PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH"

Transkrypt

1

2 PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM PRAWIDŁOWOŚĆ I STOSOWALNOŚĆ REGUŁ Anna Tęcza-Paciorek PRAWA KONKURENCJI Konrad Kohutek Warszawa 2012

3 Spis treści Wykaz skrótów / 17 Wprowadzenie / 29 Rozdział 1 Aksjologia prawa konkurencji regulującego unilateralne praktyki przedsiębiorstw dominujących / Wielość celów zakazu nadużycia pozycji dominującej; pojęcie konkurencji / Szkoła ordoliberalna / Cel integracyjny unijnego prawa konkurencji / Cele zakazu nadużywania pozycji dominującej w świetle orzecznictwa sądów unijnych / Uwagi wprowadzające / Konkurencja podmiotowa jako wartość sama w sobie oraz jej implikacje w stosowaniu art. 102 TFUE / Cel strukturalny / Formalne podejścia do praktyk wykluczających dominantów / Wolność gospodarcza i konkurowania cele wolnościowe / Dobrobyt konsumenta i efektywność: konkurencja podmiotowa jako środek do celu? / Cele zakazu nadużywania pozycji dominującej w polskim orzecznictwie: prokonsumencka orientacja dla praktyk wykluczających? / Cele strukturalno-wolnościowe a cele ekonomiczne: zbieżność czy kolizja? / Praktyki wykluczające a praktyki eksploatacyjne: relacje aksjologiczno-analityczne / 96 7

4 Spis treści 1.8. Ujednolicenie aksjologii zakazu nadużycia wykluczającego / Dobrobyt konsumenta jako właściwy, ultymatywny cel zakazu nadużyć wykluczających / Jeden cel zakazu nadużycia wykluczającego jako warunek jego akceptowalnej stosowalności / Dobrobyt konsumentów jako kryterium neutralne / Wolność gospodarcza, wolność konkurowania a zakaz nadużycia wykluczającego / Wybór konsumenta a dobrobyt konsumenta / Uwagi podsumowujące / 132 Rozdział 2 Koncepcja generalna nadużycia wykluczającego w orzecznictwie sądowym / Uwagi wprowadzające / Kształtowanie się koncepcji generalnej nadużycia wykluczającego w orzecznictwie instytucji unijnych / Uwagi wstępne / Formuła Contitnental Can: zastosowanie zakazu nadużycia dominacji do praktyk wykluczających / Orzecznictwo lat 70.: definiowanie podstawowych pojęć / Formuła Hoffman-La Roche: definicja nadużycia wykluczającego / Inne próby konceptualizacji nadużycia wykluczającego (szczególna odpowiedzialność, obiektywne uzasadnienie, konkurowanie merytoryczne) / Krytyczna ocena unijnych koncepcji nadużycia wykluczającego / Uwagi wstępne / Niewłaściwe założenia formuły Hoffman-La Roche / Ryzyko uprawiania tzw. category shopping / 154 Niepewność prawa i ograniczona przewidywalność kwalifikacji prawnych przyjmowanych przez instytucje unijne / 155

5 Spis treści Pustka prawna doktryny szczególnej odpowiedzialności dominantów / Koncepcje nadużycia wykluczającego w polskim prawie konkurencji / Uwagi wstępne / Zarys orzeczeń odnoszących się do istoty nadużycia pozycji dominującej / Wyrok w sprawie Marquard Media: definicja nadużycia wykluczającego / Wytyczne Komisji: charakter prawny oraz definicja antykonkurencyjnego wykluczenia / Uwagi wstępne / Specyficzny charakter oraz znaczenie prawne wytycznych / Antykonkurencyjne wykluczenie z rynku / Zarys definicji przyjętej przez Komisję odesłanie / Antykonkurencyjne wykluczenie a dominacja: czy bardziej ekonomiczna wykładnia tych pojęć zaciera ich prawną dystynkcję? / Wnioski i uwagi podsumowujące: dwie przesłanki konstrukcyjne koncepcji nadużycia wykluczającego / 183 Rozdział 3 Koszty społeczne określonego modelu prawa konkurencji dotyczącego unilateralnych praktyk wykluczających / Wprowadzenie / Teoria decyzji jako narzędzie analityczne / Kategorie kosztów społecznych modelu prawa konkurencji / Instrumenty prawa konkurencji: reguła per se a reguła rozsądku / Metodyka podejścia formalnego a skutkowego / Reguły per se lub quasi-per se / Zakaz określonych zachowań; meta-reguła zasadności zakazu per se / Legalność określonych zachowań / 203 9

6 Spis treści Reguły per se i quasi-per se jako podejście jednoetapowe / Reguła rozsądku / Definicja i zasady stosowania (na przykładzie prawa antytrustowego) / Prawo unijne / Normatywna treść reguły rozsądku / 215 Specyfika unilateralnych praktyk wykluczających a pożądany model reguł prawa konkurencji / 216 Społeczne koszty modelu opartego na podejściu formalnym / Fałszywe pozytywy / Koszty indywidualne i koszty generalne (efekt chłodzenia konkurencji) / Rodzaj i częstotliwość danej praktyki (przykład rabatów) / Praktyki nowatorskie / Zjawisko chłodzenia konkurencji a prawa własności intelektualnej / Fałszywe pozytywy a ewolucja prawa konkurencji / Czy fałszywe pozytywy podlegają samokorekcie rynkowej? / Fałszywe negatywy / Uwagi wprowadzające / Brak asymetryczności kosztów społecznych fałszywych negatywów oraz pozytywów / Category shopping jako zjawisko mogące prowadzić do fałszywych negatywów / Wieloznaczność konstrukcji prawnych jako źródło generalnych kosztów społecznych fałszywych pozytywów i negatywów / Uwagi podsumowujące i wnioski / 259 Społeczne koszty modelu opartego na podejściu skutkowym / Założenie prawidłowości rozstrzygnięć antymonopolowych / Niepewność prawa: efekt chłodzenia konkurencji /

7 Spis treści Ograniczenia informacyjne: wysokie koszty stosowania / Dyskrecja uznaniowa organów publicznych: wyższa podatność na wpływy grup interesów / Brak gwarancji prawidłowości rozstrzygnięć antymonopolowych: niejednolitość wyników teorii ekonomicznych / Uwagi podsumowujące i wnioski / Podejście formalne a podejście skutkowe: stosowalność versus prawidłowość reguł prawnych? / Stosowalność jako wartość wtórna do warunku prawidłowości / Komplementarność warunku stosowalności; kolizje warunków / Wyższa częstotliwość i szkodliwość błędów ex ante niż ex post / Przede wszystkim prawidłowość / Relatywizm warunku prawidłowości reguł prawa konkurencji / Wpływ szkół ekonomicznych na reguły prawa konkurencji / Uwagi wprowadzające / Szkoła harwardzka i ordoliberalna / Szkoła Chicago / Uwagi wprowadzające / Podstawowe założenia szkoły Chicago / Teoria pojedynczego zysku monopolisty / Reguły prawa konkurencji na gruncie szkoły Chicago / Szkoła post-chicago / Niedoskonałości szkoły Chicago / Post-chicagowski krytycyzm / Teoria gier oraz teoria zwiększenia kosztów rywala (RRC) / Postulaty post-chicagowskie w rozstrzygnięciach antytrustowych /

8 Spis treści Ocena teorii szkół ekonomicznych w świetle ich przydatności w konstruowaniu reguł prawnych / Paradygmat: teoria ekonomiczna generalna reguła prawna koszt społeczny / Szkoła harwardzka, ordoliberalna i chicagowska: dostateczna stosowalność, lecz zbyt niska prawidłowość? / Ograniczona przydatność teorii post-chicagowskich na potrzeby kreowania stosowalnych reguł prawnych / Niedostatki teoretyczno-empiryczne a praktyki wykluczające na rynkach nowych technologii / Uwagi podsumowujące i wnioski; limity ekonomii i systemu prawnego / Fałszywe pozytywy i negatywy: studium przypadków / Uwagi wprowadzające / Fałszywe pozytywy w amerykańskim orzecznictwie antytrustowym / Uwagi wstępne / Kodak: nadinterpretacja siły rynkowej przedsiębiorstwa / Aspen: antytrust jako narzędzie rozwiązywania sporów cywilnoprawnych / C.R. Bard: hamowanie innowacji na rynkach produktów pierwotnych lub wtórnych / Fałszywe pozytywy w orzecznictwie unijnym / Uwagi wstępne / France Télécom: zakaz stosowania cen poniżej kosztów przejawem antykonsumenckiej interwencji antymonopolowej / Microsoft: produkt z poszerzoną funkcjonalnością: szkodliwym przymusem dla konsumenta? / Inne orzeczenia: wzmianka /

