 24 z , s. 1) rozporządzenie Komisji nr 330/2010 z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do 18

15 Wykaz skrótów ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) rozporządzenie wertykalne TEWG TFUE TUE TWE u.o.k.k. u.o.k.k. z 2000 r. kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (Dz. Urz. UE L 102 z , s. 1) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 81, poz. 441) Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.), tekst pierwotny Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 306 z , s. 1), wersja skonsolidowana (Dz. Urz. UE C 83 z , s. 47) Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz z późn. zm.) 19

16 Wykaz skrótów u.p.p.m. ustawa Shermana ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz z późn. zm.) u.z.n.k. wytyczne wytyczne dot. art. 81 ust. 3 TWE wytyczne w sprawie oceny horyzontalnych połączeń przedsię- biorstw na mocy rozporządzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (2004/C 31/03) (Dz. Urz. UE C 31 z , s. 5) wytyczne w sprawie fuzji horyzontalnych wytyczne w sprawie oceny niehoryzontalnych połączeń przedsię- biorstw na mocy rozporządzenia wytyczne w sprawie fuzji niehoryzontalnych ustawa z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 z późn. zm.) ustawa z dnia 2 lipca 1890 r. (ch. 647, 26 Stat. 209, 15 U.S.C. 1 7) Komunikat Komisji wytyczne w sprawie priorytetów, którymi Komisja będzie się kierować przy stosowaniu art. 82 Traktatu WE w odniesieniu do szkodliwych działań o charakterze praktyki wykluczającej, podejmowanych przez przedsiębiorstwa dominujące (Dz. Urz. UE C 45 z , s. 7) obwieszczenia Komisji wytyczne w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 TWE (Dz. Urz. UE C 101 z , s. 97) 20

17 Wykaz skrótów wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych Rady w sprawie kontroli koncentracji (2008/C 265/07) (Dz. Urz. UE C 265 z , s. 6) wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (2010/C 130/01) (Dz. Urz. UE C 130 z , s. 1) Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne AJES ALJ Am.J.C.L. Am.Bus.L.J. Am.U.L.Rev. Antitrust Bull. Apel.-W-wa Berkeley J. Int'l L. Berkeley Tech. L.J. B.Y.U. L.Rev. Calif.L.Rev. Case W.Res.L.Rev. Cato S.C.Rev. CEPS CLR CML Rev. American Journal of Economics and Sociology Antitrust Law Journal American Journal of Comparative Law American Business Law Journal American University Law Review Antitrust Bulletin Apelacja. Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie Berkeley Journal of International Law Berkeley Technology Law Journal Brigham Young University Law Review California Law Review Case Western Reserve Law Review Cato Supreme Court Review Centre for European Policy Studies Competition Law Review Common Market Law Review 21

18 Wykaz skrótów Colum.Bus.L.Rev. Colum.L.Rev. Comms L. Comp. Pol'y Int'L. Cornell J.L.&Pub. Pol'y CPI CYELS Duke L.J. Dz. Urz. UE Dz. Urz. WE Dz. Urz. UOKiK EBR ECLR Econ. J. Econ. Pol'y EJCL ELR Emory L.J. EPS Eur. Competition J. Fordham Int'l L.J. Geo. L.J. Geo.Mason.L.Rev. Columbian Business Law Review Columbia Law Review Communications Law Competition Policy International Law Cornell Journal of Law and Public Policy Competition Policy International Cambridge Yearbook of European Legal Studies Duke Law Journal Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej Dziennik Urzędowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów European Business Review European Competition Law Review Economic Journal Economic Policy Electronic Journal of Comparative Law European Law Review Emory Law Journal Europejski Przegląd Sądowy European Competition Journal Fordham International Law Journal Georgetown Law Journal Georgia Mason Law Review 22

19 Wykaz skrótów Geo.Wash.L.Rev. Global Comp. Pol'y GSP PO Harv.J.L.&Pub.Pol'y Harv.L.Rev. Hastings Bus.L.J. Int.J.Indus.Org. ICCLR JCLE J.Corp.L. J.Econ.Pers. J.Legal Stud. J.L.&Econ. J.L.Econ.&Org. J.L.Pub.Pol'y LLP Loy.U.Chi.L.J. Marq.L.Rev. Mich.L.Rev. Mich.Telecomm. & Tech.L.Rev. NDLR The George Washington Law Review Global Competition Policy Gdańskie Studia Prawnicze Przegląd Orzecznictwa Harvard Journal of Law and Public Policy Harvard Law Review Hastings Business Law Journal International Journal of Industrial Organization International Company and Commercial Law Review Journal of Competition Law & Economics Journal of Corporation Law Journal of Economics Perspectives Journal of Legal Studies Journal of Law and Economics Journal of Law, Economics and Organization Journal of Law and Public Policy Limited Liability PartnershipLoy. Consumer L.Rev. Loyola Consumer Law Review Loyola University Chicago Law Journal Marquette Law Review Michigan Law Review Michigan Telecommunications and Technology Law Review Notre Dame Law Review 23

20 Wykaz skrótów N.Car.L.Rev. Nw J.Tech.&Intell.Prop. NULR NULR Coll. N.Y.U.L.Rev. Ohio S.L.J. OJLS OSNC OSNP OTK PPH PPP Q.J.Econ. Rev.Indus.Org. RPEiS S.Ct. SP St. Pr.-Eu. Stan.L.Rev. Tex.L.Rev. Tul.L.Rev. North Carolina Law Review Northwestern Journal of Technology and Intellectual Property Northwestern University Law Review Northwestern University Law Review Colloquy New York University Law Review Ohio State Law Journal Oxford Journal of Legal Studies Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Trybunału KonstytucyjnegoPiP Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa Publicznego Quarterly Journal of Economics Review of Industrial Organization Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Supreme Court Reporter (Supreme Court of the United States) Studia Prawnicze Studia Prawno-Europejskie Stanford Law Review Texas Law Review Tulane Law Review 24

21 Wykaz skrótów UCDL Rev. U.Chi.L.Rev. U.Colo.L. Rev. U.I.L.Rev. U.Pa.L.Rev. U.S. Va.L.Rev. Wash.L.L.Rev. W. Comp. Wisc.L.Rev. WMLR WuW Yale. L.J. Yale Jo. On Regulation Zb. Orz. University of California, Davis Law Review University of Chicago Law Review University of Colorado Law Review University of Iowa Law Review University of Pennsylvania Law Review United States Virginia Law Review Washington & Lee Law Review World Competition Wisconsin Law Review William & Mary Law Review Wirtschaft und Wettbewerb Yale Law Journal Yale Journal on Regulation Zbiór Orzecznictwa Inne skróty AEC-Test AMR AVC CW-Test DOJ test równie efektywnego konkurenta (As Efficient Competitor-Test) American Airlines średnie koszty zmienne (Average Variable Costs) test dobrobytu konsumenta (Consumer Welfare-Test) Amerykański Departament Sprawiedliwości (Departament of Justice) 25

22 Wykaz skrótów EAGCP ETS FTC ICN IE Komisja MCD NES-Test PS-Test Prezes UOKiK RRC SA Sąd SN SOKiK SPI TILEC TK Ekonomiczna Grupa Doradcza ds. Polityki Konkurencji (Economic Advisory Group for Competition Policy) Europejski Trybunał Sprawiedliwości Federalna Komisja Handlu (Federal Trade Commission) Międzynarodowa Sieć Konkurencji (International Competition Network) Internet Explorer Komisja Europejska obrona przez sprostanie konkurencji (Meeting Competition Defence) test braku ekonomicznego sensu (No Economic Sense-Test) test poświęcenia zysków (Profit Sacrifice-Test) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów teoria zwiększenia kosztów działalności rywali (Raising Rivals Costs) Sąd Antymonopolowy The Court (dawny SPI) Sąd Najwyższy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Sąd Pierwszej Instancji Tilburg Law and Economics Center Trybunał Konstytucyjny 26

