Terapia poznawczo-behawioralna dla osób z zaburzeniem stresu pourazowego i nadużywających substancji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Terapia poznawczo-behawioralna dla osób z zaburzeniem stresu pourazowego i nadużywających substancji"

Transkrypt

1 190 Terapia poznawczo-behawioralna dla osób z zaburzeniem stresu pourazowego i nadużywających substancji A cognitive behavioral therapy for co-occurring substance use and posttraumatic stress disorders Mark P. McGovern 1,Chantal Lambert-Harris 1, Stephanie Acquilano 1, Haiyi Xie 1, Arthur I. Alterman 2, Roger D. Weiss 3 Reprinted from Addictive Behaviors 34 (2009), Mark P. McGovern, Chantal Lambert-Harris, Stephanie Acquilano, Haiyi Xie, Arthur I. Alterman, Roger D. Weiss A cognitive behavioral therapy for co-occurring substance use and posttraumatic stress disorders, p , Copyright 2009 with permission from Elsevier. Przedrukowano z Addictive Behaviors 34 (2009), Mark P. McGovern, Chantal Lambert-Harris, Stephanie Acquilano, Haiyi Xie, Arthur I. Alterman, Roger D. Weiss A cognitive behavioral therapy for co-occurring substance use and posttraumatic stress disorders, s , Copyright 2009 za zgodą Elsevier. 1 Dartmouth Medical School, United States 2 University of Pennsylvania United States 3 McLean Hospital, Harvard Medical School, United States streszczenie Leczenie zespołu stresu pourazowego (ang. posttraumatic stress disorder, PTSD) jest często występującym elementem programów terapeutycznych dla osób uzależnionych, oraz czynnikiem ryzyka niepowodzenia terapii. Interwencje są rozwijane w oparciu o potrzeby osób z PTSD i uzależnionych, ale nie zawsze pamięta się o badaniu ich skuteczności, poziomie tolerancji metod przez pacjenta oraz włączaniu ich w dotychczasowy tryb leczenia. W niniejszej pracy opisano terapię poznawczo behawioralną dla PTSD, która zawiera w części założenia terapii PTSD dla osób z ciężkimi postaciami chorób psychicznych prowadzonej w państwowych ośrodkach leczenia chorób psychicznych. Nowa forma terapii przeznaczona jest dla tych pacjentów, którzy leczą się z uzależnienia i współwystępuje u nich PTSD. W badaniu tym pięciu terapeutów leczyło PTSD wykorzystując CBT (ang. Cognitive behavioral therapy, terapia poznawczo behawioralna). Opisano wyniki jedenastu pacjentów: początkowe, po odbyciu terapii CBT i po trzech miesiącach od zakończenia terapii. Oceniano poziom i rodzaj uzależnienia, natężenie PTSD i retencję, z których wszystkie poprawiły się u pacjentów uczestniczących w terapii poznawczo behawioralnej. Słowa kluczowe: współwystępujące zaburzenie, PTSD, CBT, leczenie uzależnienia abstract Co-occurring posttraumatic stress disorder (PTSD) is prevalent in addiction treatment programs and a risk factor for negative outcomes. Although interventions have been developed to address substance use and PTSD, treatment options are needed that are effective, well tolerated by patients, and potentially integrated with existing program services. This paper describes a cognitive behavioral therapy (CBT) for PTSD that was adapted from a treatment for persons with severe mental illnesses and PTSD in community mental health settings. The new adaptation is for patients in community addiction treatment with co-occurring PTSD and substance use disorders. In this study, 5 community therapists delivered the CBT for PTSD. Outcome data are available on 11 patients who were assessed at baseline, post-cbt treatment, and at a 3-month follow-up post-treatment. Primary outcomes were substance use, PTSD severity, and retention, of which all were favorable for patients receiving the CBT for PTSD. Key words: Co-occurring disorders, PTSD, CBT, addiction treatment Adres do korespondencji/ Address for correspondence: Department of Psychiatry Dartmouth Medical School 2 Whipple Place Suite 202, Lebanon New Hampshire United States Tel.: fax: dartmouth.edu (M.P. McGovern). 1. Wprowadzenie Przeciętnie 35% do 50% osób leczących się z powodu uzależnienia ma w wywiadzie zaburzenie stresu pourazowego (PTSD), a 25% do 42% spełnia kryteria PTSD w trakcie terapii uzależnień (Back I wsp., 2000; Brady, Back & Coffey, 2004; Brown, Recupero & Stout, 1995; Cacciola, Alterman, McKay & Rutherford, 2001; Dansky i wsp., 1996; Jacobsen, Southwick & Kosten, 2001; Mills, Lynskey, Teesson, Ross & Darke, 2005; Ouimette, Ahrens Moos, & Finney, 1997). Współwystępowanie PTSD i uzależnienia od substancji jest ogromnym problemem i utrudnia pacjentowi funkcjonowanie w obszarze psychicznym, społecznym i zawodowym (Back i wsp., 2000; Brady, Killeen, Saladin & Dansky, 1994; Najavits, Weiss, Shaw & Muenz, 1998; Ouimette, Moos & Finney, 2003; Trafton, Minkel & Humphreys, 2006). Połączenie tych dwóch zaburzeń implikuje wiele trudności w terapii. Osoby z PTSD reagują gorzej na rutynowe zabiegi terapeutyczne. Korzystają one z większej ilości konsultacji i form leczenia, są bardziej skłonne do rezygnacji z leczenia i rzadziej do niego powracają. Co więcej, funkcjonowanie tych osób bez względu na poziom uzależnienia jest gorsze (Brady i wsp., 1994; Brown i wsp., 1995; Brown, Stout & Mueller, 1999; Hien, Nunes, Levin & Fraser, 2000; Cacciola, Koppenhaver, Alterman & McKay, 2009; McGovern, Drake & Weiss, 2005; Mills, Teesson, Ross, Darke & Shanahan, 2005; Ouimette, Finney & Moos, 1999; Ouimette i wsp., 1997; Trafton i wsp., 2006). Historycznie rzecz ujmując, terapie uzależnień nie były przeznaczone dla osób ze współwystępującym PTSD. Prawdopodobnie nie zajmowano się kwestią lęku, nie pracowano na bolesnych doświadczeniach żeby nie narażać pacjenta na przerwanie okresu abstynencji (Brown, 1985; Killeen i wsp., 2008). Jednak ostatnio stworzono cztery wystandaryzowane inter-