9 Spis treści Fałszywe negatywy / Uwagi wstępne / American Airlines: akceptacja eliminacji tanich przewoźników / Du Pont: niedoszacowanie siły rynkowej przedsiębiorstwa ( błąd celofanowy ) / 378 Uwagi podsumowujące / 383 Rozdział 4 Wykluczenie z rynku: zagadnienia pojęciowe oraz jego zakres / Uwagi wstępne / Problematyka pojęcia wykluczenia z rynku / Klasyfikacja wykluczeń / Wykluczenia czysto unilateralne i quasi-bilateralne / Kryterium klasyfikacji / Postulat mniej interwencyjnego reżimu prawnego dla wykluczeń czysto unilateralnych / Zakres wykluczenia z rynku / Merytoryczne i orzecznicze uzasadnienie warunku istotności wykluczenia / Stosowanie warunku istotności wykluczenia (na przykładzie praktyk dystrybucyjnych oraz lewarujących) / Znaczenie prawne warunku istotności wykluczenia; postulat konkretyzacji / 421 Rozdział 5 Kryteria różnicujące wykluczenia zgodne z prawem od antykonkurencyjnych / Uwagi wprowadzające / Specyfikacja oraz podstawa prawna kryteriów różnicujących / Kryterium dobrobytu konsumenta / Uwagi ogólne / Pojęcie dobrobytu konsumenta / Dobrobyt konsumenta a efektywność ekonomiczna / CW-Test a perspektywa krótko- lub długoterminowa /

10 Spis treści CW-Test a zróżnicowane grupy (kategorie) konsumentów / Odrzucenie CW-Testu jako zasadniczego kryterium różnicującego / CW-Test na gruncie art. 101 TFUE oraz kontroli koncentracji: dlaczego w tych przypadkach nie budzi tak istotnych zastrzeżeń? / 467 Kryterium ekonomicznego sensu praktyki (zamiar wykluczenia z rynku; testy intencyjne) / Uwagi ogólne / Aksjologiczne uzasadnienie NES-Testu i PS-Testu / NES-Test a PS-Test: zagadnienia pojęciowe oraz zasady stosowania / Pojęcie poświęcenia zysków / Pojęcie braku ekonomicznego sensu / Stosowanie NES-Testu / Problematyka zamiaru wykluczenia z rynku / Uwagi wstępne / Argumenty za odrzuceniem zamiaru wykluczenia / Argumenty za akceptacją zamiaru wykluczenia / Przesłanka zamiaru wykluczenia w praktyce orzeczniczej i decyzyjnej / Zastosowanie testów intencyjnych w odniesieniu do określonych kategorii praktyk wykluczających / Praktyki o dualnej naturze; funkcja adaptująca przesłanki zamiaru wykluczenia / Praktyki mające ekonomiczny sens ( wykluczający ) tylko w razie ich podejmowania przez dominantów / Nagie ograniczenia (naked restrictions) / NES-Test a doktryna sprostania konkurencji (meeting competition) / Znaczenie prawne wyników NES-Testu / Uwagi ogólne /

11 Spis treści Inkorporacja koncepcji obiektywnego uzasadnienia / 531 Kryterium efektywności / Aksjologiczne uzasadnienie AEC-Testu / Test cenowo-kosztowy jako instrument pomiaru efektywności produkcyjnej / Znaczenie prawne wyników AEC-Testu / Czy stosowanie AEC-Testu skutkuje liberalizacją reżimu prawnego wobec praktyk cenowych? / AEC-Test a presja konkurencyjna przedsiębiorstw o wyższych kosztach / Zagadnienie wyjątków od AEC-Testu: obniżenie stosowalności oraz problematyka właściwych środków zaradczych / Test efektywności według Elhauge / Kryterium efektywności w orzecznictwie unijnym: niekonsekwentna ewolucja we właściwym kierunku? / 561 Kryteria różnicujące a testy specyficzne dla danych praktyk / Uwagi wprowadzające / Praktyki cenowe / Test poświęcenia zysków jako klasyczna wersja kryterium równie efektywnego konkurenta / Test efektu zasysania oraz test przypisania jako zmodyfikowane wersje kryterium równie efektywnego konkurenta / Praktyki niecenowe / Test odrębności produktów / Test niezbędności / Wnioski i uwagi podsumowujące / 586 Podsumowanie / 589 Bibliografia / 603 Wykaz orzecznictwa /

12

13 Wykaz skrótów Akty prawne Memorandum Komisji z 1965 r. dotyczące koncentracji (Memo- randum on Concentration); European Economic Community Comm'n, Memorandum Sur le Probleme de la Concentration dans le Marché Commun (Dec. 1, 1965), przedruk (w:) Revue dokument dyskusyjny k.c. k.k. Konstytucja RP memorandum Dokument Dyskusyjny Komisji Europejskiej z grudnia 2005 r. dotyczący stosowania art. 82 TWE do nadużyć o charakterze wykluczającym (www.ec.europa.eu) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., sprost. Dz. U. z 2001 r. Nr 28, poz. 319) 17

14 Wykaz skrótów Obwieszczenie Komisji w sprawie porozumień o mniejszym znacze- niu, które nie ograniczają odczuwalnie konkurencji na mocy art. 81 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (de minimis) (2001/C 368/07) (Dz. Urz. WE C 368 z , s. 13) obwieszczenie de minimis obwieszczenie w sprawie rynku właściwego rozporządzenie nr 1/2003 rozporządzenie nr 139/2004 rozporządzenie nr 330/2010 Trimestrielle de Droit Europeen, s (1966) Obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji (97/C 372/03) (Dz. Urz. WE C 372 z , s. 5) rozporządzenie Rady (WE) Nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 102 Traktatu (Dz. Urz. WE L 1 z , s. 1 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) Nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz. Urz. UE L 24 z , s. 1) rozporządzenie Komisji nr 330/2010 z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do 18

15 Wykaz skrótów ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) rozporządzenie wertykalne TEWG TFUE TUE TWE u.o.k.k. u.o.k.k. z 2000 r. kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych (Dz. Urz. UE L 102 z , s. 1) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 81, poz. 441) Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.), tekst pierwotny Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 306 z , s. 1), wersja skonsolidowana (Dz. Urz. UE C 83 z , s. 47) Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz z późn. zm.) 19

16 Wykaz skrótów u.p.p.m. ustawa Shermana ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz z późn. zm.) u.z.n.k. wytyczne wytyczne dot. art. 81 ust. 3 TWE wytyczne w sprawie oceny horyzontalnych połączeń przedsię- biorstw na mocy rozporządzenia Rady w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (2004/C 31/03) (Dz. Urz. UE C 31 z , s. 5) wytyczne w sprawie fuzji horyzontalnych wytyczne w sprawie oceny niehoryzontalnych połączeń przedsię- biorstw na mocy rozporządzenia wytyczne w sprawie fuzji niehoryzontalnych ustawa z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 z późn. zm.) ustawa z dnia 2 lipca 1890 r. (ch. 647, 26 Stat. 209, 15 U.S.C. 1 7) Komunikat Komisji wytyczne w sprawie priorytetów, którymi Komisja będzie się kierować przy stosowaniu art. 82 Traktatu WE w odniesieniu do szkodliwych działań o charakterze praktyki wykluczającej, podejmowanych przez przedsiębiorstwa dominujące (Dz. Urz. UE C 45 z , s. 7) obwieszczenia Komisji wytyczne w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 TWE (Dz. Urz. UE C 101 z , s. 97) 20

17 Wykaz skrótów wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych Rady w sprawie kontroli koncentracji (2008/C 265/07) (Dz. Urz. UE C 265 z , s. 6) wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych (2010/C 130/01) (Dz. Urz. UE C 130 z , s. 1) Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne AJES ALJ Am.J.C.L. Am.Bus.L.J. Am.U.L.Rev. Antitrust Bull. Apel.-W-wa Berkeley J. Int'l L. Berkeley Tech. L.J. B.Y.U. L.Rev. Calif.L.Rev. Case W.Res.L.Rev. Cato S.C.Rev. CEPS CLR CML Rev. American Journal of Economics and Sociology Antitrust Law Journal American Journal of Comparative Law American Business Law Journal American University Law Review Antitrust Bulletin Apelacja. Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie Berkeley Journal of International Law Berkeley Technology Law Journal Brigham Young University Law Review California Law Review Case Western Reserve Law Review Cato Supreme Court Review Centre for European Policy Studies Competition Law Review Common Market Law Review 21

18 Wykaz skrótów Colum.Bus.L.Rev. Colum.L.Rev. Comms L. Comp. Pol'y Int'L. Cornell J.L.&Pub. Pol'y CPI CYELS Duke L.J. Dz. Urz. UE Dz. Urz. WE Dz. Urz. UOKiK EBR ECLR Econ. J. Econ. Pol'y EJCL ELR Emory L.J. EPS Eur. Competition J. Fordham Int'l L.J. Geo. L.J. Geo.Mason.L.Rev. Columbian Business Law Review Columbia Law Review Communications Law Competition Policy International Law Cornell Journal of Law and Public Policy Competition Policy International Cambridge Yearbook of European Legal Studies Duke Law Journal Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej Dziennik Urzędowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów European Business Review European Competition Law Review Economic Journal Economic Policy Electronic Journal of Comparative Law European Law Review Emory Law Journal Europejski Przegląd Sądowy European Competition Journal Fordham International Law Journal Georgetown Law Journal Georgia Mason Law Review 22