23 Wykaz skrótów TP S.A. WMP Telekomunikacja Polska Windows Media Player 27

24

25 Wprowadzenie I. Uwagi ogólne oraz metoda badawcza I.1. Zakaz nadużycia pozycji dominującej podobnie jak inne instytucje materialnego prawa antymonopolowego służyć ma ochronie konkurencji. Stwierdzenie to jest bezsporne. Kontrowersje budzi przede wszystkim kwestia jak chronić konkurencję przed szkodliwymi praktykami przedsiębiorstw posiadających pozycję dominującą na rynku 1. Abstrahując w tym miejscu od doniosłego problemu rozumienia samej konkurencji (zob. pkt 1.1.2), rozstrzygnięcie tego zagadnienia sprowadzić należy do skonstruowania możliwie najbardziej efektywnego modelu prawnego służącego realizacji tej funkcji ochronnej. Model pożądany to taki, który ustanawia reguły chroniące konkurencję w sposób gwarantujący realizację celu instytucji nadużycia pozycji dominującej, a których wdrażanie i przestrzeganie nie będzie zarazem 1 Zwanych w dalszej części pracy także przedsiębiorstwami dominującymi lub dominantami. Termin przedsiębiorstwo dominujące używany będzie zarówno w odniesieniu do unijnego zakazu nadużywania pozycji dominującej, jak i zakazu ustanowionego w polskiej ustawie antymonopolowej (mimo że posługuje się ona pojęciem przedsiębiorcy dla określania podmiotów podlegających jej reżimowi). Dzięki temu uniknięto potrzeby równoczesnego powoływania obu tych terminów, czyli używania takich sformułowań jak np. przedsiębiorstwo ( przedsiębiorca ) dominujące ( dominujący ) we wszystkich tych miejscach pracy, w których dane zagadnienie dotyczy zarówno unijnego, jak i krajowego zakazu (a tak będzie bardzo często). Warto dodać, iż termin przedsiębiorstwo dominujące na rynku jest używany w literaturze w kontekście zarówno unijnego, jak i polskiego zakazu nadużywania pozycji dominującej; zob. np. A. Fornalczyk, Biznes a ochrona konkurencji, Kraków 2007, s. 41, 54, 56. Również w niniejszej pracy pojęcie przedsiębiorstwo używane jest w znaczeniu podmiotowym oraz na potrzeby stosowania reguł konkurencji (a w szczególności wspomnianego zakazu), a nie przedmiotowym (takie znaczenie ma definicja tego pojęcia zawarta w art k.c.). Posługiwanie się terminem przedsiębiorca ograniczone zostanie tylko do tych przypadków, w których dany fragment stanowić będzie cytowaną wypowiedź doktryny, orzeczenia sądu lub przepisu ustawy. 29

26 Wprowadzenie rodzić większych trudności praktycznych i nadmiernych kosztów, przy czym kosztów pojmowanych szeroko (tj. jako strat społecznych 2 ). Ze sformułowania tego wynikają warunki weryfikujące właściwość reguł prawnych składających się na dany model ( podejście 3 ), a którym w niniejszej rozprawie nadano status kryteriów oceniających reguły. Kryteriami tymi są prawidłowość oraz stosowalność 4.Wyjaśnienie pojęć nastąpi niżej (pkt II). Ponieważ kryteria te nawiązują do kosztów społecznych obowiązywania danej reguły, mogą być postrzegane jako emanacja szerszego kryterium badania prawa, jakim jest jego efektywność ekonomiczna 5. Skonstruowanie wspomnianego modelu pożądanego stanowić będzie zasadnicze zadanie badawcze niniejszej pracy. W tym celu bliższej 2 Wynikających z zakazywania lub reglamentowania określonych praktyk unilateralnych dominantów lub z braku poddawania tych praktyk zakazowi prawnemu. 3 Terminy model oraz podejście (wywodzące się z angielskiego approach ) będą w niniejszej publikacji używane zamiennie (np. podejście formalne lub model formalny). Pod pojęciem (modelu) podejścia do zakazu nadużycia pozycji dominujące rozumieć należy zespół reguł ( testów ) prawnych, których zastosowanie służyć ma ustaleniu czy praktyki dominanta są antykonkurencyjne. Warto zaznaczyć, iż w doktrynie prawa konkurencji słowo model używane jest także w innym znaczeniu, tj. dla określania sposobu (trybu) wdrażania reguł materialnych, zatem odnośnie do rozwiązań instytucjonalno-proceduralnych; zob. np. T. Skoczny, Instytucjonalne modele wdrażania reguł konkurencji na świecie wnioski dla Polski, RPEiS 2011, z. 2, s ; M. Bernatt, Prywatny model ochrony konkurencji oraz jego realizacja w postępowaniu przed sądem krajowym (w:) E. Piontek (red.), Nowe tendencje w prawie konkurencji UE, Warszawa 2008, s W niniejszej pracy kryteria te będą określane również synonimicznie jako: warunki, przesłanki lub wartości (zob. zwłaszcza pkt 3.8). Termin kryterium wykorzystywany jest także dla określania instrumentów analitycznych (testów) mających pozwolić na odróżnienie wykluczeń antykonkurencyjnych od tych, które nie stanowią ograniczenia konkurencji: tzw. kryteria różnicujące (np. kryterium ekonomicznego sensu, kryterium efektywności; zob. rozdział 5 pracy). Oczywiście w tym kontekście termin kryterium występuje niejako na niższym poziomie metodyczno-analitycznym niż kryteria, o których mowa na wstępie tego przypisu. W obu przypadkach wszakże pojęcie kryterium używane jest dla określenia miernika służącego za podstawę oceny, a zatem zgodnie z jego literackim rozumieniem (zob. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1978, t. I, s. 1065). Kryteria różnicujące służą ocenie zachowań dominanta i ustaleniu, czy są one zgodne lub niezgodne z prawem (poziom niższy ). Zadaniem kryterium prawidłowości i stosowalności jest zaś ocena samego prawa (poziom wyższy ). Występowanie wspomnianych poziomów ilustruje wykres zamieszczony w końcowej części rozprawy (zob. Podsumowanie ). 5 Zob. np. J. Stelmach, Spór o ekonomiczną analizę prawa (w:) J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s. 13; R. Cooter, T. Ulen, Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2009, s