2 191 wencje behawioralne dla osób uzależnionych z PTSD: Substance Dependence PTSD Therapy (SDPT) (Triffleman, Carroll & Kellogg, 1999), Concurrent Treatment of PTSD and Cocaine Dependence (CTPCD) (Back, Dansky, Carroll, Foa & Brady, 2001; Brady, Dansky, Back, Foa & Carroll, 2001), Transcend (Donovan, Padin-Rivera & Kowaliw, 2001), oraz Seeking Safety (SS) (Najavits i wsp., 1998; Najavits, 2002). Interwencje te różnią się podejściem teoretycznym, czasem trwania, ilością badań nad skutecznością i wieloma innymi czynnikami. Tylko Transcend jest zintegrowaną formą leczenia uzależnienia PTSD przeznaczoną dla pacjentów będących w terapii uzależnień (Donovan i wsp., 2001). SDPT, CTPCD i SS są niezależnymi formami terapii, a pacjentów rekrutuje się poprzez reklamy i ogłoszenia w prasie. Ani w przypadku SDPT ani Transcend nie obserwowano tendencji do zapobiegania nawrotom. W przypadku CTPCD obserwowano natomiast, tendencję do zapobiegania nawrotom na poziomie 39% (Brady i wsp., 2001). W dwóch badaniach, terapia SS wykazywała tendencję do zapobiegania nawrotom na poziomie 63% (Najavits i wsp.,1998) i 61% (Hien, Cohen, Miele, Litt & Capstick, 2004). W nawiązaniu do badań nad skutecznością, chociaż Transcend, SDPT i CTPCD miały pozytywny wpływ na objawy PTSD, tylko skuteczność SS potwierdzano w randomizowanych, kontrolowanych badaniach nad PTSD. W jednym z tych badań, obserwowano znacznie lepsze efekty terapeutyczne w porównaniu do grupy osób leczonej w tradycyjny sposób (Najavits i wsp., 1998). W drugim terapia SS osiągała podobne efekty, co terapia zapobiegania nawrotom (Hien i wsp., 2004). W trzecim badaniu nad 12 sesyjnym modelem SS, pacjentki osiągały podobne postępy, co chore uczestniczące w edukacyjnym programie dla kobiet (Cohen & Hien, 2006; Hien, 2006). Jednak SS jest jedyną z czterech wcześniej wymienionych form interwencji, której efektywność jest stale badana. Aktualnie nie ma terapii behawioralnej dla PTSD, zaprojektowanej dla osób korzystających z terapii uzależnień, która byłaby objęta stałym badaniem w taki sposób by większość klinicystów mogło ją stosować u szerokiego grona pacjentów. Przygotowaliśmy program terapii poznawczo behawioralnej dla osób z PTSD oparty o techniki poznawczej rekonstrukcji, oraz innych skutecznych terapii w populacji osób chorych psychicznie zagrożonych współwystępowaniem, także z psychozami (Rosenberg, Mueser, Jankowski, Salyers & Acker, 2004). W randomizowanym i kontrolowanym badaniu Mueser i wsp. (2008) obserwowali istotne zmniejszenie objawów i wysoki wskaźnik zapobiegania nawrotowi (81%). Co więcej, przeszkolono i superwizowano z bardzo dobrymi wynikami, klinicystów pracujących w publicznej służbie zdrowia, z zakresu CBT dla osób z PTSD. Wskazuje to, na łatwość uczenia się technik terapeutycznych przez klinicystów. Badania pokazują, że stosowanie technik ekspozycyjnych w PTSD jest równie skuteczne, ale bardziej wyczerpujące dla pacjentów. Utrzymywanie abstynencji jest zazwyczaj łatwiejsze dzięki technikom restrukturyzacji poznawczej, w porównaniu do technik ekspozycyjnych (Marks, Lovell, Noshirvani, Livanou & Thrasher, 1998; Tarrier i wsp., 1999). Zintegrowane formy terapii PTSD i uzależnienia, takie jak CPTCD i SDPT zakładają używanie technik ekspozycyjnych, ale pacjenci korzystający z CPTCD zgłaszali wysoki poziom wyczerpania (61%). Zgłaszamy potrzebę rozwoju behawioralnych strategii terapeutycznych dla osób uzależnionych ze współwystępującym PTSD, które mogłyby być stosowane przez doradców ds. uzależnień i klinicystów pracujących w państwowej służbie zdrowia, oraz badania skuteczności stosowania tych strategii. Celem niniejszego badania, było określenie możliwości wprowadzenia adaptowanej przez nas formy CBT dla PTSD u osób leczących się z uzależnienia u których współwystępuje PTSD. W niniejszej pracy staramy się odpowiedzieć na poniższe pytania: 1. Czy zastosowanie CBT dla PSTD u osób uzależnionych zmniejsza istotnie nasilenie objawów PTSD? 2. Czy zastosowanie CBT dla PSTD u osób uzależnionych zmniejsza istotnie nasilenie objawów uzależnienia? 3. W jaki sposób porównać wskaźnik zachowywania abstynecji u osób uzależnionych z PTSD korzytających z CBT dla PTSD z osobami uzależnionymi z PTSD korzystającymi z innych form interwencji? 2. Metody 2.1. Projekt Badana była jedna grupa, dwuetapowo (pre test/post test) z powtórzonymi pomiarami na początku terapii, po zakończeniu terapii i trzy miesiące po zakończeniu terapii Miejsce Osoby były rekrutowane spośród dorosłych pacjentów leczących się ambulatoryjnie z powodu uzależnienia w ramach specjalnego programu (IOP-ang. Intensive Outpatient Program). Program ów, jest formą terapii grupowej i zakłada uczestniczenie w spotkaniach od 9 do 12 godzin tygodniowo, 3 do 4 dni lub wieczorów. Koncentruje się na edukowaniu pacjentów i ich rodzin z zakresu tematyki uzależnień, rozwijaniu strategii radzenia sobie z nawrotem i motywowaniu do kontynuowaniu leczenia. Intensywna faza leczenia trwa około 4 do 6 tygodni, następnie przez 2 do 3 miesięcy pacjenci uczestniczą w grupach wsparcia. Trzy wybrane przez nas miejsca były podobnie zorganizowane, pracował tam podobnie wyszkolony personel, pracujący na porównywalnych protokołach terapeutycznych. Wybrane przez nas ośrodki to: Farnum Rehabiliation