19 Wykaz skrótów Geo.Wash.L.Rev. Global Comp. Pol'y GSP PO Harv.J.L.&Pub.Pol'y Harv.L.Rev. Hastings Bus.L.J. Int.J.Indus.Org. ICCLR JCLE J.Corp.L. J.Econ.Pers. J.Legal Stud. J.L.&Econ. J.L.Econ.&Org. J.L.Pub.Pol'y LLP Loy.U.Chi.L.J. Marq.L.Rev. Mich.L.Rev. Mich.Telecomm. & Tech.L.Rev. NDLR The George Washington Law Review Global Competition Policy Gdańskie Studia Prawnicze Przegląd Orzecznictwa Harvard Journal of Law and Public Policy Harvard Law Review Hastings Business Law Journal International Journal of Industrial Organization International Company and Commercial Law Review Journal of Competition Law & Economics Journal of Corporation Law Journal of Economics Perspectives Journal of Legal Studies Journal of Law and Economics Journal of Law, Economics and Organization Journal of Law and Public Policy Limited Liability PartnershipLoy. Consumer L.Rev. Loyola Consumer Law Review Loyola University Chicago Law Journal Marquette Law Review Michigan Law Review Michigan Telecommunications and Technology Law Review Notre Dame Law Review 23

20 Wykaz skrótów N.Car.L.Rev. Nw J.Tech.&Intell.Prop. NULR NULR Coll. N.Y.U.L.Rev. Ohio S.L.J. OJLS OSNC OSNP OTK PPH PPP Q.J.Econ. Rev.Indus.Org. RPEiS S.Ct. SP St. Pr.-Eu. Stan.L.Rev. Tex.L.Rev. Tul.L.Rev. North Carolina Law Review Northwestern Journal of Technology and Intellectual Property Northwestern University Law Review Northwestern University Law Review Colloquy New York University Law Review Ohio State Law Journal Oxford Journal of Legal Studies Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Trybunału KonstytucyjnegoPiP Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa Publicznego Quarterly Journal of Economics Review of Industrial Organization Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Supreme Court Reporter (Supreme Court of the United States) Studia Prawnicze Studia Prawno-Europejskie Stanford Law Review Texas Law Review Tulane Law Review 24

21 Wykaz skrótów UCDL Rev. U.Chi.L.Rev. U.Colo.L. Rev. U.I.L.Rev. U.Pa.L.Rev. U.S. Va.L.Rev. Wash.L.L.Rev. W. Comp. Wisc.L.Rev. WMLR WuW Yale. L.J. Yale Jo. On Regulation Zb. Orz. University of California, Davis Law Review University of Chicago Law Review University of Colorado Law Review University of Iowa Law Review University of Pennsylvania Law Review United States Virginia Law Review Washington & Lee Law Review World Competition Wisconsin Law Review William & Mary Law Review Wirtschaft und Wettbewerb Yale Law Journal Yale Journal on Regulation Zbiór Orzecznictwa Inne skróty AEC-Test AMR AVC CW-Test DOJ test równie efektywnego konkurenta (As Efficient Competitor-Test) American Airlines średnie koszty zmienne (Average Variable Costs) test dobrobytu konsumenta (Consumer Welfare-Test) Amerykański Departament Sprawiedliwości (Departament of Justice) 25

22 Wykaz skrótów EAGCP ETS FTC ICN IE Komisja MCD NES-Test PS-Test Prezes UOKiK RRC SA Sąd SN SOKiK SPI TILEC TK Ekonomiczna Grupa Doradcza ds. Polityki Konkurencji (Economic Advisory Group for Competition Policy) Europejski Trybunał Sprawiedliwości Federalna Komisja Handlu (Federal Trade Commission) Międzynarodowa Sieć Konkurencji (International Competition Network) Internet Explorer Komisja Europejska obrona przez sprostanie konkurencji (Meeting Competition Defence) test braku ekonomicznego sensu (No Economic Sense-Test) test poświęcenia zysków (Profit Sacrifice-Test) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów teoria zwiększenia kosztów działalności rywali (Raising Rivals Costs) Sąd Antymonopolowy The Court (dawny SPI) Sąd Najwyższy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Sąd Pierwszej Instancji Tilburg Law and Economics Center Trybunał Konstytucyjny 26

23 Wykaz skrótów TP S.A. WMP Telekomunikacja Polska Windows Media Player 27

24

25 Wprowadzenie I. Uwagi ogólne oraz metoda badawcza I.1. Zakaz nadużycia pozycji dominującej podobnie jak inne instytucje materialnego prawa antymonopolowego służyć ma ochronie konkurencji. Stwierdzenie to jest bezsporne. Kontrowersje budzi przede wszystkim kwestia jak chronić konkurencję przed szkodliwymi praktykami przedsiębiorstw posiadających pozycję dominującą na rynku 1. Abstrahując w tym miejscu od doniosłego problemu rozumienia samej konkurencji (zob. pkt 1.1.2), rozstrzygnięcie tego zagadnienia sprowadzić należy do skonstruowania możliwie najbardziej efektywnego modelu prawnego służącego realizacji tej funkcji ochronnej. Model pożądany to taki, który ustanawia reguły chroniące konkurencję w sposób gwarantujący realizację celu instytucji nadużycia pozycji dominującej, a których wdrażanie i przestrzeganie nie będzie zarazem 1 Zwanych w dalszej części pracy także przedsiębiorstwami dominującymi lub dominantami. Termin przedsiębiorstwo dominujące używany będzie zarówno w odniesieniu do unijnego zakazu nadużywania pozycji dominującej, jak i zakazu ustanowionego w polskiej ustawie antymonopolowej (mimo że posługuje się ona pojęciem przedsiębiorcy dla określania podmiotów podlegających jej reżimowi). Dzięki temu uniknięto potrzeby równoczesnego powoływania obu tych terminów, czyli używania takich sformułowań jak np. przedsiębiorstwo ( przedsiębiorca ) dominujące ( dominujący ) we wszystkich tych miejscach pracy, w których dane zagadnienie dotyczy zarówno unijnego, jak i krajowego zakazu (a tak będzie bardzo często). Warto dodać, iż termin przedsiębiorstwo dominujące na rynku jest używany w literaturze w kontekście zarówno unijnego, jak i polskiego zakazu nadużywania pozycji dominującej; zob. np. A. Fornalczyk, Biznes a ochrona konkurencji, Kraków 2007, s. 41, 54, 56. Również w niniejszej pracy pojęcie przedsiębiorstwo używane jest w znaczeniu podmiotowym oraz na potrzeby stosowania reguł konkurencji (a w szczególności wspomnianego zakazu), a nie przedmiotowym (takie znaczenie ma definicja tego pojęcia zawarta w art k.c.). Posługiwanie się terminem przedsiębiorca ograniczone zostanie tylko do tych przypadków, w których dany fragment stanowić będzie cytowaną wypowiedź doktryny, orzeczenia sądu lub przepisu ustawy. 29

26 Wprowadzenie rodzić większych trudności praktycznych i nadmiernych kosztów, przy czym kosztów pojmowanych szeroko (tj. jako strat społecznych 2 ). Ze sformułowania tego wynikają warunki weryfikujące właściwość reguł prawnych składających się na dany model ( podejście 3 ), a którym w niniejszej rozprawie nadano status kryteriów oceniających reguły. Kryteriami tymi są prawidłowość oraz stosowalność 4.Wyjaśnienie pojęć nastąpi niżej (pkt II). Ponieważ kryteria te nawiązują do kosztów społecznych obowiązywania danej reguły, mogą być postrzegane jako emanacja szerszego kryterium badania prawa, jakim jest jego efektywność ekonomiczna 5. Skonstruowanie wspomnianego modelu pożądanego stanowić będzie zasadnicze zadanie badawcze niniejszej pracy. W tym celu bliższej 2 Wynikających z zakazywania lub reglamentowania określonych praktyk unilateralnych dominantów lub z braku poddawania tych praktyk zakazowi prawnemu. 3 Terminy model oraz podejście (wywodzące się z angielskiego approach ) będą w niniejszej publikacji używane zamiennie (np. podejście formalne lub model formalny). Pod pojęciem (modelu) podejścia do zakazu nadużycia pozycji dominujące rozumieć należy zespół reguł ( testów ) prawnych, których zastosowanie służyć ma ustaleniu czy praktyki dominanta są antykonkurencyjne. Warto zaznaczyć, iż w doktrynie prawa konkurencji słowo model używane jest także w innym znaczeniu, tj. dla określania sposobu (trybu) wdrażania reguł materialnych, zatem odnośnie do rozwiązań instytucjonalno-proceduralnych; zob. np. T. Skoczny, Instytucjonalne modele wdrażania reguł konkurencji na świecie wnioski dla Polski, RPEiS 2011, z. 2, s ; M. Bernatt, Prywatny model ochrony konkurencji oraz jego realizacja w postępowaniu przed sądem krajowym (w:) E. Piontek (red.), Nowe tendencje w prawie konkurencji UE, Warszawa 2008, s W niniejszej pracy kryteria te będą określane również synonimicznie jako: warunki, przesłanki lub wartości (zob. zwłaszcza pkt 3.8). Termin kryterium wykorzystywany jest także dla określania instrumentów analitycznych (testów) mających pozwolić na odróżnienie wykluczeń antykonkurencyjnych od tych, które nie stanowią ograniczenia konkurencji: tzw. kryteria różnicujące (np. kryterium ekonomicznego sensu, kryterium efektywności; zob. rozdział 5 pracy). Oczywiście w tym kontekście termin kryterium występuje niejako na niższym poziomie metodyczno-analitycznym niż kryteria, o których mowa na wstępie tego przypisu. W obu przypadkach wszakże pojęcie kryterium używane jest dla określenia miernika służącego za podstawę oceny, a zatem zgodnie z jego literackim rozumieniem (zob. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1978, t. I, s. 1065). Kryteria różnicujące służą ocenie zachowań dominanta i ustaleniu, czy są one zgodne lub niezgodne z prawem (poziom niższy ). Zadaniem kryterium prawidłowości i stosowalności jest zaś ocena samego prawa (poziom wyższy ). Występowanie wspomnianych poziomów ilustruje wykres zamieszczony w końcowej części rozprawy (zob. Podsumowanie ). 5 Zob. np. J. Stelmach, Spór o ekonomiczną analizę prawa (w:) J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s. 13; R. Cooter, T. Ulen, Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2009, s