27 Wprowadzenie ewaluacji poddane zostanie tradycyjne (tzw. formalne), jak i zmodernizowane (tzw. skutkowe) podejście do zakazu nadużywania pozycji dominującej. Jak zostanie ukazane, żaden z tych modeli 6 prawdopodobnie niej jest zdatny do jednoczesnego spełnienia warunku prawidłowości oraz stosowalności. Rodzi to potrzebę zaproponowania podejścia przewidującego reguły, które spełniać będą każdy z tych warunków. Monografia koncentruje się na jednej z dwóch zasadniczych kategorii zachowań przedsiębiorstw posiadających pozycję dominującą (zob. pkt 1.7.1), tj. praktykach wykluczających, czyli zamykających konkurentom (lub utrudniających im) dostęp do rynku 7. Zarysowane wyżej ramy badawcze (kryteria) są odpowiednie 8 w szczególności w odniesieniu do tego rodzaju praktyk. I.2. Wyróżnienie kryterium prawidłowości i stosowalności ściśle wiąże się z przyjętą w niniejszej pracy metodą badawczą. Opiera się ona na analizie kosztów społecznych, jakie występują (lub jakie można antycypować) w związku z funkcjonowaniem określonego modelu prawa konkurencji. Chodzi, po pierwsze, o koszty generowane przez błędne reguły lub rozstrzygnięcia antymonopolowe (zatem reguły, rozstrzygnięcia nieprawidłowe) oraz, po wtóre, o koszty związane z egzekwowaniem i przestrzeganiem tych reguł 9. Wskazana metoda pełni rolę wiodąca. W założeniu ma ona pozwolić na sformułowanie dyrektyw w przedmiocie pożądanych reguł prawa konkurencji normujących praktyki wykluczające dominantów. Metoda ta nie stanowi wszak jedynej jaka przyjęta została w niniejszej rozprawie. Szczególne znaczenie odgrywa również metoda dogmatyczna, czyli ta, która tradycyjnie wykorzystywana jest w pracach naukowych z zakresu prawa. Należy 6 W tym zwłaszcza jeśli ten drugi postrzegany będzie jako pełne podejście skutkowe (zob. pkt 3.1). 7 Problematyce pojęcia wykluczenia z rynku z angielskiego: market foreclosure, relewantnego, na potrzeby stosowania zakazu nadużycia pozycji dominującej, poświęcony został rozdział 4 pracy. 8 Gdyż odzwierciedlające zasadnicze problemy (tak prawno-systemowe, jak i ekonomiczno-społeczne), które występują w zasadzie w większości współczesnych porządków prawa konkurencji na gruncie przepisów dotyczących unilateralnych praktyk wykluczających przedsiębiorstw o znaczącej sile ekonomicznej (zob. pkt 3.2, 3.3 oraz 5.1). Przy czym chodzi zwłaszcza o problemy dotyczące właściwego odróżnienia wykluczeń szkodliwych dla konkurencji od wykluczeń stanowiących jej przejaw. Druga zasadnicza kategoria indywidualnych zachowań dominantów tj. praktyki eksploatacyjne z zasady nie prowadzi do wykluczenia konkurentów (szerzej o tym zob. pkt 1.7). 9 Szerzej o tej metodzie badawczej oraz jej szczególnej adekwatności do oceny reguł prawnych dotyczących praktyk wykluczających dominantów zob. pkt

28 Wprowadzenie wszak podkreślić, iż typowa dla tej metody analiza przepisów prawnych w niniejszej pracy w dużej mierze zastąpiona została interpretacją stosownych orzeczeń sądowych. Zakazu nadużycia pozycji dominującej dotyczy w zasadzie 10 tylko jeden przepis materialno-prawny 11, tj. art. 102 TFUE (w prawie unijnym) oraz art. 9 u.o.k.k. (w prawie polskim). Podlegający dogmatycznej analizie materiał stricte normatywny jest zatem niezwykle ubogi 12, tym bardziej że zawarte w przepisach tych a zarazem relewantne dla problematyki badawczej pracy sformułowania są bardzo ogólne; ponadto w większości odnoszą się one do praktyk w istocie eksploatacyjnych (zob. pkt 1.7). Powyższą lukę wypełnia orzecznictwo sądowe dotyczące zakazu nadużyć wykluczających. Z tego powodu poddane ono zostało obszernej analizie 13, przy czym chodzi także o wyroki sądów amerykańskich 14, wydawane na podstawie zakazu monopolizacji przewidzianego w art. 2 ustawy Shermana. Zwłaszcza w płaszczyźnie materialno-prawnej oraz systemowej problemy, występujące na gruncie tego przepisu, są bardzo zbliżone, a nierzadko wręcz analogiczne jak w przypadku unijnego oraz krajowego zakazu nadużycia wykluczającego (zob. też pkt 5.1). Ponadto amerykański porządek prawa antytrustowego, przede wszyskim dzięki przeszło stuletniemu okresowi stosowania, odznacza się bogatym doświadczeniem, wykorzystując je dla odpowiedniego kształtowania, modyfikowania oraz selekcjonowania (w tym derogowania) reguł prawnych, tak aby obowiązywały te, które są najbardziej pożądane społecznie. Mając to na uwadze, zasadność odwoływania się do prawa antytrustowego nie powinna budzić wątpliwości (co bynajmniej nie 10 Polska ustawa antymonopolowa zawiera definicję legalną pozycji dominującej, która zamieszczona została w innym przepisie niż sam ów zakaz (zob. niżej pkt IV.2). Nie ma wątpliwości, iż interpretacja zakresu zastosowania tego zakazu powinna bazować również na tej definicji. 11 Na takich zaś zagadnieniach skupia się niniejsza praca. Nie obejmuje ona problematyki prawnej stosownych procedur antymonopolowych lub sądowych, w ramach których egzekwowany jest zakaz nadużycia pozycji dominującej. 12 Co bynajmniej nie podważa zasadności sięgania także do innych materialnych przepisów prawa konkurencji (np. zakazu porozumień antykonkurencyjnych) w szczególności w celu wzmocnienia argumentacji odnoszącej się już do zakazu nadużycia pozycji dominującej (zob. np. pkt in fine oraz pkt in fine). 13 Przytoczono w niej przeszło 70 wyroków sądów unijnych, tj. ETS oraz SPI, a także 30 orzeczeń sądów krajowych (SN, SA i SOKIK). 14 Odnosi się to do orzeczeń zarówno Amerykańskiego Sądu Najwyższego (Supreme Court), jak i sądów niższej instancji, zwłaszcza Sądu Apelacyjnego (Court of Appeal); łącznie powołano się na ponad 65 wyroków. 32

29 Wprowadzenie oznacza automatycznego recypowania przewidzianych w tym prawie rozwiązań na grunt unijny lub krajowy; zob. też pkt in fine). Dzięki bazowaniu na rozwiązaniach obowiązujących we wskazanych trzech porządkach prawnych praca zawiera również elementy komparatystyki prawniczej. W rozprawie wykorzystana została także metoda teoretyczno-prawna. Zaprezentowano w niej kilka różnych teorii (szkół) prawa i ekonomii konkurencji, w szczególności w kontekście zasadności kształtowania oraz aksjologicznego uzasadniania reguł prawnych (zob. pkt 1.2 oraz 3.10). W nieznacznym zakresie posłużono się również metodą historyczno-prawną, zwłaszcza poprzez ukazanie uprzednio obowiązujących rozwiązań oraz kierunków ich ewolucji (zob. pkt ). Zastosowano więc kilka różnych metod badawczych, przy czym rolę kluczową odgrywają metoda odwołująca się do kosztów społecznych określonego modelu prawa oraz metoda dogmatyczno-orzecznicza. Równoczesne gdyż dokonane na potrzeby realizacji jednego projektu badawczego wykorzystanie kilku takich metod nie pozostaje ze sobą w kolizji (a nawet przeciwnie 15 ), sprzyjając uzyskaniu satysfakcjonujących wyników pracy naukowej. II. Prawidłowość i stosowalność: wyjaśnienie pojęć II.1. Znaczenie słownikowe Problematyka zakazu nadużycia wykluczającego ukazana zostanie z perspektywy dwóch wspomnianych wyżej kryteriów, wedle których ewaluowane będą reguły prawne dotyczące tego zakazu. Kryteriami tymi są prawidłowość i stosowalność. Pojęcia ta nie są powszechnie 15 Zastosowanie niektórych metod wskazuje wręcz na ich wzajemne krzyżowanie się. Przykładowo, analiza poszczególnych szkół prawa konkurencji oraz leżących u ich podstaw założeń i interpretacji ekonomicznych (metoda teoretyczno-prawna) koresponduje z metodyką historyczno-prawną. W obu przypadkach analizie poddane są zmieniające się z czasem teorie ekonomiczne, oddziałując tym samym na stosowne zmiany w treści reguł prawnych (zob. pkt 3.10 i pkt ). Z kolei uchylanie lub modyfikowanie dotychczasowych reguł świadczy o ich wadliwości lub nieadekwatności do zmienionych warunków rynkowych; oznacza to, że dotychczasowe reguły są lub stały się wadliwe (nieprawidłowe), dlatego też ich dalsze obowiązywanie (bez wzmiankowanej korekty) generować będzie zbędne (gdyż możliwe do unikniecia) koszty społeczne. Z tej perspektywy uwidacznia się więc związek metodyki opartej na kosztach społecznych do dwóch ww. metod badawczych. 33