3 192 Center (Manchester, New Hampshire), FreshStart w Concord Hospital (Concord, New Hampshire) i Quitting Time w Clara MartinCenter (Wilder, Vermont). Wiedzę o CBT dla PTSD terapeuci zdobywali w trakcie kursu IOP, oraz w swoich miejscach pracy Interwencja CBT dla PTSD w przebiegu uzależnienia jet terapią indywidualną w której używa się podręcznika. Zawiera trzy podstawowe elementy: 1. Psychoedukację pacjenta z zakresu PTSD i związków pomiędzy PTSD a uzależnieniem. 2. Trening oddychania; behawioralną technikę pracy z lękiem. 3. Poznawczą rekonstrukcję: poznawczą technikę pozwalającą odkryć relacje między emocjami, sytuacjami, zachowaniem oraz ich funkcje. Uczono odkrywania związków między myślami, emocjami, zachowaniami i strategiami unikania. Edukowano pacjenta z zakresu strategii radzenia sobie z lękiem, zmniejszania liczby zachowań unikających. Techniki te są kluczowe dla terapii PTSD (Keene, 2009). Terapia CBT dla PTSD opisana w podręczniku składa się z ośmiu modułów: 1. Wprowadzenie do leczenia. 2. Plan zapobiegania nawrotom choroby i sytuacjom kryzysowym. 3. Trening efektywnego oddychania. 4. PTSD: podstawowe objawy. 5. PTSD: objawy powiązane. 6. Poznawcza rekonstrukcja: trzy pierwsze kroki. 7. Poznawcza rekonstrukcja: program pięciu kroków. 8. Generalizacja treningu i zakończenie. Żeby przeprowadzić osiem modułów potrzeba ośmiu do dwunastu sesji (na niektórych pracuje się nad jednym modułem, na innych kończy się jeden i zaczyna kolejny). Z podręcznika korzystał nie tylko terapeuta, pacjent również miał swój podręcznik. Opisano w nim terapię poznawczo-behawioralną, skale do monitorowania różnych zmiennych, miejsce na zadania domowe, treści edukacyjne Wybór terapeutów, trening i superwizja Trening i superwizja dla terapeutów szkolących się w CBT dla PTSD odbywał się w formie pięciu spotkań: na początku odbywała się 90 minutowa sesja dydaktyczna, potem dwa razy w miesiącu sesje telefoniczne, i kolejne dwa razy indywidualne superwizje twarzą w twarz. Wszystkie spotkania były nagrywane i oceniane przez specjalistów w dziedzinie leczenia PTSD, w przebiegu uzależnienia za pomocą kwestionariusza ACI (ang. Adherence and Competence Index). W zamian za szkolenie, pięciu środowiskowych terapeutów zgodziło się na bezpłatny udział w projekcie. Byli to: praktykujący pielęgniarz psychiatryczny, doktor psychologii, opiekun środowiskowy z tytułem magistra, lekarz stażysta oraz rehabilitant z wyższym wykształceniem. Nagrania z sesji terapeutycznych były rozdzielane między niezależnych sędziów, generalnie stwierdzono, że uczestnicy projektu w satysfakcjonujący sposób przyswoili wiedzę i zdobyli kompetencje do zastosowania jej w praktyce. Wszyscy terapeuci uzyskali przynajmniej 4 punkty w 7 punktowej skali ACI, co świadczy o dobrym przyswojeniu wiedzy i zdobyciu umiejętności. Żaden terapeuta nie został zdyskwalifikowany z powodu braku wiedzy czy kompetencji Uczestnicy Uczestnicy byli rekrutowani z trzech programów leczenia uzależnień. W trakcie pierwszego tygodnia od przyjęcia wypełniali oni kwestionariusz PCL badający obecność objawów PTSD (ang. PTSD Checklist-PCL). Kwestionariusz składa się z listy traumatycznych wydarzeń (kryterium A diagnozy PTSD w DSM-IV), a dalej z 17 objawami związanymi z PTSD, opisującymi kryterium B (ponowne doświadczanie), kryterium C (unikanie), oraz kryterium D (nadmierne pobudzenie). Objawy ocenia się w 5 punktowej skali, gdzie 1 oznacza wcale się nie przejmuję a 5 bardzo się przejmuję. Wynik 44 i powyżej wskazuje na PTSD (Blanchard, Jones-Alexander, Buckley & Forneris, 1996). Pacjenci z wysokimi wynikami zostali poproszeni o wyrażenie zgody na udział w badaniu. Projekt badania został zaakceptowany przez Trustees of Dartmouth College Committee for the Protection of Human Subjects, State of New Hampshire Department of Health and Human Services Committee for the Protection of Human Subjects, i Human Investigation Committee at Concord Hospital. Do badania zakwalifikowano 23 pacjentów. Jedenastu pacjentów rozpoczęło terapię (było na co najmniej dwóch sesjach CBT) i uczestniczylo w przynajmniej jednej ocenie follow-up. W dalszej części omówimy rezultaty Pomiary Podstawowym narzędziem pomiaru PTSD była kliniczna skala PTSD CAPS (ang. Clinician Administered PSTD Scale, Blake i wsp., 1998). CAPS jest ustrukturyzowanym wywiadem, który przeprowadza terapeuta. Dostarcza ogólnego wyniku (44 punkty i więcej oznaczają PTSD), podskale oceniają kryteria B,C i D oraz obecność PTSD (obecnie/w przeszłości). W badaniu naszym ocenialiśmy obecność objawów PTSD w ciągu ostatnich 30 dni. W celu oceny uzależnienia posłużyliśmy się: Time-Line Follow-Back Calendar (TLFB) (Sobell, Maisto, Sobell & Cooper, 1979), wynikami badania moczu i alkomatem, oraz Addiction Severity Index drug and alkohol composite scores (ASI) (McLellan, Luborsky, Woody & O Brien,1980). Miara retencji była ustalona a priori i była zdefiniowana jako uczestnictwo w 8 lub większej ilości sesji do końca, tzn. wykonanie 75% planu terapii.

4 Analiza danych. Do analizy danych użyto programów SAS 9.2 i SPSS 15.0 (SAS Institute Inc., 2008; SPSS, 2006). Za pomocą procedury univariate opisano dane demograficzne (wiek, płeć, pochodzenie etniczne), oraz podstawowe dane dotyczące próby (natężenie objawów PTSD, rodzaj uzależnienia) (SPSS, 2006). W celu oceny związku PTSD (wyniki CAPS) i uzależnienia od substancji (TLFB, dodatnie badania toksykologiczne, ASI) w trakcie trzech okresów badania (początek, po leczeniu i po trzech miesiącach od zakończenia leczenia) stworzono model równania szacunku uogólnionego (ang. Generalized Estimating Equations, GEE). Obserwowano różnice między początkiem terapii i po zakończeniu leczenia. Początkiem terapii i po trzech miesiącach po zakończeniu leczenia (SAS Institute Inc., 2008). W celu ustalenia czasu abstynencji, biorąc pod uwagę obecność na sesjach, analizowano krzywe przeżycia (ang. survival analysis curve). 3. Wyniki 3.1. Dane podstawowe Średnia wieku w grupie wyniosła 34,4 (sd=8.8). Wszyscy pacjenci byli rasy kaukaskiej, z przeważającą liczbą kobiet (91%). Wszyscy spełniali kryteria PTSD, uzyskując średni wynik 73,9 (13.9) w skali CAPS. Pacjenci uzyskali średnio 21,1 (sd=5.4) w podskali CAPS badającej kryterium B (ponowne doświadczanie), 29,6 (sd=6.8) w podskali CAPS badającej kryterium C (unikanie) i 23,1 (sd=6.1) w podskali CAPS badającej kryterium D (nadmierne pobudzenie). Większość pacjentów doświadczyła w dzieciństwie wykorzystania seksualnego (81,8%). Drugą najczęstszą przyczyną traumy było uczestniczenie w wypadku (45,5%) (Tab. I). Więcej niż połowa pacjentów zaczęła używać substancji po jednym lub kilku doświadczeniach traumatycznych (63,6%). Na początku badania osiemdziesiąt dwa procent (82%) pacjentów miało negatywny wynik toksykologiczny w badaniu moczu i brak alkoholu w wydychanym powietrzu w badaniu alkomatem. Za pomocą TLFB ustalono, że w ciągu ostatnich 90 dni pacjenci przez przynajmniej 25 dni pili alkohol, a przez 16 dni używali narkotyków (Tab. I) Objawy PTSD Jak pokazano na rycinie 1 istnieje różnica w natężeniu objawów PTSD, między początkiem badania (100% pacjentów spełniało kryteria), po zakończeniu badania (27% pacjentów spełniało kryteria) oraz po trzech miesiącach od zakończenia terapii (20% pacjentów spełniało kryteria). Jak pokazano w tabeli II, obserwowano zmiany w wynikach CAPS, CAPS B, CAPS C i CAPS D (χ 2 =79.21, 2 df, pb0.0001; χ 2 =51.85, 2 df, pb0.0001; χ 2 =45.59, 2 df, pb0.0001, χ 2 =29.81, 2 df, pb0.0001). Ogólny wynik CAPS i wynik CAPS C Tabela I. Dane podstawowe pacjentów (n=11) Table I. Patient demographics and baseline clinical characteristics (n=11) Dane demograficzne Demographics Średnia wieku (sd) 34 (8.8) Age mean (sd) Płeć (mężczyźni) 9% Gender (male) Rasa (kaukaska/biała) 100% Race (Caucasian/White) Początek terapii: kryteria diagnostyczne PTSD Baseline: PTSD severity Diagnoza PTSD: u 100% pacjentów PTSD diagnosis: positive Wynik ogólny CAP 73.9 (13.9) CAP score total Wynik CAPS B (ponowne doświadczanie) 21.2 (5.4) CAPS B criteria (re-experiencing) Wynik CAPS C (unikanie) 29.6 (6.8) CAPS C criteria (avoidance) Wynik CAPS D (nadmierne pobudzenie) 23.1 (6.3) CAPS D criteria (increased arousal) Rodzaj traumy Trauma types Wykorzystanie seksualne w dzieciństwie 81.8% Childhood sexual assault Wykorzystanie fizyczne w dzieciństwie 36.4% Childhood physical assault Wykorzystanie seksualne w dorosłości 9.1% Adult sexual assault Wykorzystanie fizyczne w dorosłości 36.4% Adult physical assault Wypadek 45.5% Accident Klęska żywiołowa 0.0% Disaster Tragiczna śmierć 9.1% Tragic death Ryzykowne zdarzenie 9.1% Hazardous duty Chronologia wystąpienia traumy i użycia substancji Chronological sequence of trauma and substance use TraumaNużycie substancji 27.3% Trauma>substance>use Trauma N użycie substancji N traumanużycie substancji 63.6% Trauma>substance use>trauma>substance use Użycie substancji N trauma 9.1% Substance use>trauma Początek badania: ocena uzależnienia Baseline: substance severity Dane obiektywne Objective measures Badanie moczu, wynik negatywny 81.8% Urine toxicology negative Badanie alkomatem, poziom alkoholu 0.0% Alcohol positive breathalyzer Dane TLFB 3-Month Time-Line Follow Back Średnia liczba dni picia alkoholu 24.7 (25.7) number of days drinking Średnia liczba dni używania narkotyków 15.6 (26.9) number of days using drugs Wyniki ASI ASI composite scores Alkohol 0.41 (0.12) Alcohol Narkotyki 0.19 (0.14) Drug