27 Wprowadzenie ewaluacji poddane zostanie tradycyjne (tzw. formalne), jak i zmodernizowane (tzw. skutkowe) podejście do zakazu nadużywania pozycji dominującej. Jak zostanie ukazane, żaden z tych modeli 6 prawdopodobnie niej jest zdatny do jednoczesnego spełnienia warunku prawidłowości oraz stosowalności. Rodzi to potrzebę zaproponowania podejścia przewidującego reguły, które spełniać będą każdy z tych warunków. Monografia koncentruje się na jednej z dwóch zasadniczych kategorii zachowań przedsiębiorstw posiadających pozycję dominującą (zob. pkt 1.7.1), tj. praktykach wykluczających, czyli zamykających konkurentom (lub utrudniających im) dostęp do rynku 7. Zarysowane wyżej ramy badawcze (kryteria) są odpowiednie 8 w szczególności w odniesieniu do tego rodzaju praktyk. I.2. Wyróżnienie kryterium prawidłowości i stosowalności ściśle wiąże się z przyjętą w niniejszej pracy metodą badawczą. Opiera się ona na analizie kosztów społecznych, jakie występują (lub jakie można antycypować) w związku z funkcjonowaniem określonego modelu prawa konkurencji. Chodzi, po pierwsze, o koszty generowane przez błędne reguły lub rozstrzygnięcia antymonopolowe (zatem reguły, rozstrzygnięcia nieprawidłowe) oraz, po wtóre, o koszty związane z egzekwowaniem i przestrzeganiem tych reguł 9. Wskazana metoda pełni rolę wiodąca. W założeniu ma ona pozwolić na sformułowanie dyrektyw w przedmiocie pożądanych reguł prawa konkurencji normujących praktyki wykluczające dominantów. Metoda ta nie stanowi wszak jedynej jaka przyjęta została w niniejszej rozprawie. Szczególne znaczenie odgrywa również metoda dogmatyczna, czyli ta, która tradycyjnie wykorzystywana jest w pracach naukowych z zakresu prawa. Należy 6 W tym zwłaszcza jeśli ten drugi postrzegany będzie jako pełne podejście skutkowe (zob. pkt 3.1). 7 Problematyce pojęcia wykluczenia z rynku z angielskiego: market foreclosure, relewantnego, na potrzeby stosowania zakazu nadużycia pozycji dominującej, poświęcony został rozdział 4 pracy. 8 Gdyż odzwierciedlające zasadnicze problemy (tak prawno-systemowe, jak i ekonomiczno-społeczne), które występują w zasadzie w większości współczesnych porządków prawa konkurencji na gruncie przepisów dotyczących unilateralnych praktyk wykluczających przedsiębiorstw o znaczącej sile ekonomicznej (zob. pkt 3.2, 3.3 oraz 5.1). Przy czym chodzi zwłaszcza o problemy dotyczące właściwego odróżnienia wykluczeń szkodliwych dla konkurencji od wykluczeń stanowiących jej przejaw. Druga zasadnicza kategoria indywidualnych zachowań dominantów tj. praktyki eksploatacyjne z zasady nie prowadzi do wykluczenia konkurentów (szerzej o tym zob. pkt 1.7). 9 Szerzej o tej metodzie badawczej oraz jej szczególnej adekwatności do oceny reguł prawnych dotyczących praktyk wykluczających dominantów zob. pkt

28 Wprowadzenie wszak podkreślić, iż typowa dla tej metody analiza przepisów prawnych w niniejszej pracy w dużej mierze zastąpiona została interpretacją stosownych orzeczeń sądowych. Zakazu nadużycia pozycji dominującej dotyczy w zasadzie 10 tylko jeden przepis materialno-prawny 11, tj. art. 102 TFUE (w prawie unijnym) oraz art. 9 u.o.k.k. (w prawie polskim). Podlegający dogmatycznej analizie materiał stricte normatywny jest zatem niezwykle ubogi 12, tym bardziej że zawarte w przepisach tych a zarazem relewantne dla problematyki badawczej pracy sformułowania są bardzo ogólne; ponadto w większości odnoszą się one do praktyk w istocie eksploatacyjnych (zob. pkt 1.7). Powyższą lukę wypełnia orzecznictwo sądowe dotyczące zakazu nadużyć wykluczających. Z tego powodu poddane ono zostało obszernej analizie 13, przy czym chodzi także o wyroki sądów amerykańskich 14, wydawane na podstawie zakazu monopolizacji przewidzianego w art. 2 ustawy Shermana. Zwłaszcza w płaszczyźnie materialno-prawnej oraz systemowej problemy, występujące na gruncie tego przepisu, są bardzo zbliżone, a nierzadko wręcz analogiczne jak w przypadku unijnego oraz krajowego zakazu nadużycia wykluczającego (zob. też pkt 5.1). Ponadto amerykański porządek prawa antytrustowego, przede wszyskim dzięki przeszło stuletniemu okresowi stosowania, odznacza się bogatym doświadczeniem, wykorzystując je dla odpowiedniego kształtowania, modyfikowania oraz selekcjonowania (w tym derogowania) reguł prawnych, tak aby obowiązywały te, które są najbardziej pożądane społecznie. Mając to na uwadze, zasadność odwoływania się do prawa antytrustowego nie powinna budzić wątpliwości (co bynajmniej nie 10 Polska ustawa antymonopolowa zawiera definicję legalną pozycji dominującej, która zamieszczona została w innym przepisie niż sam ów zakaz (zob. niżej pkt IV.2). Nie ma wątpliwości, iż interpretacja zakresu zastosowania tego zakazu powinna bazować również na tej definicji. 11 Na takich zaś zagadnieniach skupia się niniejsza praca. Nie obejmuje ona problematyki prawnej stosownych procedur antymonopolowych lub sądowych, w ramach których egzekwowany jest zakaz nadużycia pozycji dominującej. 12 Co bynajmniej nie podważa zasadności sięgania także do innych materialnych przepisów prawa konkurencji (np. zakazu porozumień antykonkurencyjnych) w szczególności w celu wzmocnienia argumentacji odnoszącej się już do zakazu nadużycia pozycji dominującej (zob. np. pkt in fine oraz pkt in fine). 13 Przytoczono w niej przeszło 70 wyroków sądów unijnych, tj. ETS oraz SPI, a także 30 orzeczeń sądów krajowych (SN, SA i SOKIK). 14 Odnosi się to do orzeczeń zarówno Amerykańskiego Sądu Najwyższego (Supreme Court), jak i sądów niższej instancji, zwłaszcza Sądu Apelacyjnego (Court of Appeal); łącznie powołano się na ponad 65 wyroków. 32