30 Wprowadzenie używane w doktrynie prawniczej, nie będąc z tego powodu rozumiane w sposób jednolity. W związku z tym koniecznym staje się ich bliższe wyjaśnienie, tym bardziej, iż w niniejszej pracy nadano im sprecyzowane, a zarazem specyficzne znaczenie (zob. niżej pkt II.2 4). Termin prawidłowość został wyszczególniony w słowniku języka polskiego, przy czym zdefiniowanie tego pojęcia nastąpiło przez odwołanie się do jego przymiotnikowej odmiany, czyli słowa prawidłowy. Oznacza ono: zgodny z prawidłami, odpowiadający określonym przepisom, normom, regularny, właściwy, normalny, należyty 16. W słowniku tym wprost nie zamieszczono już pojęcia stosowalność, definiując wszak przymiotnik stosowalny jako: dający się zastosować (używać), możliwy do zastosowania 17. Lingwistyczne definicje powyższych pojęć jedynie w części odpowiadają znaczeniom jakie nadane zostały im w rozprawie. Podobieństwa występują zwłaszcza w odniesieniu do terminu stosowalny. Jak bowiem zostanie ukazane niżej, możliwość ( zdatność ) do zastosowania w praktyce, to jeden z elementów znaczeniowych tego terminu również na potrzeby badawcze niniejszej pracy. Tymczasem potoczne znaczenie pojęć prawidłowość, prawidłowy w zasadzie nie odpowiada znaczeniu jakie przypisano im w rozprawie. Według przytoczonej definicji słownikowej prawidłowy to zgodny z prawem; o prawidłowości (np. określonego zachowania, rozstrzygnięcia) decydować ma zatem jego zgodność z określoną regułą prawa (bez względu na to czy reguła ta jest z różnych perspektyw właściwa, pożądana społecznie, czy też kontrowersyjna i podlegająca odrzuceniu). Tymczasem w niniejszej publikacji prawidłowość stanowi kryterium oceny samych reguł prawnych, wydawanych na ich podstawie rozstrzygnięć oraz wpływu jakie reguły te mają na zachowania przedsiębiorstw. Przykładowo, fakt iż na gruncie definicji słownikowej dane rozstrzygnięcie jest prawidłowe (gdyż zgodne z prawem), bynajmniej nie determinuje jego prawidłowości w rozumieniu przyjętym w monografii. Jeśli bowiem zgodnie z tym rozumieniem reguła prawna podlegać będzie uznaniu za nieprawidłową, wówczas (zazwyczaj 18 ) nieprawidłowe będzie wydane na jej podstawie rozstrzygnięcie. Warto zarazem dodać, iż terminy stoso- 16 M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1979, t. II, s M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1981, t. III, s W niektórych przypadkach nieprawidłowa reguła może wszak (nieco paradoksalnie) prowadzić do prawidłowego (w rozumieniu przyjętym w niniejszej pracy) rozstrzygnięcia prawnego (wyroku, decyzji antymonopolowej); zob. pkt oraz pkt

31 Wprowadzenie walność i stosowalny, jako odnoszące się do reguł prawnych, etymologicznie powiązane są właśnie z doktryną prawniczą w tym w szczególności antymonopolową (zwłaszcza anglojęzyczną; zob. niżej pkt II.3). II.2. Pojęcie prawidłowości reguły Na wstępie podkreślenia wymaga, iż na przyjęty w niniejszej pracy sposób pojmowania kryterium prawidłowości duży wpływ ma specyfika analizowanej problematyki 19. Regułę uznawać należy za prawidłową, jeżeli jej obowiązywanie pozwala na wystąpienie pożądanych skutków społeczno-ekonomicznych, tj. takich, które urzeczywistniają cel jej ustanowienia; celem tym zazwyczaj jest ochrona pewnych wartości, zjawisk społecznych, określonych podmiotów (np. interesów różnych kategorii uczestników obrotu gospodarczego 20 ). Miarą prawidłowości reguły jest częstotliwość zakazanych na jej podstawie zachowań, których zaprzestanie przez jednostki, w tym przedsiębiorstwa (w związku z publicznym egzekwowaniem zakazu), lub brak podejmowania przez nie tych zachowań (w związku ze stosowaniem się do tego zakazu) sprzyja wartościom, których ochrona stanowi cel danej reguły. Prawidłowość reguły prawnej jest zatem kryterium stopniowalnym. Z tej perspektywy reguły prawne (przewidujące zakaz lub nakaz określonych zachowań 21 ) można by podzielić na: (i) reguły absolutnie prawidłowe, czyli kiedy zakazywane zachowanie zawsze godzi w wartość (interes podmiotu), którą mają chronić 22 ; 19 Czyli zwłaszcza właściwej oraz na ile to możliwe dokonanej na poziomie zgeneralizowanych reguł identyfikacji skutków rynkowych zachowania objętego daną regułą (zob. też pkt ). 20 Interesy te mogą być zarówno prawne, jak i ekonomiczne albo jedne i drugie, w tym znaczeniu, iż reguła służyć może równoczesnej ochronie obu wskazanych interesów danej grupy podmiotów (np. konsumentów albo niektórych przedsiębiorstw). 21 Instytucja prawna stanowiąca zasadniczy przedmiot rozważań rozprawy ma bowiem charakter publicznoprawnego zakazu określonych zachowań (tj. takich, które stanowią nadużycie pozycji dominującej). Kryterium prawidłowości w rozumieniu jakie nadano w niniejszej rozprawie odnosić więc należy przede wszystkim do reguł interwencyjnych, tj. stanowiących przejaw administracyjnoprawnej reglamentacji określonych zachowań jednostek. Nie oznacza to wszakże, iż kryterium to jest nieprzydatne do ewaluacji reguł prawa prywatnego. 22 Np. prawnokarny zakaz zabijania (szerzej o tym, zob. pkt 3.8.1). 35