5 194 Tabela II. Natężenie PTSD Table II. PTSD severity Wynik CAPS CAPS score total Wynik CAPS B CAPS B criteria (re-experiencing) Wynik CAPS C CAPS C criteria (avoidance) Wynik CAPS D CAPS D criteria (increased arousal) Początek badania Baseline n=11 Po zakończeniu badania Post-Tx n=11 3 miesiące po zakończeniu badania 3-Month Post-Tx n=10 74 a 37 b 28 b,c 79.21*** 21 a 9 b 8 b 51.85*** 30 a 14 b 9 b,c 45.59*** 23 a 14 b 12 b 29.81*** Istotna różnica między indeksem a i b ; pozycje z indeksem c różnią się istotnie na poziomie od po zakończeniu leczenia na poziomie ***pb0,001 The significant difference between superscript a and b is p<0.0001; items with the superscript c are significantly different from Post-Tx; ***pb χ 2 1 df, pb0.0001). Stwierdzono również istotną zmianę w wynikach po zakończeniu leczenia i trzy miesiące od zakończenia leczenia (χ 2 =29.85, 1 df, pb0.0001; χ 2 =11.81, 1 df, p=0.001) (Tab. II). Ryc. 1. Wyniki CAPS Fig. 1. CAPS diagnosis Ryc. 2. CBT dla PTSD-retencja Fig. 2. CBT for PTSD treatment retention z początku leczenia różnił się istotnie wyników po zakończeniu leczenia i trzech miesiącach od zakończenia leczenia (χ 2 =343.02, 1 df, pb0.0001; χ 2 =46.05, 1 df, pb0.0001; χ 2 =226.82, 1 df, pb0.0001; χ 2 =18.71, 3.4. Retencja Piętnastu z dwudziestu trzech pacjentów (65%) uczestniczyło w przynajmniej 8 sesjach CBT. Jest to wynik porównywalny do SS (61 63%) i lepszy CTPCD (39%). Pacjenci uczestniczyli średnio w 10,5 sesjach CBT w trakcie badania (Ryc. 2). W trakcie analizy danych osób porównaliśmy wyniki 15 z 8, które nie ukończyły terapii. Nie stwierdzono żadnych istotnych różnic między obiema grupami. Pomimo, że nie było istotnych statystycznie różnic, osoby, które nie ukończyły terapii to te zgłaszające rzadziej seksualne wykorzystanie w dzieciństwie i mające niższe wyniki na skalach CAPS. W dodatku porównaliśmy charakterystyki pacjentów którzy uczestniczyli w etapie follow-up (n=11) z tymi, którzy w nim nie uczestniczyli (n=12). Grupy nie różniły się pod kątem danych demograficznych ani dotyczącymi natężenia objawów PTSD i uzależnienia. Na końcu porównaliśmy wyniki osób z początkowego etapu badania, z informacjami zdobytymi na etapie oceny follow-up z osobami bez follow-up. W wyniku tego porównania również nie uzyskano dowodów na istotność różnic. 4. Dyskusja 4.1. Podsumowanie wyników Przedstawione wyniki wskazują na zasadność stosowania CBT dla PTSD u pacjentów będących w terapii uzależnień. Odbycie terapii PTSD w paradygmacie

6 195 Tabela III. Natężenie objawów uzależnienia Table III. Substance use severity TLFB po 3 miesiącach 3-Month Time-Line Follow Back Liczba dni picia alkoholu Number of days drinking Liczba dni używania narkotyków Number of days using drugs Wyniki ASI ASI composite scores Alkohol Alcohol Narkotyki Drug Początek badania Baseline n=11 *0.05; istotna różnica między indeksem a i b wynosi p= 0,02 *p<0.05; the significant difference between superscript a and b is p=0.02 Po zakończeniu badania Post-Tx n=11 3 miesiące po zakończeniu badania 3-Month Post-Tx n= a 0.29 b 0.27 b 8.36* 0.19 a 0.13 b 0.12 b 6.76* χ 2 poznawczo-behawioralnym ma znaczący wpływ na diagnozę PTSD wedle CAPS: tylko 27% badanych po zakończeniu leczenia spełniało kryteria PTSD i jeszcze mniej, bo 20% po trzech miesiącach od zakończenia terapii. Potwierdza to trwałość zmian i możliwość ich utrzymania przez krótki okres po zakończeniu terapii. Pacjenci którzy uczestniczyli w sesjach CBT dla PTSD używali rzadziej i mniej substancji, od których byli uzależnieni. Nie możemy jednak stwierdzić znaczenia CBT dla PTSD w redukowaniu objawów uzależnienia u pacjentów uczestniczących w terapii uzależnień. Ostatecznie 65% pacjentów ukończyło terapię. Chociaż poziom retencji był zadowalający w porównaniu do innych terapii dla PTSD i współwystępującego uzależnienia, uczestniczenie w większości sesji było dla naszych pacjentów dużym wyzwaniem. W niniejszym badaniu nie udało się zidentyfikować istotnych różnic między pacjentami przystępującymi do badania (czynników wpływających na wyczerpanie i kształtujących postawę wobec terapii), ale u większości pacjentów nie stwierdzono silnego natężenia objawów PTSD Ograniczenia badania Nie podporządkowaliśmy się rygorystycznie zasadom prowadzenia randomizowanego i kontrolowanego badania, stąd zagrożenie wewnętrznej i zewnętrznej trafności. Po pierwsze nie możemy z całkowitą pewnością w tym momencie przypisać pozytywnego efektu terapeutycznego CBT dla PTSD. Dopóki nie możemy porównać naszych wyników z grupą kontrolną nie możemy oszacować wpływu naturalnie przebiegających zmian, ani wpływu terapii uzależnień na nasze wyniki. Nasza grupa badanych jest pod wieloma względami wyjątkowa. Być może osoby, które nie wyraziły zgody na udział w badaniu miałyby większą tendencję do wcześniej rezygnacji z terapii. Po trzecie terapeuci byli woluntariuszami i nie byli terapeutami uzależnień. Pozostaje niewyjaśnione, jak łatwo wprowadzić CBT dla PTSD do państwowych ośrodków uzależnień, dopóki ich pracownicy nie zostaną włączeni do podobnego projektu. Na obecnym etapie badania można przyznać, że zastosowanie CBT dla PTSD u osób uzależnionych przynosi lepsze efekty od terapii SS, w zakresie zmniejszenia nasilenia objawów PTSD i używania substancji, oraz lepszy poziom retencji w porównaniu do terapii SS i CTPCD. Dokładniejsze opisanie efektywności CBT dla PTSD stosowanej u osób uzależnionych wymaga dalszych badań Wskazania do przyszłych badań Ograniczenia niniejszego badania wyznaczają kierunek przyszłych badań nad zastosowaniem terapii behawioralnej w leczeniu uzależnień (Onken, Blaine & Battjest, 1997; Rounsaville, Weiss & Carroll, 1999; Rounsaville, Carroll & Onken, 2001). W przyszłych badaniach będziemy porównywać osoby korzystające z terapii uzależnień oraz CBT dla PTSD vs osoby korzystające z terapii uzależnień, oraz innej formy terapii PTSD. To powinno lepiej określić efektywność CBT w leczeniu traumy i uzależnienia. Do programu terapii dodamy techniki motywacyjne żeby zachęcić pacjentów do korzystania z sesji. Zamierzamy również lepiej zrozumieć różne podejścia w terapii uzależnień,