29 Wprowadzenie oznacza automatycznego recypowania przewidzianych w tym prawie rozwiązań na grunt unijny lub krajowy; zob. też pkt in fine). Dzięki bazowaniu na rozwiązaniach obowiązujących we wskazanych trzech porządkach prawnych praca zawiera również elementy komparatystyki prawniczej. W rozprawie wykorzystana została także metoda teoretyczno-prawna. Zaprezentowano w niej kilka różnych teorii (szkół) prawa i ekonomii konkurencji, w szczególności w kontekście zasadności kształtowania oraz aksjologicznego uzasadniania reguł prawnych (zob. pkt 1.2 oraz 3.10). W nieznacznym zakresie posłużono się również metodą historyczno-prawną, zwłaszcza poprzez ukazanie uprzednio obowiązujących rozwiązań oraz kierunków ich ewolucji (zob. pkt ). Zastosowano więc kilka różnych metod badawczych, przy czym rolę kluczową odgrywają metoda odwołująca się do kosztów społecznych określonego modelu prawa oraz metoda dogmatyczno-orzecznicza. Równoczesne gdyż dokonane na potrzeby realizacji jednego projektu badawczego wykorzystanie kilku takich metod nie pozostaje ze sobą w kolizji (a nawet przeciwnie 15 ), sprzyjając uzyskaniu satysfakcjonujących wyników pracy naukowej. II. Prawidłowość i stosowalność: wyjaśnienie pojęć II.1. Znaczenie słownikowe Problematyka zakazu nadużycia wykluczającego ukazana zostanie z perspektywy dwóch wspomnianych wyżej kryteriów, wedle których ewaluowane będą reguły prawne dotyczące tego zakazu. Kryteriami tymi są prawidłowość i stosowalność. Pojęcia ta nie są powszechnie 15 Zastosowanie niektórych metod wskazuje wręcz na ich wzajemne krzyżowanie się. Przykładowo, analiza poszczególnych szkół prawa konkurencji oraz leżących u ich podstaw założeń i interpretacji ekonomicznych (metoda teoretyczno-prawna) koresponduje z metodyką historyczno-prawną. W obu przypadkach analizie poddane są zmieniające się z czasem teorie ekonomiczne, oddziałując tym samym na stosowne zmiany w treści reguł prawnych (zob. pkt 3.10 i pkt ). Z kolei uchylanie lub modyfikowanie dotychczasowych reguł świadczy o ich wadliwości lub nieadekwatności do zmienionych warunków rynkowych; oznacza to, że dotychczasowe reguły są lub stały się wadliwe (nieprawidłowe), dlatego też ich dalsze obowiązywanie (bez wzmiankowanej korekty) generować będzie zbędne (gdyż możliwe do unikniecia) koszty społeczne. Z tej perspektywy uwidacznia się więc związek metodyki opartej na kosztach społecznych do dwóch ww. metod badawczych. 33

30 Wprowadzenie używane w doktrynie prawniczej, nie będąc z tego powodu rozumiane w sposób jednolity. W związku z tym koniecznym staje się ich bliższe wyjaśnienie, tym bardziej, iż w niniejszej pracy nadano im sprecyzowane, a zarazem specyficzne znaczenie (zob. niżej pkt II.2 4). Termin prawidłowość został wyszczególniony w słowniku języka polskiego, przy czym zdefiniowanie tego pojęcia nastąpiło przez odwołanie się do jego przymiotnikowej odmiany, czyli słowa prawidłowy. Oznacza ono: zgodny z prawidłami, odpowiadający określonym przepisom, normom, regularny, właściwy, normalny, należyty 16. W słowniku tym wprost nie zamieszczono już pojęcia stosowalność, definiując wszak przymiotnik stosowalny jako: dający się zastosować (używać), możliwy do zastosowania 17. Lingwistyczne definicje powyższych pojęć jedynie w części odpowiadają znaczeniom jakie nadane zostały im w rozprawie. Podobieństwa występują zwłaszcza w odniesieniu do terminu stosowalny. Jak bowiem zostanie ukazane niżej, możliwość ( zdatność ) do zastosowania w praktyce, to jeden z elementów znaczeniowych tego terminu również na potrzeby badawcze niniejszej pracy. Tymczasem potoczne znaczenie pojęć prawidłowość, prawidłowy w zasadzie nie odpowiada znaczeniu jakie przypisano im w rozprawie. Według przytoczonej definicji słownikowej prawidłowy to zgodny z prawem; o prawidłowości (np. określonego zachowania, rozstrzygnięcia) decydować ma zatem jego zgodność z określoną regułą prawa (bez względu na to czy reguła ta jest z różnych perspektyw właściwa, pożądana społecznie, czy też kontrowersyjna i podlegająca odrzuceniu). Tymczasem w niniejszej publikacji prawidłowość stanowi kryterium oceny samych reguł prawnych, wydawanych na ich podstawie rozstrzygnięć oraz wpływu jakie reguły te mają na zachowania przedsiębiorstw. Przykładowo, fakt iż na gruncie definicji słownikowej dane rozstrzygnięcie jest prawidłowe (gdyż zgodne z prawem), bynajmniej nie determinuje jego prawidłowości w rozumieniu przyjętym w monografii. Jeśli bowiem zgodnie z tym rozumieniem reguła prawna podlegać będzie uznaniu za nieprawidłową, wówczas (zazwyczaj 18 ) nieprawidłowe będzie wydane na jej podstawie rozstrzygnięcie. Warto zarazem dodać, iż terminy stoso- 16 M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1979, t. II, s M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1981, t. III, s W niektórych przypadkach nieprawidłowa reguła może wszak (nieco paradoksalnie) prowadzić do prawidłowego (w rozumieniu przyjętym w niniejszej pracy) rozstrzygnięcia prawnego (wyroku, decyzji antymonopolowej); zob. pkt oraz pkt

31 Wprowadzenie walność i stosowalny, jako odnoszące się do reguł prawnych, etymologicznie powiązane są właśnie z doktryną prawniczą w tym w szczególności antymonopolową (zwłaszcza anglojęzyczną; zob. niżej pkt II.3). II.2. Pojęcie prawidłowości reguły Na wstępie podkreślenia wymaga, iż na przyjęty w niniejszej pracy sposób pojmowania kryterium prawidłowości duży wpływ ma specyfika analizowanej problematyki 19. Regułę uznawać należy za prawidłową, jeżeli jej obowiązywanie pozwala na wystąpienie pożądanych skutków społeczno-ekonomicznych, tj. takich, które urzeczywistniają cel jej ustanowienia; celem tym zazwyczaj jest ochrona pewnych wartości, zjawisk społecznych, określonych podmiotów (np. interesów różnych kategorii uczestników obrotu gospodarczego 20 ). Miarą prawidłowości reguły jest częstotliwość zakazanych na jej podstawie zachowań, których zaprzestanie przez jednostki, w tym przedsiębiorstwa (w związku z publicznym egzekwowaniem zakazu), lub brak podejmowania przez nie tych zachowań (w związku ze stosowaniem się do tego zakazu) sprzyja wartościom, których ochrona stanowi cel danej reguły. Prawidłowość reguły prawnej jest zatem kryterium stopniowalnym. Z tej perspektywy reguły prawne (przewidujące zakaz lub nakaz określonych zachowań 21 ) można by podzielić na: (i) reguły absolutnie prawidłowe, czyli kiedy zakazywane zachowanie zawsze godzi w wartość (interes podmiotu), którą mają chronić 22 ; 19 Czyli zwłaszcza właściwej oraz na ile to możliwe dokonanej na poziomie zgeneralizowanych reguł identyfikacji skutków rynkowych zachowania objętego daną regułą (zob. też pkt ). 20 Interesy te mogą być zarówno prawne, jak i ekonomiczne albo jedne i drugie, w tym znaczeniu, iż reguła służyć może równoczesnej ochronie obu wskazanych interesów danej grupy podmiotów (np. konsumentów albo niektórych przedsiębiorstw). 21 Instytucja prawna stanowiąca zasadniczy przedmiot rozważań rozprawy ma bowiem charakter publicznoprawnego zakazu określonych zachowań (tj. takich, które stanowią nadużycie pozycji dominującej). Kryterium prawidłowości w rozumieniu jakie nadano w niniejszej rozprawie odnosić więc należy przede wszystkim do reguł interwencyjnych, tj. stanowiących przejaw administracyjnoprawnej reglamentacji określonych zachowań jednostek. Nie oznacza to wszakże, iż kryterium to jest nieprzydatne do ewaluacji reguł prawa prywatnego. 22 Np. prawnokarny zakaz zabijania (szerzej o tym, zob. pkt 3.8.1). 35