32 Wprowadzenie (ii) reguły wysoce prawidłowe (w tym reguły o akceptowalnym stopniu prawidłowości), czyli kiedy zakazywane zachowanie zazwyczaj narusza chronioną wartość (interes), przy czym mogą zarazem występować (jakkolwiek wyjątkowo 23 ) przypadki, w których zakazane będzie zachowanie niegodzące w tę wartość (interes 24 ) oraz (iii) reguły o zbyt niskim, stąd nieakceptowalnym stopniu prawidłowości 25, w tym (iv) reguł całkowicie (tj. zawsze lub prawie zawsze nieprawidłowe). 23 Problematyczne jest oczywiście ustalenie akceptowalnego stopnia częstotliwości wskazanych wyjątków (czyli w istocie pomyłek systemu prawnego ). W tej kwestii miarodajnym kryterium powinien być generalny koszt społeczny takich wyjątków, konfrontowany z kosztem społecznym ustanowienia reguły, która miałaby nie dopuszczać do takich wyjątków (pomyłek). Wskazanej problematyce oczywiście głównie w kontekście zakazu nadużyć wykluczających poświęcony został rozdział 3 pracy. 24 Przykładem reguły wysoce prawidłowej jest zakaz horyzontalnych karteli cenowych. Kartele te w dominującej większości przypadków wywołują niepożądane skutki z punktu widzenia interesów podmiotów, które zakaz ów ma chronić. Mogą wszak zaistnieć sytuacje, w których kartel skutków takich nie wywoła. Wspomnianej regule nie można więc przypisać statusu absolutnie prawidłowej (zob. też pkt ). 25 Czyli kiedy zakazywane lub nakazywane zachowanie w zależności od przypadku (okoliczności) raz narusza chronioną wartość, innym razem jej nie narusza lub wręcz jej sprzyja. Posługując się przykładem spoza prawa konkurencji, można powołać przepis przewidujący nakaz jazdy z włączonymi światłami przez całą dobę (zob. art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym; tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.), który wszedł w życie dnia 17 kwietnia 2007 r. Przepis ów zwiększyć miał bezpieczeństwo drogowe (przez skrócenie czasu reakcji kierowcy) i dzięki temu ograniczyć liczbę wypadków; wartością, którą miał chronić (oraz nadal ma, gdyż wciąż obowiązuje), było i jest zdrowie i życie ludzkie. Nakaz od początku wprowadzenia budził zróżnicowane opinie co do jego zasadności ( prawidłowości ). Przede wszystkim jednak dane empiryczne potwierdzają jego nieprawidłowość. Już po roku obowiązywania liczba wypadków drogowych nie tylko nie zmalała, ale wręcz się zwiększyła (o ok. 7%). Oczywiście istnieje wiele innych (niż obniżenie czasu reakcji kierowcy w związku z brakiem włączonych świateł) przyczyn wypadków drogowych, które mogły mieć wpływ na taką statystykę; jakkolwiek odnotowano również, iż bezpośrednią przyczyną wypadku bywały także włączone w dzień światła pojazdu (gdyż oślepiały kierującego pojazdem, który jechał z naprzeciwka, utrudniając dostrzeganie obiektów niewyposażonych w światła, jak np. pieszych, rowerzystów). Powyższe ukazuje więc, iż wspomniany nakaz w istocie nie sprzyja wartości jaką ma chronić, a w niektórych przypadkach może wręcz w nią godzić (fałszywy pozytyw; zob. pkt 3.3). Jest więc nieprawidłowy. Dodatkowo zaś wywołuje inne straty społeczne wynikające z podwyższonych kosztów eksploatacji pojazdów, w tym zwiększenia się zużycia paliwa i co szczególnie istotne wzrostu emisji dwutlenku węgla do atmosfery (szerzej na temat innych kosztów społecznych wywołanych przez ów przepis, w tym ich wycenie w pieniądzu, zob. oraz A. Maciejewski, Włączone światła aut: zero pożytku, Rzeczpospolita z dnia 20 kwietnia 2008 r.). Z przyczyn ekologicznych, ale przede wszystkim z powodu znacz- 36

33 Wprowadzenie Powyższy podział reguł wedle kryterium stopnia prawidłowości jest oczywiście kwestią konwencji. Można by rozróżnić zarówno więcej, jak i mniej tego rodzaju grup i ustanowić podział np. tylko na reguły prawidłowe i nieprawidłowe. Z punktu widzenia potrzeb systemu prawnego praktyczne znaczenie ma bowiem głównie ta ostatnia klasyfikacja. Reguły prawidłowe to te, których nie należy zmieniać (o ile już obowiązują) lub te, które należy wprowadzić (o ile takie nie obowiązują), w tym odpowiednio zmodyfikować te obowiązujące (czyli zwłaszcza stosownie je zmodernizować, aby uzyskały co najmniej wysoki stopień prawidłowości ). Przeciwnie, reguły nieprawidłowe to te, których system prawny powinien się wystrzegać (tj. nie ustanawiać takich w ogóle lub eliminować te, które obowiązują). W ramach zaproponowanego podziału status reguł prawidłowych mają dwie pierwsze (i ii). Regułami nieprawidłowymi są zaś dwie ostatnie (iii iv). Prawidłowe reguły powinny minimalizować ryzyko wydawania na ich podstawie błędnych 26 rozstrzygnięć: fałszywych pozytywów lub negatywów (wyjaśnienie tych pojęć nastąpi w pkt 3.3). Analogicznie jak klasyfikacja reguł wedle stopnia ich prawidłowości, również dobór samego terminu prawidłowość jest kwestią konwencji 27. W szczególności pojęciu prawidłowe prawo (reguły) można by nadawać znaczenie szersze (prawidłowość sensu largo), odnosząc je do tego, które spełnia wszelkie cechy dobrego prawa, czyli nie tylko prawa prawidłowego w rozumieniu przyjętym w niniejszej pracy (sensu stricto) ale także stosowalnego (zob. pkt II.4), spójnego wewnętrznie oraz sprawiedliwego. nego wzrostu liczby wypadków w latach , z całodobowego obowiązku jazdy na światłach od dnia 1 stycznia 2008 r. wycofała się Austria. 26 W tym zakresie kryterium prawidłowości pojęciowo upodabnia się do jego słownikowego znaczenia, zgodnie z którym prawidłowy określany jest także jako bezbłędny ; A. Markowski (red.), Wielki słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 2004, s Zamiast niego można by rozważyć używanie innych sformułowań, jak np. reguły adekwatne, akuratne czy też jak to określono w literaturze trafnie dobrane merytorycznie ; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s