7 196 by zbadać czy jej rodzaj wpływa na efektywność CBT dla PTSD (Flynn & Brown, 2008; Schneider, Cronkite & Timko, 2008). Podziękowania Badanie zostało przeprowadzone w ramach grantu NIDA K23 DA A (McGovern) oraz grantu NIDA K24DA (Weiss). Autorzy pragną w tym miejscu serdecznie podziękować pacjentom biorącym udział w badaniu, oraz pracownikom Farnum Rehabilitation Center (Manchester, New Hampshire), FreshStart at Concord Hospital (Concord, New Hampshire) oraz Quitting Time at the Clara Martin Center (Wilder, Vermont). Do groan osób, które wniosły wkład w przygotowanie niniejszej pracy należą; Stephen Higgins, Kim Mueser, Lois Hollow, Karen Gillock, Ellen Eberhart, Jim Gamache, Melissa Edney, and Aurora Matzkin. Piśmiennictwo 1. Back, S. E., Dansky, B. S., Carroll, K. M., Foa, E. B., & Brady, K. T. (2001). Exposure therapy in the treatment of PTSD among cocaine-dependent individuals: Description of procedures. Journal of Substance Abuse Treatment; 21(1): Back, S. E., Dansky, B. S., Coffey, S. F., Saladin, M. E., Sonne, S., & Brady, K. T. (2000). Cocaine dependence with and without post-traumatic stress disorder: A comparison of substance use, trauma history and psychiatric comorbidity. The American Journal on Addictions/American Academy of Psychiatrists in Alcoholism and Addictions; 9(1): Blake, D. D., Weathers, F. W., Nagy, L. M., Kaloupek, D. G., Charney, D. S. & Keane, T. M. (1998). Clinician administered PTSD scale for DSM-IV. White River VT: National Center for PTSD. 4. Blanchard, E. B., Jones-Alexander, J., Buckley, T. C., & Forneris, C. A. (1996). Psychometric properties of the PTSD checklist (PCL). Behaviour Research and Therapy; 34(8): Brady, K. T., Back, S. E., & Coffey, S. F. (2004). Substance abuse and posttraumatic stress disorder. Current Directions in Psychological Science; 13(5): Brady, K. T., Dansky, B. S., Back, S. E., Foa, E. B., & Carroll, K. M. (2001). Exposure therapy in the treatment of PTSD among cocaine-dependent individuals: Preliminary findings. Journal of Substance Abuse Treatment; 21(1): Brady, K. T., Killeen, T., Saladin, M. E., & Dansky, B. (1994). Comorbid substance abuse and posttraumatic stress disorder: Characteristics of women in treatment. The American Journal on Addictions; 3(2): Brown, S. (1985). Treating the alcoholic. New York, NY: Wiley. 9. Brown, P. J., Recupero, P. R., & Stout, R. (1995). PTSD substance abuse comorbidity and treatment utilization. Addictive Behaviors; 20(2): Brown, P. J., Stout, R. L., & Mueller, T. (1999). Substance use disorder and posttraumatic stress disorder comorbidity: Addiction and psychiatric treatment rates. Psychology of Addictive Behaviors; 13(2): Cacciola, J. S., Alterman, A. I., McKay, J. R., & Rutherford, M. J. (2001). Psychiatric comorbidity in patients with substance use disorders: Do not forget axis II disorders. Psychiatric Annals; 31: Cacciola, J. S., Koppenhaver, J., Alterman, A. I., & McKay, J. R. (2009). Posttraumatic stress disorder and other psychopathology in substance abusing patients. Drug and Alcohol Dependence; 101(1 2): Cohen, L. R., & Hien, D. A. (2006). Treatment outcomes for womenwith substance abuse and PTSD who have experienced complex trauma. Psychiatric Services (Washington, D.C.); 57(1): Dansky, B. S., Brady, K. T., Saladin, M. E., Killeen, T., Becker, S., & Roitzsch, J. C. (1996). Victimization and PTSD in individuals with substance use disorders: Gender and racial differences. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse; 22(1): Donovan, B., Padin-Rivera, E., & Kowaliw, S. (2001). Transcend : Initial outcomes from a posttraumatic stress disorder/substance abuse treatment program. Journal of Traumatic Stress; 14(4): Flynn, P. M., & Brown, B. S. (2008). Co-occurring disorders in substance abuse treatment: Issues and prospects. Journal of Substance Abuse Treatment; 34(1): Hien, D. A. (2006). Preliminary findings from the women and trauma study. Presented at the annual meeting of the NIDA Clinical Trials Network, St. Petersburg, Florida, December Hien, D. A., Cohen, L. R., Miele, G. M., Litt, L. C., & Capstick, C. (2004). Promising treatments for women with comorbid PTSD and substance use disorders. The American Journal of Psychiatry; 161(8): Hien, D. A., Nunes, E., Levin, F. R., & Fraser, D. (2000). Posttraumatic stress disorder and short-term outcome in early methadone maintenance treatment. Journal of Substance Abuse Treatment; 19(1): Jacobsen, L. K., Southwick, S. M., & Kosten, T. R. (2001). Substance use disorders in patients with posttraumatic stress disorder: A review of the literature. American Journal of Psychiatry; 158(8): Keene, T. (2009). State of the art treatment for PTSD. Paper presented at the NIDA meeting on addressing substance abuse and comorbidities among military personnel, veterans, and their families: A research agenda. Bethesda, Maryland, January Killeen, T., Hien, D., Campbell, A., Brown, C., Hansen, C., Jiang, H., et al. (2008). Adverse events in an integrated trauma-focused intervention for women in community substance abuse treatment. Journal of Substance Abuse Treatment; 35: Marks, I., Lovell, K., Noshirvani, H., Livanou, M., & Thrasher, S. (1998). Treatment of posttraumatic stress disorder