32 Wprowadzenie (ii) reguły wysoce prawidłowe (w tym reguły o akceptowalnym stopniu prawidłowości), czyli kiedy zakazywane zachowanie zazwyczaj narusza chronioną wartość (interes), przy czym mogą zarazem występować (jakkolwiek wyjątkowo 23 ) przypadki, w których zakazane będzie zachowanie niegodzące w tę wartość (interes 24 ) oraz (iii) reguły o zbyt niskim, stąd nieakceptowalnym stopniu prawidłowości 25, w tym (iv) reguł całkowicie (tj. zawsze lub prawie zawsze nieprawidłowe). 23 Problematyczne jest oczywiście ustalenie akceptowalnego stopnia częstotliwości wskazanych wyjątków (czyli w istocie pomyłek systemu prawnego ). W tej kwestii miarodajnym kryterium powinien być generalny koszt społeczny takich wyjątków, konfrontowany z kosztem społecznym ustanowienia reguły, która miałaby nie dopuszczać do takich wyjątków (pomyłek). Wskazanej problematyce oczywiście głównie w kontekście zakazu nadużyć wykluczających poświęcony został rozdział 3 pracy. 24 Przykładem reguły wysoce prawidłowej jest zakaz horyzontalnych karteli cenowych. Kartele te w dominującej większości przypadków wywołują niepożądane skutki z punktu widzenia interesów podmiotów, które zakaz ów ma chronić. Mogą wszak zaistnieć sytuacje, w których kartel skutków takich nie wywoła. Wspomnianej regule nie można więc przypisać statusu absolutnie prawidłowej (zob. też pkt ). 25 Czyli kiedy zakazywane lub nakazywane zachowanie w zależności od przypadku (okoliczności) raz narusza chronioną wartość, innym razem jej nie narusza lub wręcz jej sprzyja. Posługując się przykładem spoza prawa konkurencji, można powołać przepis przewidujący nakaz jazdy z włączonymi światłami przez całą dobę (zob. art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym; tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.), który wszedł w życie dnia 17 kwietnia 2007 r. Przepis ów zwiększyć miał bezpieczeństwo drogowe (przez skrócenie czasu reakcji kierowcy) i dzięki temu ograniczyć liczbę wypadków; wartością, którą miał chronić (oraz nadal ma, gdyż wciąż obowiązuje), było i jest zdrowie i życie ludzkie. Nakaz od początku wprowadzenia budził zróżnicowane opinie co do jego zasadności ( prawidłowości ). Przede wszystkim jednak dane empiryczne potwierdzają jego nieprawidłowość. Już po roku obowiązywania liczba wypadków drogowych nie tylko nie zmalała, ale wręcz się zwiększyła (o ok. 7%). Oczywiście istnieje wiele innych (niż obniżenie czasu reakcji kierowcy w związku z brakiem włączonych świateł) przyczyn wypadków drogowych, które mogły mieć wpływ na taką statystykę; jakkolwiek odnotowano również, iż bezpośrednią przyczyną wypadku bywały także włączone w dzień światła pojazdu (gdyż oślepiały kierującego pojazdem, który jechał z naprzeciwka, utrudniając dostrzeganie obiektów niewyposażonych w światła, jak np. pieszych, rowerzystów). Powyższe ukazuje więc, iż wspomniany nakaz w istocie nie sprzyja wartości jaką ma chronić, a w niektórych przypadkach może wręcz w nią godzić (fałszywy pozytyw; zob. pkt 3.3). Jest więc nieprawidłowy. Dodatkowo zaś wywołuje inne straty społeczne wynikające z podwyższonych kosztów eksploatacji pojazdów, w tym zwiększenia się zużycia paliwa i co szczególnie istotne wzrostu emisji dwutlenku węgla do atmosfery (szerzej na temat innych kosztów społecznych wywołanych przez ów przepis, w tym ich wycenie w pieniądzu, zob. oraz A. Maciejewski, Włączone światła aut: zero pożytku, Rzeczpospolita z dnia 20 kwietnia 2008 r.). Z przyczyn ekologicznych, ale przede wszystkim z powodu znacz- 36

33 Wprowadzenie Powyższy podział reguł wedle kryterium stopnia prawidłowości jest oczywiście kwestią konwencji. Można by rozróżnić zarówno więcej, jak i mniej tego rodzaju grup i ustanowić podział np. tylko na reguły prawidłowe i nieprawidłowe. Z punktu widzenia potrzeb systemu prawnego praktyczne znaczenie ma bowiem głównie ta ostatnia klasyfikacja. Reguły prawidłowe to te, których nie należy zmieniać (o ile już obowiązują) lub te, które należy wprowadzić (o ile takie nie obowiązują), w tym odpowiednio zmodyfikować te obowiązujące (czyli zwłaszcza stosownie je zmodernizować, aby uzyskały co najmniej wysoki stopień prawidłowości ). Przeciwnie, reguły nieprawidłowe to te, których system prawny powinien się wystrzegać (tj. nie ustanawiać takich w ogóle lub eliminować te, które obowiązują). W ramach zaproponowanego podziału status reguł prawidłowych mają dwie pierwsze (i ii). Regułami nieprawidłowymi są zaś dwie ostatnie (iii iv). Prawidłowe reguły powinny minimalizować ryzyko wydawania na ich podstawie błędnych 26 rozstrzygnięć: fałszywych pozytywów lub negatywów (wyjaśnienie tych pojęć nastąpi w pkt 3.3). Analogicznie jak klasyfikacja reguł wedle stopnia ich prawidłowości, również dobór samego terminu prawidłowość jest kwestią konwencji 27. W szczególności pojęciu prawidłowe prawo (reguły) można by nadawać znaczenie szersze (prawidłowość sensu largo), odnosząc je do tego, które spełnia wszelkie cechy dobrego prawa, czyli nie tylko prawa prawidłowego w rozumieniu przyjętym w niniejszej pracy (sensu stricto) ale także stosowalnego (zob. pkt II.4), spójnego wewnętrznie oraz sprawiedliwego. nego wzrostu liczby wypadków w latach , z całodobowego obowiązku jazdy na światłach od dnia 1 stycznia 2008 r. wycofała się Austria. 26 W tym zakresie kryterium prawidłowości pojęciowo upodabnia się do jego słownikowego znaczenia, zgodnie z którym prawidłowy określany jest także jako bezbłędny ; A. Markowski (red.), Wielki słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 2004, s Zamiast niego można by rozważyć używanie innych sformułowań, jak np. reguły adekwatne, akuratne czy też jak to określono w literaturze trafnie dobrane merytorycznie ; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s

34 Wprowadzenie II.3. Prawidłowość a skuteczność reguły w rozumieniu teorii prawa Przyjęte w niniejszej pracy rozumienie prawidłowości (sensu stricto) może prima facie sprawiać wrażenie zbieżności tego pojęcia z terminem skuteczności normy w rozumieniu teorii prawa. W ujęciu tym reguły prawne jako swego rodzaju środki do celu są skuteczne, jeśli ich realizowanie prowadzi do osiągnięcia założonego przez prawodawcę celu 28. Pełne utożsamienie prawidłowości oraz skuteczności nie jest jednak właściwe. Skuteczność prawa (w znaczeniu faktycznym 29 ) jest pojęciem wielopłaszczyznowym. Na potrzeby prezentowanej w tym miejscu problematyki doniosłe jest rozróżnienie przede wszystkim skuteczności behawioralnej (zwanej też formalną) oraz finistycznej (zwanej też realną) 30. Pierwsza przejawia się w podejmowaniu zachowań zgodnych z regułą (cel bezpośredni jej ustanowienia), druga w osiąganiu celu pośredniego, tj. stanu rzeczy będącego pożądanym następstwem realizacji celu bezpośredniego 31. Istnieje relatywnie sporo przypadków, w których reguły nie będą skuteczne, mimo że są prawidłowe 32, oraz przeciwnie sytuacji, w których skuteczność może być stwierdzana także w odniesieniu do reguł nieprawidłowych. Uwidacznia się to zwłaszcza w przypadku skuteczności behawioralnej. Zależy ona bowiem od tego, czy reguła 28 Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s. 209; J. Stelmach, B. Brożek, W. Załuski, Dziesięć wykładów o ekonomii prawa, Warszawa 2007, s. 25, Należy ją odróżnić od pojęcia skuteczności prawnej polegającej na tym, iż określonemu stanowi rzeczy przypisuje się określone, normatywne następstwa (jak zwłaszcza skuteczność czynności prawnej lub wyroku sądu); W. Lang (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986, s Z perspektywy analizowanych w niniejszej pracy zagadnień relewanata jest tylko skuteczność faktyczna prawa. 30 W. Lang (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria..., s ; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s. 209, 210; J. Wróblewski, Skuteczność prawa i problemy jej badania, SP 1980 nr 1 2, s W cytowanych publikacjach wyróżnia się także skuteczność społeczno-wychowawczą (zwaną także motywacyjną) oraz skuteczność psychologiczną prawa. 31 J. Wróblewski, Skuteczność prawa..., s. 9 12; W. Gromski, Law nad Economics jako teoria polityki prawa (w:) J. Stelmach, M. Soniewicka (red.), Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Warszawa 2007, s Nawet reguły absolutnie prawidłowe (zob. pkt II.2) są nieskuteczne, jeśli adresaci nie będą się do nich stosować (a przynajmniej tak będą się zachowywać w większości przypadków). Odnosząc tę problematykę do norm prawa karnego przyjmuje się, że są one skuteczne, jeżeli adresaci dostatecznie często będą realizować obowiązki przez nie wyznaczone; Z. Ziembiński, S. Wronkowska, Zarys teorii..., s

PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH

PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH PRAKTYKI WYKLUCZAJĄCE PRZEDSIĘBIORSTW DOMINUJĄCYCH ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM PRAWIDŁOWOŚĆ I STOSOWALNOŚĆ REGUŁ Anna Tęcza-Paciorek PRAWA KONKURENCJI Konrad Kohutek Warszawa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13

SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 SPIS TREŚCI WYKAZ SKRÓTÓW 11 WSTĘP 13 Rozdział I. PAŃSTWO A GOSPODARKA 15 1. Stosunki gospodarcze a funkcje państwa 15 2. Podstawowe typy zachowań państwa wobec gospodarki oraz wynikające z nich zadania...

Bardziej szczegółowo

Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji

Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji Usługi portów lotniczych w UE i w Polsce a prawo konkurencji Raport z badań Dr Agata Jurkowska Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych, Wydział Zarządzania UW Zakres badań I. Rynki usług portów

Bardziej szczegółowo

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE.. Ksiazka jest pierwszym na polskim rynku wydawniczym kompleksowym opracowaniem zagadnien

Bardziej szczegółowo

PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA

PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA PRAWO KONKURENCJI oraz POMOC PUBLICZNA Cz. I: PRAWO KONKURENCJI UE Cz. II: POMOC PUBLICZNA I. Podstawy traktatowe i charakter prawny zakazów z tych artykułów Unijne reguły konkurencji odnoszą się do wszelkiego

Bardziej szczegółowo

Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą

Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą Wpływ wzrostu znaczenia podejścia ekonomicznego na praktykę orzeczniczą organów antymonopolowych Frederic Jenny, Przewodniczący Komitetu Konkurencji OECD AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI Konferencja

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46 Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII Przedmowa do tomu I... XXXV Rozdział 1. Krytyka wartości poznawczej i analitycznej funkcji ochronnej prawa pracy... 1 1. Uwagi wstępne... 1 2. Funkcje prawa pracy

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa... 1 31. Uwagi wstępne... 2 I. Przesłanki, zakres i kryteria wyodrębnienia sektora państwowego w gospodarce...

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XI XIX Literatura... XXIII Rozdział I. Ewolucja podstaw prawnych działalności gospodarczej podmiotów zagranicznych w Polsce... 1 1. Zmiany w systemie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt III SK 7/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 maja 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa H. L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Prezesowi Urzędu

Bardziej szczegółowo

Z uwagą zapoznałam się z odpowiedzią Sekretarza Stanu w Ministerstwie

Z uwagą zapoznałam się z odpowiedzią Sekretarza Stanu w Ministerstwie RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena RPO-683232-V/ll/GM LIPOWICZ 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Sławomir Nowak Minister Transportu,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH dr Marta Janina Skrodzka PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Wprowadzenie Mediacja jest przedstawiana, jako alternatywna

Bardziej szczegółowo

Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji

Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji Grzegorz Materna Warszawa 2009 Stan prawny na 1 września

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dorota Sylwestrzak Wydanie 1 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Agata Walkowska Redakcja techniczna:

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna dotycząca

Opinia prawna dotycząca Kraków, dnia 1 lipca 2009 r. Opinia prawna dotycząca oceny przyjętego przez Instytucję Zarządzającą Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego rozwiązania umożliwiającego uniknięcie wystąpienia

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ

POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJĄCYM KONKURENCJĘ POSTĘPOWANIE PRZED PREZESEM URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05

Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05 Wyrok z dnia 13 stycznia 2006 r. I UK 155/05 Studia podyplomowe nie są ostatnim rokiem studiów w szkole wyższej w rozumieniu art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej Europejskie prawo podatkowe. Rafał Lipniewicz Głównym celem książki jest przedstawienie podstawowych mechanizmów oddziałujących obecnie na proces tworzenia prawa podatkowego w państwach poprzez prezentację

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 13

Spis treści. Wprowadzenie... 13 Wprowadzenie... 13 Rozdział I Cywilnoprawny charakter reklamy... 19 1. Reklama jako oświadczenie woli... 19 1.1. Pojęcie zakres oświadczenia woli... 19 1.2. Adresat i złożenie oświadczenia woli a adresat

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY

KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY KOMENTARZ DO NOWELIZACJI USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I KONSUMENTÓW ADW. PAWŁA SIKORY Stan prawny: 21 lipca 2014

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03

Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03 Uchwała z dnia 24 września 2003 r., III CZP 55/03 Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających.

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. Wprowadzenie Na początek należy wskazać przepisy prawne odnoszące się

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH dr Katarzyna Metelska-Szaniawska Wydział Nauk Ekonomicznych UW Seminarium PSEAP 25/10/2007 PLAN WYSTĄPIENIA I II III IV Ekonomia konstytucyjna jako program badawczy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny Akt administracyjny A. Akt administracyjny Akt administracyjny stanowi władcze jednostronne oświadczenie woli organu wykonującego zadania z zakresu administracji, oparte na przepisach prawa administracyjnego,

Bardziej szczegółowo

Nr 6/2004. Uregulowania wspólnotowe dotyczące fuzji przedsiębiorstw. ANALIZA BIURA KRRiT. Biuro Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

Nr 6/2004. Uregulowania wspólnotowe dotyczące fuzji przedsiębiorstw. ANALIZA BIURA KRRiT. Biuro Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Biuro Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Departament Polityki Europejskiej i Współpracy z Zagranicą KRAJOWA RADA RADIOFONII I TELEWIZJI Uregulowania wspólnotowe dotyczące fuzji przedsiębiorstw Lipiec

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Niniejsze Wyjaśnienia podlegają zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy publikacji w Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Niniejsze Wyjaśnienia podlegają zgodnie z art. 32 ust. 4 ustawy publikacji w Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. WYJAŚNIENIA W SPRAWIE USTALANIA WYSOKOŚCI KAR PIENIĘŻNYCH ZA STOSOWANIE PRAKTYK OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ Biorąc pod uwagę dotychczasowy dorobek orzeczniczy w sprawach dotyczących kar pieniężnych nakładanych

Bardziej szczegółowo

w i e l k i c h jutra

w i e l k i c h jutra wspieramy w i e l k i c h jutra Prawo restrukturyzacyjne a pomoc publiczna Mirosław Marek Wiceprezes Zarządu DGA SA Wprowadzenie Restrukturyzacja zadłużenia przedsiębiorstwa może wiązać się z udzieleniem

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Kolizje infrastruktury energetycznej z drogową

Kolizje infrastruktury energetycznej z drogową Kolizje infrastruktury energetycznej z drogową Autor: Przemysław Kałek - Kancelaria Chadbourne & Parke ("Energia Elektryczna" - nr 10/2014) Inwestycje drogowe prowadzone są często przez obszary, gdzie

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.................................................. 9 Czasopisma i inne publikatory................................... 9 Źródła prawa.................................................

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT Dyrektywa 2006/112/WE Zbycie przez gminę składników jej majątku

Podatek VAT Dyrektywa 2006/112/WE Zbycie przez gminę składników jej majątku POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba) z dnia 20 marca 2014 r.(*) Podatek VAT Dyrektywa 2006/112/WE Zbycie przez gminę składników jej majątku W sprawie C 72/13 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r.

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BSA III-4110-2/14 BSA III - 4110 2/14 Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej Różnice procesowe. Szkic problematyki Zasady ochrony Ustawa Prawo własności przemysłowej chroni prawa podmiotowe, niezależnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r. Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r.

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 10 LUTEGO 2015 R. (SYGN. AKT P 10/11) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 20 LISTOPADA 1999 R. O ZMIANIE USTAWY O

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI

PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI PROGRAM ŁAGODZENIA KAR PIENIĘŻNYCH JAKO INSTRUMENT ZWALCZANIA POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA OCHRONY KONKURENCJI dr Bartosz Turno, LL.M. CARS, WZ UW, 10 października 2012

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05

Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05 Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) Sędzia SN Dariusz Zawistowski Sąd Najwyższy w

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10 Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10 Obowiązek poinformowania abonenta o prawie do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego jest jednym

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III SK 1/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Roman

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek

Spis treści Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek 1. Pojęcie i systematyka prawa spółek 2. Źródła prawa spółek Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Systematyka i źródła prawa spółek.......................

Bardziej szczegółowo

Część I. Dwie funkcje konkurencji. Ochrona konkurencji w działalności platform handlu elektronicznego

Część I. Dwie funkcje konkurencji. Ochrona konkurencji w działalności platform handlu elektronicznego Ochrona konkurencji w działalności platform handlu elektronicznego Bartosz Targański seminarium Polskiego Stowarzyszenia Ekonomicznej Analizy Prawa Część I Analiza ekonomiczna we wspólnotowym prawie antymonopolowym

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09

Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09 Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09 Cudzoziemiec prowadzący pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlegał ubezpieczeniom społecznym na mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 w

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ZAMÓWIENIA PUBLICZNE

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ZAMÓWIENIA PUBLICZNE PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ZAMÓWIENIA PUBLICZNE SEMESTR I 82godzin (10 dni) Lp Temat 1. Wprowadzenie do zamówień publicznych A. Zakres stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych (wyjaśnienie najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego

Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego Czym jest prawo publiczne? Czym jest prawo prywatne? Gdzie zaliczamy prawo gospodarcze? (metody, przedmiot, prawo interwencji, stosunki wertykalne i horyzontalne, określa

Bardziej szczegółowo

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Ochrona konkurencji na rynkach nowych technologii Kraków, dnia 13 września 2010 Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Krzysztof Kuik DG ds. Konkurencji, Komisja

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III UK 117/10. Dnia 18 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III UK 117/10. Dnia 18 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III UK 117/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 kwietnia 2011 r. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Jerzy Kwaśniewski SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) NR 2232/96. z dnia 28 października 1996 r.

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) NR 2232/96. z dnia 28 października 1996 r. Dz.U.UE.L.96.299.1 Dz.U.UE-sp.13-18-42 ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) NR 2232/96 z dnia 28 października 1996 r. ustanawiające wspólnotową procedurę dla substancji aromatycznych używanych

Bardziej szczegółowo

2012 (Legalis) 1 Szerzej: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod red. Prof. dr hab. B. Banaszaka, Warszawa

2012 (Legalis) 1 Szerzej: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod red. Prof. dr hab. B. Banaszaka, Warszawa Odpowiedź na apel o publiczne wyjaśnienie wątpliwości, jakie wiążą się z niektórymi zapisami zawartymi w uchwalonej przez Sejm 6 grudnia br. ustawie wprowadzającej istotne zmiany w funkcjonowaniu otwartych

Bardziej szczegółowo

Uwagi do ustawy o prawach konsumenta. (druk nr 632)

Uwagi do ustawy o prawach konsumenta. (druk nr 632) Warszawa, 20 maja 2014 r. Uwagi do ustawy o prawach konsumenta (druk nr 632) 1) Art. 2 pkt 4 ustawy zawiera definicję trwałego nośnika. Jest to przeniesienie brzmienia definicji z dyrektywy w sprawie praw

Bardziej szczegółowo

U S T A W A z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202)

U S T A W A z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202) Dobre praktyki legislacyjne 51 Formułowanie przepisów przejściowych i dostosowujących, w przypadku zróżnicowania terminu wejścia w życie niektórych przepisów ustawy Teza: W przypadku zróżnicowania terminów

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 529/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 maja 2014 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

WADIUM Janusz Dolecki

WADIUM Janusz Dolecki Kryteria wyboru ofert w przetargach drogowych planowane zmiany w Prawie Zamówień Publicznych Polski Kongres Drogowy Warszawa 25.11.2010 WADIUM Janusz Dolecki Projekty szczegółowych zmian w ustawie Prawo

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

Informacja o wynikach analizy działalności przedsiębiorców na rynku podręczników

Informacja o wynikach analizy działalności przedsiębiorców na rynku podręczników Informacja o wynikach analizy działalności przedsiębiorców na rynku podręczników UOKiK zakończył wszczęte w sierpniu 2014 r. postępowanie wyjaśniające, którego celem było ustalenie, czy zidentyfikowany

Bardziej szczegółowo

Uwagi do propozycji objęcia sieci franczyzowych podatkiem od wielkopowierzchniowego handlu detalicznego

Uwagi do propozycji objęcia sieci franczyzowych podatkiem od wielkopowierzchniowego handlu detalicznego Uwagi do propozycji objęcia sieci franczyzowych podatkiem od wielkopowierzchniowego handlu detalicznego W odpowiedzi na pojawiające się propozycje, zgłaszane w toku prac koncepcyjnych nad projektem ustawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Wstęp... XI Wykaz skrótów... XV Bibliografia... XXIII Rozdział I. Wzornictwo przemysłowe w prawie własności intelektualnej u źródeł zjawiska kumulacji podstaw ochrony... 1 1. Fenomen wzornictwa przemysłowego...

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Porozumienia ograniczające konkurencję a utrudnienia w transferze technologii. dr Paweł Podrecki Uniwersytet Jagielloński

Porozumienia ograniczające konkurencję a utrudnienia w transferze technologii. dr Paweł Podrecki Uniwersytet Jagielloński Porozumienia ograniczające konkurencję a utrudnienia w transferze technologii dr Paweł Podrecki Uniwersytet Jagielloński Agenda Prawo konkurencji i prawa własności intelektualnej Formy transferu technologii

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25 Postępowanie cywilne Skarga kasacyjna Wznowienie postępowania Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Istota postępowania kasacyjnego Nadzwyczajny środek zaskarżenia To nie trzecia instancja

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski Sygn. akt I UK 277/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 9 stycznia 2012 r. SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z odwołania K. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o prawo do renty

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

Skorowidz zagadnień podnoszonych w wyrokach SN, SA w Warszawie i SOKiK w sprawach konkurencji w 2014 r. 1

Skorowidz zagadnień podnoszonych w wyrokach SN, SA w Warszawie i SOKiK w sprawach konkurencji w 2014 r. 1 126 Skorowidz zagadnień podnoszonych w wyrokach SN, SA w Warszawie i SOKiK w sprawach konkurencji w 2014 r. 1 Akty prawne (inne niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów): Kodeks postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Uwagi do Projektu ustawy Prawo działalności gospodarczej

Uwagi do Projektu ustawy Prawo działalności gospodarczej Czerwiec 2015 22 Uwagi do Projektu ustawy Prawo działalności gospodarczej Związek Firm Pożyczkowych Opinia prawna w ramach konsultacji publicznych zorganizowanych przez Ministerstwo Gospodarki w toku procesu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels.

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels. Warszawa, dn. 2007-06-01 European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels Szanowni Państwo, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych przesyła

Bardziej szczegółowo

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r.

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 2 CZERWCA 2015 R. (SYGN. AKT K 1/13) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 23 MAJA 1991 R. O ZWIĄZKACH ZAWODOWYCH

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Anna Fornalczyk Gdańsk 2010 Treść prezentacji System prawny ochrony konkurencji w Polsce Konkurencja i jej znaczenie w gospodarce Polityka

Bardziej szczegółowo

Zakłócenie funkcji znaku towarowego jako przesłanka naruszenia praw do znaków towarowych w świetle orzecznictwa TSUE wątpliwości i perspektywy

Zakłócenie funkcji znaku towarowego jako przesłanka naruszenia praw do znaków towarowych w świetle orzecznictwa TSUE wątpliwości i perspektywy Zakłócenie funkcji znaku towarowego jako przesłanka naruszenia praw do znaków towarowych w świetle orzecznictwa TSUE wątpliwości i perspektywy Dr Łukasz Żelechowski Uniwersytet Warszawski Funkcja podstawowa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 9 marca 2006 r. II UZP 1/06. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA Zbigniew Korzeniowski.

Uchwała z dnia 9 marca 2006 r. II UZP 1/06. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA Zbigniew Korzeniowski. Uchwała z dnia 9 marca 2006 r. II UZP 1/06 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisko:

przedstawiam następujące stanowisko: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia grudnia 2015 r. PG VIII TK 135/15 (K 36/15) TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności

Bardziej szczegółowo

w składzie: J.C. Bonichot (sprawozdawca), prezes izby, A. Arabadjiev i J.L. da Cruz Vilaça, sędziowie,

w składzie: J.C. Bonichot (sprawozdawca), prezes izby, A. Arabadjiev i J.L. da Cruz Vilaça, sędziowie, WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba) z dnia 18 grudnia 2014 r.(*) Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego Dyrektywa 2006/112/WE Podatek VAT Stawka obniżona Artykuły przeznaczone na cele ochrony przeciwpożarowej

Bardziej szczegółowo

Prawo, studia stacjonarne

Prawo, studia stacjonarne mgr Maciej Etel, asystent w Katedrze Publicznego Prawa Gospodarczego Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku Program ćwiczeń Publiczne prawo gospodarcze w roku akademickim 2010-2011 Ćwiczenia 1 Zajęcia

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH Semestr zimowy 2015/2016 SSP I Zajęcia nr 3 Publiczne bazy orzeczeń Cz. I Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń Sądów

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ,

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, W TYM WYKONYWANIA ZOBOWIĄZAŃ LEGISLACYJNYCH WYNIKAJĄCYCH Z ORZECZEŃ TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ I POSTĘPOWAŃ KOMISJI EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340) Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa o zmianie ustawy o kierujących pojazdami

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA OGRANICZEŃ JAWNOŚCI W ZINTEGROWANYM POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM - ZAGADNIENIA WYBRANE

PROBLEMATYKA OGRANICZEŃ JAWNOŚCI W ZINTEGROWANYM POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM - ZAGADNIENIA WYBRANE PROBLEMATYKA OGRANICZEŃ JAWNOŚCI W ZINTEGROWANYM POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM - ZAGADNIENIA WYBRANE dr Martyna Wilbrandt-Gotowicz Katedra Postępowania Administracyjnego WPiA UKSW 1 ZINTEGROWANE POSTĘPOWANIE

Bardziej szczegółowo