34 Wprowadzenie II.3. Prawidłowość a skuteczność reguły w rozumieniu teorii prawa Przyjęte w niniejszej pracy rozumienie prawidłowości (sensu stricto) może prima facie sprawiać wrażenie zbieżności tego pojęcia z terminem skuteczności normy w rozumieniu teorii prawa. W ujęciu tym reguły prawne jako swego rodzaju środki do celu są skuteczne, jeśli ich realizowanie prowadzi do osiągnięcia założonego przez prawodawcę celu 28. Pełne utożsamienie prawidłowości oraz skuteczności nie jest jednak właściwe. Skuteczność prawa (w znaczeniu faktycznym 29 ) jest pojęciem wielopłaszczyznowym. Na potrzeby prezentowanej w tym miejscu problematyki doniosłe jest rozróżnienie przede wszystkim skuteczności behawioralnej (zwanej też formalną) oraz finistycznej (zwanej też realną) 30. Pierwsza przejawia się w podejmowaniu zachowań zgodnych z regułą (cel bezpośredni jej ustanowienia), druga w osiąganiu celu pośredniego, tj. stanu rzeczy będącego pożądanym następstwem realizacji celu bezpośredniego 31. Istnieje relatywnie sporo przypadków, w których reguły nie będą skuteczne, mimo że są prawidłowe 32, oraz przeciwnie sytuacji, w których skuteczność może być stwierdzana także w odniesieniu do reguł nieprawidłowych. Uwidacznia się to zwłaszcza w przypadku skuteczności behawioralnej. Zależy ona bowiem od tego, czy reguła 28 Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s. 209; J. Stelmach, B. Brożek, W. Załuski, Dziesięć wykładów o ekonomii prawa, Warszawa 2007, s. 25, Należy ją odróżnić od pojęcia skuteczności prawnej polegającej na tym, iż określonemu stanowi rzeczy przypisuje się określone, normatywne następstwa (jak zwłaszcza skuteczność czynności prawnej lub wyroku sądu); W. Lang (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986, s Z perspektywy analizowanych w niniejszej pracy zagadnień relewanata jest tylko skuteczność faktyczna prawa. 30 W. Lang (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria..., s ; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s. 209, 210; J. Wróblewski, Skuteczność prawa i problemy jej badania, SP 1980 nr 1 2, s W cytowanych publikacjach wyróżnia się także skuteczność społeczno-wychowawczą (zwaną także motywacyjną) oraz skuteczność psychologiczną prawa. 31 J. Wróblewski, Skuteczność prawa..., s. 9 12; W. Gromski, Law nad Economics jako teoria polityki prawa (w:) J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s Nawet reguły absolutnie prawidłowe (zob. pkt II.2) są nieskuteczne, jeśli adresaci nie będą się do nich stosować (a przynajmniej tak będą się zachowywać w większości przypadków). Odnosząc tę problematykę do norm prawa karnego przyjmuje się, że są one skuteczne, jeżeli adresaci dostatecznie często będą realizować obowiązki przez nie wyznaczone; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s

PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH

PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM PRAWIDŁOWOŚĆ I STOSOWALNOŚĆ REGUŁ Anna Tęcza-Paciorek PRAWA KONKURENCJI Konrad Kohutek Warszawa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 Rozdział I. PAŃSTWO A GOSPODARKA 15 1. Stosunki gospodarcze a funkcje państwa 15 2. Podstawowe typy zachowań państwa wobec gospodarki oraz wynikające z nich zadania...

Bardziej szczegółowo

Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji

Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji Raport z badań Dr Agata Jurkowska Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych, Wydział Zarządzania UW Zakres badań I. Rynki usług portów

Bardziej szczegółowo

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Adam Bartosiewicz Oficyna a Wolters Kluwer business Warszawa 2009 Wykaz skrótów 13 Akty prawne 13 Organy 14 Publikatory 14 Uwagi wprowadzające

Bardziej szczegółowo

Publicznoprawna ochrona konkurencji i konsumentów (część 1) Stanisław Piątek PPwG 2016

Publicznoprawna ochrona konkurencji i konsumentów (część 1) Stanisław Piątek PPwG 2016 Publicznoprawna ochrona konkurencji i konsumentów (część 1) Stanisław Piątek PPwG 2016 1 Przedmiot i funkcje konkurencji Konkurencja mechanizm organizujący gospodarkę rynkową Istota konkurencji rywalizacja

Bardziej szczegółowo

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE.. Ksiazka jest pierwszym na polskim rynku wydawniczym kompleksowym opracowaniem zagadnien

Bardziej szczegółowo

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 3 a i. * /< / I.511.4.2014.AJK rp J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XI XIX Literatura... XXIII Rozdział I. Ewolucja podstaw prawnych działalności gospodarczej podmiotów zagranicznych w Polsce... 1 1. Zmiany w systemie

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA

PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA Cz. I: PRAWO KONKURENCJI UE Cz. II: POMOC PUBLICZNA I. Podstawy traktatowe i charakter prawny zakazów z tych artykułów Unijne reguły konkurencji odnoszą się do wszelkiego

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT PRACY DOKTORSKIEJ

KONSPEKT PRACY DOKTORSKIEJ Maciej Koszowski KONSPEKT PRACY DOKTORSKIEJ Tytuł: Między common law a prawem stanowionym. Precedens w norweskim systemie prawa ROZDZIAŁ I: WPROWADZENIE 1. Dlaczego tyle mówi się o precedensach 2. Unia

Bardziej szczegółowo

Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą

Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą organów antymonopolowych Frederic Jenny, Przewodniczący Komitetu Konkurencji OECD AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI Konferencja

Bardziej szczegółowo

Umowy dystrybucyjne na rynku samochodowym - polskie i europejski regulacje dotyczące tzw. block exemptions Paweł Świrski, Marcin Kolasiński

Umowy dystrybucyjne na rynku samochodowym - polskie i europejski regulacje dotyczące tzw. block exemptions Paweł Świrski, Marcin Kolasiński Umowy dystrybucyjne na rynku samochodowym - polskie i europejski regulacje dotyczące tzw. block exemptions Paweł Świrski, Marcin Kolasiński Baker & McKenzie International jest stowarzyszeniem prawa szwajcarskiego,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46 Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII Przedmowa do tomu I... XXXV Rozdział 1. Krytyka wartości poznawczej i analitycznej funkcji ochronnej prawa pracy... 1 1. Uwagi wstępne... 1 2. Funkcje prawa pracy

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

Z uwagą zapoznałam się z odpowiedzią Sekretarza Stanu w Ministerstwie

Z uwagą zapoznałam się z odpowiedzią Sekretarza Stanu w Ministerstwie RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena RPO-683232-V/ll/GM LIPOWICZ 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Sławomir Nowak Minister Transportu,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Halina Kiryło

POSTANOWIENIE. SSN Halina Kiryło Sygn. akt III SK 29/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 14 stycznia 2014 r. SSN Halina Kiryło w sprawie z powództwa P. T. K. C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko Prezesowi

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt III SK 7/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 maja 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa H. L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Prezesowi Urzędu

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa... 1 31. Uwagi wstępne... 2 I. Przesłanki, zakres i kryteria wyodrębnienia sektora państwowego w gospodarce...

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SK 57/14. Dnia 16 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SK 57/14. Dnia 16 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik Sygn. akt III SK 57/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Dawid Miąsik w sprawie z powództwa Zakładu Wodociągów i Kanalizacji Gminy i Miasta W. Sp. z o.o. w W. przeciwko

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Słowo wstępne ROZDZIAŁ I. Zaskarżalność apelacją... 19

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Słowo wstępne ROZDZIAŁ I. Zaskarżalność apelacją... 19 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.................................................... 15 Słowo wstępne.................................................... 17 ROZDZIAŁ I. Zaskarżalność apelacją..................................

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw. z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz.

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw. z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1634) Wprowadzenie W ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy ustawa

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

BEZPRAWNE PRAKTYKI NARUSZAJĄCE ZBIOROWE INTERESY PASAŻERÓW W TRANSPORCIE KOLEJOWYM UWAGI DE LEGE LATA I DE LEGE FERENDA

BEZPRAWNE PRAKTYKI NARUSZAJĄCE ZBIOROWE INTERESY PASAŻERÓW W TRANSPORCIE KOLEJOWYM UWAGI DE LEGE LATA I DE LEGE FERENDA Urząd Transportu Kolejowego BEZPRAWNE PRAKTYKI NARUSZAJĄCE ZBIOROWE W TRANSPORCIE KOLEJOWYM 2016-05-25 Karol Kłosowski Urząd Transportu Kolejowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu W TRANSPORCIE

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH dr Marta Janina Skrodzka PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Wprowadzenie Mediacja jest przedstawiana, jako alternatywna