8 197 by exposure and/or cognitive restructuring: A controlled study. Archives of General Psychiatry; 55(4): McGovern, M. P., Drake, K. M., & Weiss, R. D. (2005). Cooccurring PTSD and substance use disorders in community addiction treatment: Prevalence, retention and treatment outcomes. Paper presented at the annual meeting of the College on Problems of Drug Dependence, Orlando, Florida, June McLellan, A. T., Luborsky, L.,Woody, G. E., & O Brien, C. P. (1980). An improved diagnostic evaluation instrument for substance abuse patients. The Addiction Severity Index. The Journal of Nervous and Mental Disease; the Journal of Nervous and Mental Disease; 168(1): Mills, K. L., Lynskey, M., Teesson, M., Ross, J., & Darke, S. (2005). Post-traumatic stress disorder among people with heroin dependence in the Australian treatment outcome study (ATOS): Prevalence and correlates. Drug and Alcohol Dependence; 77 (3): Mills, K. L., Teesson, M., Ross, J., Darke, S., & Shanahan, M. (2005). The costs and outcomes of treatment for opioid dependence associated with posttraumatic stress disorder. Psychiatric Services, 56(8), Mueser, K. T., Rosenberg, S. D., Xie, H., Jankowski, M. K., Bolton, E. E., Lu,W., et al. (2008). A randomized controlled trial of cognitive-behavioral treatment for post-traumatic stress disorder in severe mental illness. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(2), Najavits, L. M. (2002). Clinicians views on treating posttraumatic stress disorder and substance use disorder. Journal of Substance Abuse Treatment, 22, Najavits, L. M.,Weiss, R. D., Shaw, S. R., & Muenz, L. R. (1998). Seeking safety : Outcome of a new cognitive-behavioral psychotherapy for women with posttraumatic stress disorder and substance dependence. Journal of Traumatic Stress, 11(3), Onken, L. S., Blaine, J. D., & Battjest, R. (1997). Behavioral therapy research: A conceptualization of a process. In S. W. Henngler, & R. Amentos (Eds.), Innovative approaches for difficult to treat populations (pp ). Washington, DC: American Psychiatric Press. 32. Ouimette, P. C., Ahrens, C., Moos, R. H., & Finney, J. W. (1997). Posttraumatic stress disorder in substance abuse patients: Relationship to 1-year posttreatment outcomes. Psychology of Addictive Behaviors, 11(1), Ouimette, P. C., Finney, J.W.,&Moos, R. H. (1999). Twoyear posttreatment functioning and coping of substance abuse patients with posttraumatic stress disorder. Psychology of Addictive Behaviors, 13(2), Ouimette, P. C., Moos, R. H., & Finney, J.W. (2003). PTSD treatment and 5-year remission among patients with substance abuse and posttraumatic stress disorders. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 71(2), Rosenberg, S. D., Mueser, K. T., Jankowski, M. K., Salyers, M. P., & Acker, K. (2004). Cognitive-behavioral treatment of PTSD in severe mental illness: Results of a pilot study. American Journal of Psychiatric Rehabilitation, 7(2), Rounsaville, B. J., Carroll, K. M., & Onken, L. S. (2001). A stage model of behavioral therapies research: Getting started and moving on from stage I. Clinical Psychology: Science & Practice, 8, Rounsaville, B. J.,Weiss, R. D., & Carroll, K. M. (1999). Options for managing psychotropic medications in drugabusing patients participating in behavioral therapies clinical trials. American Journal on Addictions, 8, SAS Institute Inc. (2008). SAS/STAT user s guide. Cary, NC: SAS Institute Inc. 39. Schneider, R., Cronkite, R., & Timko, C. (2008). Lifetime physical and sexual abuse and substance use treatment outcomes in men. Journal of Substance Abuse Treatment, 35, Sobell, L. C., Maisto, S. A., Sobell, M. B., & Cooper, A. M. (1979). Reliability of alcohol abusers self-reports of drinking behavior. Behavioral Research and Therapy, 17, SPSS, Inc. (2006). SPSS 15.0 for windows. Chicago, IL: SPSS, Inc. Tarrier, N., Pilgrim, H., Sommerfield, C., Faragher, B., Reynolds, M., Graham, E., et al. (1999). A randomized trial of cognitive therapy and imaginal exposure in the treatment of chronic posttraumatic stress disorder. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 67(1), Trafton, J. A., Minkel, J., & Humphreys, K. (2006). Opioid substitution treatment reduces substance use equivalently in patients with and without posttraumatic stress disorder. Journal of Studies on Alcohol, 67(2), Triffleman, E., Carroll, K., & Kellogg, S. (1999). Substance dependence posttraumatic stress disorder therapy: An integrated cognitive-behavioral approach. Journal of Substance Abuse Treatment, 17(1 2), 3 14.

9 198 komentarz Celem badań nad związkami między traumą i uzależnieniem jest próba dowiedzenia, że osoby nadużywające alkoholu czy narkotyków częściej doświadczyły zdarzenia bądź powtarzających się zdarzeń traumatycznych. Wyniki różnią się w zależności od charakterystyki próby, m.in. płci, pochodzenia i rodzaju nadużywanej substancji badanych oraz zastosowanych metod badawczych. Badania na polskiej próbie osób uzależnionych od alkoholu przeprowadziła m.in. dr Małgorzata Dragan (Dragan, M., Lis-Turlejska, M. Prevalence of posttraumatic stress disorder in alcohol dependent patients in Poland. Addictive Behaviors 2007; 5: ). Próba liczyła 458 osób, z czego 332 mężczyzn. Większość z nich doświadczyła w przeszłości traumy - najczęściej poważnego wypadku. Stwierdzono, że u około 25% badanych można diagnozować PTSD. Dla porównania Katherine L. Mills i wsp. przebadali za pomocą kwestionariuszy samoopisowych grupę australijskich pacjentów i niepotwierdzono, by PTSD występowało istotnie częściej w grupie osób uzależnionych, niż u reszty populacji (K. L. Mills, M. Teesson, J. Ross, L. Peters; Trauma, PTSD, and Substance Use Disorders: Findings From the Australian National Survey of Mental Health and Well-Being; Am J Psychiatry 2006; 163: ). Wydaje się, że szukanie korelacji pomiędzy PTSD a uzależnieniem nie przyczyni się w takim stopniu do poszukiwania nowych metod terapeutycznych, jak badanie związków przyczynowych ich współwystępowania. Niewątpliwie każde traumatyczne doświadczenie- niekoniecznie u pacjenta spełniającego kryteria PTSD, może okazać się istotnym materiałem do pracy dla terapeuty, również w terapii uzależnienia. Dlatego, Autorzy proponują stosowanie technik poznawczo-behawioralnych przeznaczonych dla pacjentów z PTSD u osób będących w terapii uzależnień. Po pierwsze z treści artykułu wynika, że PTSD może występować w populacji osób uzależnionych (podobnie, jak wiemy, w populacji osób z depresją czy zaburzeniami odżywiania), więc warto pytać pacjentów uzależnionych (i nie tylko!) o doświadczenia o charakterze traumatycznym. Po drugie możliwa jest symultaniczna praca zarówno z traumą, jak i z PTSD (do terapii przeznaczonej dla osób z PTSD nie dopuszcza się często osób aktywnie nadużywających substancji), warunkiem jednak jest motywacja klinicystów do szkolenia się z nowych metod pracy i otwartość na wprowadzanie zmian w protokołach terapeutycznych. Dyskusyjne jest bowiem leczenie osoby uzależnionej tylko z uzależnienia, tak jakby był to jej jedyny problem. Po trzecie, terapia poznawczo-behawioralna PTSD jest powszechnie stosowana i uznana za skuteczną. Komentując omawiany tekst należy docenić krytycyzm Autorów dotyczący ograniczeń swojego badania i plany kolejnych z udziałem grupy kontrolnej. Sposób doświadczania traumy, czy ogólniej, przeżywania stresu jest uwarunkowany wieloma czynnikami indywidualnymi (m.in. cechami osobowości czy sposobami radzenia sobie z negatywnymi emocjami), rodzinnymi i społeczno-kulturowymi. Bez względu na to, czy osoba uzależniona spełnia kryteria PTSD, czy spełnia je częściowo, warto pracować różnymi metodami i technikami nad rozwijaniem adaptacyjnych strategii radzenia sobie ze stresem, co pomoże jej nie rozwijać uzależnienia lub wytrwać w trzeźwości. mgr Katarzyna Markowska-Regulska

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 3 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości

Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości Joanna Kobosko, Edyta Piłka, Agnieszka Pankowska, Henryk Skarżyński STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o potwierdzenie statusu osoby uczestniczącej w programie

Bardziej szczegółowo

Telefon kontaktowy: 77/ 427 10 85, 882 096 660, 728 814 379. 2.mgr Anna Ryczkowska 3.mgr Małgorzata Nurkiewicz. oddział dzienny

Telefon kontaktowy: 77/ 427 10 85, 882 096 660, 728 814 379. 2.mgr Anna Ryczkowska 3.mgr Małgorzata Nurkiewicz. oddział dzienny Nazwa i adres ośrodka: Centrum Psychologii Zdrowia Dormed Telefon kontaktowy: 77/ 427 10 85, 882 096 660, 728 814 379 Kierownik placówki: Kierownik stażu: Opiekunowie stażu: Mgr Dorota Dyluś-Beśka Mgr

Bardziej szczegółowo

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS.

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Testy (niekompletne) zostały wysłane dopiero do sądu karnego Legionowo

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii Edukacja w cukrzycymiejsce i rola pielęgniarek w Finlandii Outi Himanen, pielęgniarka, pielęgniarka specjalistka, edukator, menadżer edukacji. Centrum Edukacji/Fińskie Stowarzyszenie Diabetologiczne Zawartość

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 180/2013 z dnia 8 lipca 2013 r. o projekcie programu Program profilaktyki ryzykownego stanu psychicznego Miasto

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku

INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku Nazwa i adres ośrodka: Telefon kontaktowy: Kierownik placówki: Kierownik stażu: Opiekunowie stażu: Typ placówki stażowej Ilość godzin udziału stażysty w zajęciach

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Źródło: Alcohol Alert, nr: 30, Październik 1995, National Institute on Alcohol Abuse and alcoholism. http://www.niaaa.nih.gov

Źródło: Alcohol Alert, nr: 30, Październik 1995, National Institute on Alcohol Abuse and alcoholism. http://www.niaaa.nih.gov tłum. Magdalena Ślósarska Rok: 2000 Czasopismo: Alkohol i Nauka Numer: 7 Źródło: Alcohol Alert, nr: 30, Październik 1995, National Institute on Alcohol Abuse and alcoholism. http://www.niaaa.nih.gov Diagnozowanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS)

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) dr hab. Paweł Izdebski prof. nadzw. mgr Martyna Kotyśko Instytut Psychologii Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Grant: Osobowościowe

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Résumé. Department of Psychology, Raffles College of Higher Education, Singapore Stanowisko: Psychology Lecturer marzec 2009 obecnie

Résumé. Department of Psychology, Raffles College of Higher Education, Singapore Stanowisko: Psychology Lecturer marzec 2009 obecnie Résumé Imię i nazwisko: Dariusz Piotr Skowroński Data urodzenia: 23 marca 1971 r. Kontakt: Email: Skype: dariusz.sko@gmail.com dariuszs1971 Zatrudnienie Department of Psychology, Raffles College of Higher

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych

Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2004, l, 125-129 Ewa Habrat-Praglowska Aneks 4 Psychoterapia w zaburzeniach afektywnych II Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Pomoc instytucjonalna dla młodzieży straumatyzowanej w województwie pomorskim. Prezentacja wyników badań. Lech Kalita

Pomoc instytucjonalna dla młodzieży straumatyzowanej w województwie pomorskim. Prezentacja wyników badań. Lech Kalita PI Centrum Pomocy Psychotraumatologicznej w woj. Pomorskim Innowacyjny model wspierania młodzieży straumatyzowanej z wykorzystaniem doświadczeń niemieckich Nr projektu : POKL.07.02.02-22-011/11 Pomoc instytucjonalna

Bardziej szczegółowo

Dzienny Oddział Terapii Uzależnień

Dzienny Oddział Terapii Uzależnień Dzienny Oddział Terapii Uzależnień Dzienny Oddział Terapii zajmuje Uzależnień się terapią uzależnień w ciągu od dnia alkoholu, w godzinach narkotyków, (od od poniedziałku 8.00 hazardu do 15.00 do w systemie

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 223 SECTIO D 2003 Uniwersytet Jagielloński Collegiu Medicum, Instytut Pielęgniarstwa Wydział Ochrony Zdrowia, Kraków

Bardziej szczegółowo

Czy psychoterapia może być jeszcze bardziej skuteczna? Co podpowiadają nam na ten temat wyniki badań naukowych?

Czy psychoterapia może być jeszcze bardziej skuteczna? Co podpowiadają nam na ten temat wyniki badań naukowych? Dlaczego taki temat wystąpienia? Czy psychoterapia może być jeszcze bardziej skuteczna? Co podpowiadają nam na ten temat wyniki badań naukowych? Tytuł konferencji: Psychoterapia działa. Jak? Refleksje

Bardziej szczegółowo

Kardiologia małych zwierząt

Kardiologia małych zwierząt Międzynarodowa Konferencja VetCo Kardiologia małych zwierząt 5-6 września 2015 Warszawa Materiały konferencyjne Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary Consulting & Control Al. 3 Maja 7/2, 00-401 Warszawa

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii (Dz. U....r.) Na podstawie art. 8 pkt 2 ustawy z dnia o niektórych zawodach medycznych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2014, tom 19, numer 2, s. 243-257

Polskie Forum Psychologiczne, 2014, tom 19, numer 2, s. 243-257 Polskie Forum Psychologiczne, 2014, tom 19, numer 2, s. 243257 2 1 Institute of Psychology, University of Lodz 2 Institute of Applied Psychology, University of Social Sciences in Lodz THE ROLE OF POSTTRAUMATIC

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Nasilenie objawów depresji i lęku wśród osób uzależnionych

Nasilenie objawów depresji i lęku wśród osób uzależnionych Nasilenie objawów depresji i lęku wśród osób uzależnionych od alkoholu i hazardu The severity of symptoms of depression and anxiety among the addicted to alcohol and gambling Marta Makara-Studzińska, Aneta

Bardziej szczegółowo

NARKOTYKI. Placówki ambulatoryjne dzienne

NARKOTYKI. Placówki ambulatoryjne dzienne NARKOTYKI Placówki ambulatoryjne dzienne 1. TRiDPU Powrót z U Poradnia Profilaktyki Środowiskowej Kontakt ul. Elektoralna 26 00 892 Warszawa tel. (22) 620 64 35 Czynne: pon. czw. 9.00 19.00; pt. 9.00 18.00

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do terapii uzależnień opartej na dowodach naukowych 21

Wprowadzenie do terapii uzależnień opartej na dowodach naukowych 21 Spis treści Część 1 Przedmowa 13 Autorzy 17 Wprowadzenie do terapii uzależnień opartej na dowodach naukowych 21 Rozdział 1 Co to jest terapia oparta na dowodach naukowych? 23 James L. Sorensen, Jennifer

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy w podróż do kompetencji.