Bardziej szczegółowo

Prawo bankowe. doc. dr Marek Grzybowski. październik Katedra Prawa Finansowego

Prawo bankowe. doc. dr Marek Grzybowski. październik Katedra Prawa Finansowego Prawo bankowe doc. dr Marek Grzybowski październik 2014 Katedra Prawa Finansowego Próba definicji całokształt norm prawnych regulujących funkcjonowanie systemu bankowego, a w tym strukturę, organizację

Bardziej szczegółowo

Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji

Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Grzegorz Materna Warszawa 2009 Stan prawny na 1 września

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja studia prawno-administracyjne, kierunek: ADMINISTRACJA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Podstawy prawoznawstwa

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Prawo Gospodarcze Publiczne Ćwiczenia 2010/2011. Prawo konkurencji (u.o.k.i.k.) - schemat opracowania

Prawo Gospodarcze Publiczne Ćwiczenia 2010/2011. Prawo konkurencji (u.o.k.i.k.) - schemat opracowania Prawo Gospodarcze Publiczne Ćwiczenia 2010/2011 Prawo konkurencji (u.o.k.i.k.) - schemat opracowania organy ochrony konkurencji i konsumentów I. Cel i zadania u.o.k.i.k. Podstawa prawna regulacji antymonopolowych

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Sygn. akt II CSK 716/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 września 2013 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada

Bardziej szczegółowo

Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dorota Sylwestrzak Wydanie 1 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Agata Walkowska Redakcja techniczna:

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ

POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Testy. Część B. Kazusy. Część C. Tablice. Spis treści Wykaz skrótów Wykaz ważniejszej literatury Przedmowa V XVII XXIII XXV

Spis treści. Część A. Testy. Część B. Kazusy. Część C. Tablice. Spis treści Wykaz skrótów Wykaz ważniejszej literatury Przedmowa V XVII XXIII XXV Wykaz skrótów Wykaz ważniejszej literatury Przedmowa V XVII XXIII XXV Część A. Testy Test 1. 1 Odpowiedzi do testu 1 18 Test 2. 4 Odpowiedzi do testu 2 20 Test 3. 7 Odpowiedzi do testu 3 23 Test 4. 11

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09. Trybunał Konstytucyjny

Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09. Trybunał Konstytucyjny Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09 Trybunał Konstytucyjny W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2010 r., na podstawie art. 34 ust. 1 w związku z art. 27 pkt 2

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX

Spis treści. Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Przedmowa... XIX Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Prawo Unii Europejskiej jako akademicka dyscyplina prawa... 3 I. Rozwój autonomicznej dyscypliny

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Odmowę podpisania ustawy motywuję następującymi względami:

Wniosek. Odmowę podpisania ustawy motywuję następującymi względami: Warszawa, dnia 2008 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Wniosek Na podstawie art. 122 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. odmawiam podpisania ustawy z dnia 17 października

Bardziej szczegółowo

Ochrona konkurencji i regulacje w sektorach infrastrukturalnych

Ochrona konkurencji i regulacje w sektorach infrastrukturalnych Studia Podyplomowe: Ochrona konkurencji i regulacje w sektorach infrastrukturalnych Nazwa w języku angielskim Post-Graduated Studies: Antitrust and Regulation in Infrastructure Sectors; nazwa skrócona

Bardziej szczegółowo

Tezy: Teza 1 Przykład 1 USTAWA z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2013 r. poz. 1393)

Tezy: Teza 1 Przykład 1 USTAWA z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2013 r. poz. 1393) Dobre praktyki legislacyjne 147 PODMIOT WŁAŚCIWY DO PODPISANIA OBWIESZCZENIA W SPRAWIE OGŁOSZENIA TEKSTU JEDNOLITEGO AKTU WYKONAWCZEGO DO USTAWY, W PRZYPADKU WSPÓŁUCZESTNICZENIA DWÓCH LUB WIĘCEJ PODMIOTÓW

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna dotycząca

Opinia prawna dotycząca Kraków, dnia 1 lipca 2009 r. Opinia prawna dotycząca oceny przyjętego przez Instytucję Zarządzającą Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego rozwiązania umożliwiającego uniknięcie wystąpienia

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13 Id: 20382 [S]posób doręczenia określony w art. 1160 k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych. ( ) [B]rak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa w art. 1160

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa. mgr Przemysław Kraszewski

Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa. mgr Przemysław Kraszewski Postępowanie cywilne, sprawa sądowa i droga sądowa mgr Przemysław Kraszewski Postępowanie cywilne - definicja Postępowanie cywilne to prawnie zorganizowane działanie sądów i kompetentnych organów z udziałem

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r., IV CKN 255/00

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r., IV CKN 255/00 Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r., IV CKN 255/00 Prowadzenie działalności gospodarczej bez wymaganej koncesji nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania jej za czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05 Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05 Studia podyplomowe nie są ostatnim rokiem studiów w szkole wyższej w rozumieniu art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej Europejskie prawo podatkowe. Rafał Lipniewicz Głównym celem książki jest przedstawienie podstawowych mechanizmów oddziałujących obecnie na proces tworzenia prawa podatkowego w państwach poprzez prezentację

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Inne źródła i opracowania Wykaz aktów prawnych Wstęp

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Inne źródła i opracowania Wykaz aktów prawnych Wstęp Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Inne źródła i opracowania... Wykaz aktów prawnych... Wstęp... XIII XV XXIX XXXIX Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Znaczenie problematyki

Bardziej szczegółowo

PUBLICZNE PRAWO KONKURENCJI

PUBLICZNE PRAWO KONKURENCJI PUBLICZNE PRAWO KONKURENCJI TEMATYKA WYKŁADU 1 SYSTEMY OCHRONY KONKURENCJI I ICH EWOLUCJA OGŁOSZENIA PROWADZĄCY: dr Anna Piszcz, piszcz@uwb.edu.pl, Katedra Prawa Gospodarczego Publicznego Dyżury - pok.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt V CSK 23/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 lipca 2015 r. SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie ze skargi J. T. i E. T.-H. przy uczestnictwie J. P., H. S., I. T. i M. D. o wznowienie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Rozdział 1. Prawo z patentu oraz know-how jako przedmiot licencji

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Rozdział 1. Prawo z patentu oraz know-how jako przedmiot licencji Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Wprowadzenie... 1 Rozdział 1. Prawo z patentu oraz know-how jako przedmiot licencji... 11 1. Patent. Charakterystyka ogólna... 11 1.1. Istota, treść i zakres

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 Względna przyczyna odwoławcza w postaci zarzutu rażącej niewspółmierności kary przewidziana w art. 438 pkt 4 zd. 1 k.p.k. może stanowić podstawę wniesienia

Bardziej szczegółowo

Mecenas Mirosława Szakun

Mecenas Mirosława Szakun OCENA FUNKCJONOWANIA REGULACJI DOTYCZĄCYCH KLAUZUL ABUZYWNYCH I REKOMENDACJE ICH ZMIAN Mecenas Mirosława Szakun Doradca Prawny Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce IX Kongres Consumer Finance

Bardziej szczegółowo

Sprawiedliwość proceduralna w postępowaniu przed organem ochrony konkurencji zidentyfikowane problemy. Maciej Bernatt

Sprawiedliwość proceduralna w postępowaniu przed organem ochrony konkurencji zidentyfikowane problemy. Maciej Bernatt Sprawiedliwość proceduralna w postępowaniu przed organem ochrony konkurencji zidentyfikowane problemy Maciej Bernatt Podstawowe założenia } Obiekt badań normy (law in books) oraz praktyka ich stosowania

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY

KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY Stan prawny: 21 lipca 2014

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 13

Spis treści. Wprowadzenie... 13 Wprowadzenie... 13 Rozdział I Cywilnoprawny charakter reklamy... 19 1. Reklama jako oświadczenie woli... 19 1.1. Pojęcie zakres oświadczenia woli... 19 1.2. Adresat i złożenie oświadczenia woli a adresat

Bardziej szczegółowo

Prawo konsumenckie dla przedsiębiorców

Prawo konsumenckie dla przedsiębiorców Prawo konsumenckie dla przedsiębiorców czyli dlaczego warto dbać o konsumenta European Commission Enterprise and Industry PRAWO KONSUMENCKIE DLA Title PRZEDSIĘBIORCÓW of the presentation 22.11.2010 Date

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00

Postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00 Postanowienie z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00 Sprawy unormowane przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.) są sprawami z zakresu

Bardziej szczegółowo

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających.

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. Wprowadzenie Na początek należy wskazać przepisy prawne odnoszące się

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

Lp. Rodzaj dzieła Liczba punktów

Lp. Rodzaj dzieła Liczba punktów Wartość publikacji w ramach oceny parametrycznej jednostki (stan prawny na dzień 17 listopada 2010 r. 1 ) I. Monografie naukowe, podręczniki akademickie Lp. Rodzaj dzieła Liczba punktów 1. Autorstwo monografii

Bardziej szczegółowo

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA MONOGRAFIE PRAWNICZE JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA Redaktor naukowy GRAŻYNA SZPOR TOM IV ZNACZENIE ORZECZNICTWA MAŁGORZATA JAŚKOWSKA (red.) Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE GRAŻYNA SZPOR (Redaktor

Bardziej szczegółowo

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą 1 2 Politechnika Częstochowska Piotr Tomski Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą Monografia Częstochowa 2016 3 Recenzenci: Prof. dr hab. inż. Stanisław Nowosielski Prof.

Bardziej szczegółowo

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny Akt administracyjny A. Akt administracyjny Akt administracyjny stanowi władcze jednostronne oświadczenie woli organu wykonującego zadania z zakresu administracji, oparte na przepisach prawa administracyjnego,

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34

CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP. B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 Spis treści Wykaz skrótów str. 11 Od autorów str. 19 CZĘŚĆ PIERWSZA WSTĘP A. Wprowadzenie str. 23 B. Ochrona na płaszczyźnie międzynarodowej str. 34 I. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe)

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) załącznik nr 6 Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Nazwa w języku angielskim Język wykładowy Ustrój polityczno-prawny w Polsce i UE Legal

Bardziej szczegółowo

Skutki nieprzedłużenia terminu związania ofertą

Skutki nieprzedłużenia terminu związania ofertą Skutki nieprzedłużenia terminu związania ofertą Marcin Radecki Adwokat z Kancelarii Prawnej Jerzy T. Pieróg Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności w których

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03

Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03 Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03 Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

Zastrzeżenie: Powyższa opinia nie iest wiażaca dla organów samorządu radców prawnych. Kraków, dnia r.

Zastrzeżenie: Powyższa opinia nie iest wiażaca dla organów samorządu radców prawnych. Kraków, dnia r. STANOWISKO (opinia) Komisji ds. wykonywania zawodu i etyki Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie dotyczące przedmiotu działalności kancelarii radcy prawnego oraz możliwości jednoczesnego wykonywania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz podstawowych skrótów Słowo wstępne i podziękowania Uwagi wprowadzające... 19

Spis treści. Wykaz podstawowych skrótów Słowo wstępne i podziękowania Uwagi wprowadzające... 19 Wykaz podstawowych skrótów... 15 Słowo wstępne i podziękowania... 17 Uwagi wprowadzające... 19 Rozdział I Wspólnotowe regulacje prawne z zakresu urzędowej kontroli żywności... 23 1. Podstawy prawne wspólnotowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział 1. Ewolucja III filaru Unii 1.1. Uwagi ogólne 1.2. Grupa TREVI i

Bardziej szczegółowo

w i e l k i c h jutra

w i e l k i c h jutra wspieramy w i e l k i c h jutra Prawo restrukturyzacyjne a pomoc publiczna Mirosław Marek Wiceprezes Zarządu DGA SA Wprowadzenie Restrukturyzacja zadłużenia przedsiębiorstwa może wiązać się z udzieleniem

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Lublin, dnia 21 stycznia 2013 r. OPINIA PRAWNA 1. Cel opinii: Celem opinii jest określenie charakteru prawnego oraz zasad udzielania i sposobu obliczania wymiaru płatnego urlopu, przysługującego pracownikowi

Bardziej szczegółowo

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Mariusz Bieżuński Paweł Bieżuński Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji Komentarz 2. wydanie Warszawa 2011 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...9 Wstęp...11 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział II. Pojęcia związane z dyskryminacją pośrednią i ich regulacja w prawie UE

Spis treści. Rozdział II. Pojęcia związane z dyskryminacją pośrednią i ich regulacja w prawie UE Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 Rozdział I Pojęcia związane z dyskryminacją pośrednią i ich regulacja w prawie UE 1. Uwagi wstępne... 25 2. Równość... 27 2.1. Koncepcje równości... 27 2.2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011 Recenzenci: prof. dr hab. Władysław Czapliński prof. dr hab. Piotr Hofmański Redakcja i korekta: Grażyna Polkowska-Nowak Projekt okładki: Marta Kurczewska Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 145/05

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 145/05 Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 145/05 Prawo do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Halina Kiryło

POSTANOWIENIE. SSN Halina Kiryło Sygn. akt III SK 16/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 listopada 2012 r. SSN Halina Kiryło w sprawie z powództwa Cechu Rzemiosł Motoryzacyjnych i Małych Przedsiębiorców w K. przeciwko Prezesowi

Bardziej szczegółowo

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r.

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 10 LUTEGO 2015 R. (SYGN. AKT P 10/11) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 20 LISTOPADA 1999 R. O ZMIANIE USTAWY O

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt III SK 7/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 kwietnia 2009 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Prezesowi Urzędu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. 1. Ochrona pracodawcy jako konsekwencja stosunku

Spis treści. Spis treści. 1. Ochrona pracodawcy jako konsekwencja stosunku Spis treści Wstęp... XIII Wykaz skrótów... XIX Wykaz literatury... XXIII Rozdział I. Obowiązki pracownika a interes gospodarczy pracodawcy jako przedmiot ochrony... 1 1. Uwagi wstępne... 1 2. Stosunek

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie Sygn. akt III CZP 137/13 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę w przedmiocie zawieszenia postępowania na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 15 października 2013 r. Czy w wypadku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 25/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 maja 2013 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z wniosku R. C. przy uczestnictwie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 626/12. Dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 626/12. Dnia 26 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt II CSK 626/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 czerwca 2013 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Szulc SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI

PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI dr Bartosz Turno, LL.M. CARS, WZ UW, 10 października 2012

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH dr Katarzyna Metelska-Szaniawska Wydział Nauk Ekonomicznych UW Seminarium PSEAP 25/10/2007 PLAN WYSTĄPIENIA I II III IV Ekonomia konstytucyjna jako program badawczy

Bardziej szczegółowo

Naruszenie prawa własności intelektualnej w prawie prywatnym międzynarodowym Marek Świerczyński Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Naruszenie prawa własności intelektualnej w prawie prywatnym międzynarodowym Marek Świerczyński Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Naruszenie prawa własności intelektualnej w prawie prywatnym międzynarodowym Marek Świerczyński Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Monografia jest pierwsza na rynku wydawniczym publikacja,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319,

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej

Bardziej szczegółowo