Zapraszamy w podróż do kompetencji. Zapraszamy w podróż do kompetencji. Jest grupą praktyków z całej Polski, którzy reprezentują lokalne i ogólnopolskie organizacje pozarządowe. Naszą misją jest realizowanie prawa dziecka do wychowania w

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego PROMOCJA ZDROWIA I EDUKACJA ZDROWOTNA Leo Barić, Halina Osińska NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego Wydanie I Warszawa

Bardziej szczegółowo

Robert Opora Charakterystyka zjawiska uzależnienia i nadużywania alkoholu przez kobiety

Robert Opora Charakterystyka zjawiska uzależnienia i nadużywania alkoholu przez kobiety Robert Opora Charakterystyka zjawiska uzależnienia i nadużywania alkoholu przez kobiety Resocjalizacja Polska (Polish Journal of Social Rehabilitation) 3, 317-326 2012 R e s o c ja l iz a c ja P o l s

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości.

efektywności psychoterapii u pacjentów cierpiących z powodu zaburzeń nerwicowych i zaburzeń osobowości. STRESZCZENIE Zmiany w funkcjonowaniu osobowości w wyniku psychoterapii grupowej z elementami psychoterapii indywidualnej u osób z zaburzeniami nerwicowymi i zaburzeniami osobowości. Przegląd badań nad

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO:

PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO: PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO: Wariant 1: Czas trwania: 16 tygodni 5 godz. tyg. x 16 (w godz. 14.30 19.30) Pierwszego dnia pobytu w wybranej placówce uczestnik stażu poznaje topografię ośrodka,

Bardziej szczegółowo

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis tryb stacjonarny Nazwa modułu Warunki uczestnictwa Adresaci modułu i cel zajęć Zjawiska w psychoterapii klinicznej praktyczne zastosowanie w pracy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r. Dz.U.2012.734 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, sposobu funkcjonowania i rodzajów podmiotów leczniczych wykonujących świadczenia

Bardziej szczegółowo

Jarosław Paralusz - psycholog, biegły sądowy

Jarosław Paralusz - psycholog, biegły sądowy Jarosław Paralusz - psycholog, biegły sądowy 22.05.2014 Posiadane kwalifikacje Psycholog, pedagog specjalny, absolwent Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 Specjaliści terapii uzależnień i współuzależnienia zatrudnieni w Punkcie Pomocy

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Książka jest praktycznym przewodnikiem po psychoterapii. Opowiada o tym: - dla kogo psychoterapia

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA: Charakterystyka podstawowych zagadnień diagnostyczno-terapeutycznych całościowych

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA: Charakterystyka podstawowych zagadnień diagnostyczno-terapeutycznych całościowych RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA: Charakterystyka podstawowych zagadnień diagnostyczno-terapeutycznych całościowych zaburzeń rozwojowych ze spektrum autyzmu KURS DLA SPECJALISTÓW (40h) DZIEŃ 1 09.00 13.00. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Załącznik nr 2 do ogłoszenia konkursu dla podmiotów leczniczych na wybór realizatorów świadczeń opieki zdrowotnej w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektu Pablo Rehabilitacja Kończyny Górnej po Udarze

Regulamin Projektu Pablo Rehabilitacja Kończyny Górnej po Udarze Regulamin Projektu Pablo Rehabilitacja Kończyny Górnej po Udarze Regulamin określa procedurę i zasady kwalifikacji oraz uczestnictwa w programie Projekt PABLO - Rehabilitacja Kończyny Górnej po Udarze

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel.

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. NARKOTYKI PLACÓWKI STACJONARNE 1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. (22) 794 02 97 liczba miejsc 30, ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 Dziekan Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu ogłasza K O N K U R S na stanowisko adiunkta w Katedrze Higieny Żywienia Człowieka

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 7 Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

Postępy Psychiatrii i Neurologii 2012; 21(4): 259 267 Praca oryginalna Original paper 2012 Instytut Psychiatrii i Neurologii

Postępy Psychiatrii i Neurologii 2012; 21(4): 259 267 Praca oryginalna Original paper 2012 Instytut Psychiatrii i Neurologii Postępy Psychiatrii i Neurologii 2012; 21(4): 259 267 Praca oryginalna Original paper 2012 Instytut Psychiatrii i Neurologii Czynniki powiązane z relacją terapeutyczną w ocenie chorujących psychicznie

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

PI BSFT Innowacyjna metoda terapeutyczna w stacjonarnym leczeniu uzależnień alkoholowych osób dorosłych nr WND-POKL.07.02.

PI BSFT Innowacyjna metoda terapeutyczna w stacjonarnym leczeniu uzależnień alkoholowych osób dorosłych nr WND-POKL.07.02. PANEL DYSKUSYJNY 18.02.2013 rok - Hotel Mercure w Częstochowie Panel dyskusyjny jako jedno z wielu działań w zakresie upowszechniania i włączania do głównego nurtu polityki (ang. mainstreaming) na wszystkich

Bardziej szczegółowo

NZOZ Zakład Lecznictwa Odwykowego Szansa

NZOZ Zakład Lecznictwa Odwykowego Szansa NZOZ Zakład Lecznictwa Odwykowego Szansa PROGRAM STAŻU KLINICZNEGO Moduł I Specjalista Terapii Uzależnień (120 godzin stażu) Program stażu przewiduje szczegółowe zapoznanie się z koncepcją i programem

Bardziej szczegółowo

Zasady Prezentacji Przypadku. Długość

Zasady Prezentacji Przypadku. Długość Zasady Prezentacji Przypadku Długość 2 4000 wyrazów. Proszę umieścić informację o liczbie wyrazów na końcu opisu przypadku. Upewnij się, że długość twojej prezentacji mieści się w podanym limicie. Nic

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I Cel i zadania Programu

ROZDZIAŁ I Cel i zadania Programu Program uzyskiwania kwalifikacji zawodowych przez osoby prowadzące terapię uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia w zakładach lecznictwa odwykowego (znowelizowany dnia 12.10.2009 roku) Program uzyskiwania

Bardziej szczegółowo

Miejsce profilaktyki uzależnień w ochronie zdrowia

Miejsce profilaktyki uzależnień w ochronie zdrowia Miejsce profilaktyki uzależnień w ochronie zdrowia Krzysztof Ostaszewski Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Zagadnienia 1. Ryzyko jako punkt odniesienia 2. Poziomy i granice profilaktyki 3.

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 734 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r.

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 734 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 734 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, sposobu funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji

Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia (poz. ) Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY EVALUATION OF LIFE SATISFACTION AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING OF PATIENTS BEFORE SURGERY AORTIC ANEURYSM Emilia

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych www.leonardo.org.pl www.leonardo.org.uk www.leonardodavinci.

Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych www.leonardo.org.pl www.leonardo.org.uk www.leonardodavinci. Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych Julia Johnson Zespół Rehabilitacji w SM Walkergate Park International Centre for Neuro-rehabilitation and Neuro-psychiatry

Bardziej szczegółowo

Komunikaty jesień 2009

Komunikaty jesień 2009 85 Komunikaty jesień 2009 Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Katedra Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Wydawnictwo Termedia zapraszają na XLIII Zjazd Psychiatrów

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS IWONA KOCEMBA WSPARCIE SPOŁECZNE A KONTROLA POZIOMU CUKRU WE KRWI W CUKRZYCY TYPU 2

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS IWONA KOCEMBA WSPARCIE SPOŁECZNE A KONTROLA POZIOMU CUKRU WE KRWI W CUKRZYCY TYPU 2 ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA PSYCHOLOGICA 11, 2007 Zakład Psychopatologii i Psychologii Klinicznej Instytut Psychologii UŁ IWONA KOCEMBA WSPARCIE SPOŁECZNE A KONTROLA POZIOMU CUKRU WE KRWI W CUKRZYCY

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo