SPIS TREÂCI POCZÑTEK GRY... 2 OGLÑDANIE ÂWIATA... 5 ARMIE I FLOTY... 9 EKONOMIA...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPIS TREÂCI POCZÑTEK GRY... 2 OGLÑDANIE ÂWIATA... 5 ARMIE I FLOTY... 9 EKONOMIA..."

Transkrypt

1 SPIS TREÂCI POCZÑTEK GRY OGLÑDANIE ÂWIATA ARMIE I FLOTY EKONOMIA èród A DOCHODU INWESTYCJE DYPLOMACJA WOJNA I POKÓJ RELIGIA POLITYKA WEWN TRZNA KOLONIZACJA REBELIANCI I INNE SZUMOWINY WYPADKI I INNE WYDARZENIA SPECJALNE ARCHIWUM TWÓRCY GRY POMOC TECHNICZNA

2 Wst p Gra Europa Universalis to strategia czasu rzeczywistego, obejmujàca okres 400 lat: od koƒca Âredniowiecza, poprzez epok Wielkich Odkryç, czas religijnych napi ç Reformacji i pe en paradoksów Wiek OÊwiecenia, a do okresu upadku Napoleona. Tak jak ich historyczni poprzednicy, gracze b dà musieli odkrywaç, podbijaç i na zawsze zmieniaç Êwiat. WYMAGANIA SYSTEMOWE Minimalne: Pentium II MB Ram Karta graficzna zgodna z DirectX (min. 2 MB pami ci video) Windows 95 (nale y zainstalowaç Winsock 2 z do àczonego CD) Windows 98, ME, 2000 DirectX 8 Zalecane: Pentium MB Ram Karta graficzna zgodna z DirectX (min. 2 MB pami ci video) Windows 95 (nale y zainstalowaç Winsock 2 z do àczonego CD) Windows 98, ME, 2000 DirectX 8 Instalacja gry Program instalacyjny Europy Universalis uruchamia si automatycznie po w o eniu p yty CD do nap du. JeÊli nie masz w àczonej funkcji Autoplay, to mo esz rozpoczàç instalacj dwukrotnie klikajàc na pliku setup. exe, który znajdziesz na CD. Gdy uruchomi si program instalacyjny, mo esz zainstalowaç Europa Universalis i je- Êli to konieczne pakiet Direct X 8.0, który znajduje si na p ycie. Po rozpocz ciu instalacji post puj zgodnie z instrukcjami pojawiajàcymi si na ekranie. Gdy Europa Universalis jest ju zainstalowana, wybierz opcj Gra w menu Autoplay, aby rozpoczàç rozgrywk. Mo esz tak e uruchomiç gr korzystajàc z menu Programy w menu Start. Gr mo esz odinstalowaç korzystajàc z programu instalacyjnego lub z funkcji Dodaj/Usuƒ programy w Panelu sterowania. Ustawienia gry Ustawienia grafiki Klikajàc na umieszczonej w folderze gry ikonie ustawieƒ EU2, mo esz zmieniaç rozdzielczoêç. Muzyka Mo esz w àczaç/wy àczaç muzyk. Valkyrienet Mo esz wybraç serwer, z którym chcesz si àczyç, podczas u ywania serwera Valkyrienet. POCZÑTEK GRY PRZEWODNIK JeÊli nie gra eê jeszcze w Europa Universalis, proponujemy zaczàç od przewodnika. Zawiera on 9 krótkich rozdzia ów; ka dy z nich przedstawia jeden z elementów gry. Zapoznanie si z nimi z pewnoêcià u atwi Ci gr. WYBÓR SCENARIUSZA Najpierw wybierz scenariusz gry, a nast pnie kraj, którym chcesz graç. Wymienione kraje to te, które majà najwi ksze szanse na zwyci stwo zwa ywszy na ich si, okolicznoêci historyczne lub po o enie geograficzne. W niektórych scenariuszach liczba dost pnych paƒstw jest wi ksza. Zapisane gry umieszczone sà pod scenariuszami. Mo esz je za adowaç klikajàc. 2

3 Opcje Mo esz zmieniaç wymienione poni ej ustawienia: TrudnoÊç wp ywa na iloêç pieni dzy, z jakà Twój kraj rozpoczyna gr, ceny, szybkoêç zarabiania i ewentualnie szanse sukcesu. Ustawienie domyêlne to normalny. AgresywnoÊç okreêla sk onnoêç paƒstw kontrolowanych przez komputer do wypowiadania wojen, zw aszcza przeciwko graczom-ludziom. Ustawienie domyêlne to normalny. Pr dkoêç gry ta funkcja jest dost pna w ka dym momencie gry. Mg a wojny utrudnia Êledzenie dzia aƒ innych krajów. Mo e byç zmieniana w czasie gry. Ustawienie domyêlne to w àczona. Wymuszona aneksja wszystkie kraje (w àcznie z Twoim) mogà utraciç swojà ostatnià prowincj, co zmusza je do opuszczenia gry. Ustawienie domyêlne to w àczona. Misje dynamiczne gracz mo e zdobywaç lub traciç punkty zwyci stwa, próbujàc wype niç ró norodne misje. Ustawienie domyêlne to wy àczone. Podstawowe punkty zwyci stwa wy àczenie tej opcji mo e mieç wp yw na sytuacj, o ile gracz w ada ma ym paƒstwem. Ustawienie domyêlne to w àczone. JAK WYGRAÇ Cel gry tak naprawd zale y od gracza. Podstawowym celem jest uzyskanie jak najwi kszej liczby punktów zwyci stwa. Punkty zdobywasz przy ka dym pomyêlnym posuni ciu, na JeÊli klikniesz prawym przyciskiem myszy na symbolu tarczy, uaktywni si opcja zmiany wyboru paƒstwa. Funkcja ta jest niedost pna w niektórych scenariuszach. 3 przyk ad wygrywajàc wojny lub bitwy, zapewniajàc szcz Êcie swemu spo eczeƒstwu, tworzàc sojusze dyplomatyczne, badajàc nieznane tereny, zak adajàc kolonie, rozwijajàc handel itp. W przypadku niepowodzenia tracisz punkty zwyci stwa. Standard Gr, w której obowiàzujà zwyk e warunki zwyci stwa, wygrywa gracz, który uzyska najwy szà liczb punktów. Po zakoƒczeniu gry mo esz porównaç liczb punktów uzyskanych przez innych ze swoimi osiàgni ciami. Mo esz wybraç sobie paƒstwo znajdujàce si w trudnej sytuacji i staraç si uzyskiwaç lepszy rezultat z gry na gr, co tak e jest pewnym sposobem zwyci ania : grasz na przyk ad jako Dania i próbujesz zebraç wi cej punktów zwyci stwa, ni jej odwieczny wróg, Szwecja. Walka o w adz Zwyci zcà zostaje paƒstwo, które pierwsze osiàgnie okreêlonà liczb punktów zwyci stwa. To dobra opcja dla tych, którzy chcà rozegraç szybkà gr.

4 Podbój Zwyci zcà zostaje paƒstwo, które podbije okre- Êlonà liczb prowincji. Liczb t ustawiasz podczas okreêlania warunków zwyci stwa. To najlepszy wybór, jeêli chcesz, aby wynik gry rozstrzygnà si na polu bitwy. Misja Ka dy kraj otrzymuje szczególnie trudnà misj. Zwyci zcà zostaje gracz, który wype ni jà jako pierwszy. Misje mogà byç ró ne: Rosja musi podbiç wszystkie prawos awne prowincje na Ba kanach, a Hiszpania zdobyç Angli. Misja to tryb dla graczy, którzy lubià spróbowaç czegoê przypadkowego, choç równie stanowiàcego wyzwanie. TRYB WIELOOSOBOWY Aby w tej samej grze mog o uczestniczyç kilku graczy, potrzebne jest szybkie po àczenie z internetem co najmniej 512 Kb/s i protokó TPC/IP. O scenariuszu nowej gry, jej szybkoêci i warunkach zwyci stwa decyduje prowadzàcy. Równie on zapisuje gr. Pami taj, e w trybie wieloosobowym nie mo na czasowo powstrzymaç pewnych wydarzeƒ, tak jak w trybie pojedynczym. Nie da si tak e zmieniç szybkoêci gry po jej uruchomieniu. W trybie wieloosobowym ograniczona jest równie mo liwoêç wstrzymania rozgrywki. Po wybraniu opcji Pauza, gra zatrzymuje si z dziesi ciosekundowym opóênieniem. Pozostali gracze mogà wznowiç gr po up ywie 30 sekund. Typy po àczeƒ Sieç lokalna Wyszukuje automatycznie Twojà sieç lokalnà. Mo esz wtedy przy àczyç si do gry lub zostaç gospodarzem nowej. Valkyrienet Mo esz tutaj poznaç innych graczy i wymieniaç z nimi opinie, przy àczyç si do ich gier lub zostaç gospodarzem w asnej. Internet Aby przy àczyç si do gry, musisz znaç adres IP gospodarza. W asny adres IP mo esz sprawdziç, korzystajàc z poni szej instrukcji. Pami taj, e jeêli nie masz sta ego po- àczenia, Twój adres IP najprawdopodobniej 4

5 b dzie zmienia si przy ka dym kolejnym àczeniu z Internetem. Sprawdzanie adresu IP 1. Upewnij si, e jesteê po àczony z Internetem. 2. W menu Start wybierz Uruchom. Win95/98/Me 3. Wpisz winipcfg i kliknij OK. Na ekranie pojawi si Twój adres IP. Win2000/NT 4. Wpisz cmd i kliknij OK. 5. Wpisz w nowym oknie ipconfig i naciênij ENTER. Na ekranie pojawi si Twój adres IP. OGLÑDANIE ÂWIATA JesteÊ przywódcà paƒstwa, a dok adnie rzecz bioràc, jesteê tym paƒstwem. Wszystkie prowincje w granicach kraju nale à do Ciebie. Masz równie do dyspozycji jednostki wojskowe (przedstawione za pomocà o nierzyków) i floty (przedstawione za pomocà okr cików), które mo esz przemieszczaç na mapie. Klikajàc na danej prowincji uzyskasz dost p do informacji w Oknie Informacji z lewej strony ekranu. Tutaj mo esz tworzyç jednostki wojskowe i floty, wzbogacaç infrastruktur swojego paƒstwa oraz wiele innych rzeczy. Dok adniejsze informacje na temat tego, co i jak mo esz zrobiç, znajdziesz w dalszej cz Êci instrukcji. WIDOKI MAPY Gra toczy si na mapie Êwiata. Na tej mapie nie mo esz zobaczyç wszystkiego naraz, a jedynie prowincje oraz strefy morskie znane Twemu krajowi. Musisz badaç nieznane obszary, aby zdobywaç informacje. Masz do wyboru kilka ustawieƒ mapy, które wybierasz w zale noêci od rodzaju informacji, jakie chcesz z niej odczytaç. Mapa zwyk a Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie drzewa. Widok standardowy, który nazywamy zwyk à mapà, przedstawia prowincj, jej nazw, ukszta towanie terenu, miasta, kolonie i punkty handlowe oraz aktualnà por roku. Pokazuje tak e granice paƒstw. W strefach morskich mo esz równie przyjrzeç si warunkom pogodowym. Mapa polityczna Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie flagi. Ka de paƒstwo oznaczone jest innym kolorem. JeÊli umieêcisz kursor na jakimê paƒstwie, pojawi si okno z krótkim opisem sytuacji dyplomatycznej. Prowincje oznaczone ma- à tarczà z herbem Twojego kraju to Twoje rdzenne prowincje. Mapa ekonomiczna Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie monety. Pokazuje g ówne zasoby ka dej prowincji. Im ciemniejszy jest zielony kolor, tym bogatsza prowincja. Klikajàc na prowincji wy- Êwietlisz wszystkie prowincje o tych samych zasobach. JeÊli wybierzesz w asnà prowincj lub klikniesz na ikonie zasobów w oknie prowincji, uzyskasz informacj o odpowiednich zasobach. Mapa religijna Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie misjonarza. Uzyskasz tu informacje o religii paƒstwowej ka dego paƒstwa i o prowincjach, w których wyznaje si religi innà ni paƒstwowa. Poszczególne religie oznaczone sà ró nymi kolorami. JeÊli masz prowincj, której mieszkaƒcy wyznajà odmiennà religi i dysponujesz wolnym misjonarzem, mo esz go tam wys aç, aby podjà prób nawrócenia. Na tej mapie mo esz równie zobaczyç kraje wchodzàce w sk ad Âwi tego Cesarstwa Rzymskiego (patrz rozdzia Wypadki i wydarzenia specjalne ). Mapa dyplomatyczna Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie pióra i listu. Mo esz tu sprawdziç swoje stosunki z zagranicà. Kliknij na prowincji innego kraju, uzyskasz informacje dotyczàce polityki zagranicznej danego kraju. Kolor czerwony oznacza paƒstwa wrogie lub takie, wobec których masz uzasadniony powód, do wypowiedzenia wojny (casus belli). Kolor zielony oznacza paƒstwa przyjazne. Pami taj, by korzystaç z tej mapy wtedy, gdy chcesz przeprowadziç akcje dyplomatyczne. 5

6 Mapa handlowa Dost pna po klikni ciu na z otym pasku lub ikonie w kszta cie paczki. Ka da prowincja nale y do jakiegoê Centrum Handlowego. Centra oznaczono ró nymi kolorami. Odpowiednie centrum pojawia si po wyborze prowincji. Skorzystaj z tej mapy, jeêli chcesz rozwijaç handel. Mapa kolonizacyjna Dost pna po klikni ciu na ikonie w kszta cie statku. Mapa ta b dzie Ci potrzebna w momencie, kiedy b dziesz chcia wys aç osadników, aby zdobywali nowe ziemie dla Twego paƒstwa. Dost pne prowincje zaznaczono kolorem zielonym, przy czym jasnozielony oznacza tereny, które mogà zostaç skolonizowane przez wszystkie paƒstwa, na zielono Twoje prowincje z istniejàcymi punktami handlowymi, a na ciemnozielono Twoje kolonie lub miasta kolonialne. Mg a wojny Zwróç uwag na to, e du a cz Êç zwyk ej mapy jest zacieniona, co uniemo liwia przyjrzenie si wrogim armiom lub flotom. Obszary widoczne to: terytorium Twojego kraju, przynale ne do niego prowincje i strefy morskie, Twoje paƒstwa wasalne, paƒstwa sojusznicze, paƒstwa, z którymi Twój w adca po àczy si poprzez królewski maria, prowincje i strefy morskie, w których znajdujà si Twoje wojska, jak równie prowincje i strefy morskie sàsiadujàce z Twoimi si ami. Teren i pogoda W grze wyst puje pi ç rodzajów terenu: otwarte pole, lasy, góry, pustynie i bagna. Jedynà barier geograficznà stanowià rzeki. Ukszta towanie terenu wp ywa na ruchy armii, przebieg bitwy i wyczerpanie o nierzy. Niektóre prowincje dotykane sà przez surowe zimy, co w efekcie wp ywa na zmian warunków terenowych. Strefy morskie tak e zale ne sà od pogody. Niektóre rejony mogà nawiedzaç burze, inne przez wi kszà cz Êç roku skute sà lodem. Pami taj, e zu ycie jednostek w przybrze nych strefach morskich jest ni sze ni na otwartym morzu. OKNA INFORMACJI Pasek nad mapà Nad oknem mapy, w górnej linijce, znajdziesz pasek z czterema symbolami i datà zegar gry a za nimi kolejne cztery symbole. Pierwsze cztery symbole oznaczajà dost pnych Kupców, Osadników, Dyplomatów i Misjonarzy. Data zostaje zaciemniona przy ka dym zastopowaniu gry. JeÊli uwa asz, e up yw czasu jest zbyt szybki lub zbyt wolny, mo esz to zmieniç, klikajàc na przycisku menu w dolnym lewym rogu okna informacji. Nast pnie wybierz Opcje i post puj zgodnie z instrukcjà lub naciênij Ctrl+ (na klawiaturze numerycznej), by zwi kszyç szybkoêç gry albo Ctrl- (na klawiaturze numerycznej), aby jà zmniejszyç. Cztery symbole z prawej strony daty pokazujà po kolei: poziom stabilnoêci Twojego kraju, stan liczebny Armii w tysiàcach, zawartoêç Skarbca wyra- onà w Dukatach (jednej z najbardziej rozpowszechnionych walut tej epoki historycznej), i zegar, który pozwala zastopowaç gr (poprzez klikni cie). Wi cej podstawowych informacji uzyskasz, wybierajàc te symbole. Kliknij prawym przyciskiem myszy, aby przejêç do konkretnej strony. W czasie, gdy przeglàdasz rejestr, gra zostaje zatrzymana (dotyczy trybu pojedynczego). Kliknij na symbol zamku z prawej strony, aby wyjêç. 6

7 JeÊli umieêcisz wskaênik nad któràkolwiek ikonà umieszczonà na pasku, uzyskasz informacje o swoich rocznych dochodach i ich êród ach. Tarcze nad oknem informacji Ozdobny pasek nad oknem informacji zawiera pi ç herbów. Gdy klikniesz lewym przyciskiem myszy na którymkolwiek z nich, w oknie pojawià si szczegó owe informacje. Tarcze symbolizujà nast pujàce dziedziny (od lewej do prawej): marynarka, armia làdowa, ogólne informacje o paƒstwie i jego w adcy, bud et paƒstwa i bilans jego finansów. Informacje wojskowe pokazujà mi dzy innymi obecny poziom technologii i stan badaƒ nad jej rozwojem. Za pomocà suwaka mo esz zwi kszaç lub zmniejszaç kwoty przeznaczone na badania. Informacje ekonomiczne dotyczà dochodów i wydatków paƒstwa oraz ich ulokowania. Mo esz sam zadecydowaç, jak rozdysponowaç Êrodki, by podnosiç poziom rozwoju technologicznego. Informacje o prowincji i mieêcie Gdy klikniesz lewym przyciskiem myszy na jednej ze swoich prowincji, w oknie informacji zobaczysz miasto. Klikajàc na budynkach i obiektach uzyskasz dodatkowe informacje. W budynkach pracujà ró ni urz dnicy prowincjonalni. Urz dników wyznaczasz klikajàc na budynkach; przysporzy Ci to wiele korzyêci w grze. Mo esz równie tworzyç flot, werbowaç o nierzy i wznosiç twierdze. Przy budowlach prowincji zobaczysz kolejnà tarcz. Pokazuje ona najwa niejsze produkty prowincji, w tym równie dochody z handlu i podatków. Na przyk ad gdy mianujesz urz dników, dochody od razu wzrosnà. Budynki kultu (koêcio y, meczety, zbory, itp.) b dà powstawaç automatycznie, wraz ze wzrostem populacji prowincji. Kliknij lewym przyciskiem myszy na koêciele, eby zdobyç podstawowe informacje o stanie swojej prowincji. Dodatkowe informacje mo esz uzyskaç ustawiajàc kursor na linijkach tekstu. Klikajàc na symbolach, zdob dziesz wi cej informacji o gospodarce i religii. 7

8 Klikni cie prawym przyciskiem na ma ej mapie pozwala wybraç jednostk lub prowincj, które zostanà oznaczone czerwonym punktem. PA STWA I PROWINCJE Paƒstwa Ka dy gracz rzàdzi paƒstwem. Paƒstwa sk adajà si z jednej lub kilku prowincji. Na mapie politycznej prowincje ka dego paƒstwa zaznaczone sà tym samym kolorem. Ka de paƒstwo ma swego w adc, religi paƒstwowà i jednà lub wi cej kultur. Wi kszoêç z nich le y w Europie, ale mo esz równie graç jako jedno z paƒstw nieeuropejskich, rozrzuconych po ca- ym Êwiecie. W ka dym scenariuszu masz do wyboru kilka kilkanaêcie paƒstw. Prowincje Istniejà prowincje dwojakiego rodzaju: nale àce do jakiegoê paƒstwa i niezale ne. Niezale ne prowincje znajdujà si wy àcznie poza Europà. Ich spo eczeƒstwa organizujà si w klany i systemy plemienne. JeÊli wyêlesz armi do takiej prowincji, zamiast sta ej armii napotkasz grupy wojowników. Gdy za o ysz tam koloni lub punkt handlowy, prowincja przestanie byç niezale na. Paƒstwo do którego nale y prowincja zaznaczone jest flagà powiewajàcà nad miastem, kolonià lub punktem handlowym. W czasie pokoju mo esz przemieszczaç wojsko tylko w obr bie w asnych lub niezale nych prowincji. Podczas wojny mo esz wys aç armi do prowincji krajów sojuszniczych i paƒstw zale nych oraz do paƒstw, z którymi prowadzisz wojn. Prowincje, w których nie ma miasta, ale jest kolonia lub punkt handlowy, nazywamy osadami. Mi dzy prowincjà z miastem, a prowincjà z osadà istnieje podstawowa ró nica. Tylko w tej pierwszej mo esz budowaç statki, organizowaç armi, mianowaç urz dników, wznosiç fortyfikacje i zak adaç manufaktury. W prowincji przybrze nej znajduje si port. Pami taj, e warunkiem powstania portu jest obecnoêç w prowincji miasta lub kolonii; nie jest wymagany punkt handlowy. Posiadanie przybrze nej prowincji wp ywa tak e na liczb osadników i kupców. Pami taj, e statki nie zu ywajà si w porcie, poniewa mogà tam zostaç zaopatrzone we wszystko, co potrzebne. JeÊli jesteê w adcà rozleg ego paƒstwa, którego prowincje rozrzucone sà po ró nych kontynentach, powinieneê mieç jak najwi cej portów, aby móc w ka dej chwili odsy aç statki do portów, unikajàc tym sposobem ich zu ycia (patrz Zu ycie). Prowincje, od których zaczynasz gr, sà Twoimi rdzennymi, najwa niejszymi prowincjami. Rdzenne prowincje oznaczone sà na mapie politycznej ma ymi tarczami. Pami taj, e prowincja nale àca do jednego paƒstwa, mo e byç kontrolowana przez inne. Zdarza si to w przypadku wojny mi dzy dwoma paƒstwami. Paƒstwo mo e wówczas okupowaç prowincj innego. W chwili og oszenia pokoju, wszystkie prowincje wracajà do pierwotnego w aêciciela, chyba e zosta y przekazane zwyci zcy na mocy traktatu pokojowego. Istniejà jednak dwa wyjàtki. Jeden z nich dotyczy sytuacji, gdy Twojà prowincj zagarn li rebelianci. Mimo e nale y ona wcià do Ciebie, kontrolujà jà buntownicy. JeÊli obce paƒstwo kontroluje Twojà prowincj, nie uzyskujesz z niej adnego dochodu. W takim przypadku nad miastem, kolonià lub punktem handlowym b dzie powiewa a obca flaga. (Rebelianci korzystajà z czerwonej i czarnej flagi.) Aby odzyskaç kontrol nad prowincjà, musisz przejàç miasto, zdobyç je szturmem lub zdecydowaç si na obl enie. Prowincje z nieufortyfikowanymi miastami i koloniami lub punktami handlowymi przechodzà pod Twojà kontrol automatycznie, w chwili wkroczenia na ich terytorium Twego wojska. 8

9 Miasta i stolice Stolica oznaczona jest na mapie kó kiem. Prowincja w której znajduje si Twoja stolica nie mo e byç przekazana obcemu paƒstwu podczas negocjacji pokojowych, chyba e w drodze aneksji ca ego Twojego kraju. Miasto Êwiadczy o poziomie rozwoju Twojej prowincji. W oknie informacji mo esz zobaczyç jak budujà si statki, zwi ksza liczebnoêç armii, powstajà budynki i manufaktury. WielkoÊç populacji twojego miasta wskazuje na bogactwo prowincji. Zwykle populacja miasta wzrasta stale, ale mo e si drastycznie zmniejszyç w wyniku wojny, rebelii, wypadków losowych lub niesprzyjajàcych warunków klimatycznych (np. afrykaƒskie tropiki). Gdy kolonia ma 700 mieszkaƒców, staje si miastem. Osady W momencie za o enia w prowincji kolonii lub punktu handlowego, przechodzi ona na Twojà w asnoêç. Oznacza to, e w czasie pokoju wojsko innego paƒstwa nie mo e wkroczyç na teren prowincji, oraz e adne inne paƒstwo nie mo e tam zak adaç punktów handlowych i kolonii. Osad, a tym samym ca à prowincj, mo esz straciç w wyniku zmniejszenia populacji, wrogich dzia aƒ wobec ludnoêci tubylczej, lub zrzekni cia si praw do prowincji na mocy traktatu pokojowego. Podczas wojny mo esz straciç punkt handlowy, jeêli wroga armia zdecyduje si go spaliç. Podstawowa ró nica mi dzy punktem handlowym a kolonià polega na tym, e punkt charakteryzuje si niskà wartoêcià produkcyjnà i wysokà wartoêcià handlowà, podczas gdy kolonia odwrotnie. Ponadto, kolonia przy wzro- Êcie populacji mo e staç si miastem, natomiast punkt handlowy nie, poniewa nie odnotowuje wzrostu populacji. Jedynym sposobem na zamian punktu handlowego w koloni jest wys anie do niego osadników. Strefy morskie Strefy morskie nie sà w asnoêcià adnego paƒstwa. Walka toczy si wi c o szlaki morskie. Ten, kto zdo a pozbawiç innych dost pu do szlaków morskich, panuje nad sytuacjà. TERRA INCOGNITA Istnia y pewne obszary, które zosta y odkryte dopiero w okresie po zakoƒczeniu tej gry (na przyk ad pewne fragmenty Syberii i Australii) lub takie, które zosta y odkryte wczeêniej, ale ca a wiedza o nich ogranicza a si do legend (na przyk ad wn trze Afryki) i obszary, które nie mog y byç zbadane przy wykorzystaniu ówczesnej technologii (na przyk ad niektóre fragmenty Morza Pó nocnego). Terra incognita to bia e i nieznane fragmenty mapy. Po acinie j zyku nauki tej epoki oznacza to po prostu ziemi nieznanà. Terra incognita to prowincje i strefy morskie, które nie zosta y jeszcze odkryte przez Twoje paƒstwo. Gdy zostanà odkryte bàdê poprzez wkroczenie Twoich wojsk, czy przybycie Twoich statków, albo na podstawie wymiany map z innymi paƒstwami stanà si cz Êcià znanego Êwiata. Pami taj, e aby odkryç nowe prowincje b dziesz potrzebowa konkwistadora, chyba e osiàgniesz 31 poziom technologii làdowej. Do zbadania nieodkrytych stref morskich b dziesz potrzebowa odkrywcy, chyba e osiàgniesz 21 poziom technologii morskiej. ARMIE I FLOTY WPROWADZENIE Bitwy i ruchy wojsk sà taktycznymi elementami wojny. W tamtych czasach, bitwy i ruchy wojsk cz sto wywiera y decydujàcy wp yw na wynik konfliktu. Walne bitwy lub bitwy morskie mog y ocaliç istnienie i niezale noêç ca ego paƒstwa. Gdyby nie kl ska hiszpaƒskiej Armady w 1588 roku, Anglia prawdopodobnie sta aby si paƒstwem wasalnym Hiszpanii, podobnie jak Portugalia. Gdyby Imperium Otomaƒskie nie zosta o pokonane w 1683 roku pod Wiedniem, najprawdopodobniej dziê ju to wiemy Europa przesta aby istnieç. Innym kluczowym czynnikiem by o szybkie przemieszczanie wojsk. Polsko-Litewska Rzeczpospolita zawdzi cza a swe istnienie niewiarygodnej mobilnoêci armii: jeden ruch do wybrze y Morza Czarnego, drugi do Ba tyku, trzeci na Ukrain i par wygranych bitew po drodze. 9

10 wincji po àczyç w jednà, a tak e przeprowadziç ich reorganizacj. Istnieje równie opcja rozpuszczenia jednostek. Gdy prawym przyciskiem myszy klikniesz na prowincji, do której chcesz wys aç wojsko, jednostka wymaszeruje/wyp ynie. Kierunek ruchu b dzie wskazywa a zielona strza ka. JeÊli b dziesz chcia w tej chwili zajàç si czymê innym, na przyk ad zadbaç o swojà prowincj, po ponownym wybraniu jednostki zobaczysz zielonà strza k. Najeêdêca zawsze znajduje si z lewej strony ekranu, obroƒca z prawej. Strza ka pokazuje silniejszà stron, uwzgl dniajàc si, technologi, morale, dowódców i teren. W grze spotkasz si z dwoma rodzajami jednostek wojskowych: armiami làdowymi i flotà. Istniejà trzy rodzaje bitew: bitwa walna, obl - enie i bitwa morska. Wszystko to zostanie omówione w tym rozdziale. Wybór jednostek i wydawanie rozkazów Kliknij na jednostce lewym przyciskiem myszy i przytrzymujàc przycisk przeciàgnij ramk wokó jednostki. Gdy jednostk otoczy zielone ko o i zobaczysz pod nià wyd u ony prostokàt, znaczy to, e zosta a wybrana. Trzy kolory: czerwony, ó ty i zielony, przedstawiajà morale jednostki. Âwie o utworzona jednostka zaczyna od najni szego morale. B dzie ono wzrasta o z miesiàca na miesiàc, a do maksymalnego pu apu dopuszczalnego przy Twoim poziomie rozwoju technologicznego. Okno informacji dostarczy Ci dodatkowych wiadomoêci o wybranej jednostce, takich jak: dowództwo, si a i zu ycie. Mo esz rozdzieliç jednostk na dwie cz Êci, mo esz wszystkie jednostki w pro- Flota i transport morski Flota to jednostka wojskowa sk adajàca si z wi kszej iloêci okr tów, podobnie jak armia làdowa sk ada si z pewnej iloêci oddzia ów. W grze wyst pujà trzy typy okr tów: okr t wojenny, galera i transportowiec. ZdolnoÊç transportowa okr tu wojennego wynosi 1, galery 0,5, a statku transportowego 2. Co to jest zdolnoêç transportowa? Ka da jednostka armii ma swojà wag. ZdolnoÊç transportowa informuje o tym, ile oddzia ów mo e byç przewiezionych jednoczeênie. Kawaleria i artyleria wa à wi cej ni piechota. Ca kowità wag danej jednostki armii i zdolnoêci transportowe floty pokazuje okno informacji po wyborze jednostki. Okr t wojenny jest najbardziej skuteczny podczas bitwy, galera jest najmniej kosztowna, a transportowiec ma najwy szà zdolnoêç transportowà. Galery op aca si stosowaç na Morzu Ba tyckim, Âródziemnym, Czerwonym, w Zatoce Perskiej i na Morzu Czarnym, poniewa jednostki te sà najmniej u yteczne na otwartym morzu. àczenia, rozdzielania, reorganizacji i rozpuszczania jednostek floty dokonuje si tak samo, jak w przypadku armii làdowej. Za adunek wojsk na okr ty Najpierw musisz skierowaç flot do strefy morskiej, a nast pnie rozkazaç jednostkom armii, by uda y si do odpowiedniej prowincji i za adowa y na okr ty. Nie mo esz dokonaç za adunku w porcie, gdy tam dokonuje si automatyczne wysadzenie wojska na làd. Po za adunku, gdy wybierzesz flot, w oknie informacji pojawi si nowy przycisk. 10

11 Kliknij na nim, je eli b dziesz chcia dokonaç roz- adunku jednostek w innej, sàsiedniej prowincji. Roz adunek wojsk Wybierz flot i kliknij przycisk roz adunku. Na mapie zobaczysz jednostki armii. Kliknij teraz na prowincji, w której chcesz dokonaç roz adunku. Wojsko przeniesie si do tej prowincji. JeÊli flota transportujàca wojsko zostanie wys ana do portu, roz adunek dokona si automatycznie. ARMIE Jak ju wspomnieliêmy, istniejà trzy typy jednostek armii: piechota, kawaleria i artyleria. Podstawà armii làdowej jest piechota, najtaƒsza do zwerbowania i naj atwiejsza do wyszkolenia, ale pozbawiona wi kszej si y ognia, co mo e zadecydowaç o wyniku bitwy. Kawaleri tworzy szlachta. Stan szlachecki zaniknie wiele lat po okresie, który obejmuje ta gra. Kawaleria to g ówna aktorka bitew làdowych, co prawda tak- e pozbawiona wi kszej si y ognia, ale potrafiàca wykonaç b yskawiczne uderzenie, które mo e wywo aç nag y spadek morale wroga. Pod koniec XVI i na poczàtku XVII wieku w europejskich armiach zacz to dà yç do zwi kszenia si y ognia. Piechota stan a na równi z kawalerià, poniewa formacje te s u y y podczas bitwy ró nym celom. Artyleria stawa- a si coraz l ejsza, a przez to bardziej mobilna, dzi ki czemu mo na by o wykorzystywaç jà podczas bitwy jako wsparcie dla piechoty. W XVIII wieku znowu zmienia si technika prowadzenia wojen. W armiach europejskich zaprowadzona zostaje musztra i dyscyplina, co sprawia, e ogieƒ piechoty staje si skuteczniejszy. Piechota nabiera wi kszego znaczenia na polu bitwy ni kawaleria, chocia kawaleria nadal odgrywa wa nà rol jako jednostka zwiadowcza. Ponadto, kawaleria pozostaje jedynym typem szybko przemieszczajàcych si oddzia ów o dalekim zasi gu, niezb dnym w wojnach na rozleg ych obszarach Rosji, Polski i Bliskiego Wschodu. Pod koniec XV wieku artyleri powszechnie stosuje si podczas obl eƒ. Dzia a sà zwykle ci kie i ma o mobilne, rzadko u yteczne w walnej bitwie. SkutecznoÊç artylerii znaczàco poprawia si w XVII wieku, kiedy organizuje si jà w baterie, kierujàce na polu bitwy bezpo- Êredni ogieƒ na piechot. Odpowiednio wykorzystana artyleria mog a staç si decydujàcym czynnikiem podczas bitwy, poniewa ci ki ogieƒ artyleryjski obni a morale przeciwnika. Wtedy, przeciwko roztrz sionym, wycofujàcym si o nierzom piechoty mo na przeprowadziç b yskawiczny atak kawalerii. Piechota jest wolniejsza od kawalerii, ale za to szybsza ni artyleria. Kawaleria jest najmniej ekonomiczna i wymaga d u szego szkolenia. Jednak jest to jednostka najszybsza, maksymalnie zwrotna i potrafiàca przeprowadziç b yskawiczny szturm. Piechota wraz z artylerià, stanowi obsad umocnieƒ. JeÊli ikona obl onego miasta zaczyna si paliç, znaczy to, e w murach dokonano wy omu. To nie tylko przyspieszy obl enie, ale zwi kszy szanse udanego szturmu. Ruchy wojsk Nie istnieje ograniczenie zasi gu wojska do wyznaczonego celu. Armia zacznie przemieszczaç si w kierunku celu z szybkoêcià najwolniejszej jednostki. JeÊli wi c wysy asz armi sk adajàcà si z piechoty, kawalerii i artylerii, b dzie si ona porusza a z szybkoêcià artylerii. 11

12 Na szybkoêç poruszania si wojsk wp ywa równie ukszta towanie terenu. W porównaniu z otwartym polem, droga przez lasy i pustynie zabiera 25% czasu wi cej (przez bagna 50%, a przez góry 75%). Ânieg opóênia marsz jeszcze bardziej, podobnie jak przechodzenie przez niezbadane prowincje. W czasie pokoju Twoje jednostki mogà przechodziç zarówno przez Twoje w asne prowincje, jak i prowincje Twoich lenników. W trakcie wojny mo esz poruszaç si tak e po prowincjach Twoich sprzymierzeƒców. ObecnoÊç wroga JeÊli w prowincji, przez którà przechodzà Twoje wojska, pojawi si jednostka wroga, oddzia natychmiast zatrzyma si i dojdzie do bitwy. Mo esz swobodnie poruszaç si przez nieufortyfikowane i ufortyfikowane prowincje wroga, pod warunkiem, e jeden z Twoich oddzia ów b dzie obserwowa fortyfikacje. Po odkomenderowaniu tego oddzia u, g ówna czeêç jednostki mo e maszerowaç dalej. Aby wys aç oddzia ubezpieczajàcy, wybierz w aêciwy przycisk w oknie informacyjnym. Rekrutacja Czas rekrutacji jednostki mo e byç d u szy lub krótszy, w zale noêci od tego, jak d ugo trwa szkolenie jednostki i zaopatrzenie jej w wyspecjalizowany sprz t. Krótko mówiàc, najd u ej trwa rekrutacja artylerii, potem kawalerii, a najkrócej piechoty. Koszty rekrutacji zale à od wielu czynników. Po pierwsze, znaczenie ma tu typ wojska. Najdro sza jest artyleria, nast pnie kawaleria, stosunkowo najtaƒsza jest piechota. Po drugie, koszt zale y od kraju, w którym werbuje si wojsko. W ró nych paƒstwach istniejà ró ne tradycje dotyczàce wyboru typu armii i wchodzàcych w jej sk ad jednostek. W niektórych krajach na przyk ad, przedk ada si jakoêç nad iloêç. Po trzecie, koszt zale y od poziomu technologii wojskowych Twojego kraju. Ogólnie rzecz bioràc, utrzymanie wojska jest tym dro sze, im wy szy jest poziom technologii wojskowej. Zaawansowana technologiaoznacza dro - By za adowaç armi na okr ty, przesuƒ jà do strefy, w której znajduje si flota. JeÊli flota jest w porcie, musisz najpierw wys aç jà na morze. Za adunku i roz adunku armii najszybciej dokonuje si w prowincjach pozbawionych portu. JeÊli Twój oddzia poniesie straty, wycofa si. Nie masz wp ywu na odwrót, poniewa dowódca automatycznie przesunie swojà jednostk do sàsiedniej prowincji, wybierajàc w pierwszej kolejnoêci takà, która znajduje si pod Twojà kontrolà. JeÊli Twoje wojsko wygra bitw, wycofa si wróg, a Twoi o nierze b dà kontynuowali marsz. Jednostki wrogich sobie armii nie mogà przebywaç w tej samej prowincji po bitwie, w przeciwieƒstwie do jednostek wojsk sojuszniczych. Tras swoich jednostek wyznaczasz prawym przyciskiem myszy przy jednoczeênie wciêni tym klawiszu SHIFT. 12

13 sze szkolenie i cenniejsze wyposa enie. Piechota i kawaleria sk ada si z oddzia ów liczàcych 1000 o nierzy, a artyleria z 10 dzia. Koszty utrzymania Za utrzymanie armii p acisz raz na miesiàc. W bilansie finansowym Twojego paƒstwa mo- esz sprawdziç wysokoêç tej sumy i porównaç jà z innymi wydatkami. Mo esz zmieniç wysokoêç p aconej kwoty w oknie informacyjnym armii, gdzie wybierasz, jaki procent ca oêci zamierzasz uiêciç. Musi ona wynosiç przynajmniej 50% bie àcych wydatków. WielkoÊç kosztów utrzymania armii zale y równie od ca kowitej liczby Twoich jednostek i nie mo e przekroczyç ca oêci dochodów kraju. Mo esz zdemobilizowaç armi, aby zredukowaç koszty utrzymania. Pami taj równie, e jeêli op acisz mniej ni 100% kosztów utrzymania, bardzo niekorzystnie wp ynie to na morale Twojego wojska. Fortyfikacje Musisz zdawaç sobie spraw ze znaczenia fortyfikacji. Wojsko wrogiego paƒstwa automatycznie przejmie kontrol nad nieufortyfikowanà prowincjà, gdy tylko do niej wkroczy. Prowincja z fortecà mo e zostaç przej ta tylko poprzez obl enie lub szturm. Obl enia sà bardzo czasoch onne, zwykle trwajà od trzech miesi cy do roku. Szturm przeprowadza si szybko, ale wià e si on z ogromnymi stratami po stronie atakujàcego. Podstawowy koszt wzniesienia fortyfikacji to 100 dukatów, ale cena ta mo e wzrastaç w zale noêci od stopy inflacji paƒstwa. Mo esz równie unowoczeêniaç i powi kszaç ju istniejàce twierdze ale dopiero wtedy, gdy osiàgniesz okreêlony poziom technologii wojskowej. FLOTA Jak ju wspomnieliêmy, flota sk ada si z trzech rodzajów jednostek: okr tów wojennych, transportowców i galer. Okr ty wojenne to jednostki oceaniczne, ci ko uzbrojone, ró nego typu i wielkoêci. Poziom rozwoju technologii morskich ma tu decydujàce znaczenie. Galery tak e Strefy morskie przylegajàce do prowincji paƒstwa sà jego wodami terytorialnymi. Tutaj zu ycie morskie jest minimalne. ró nià si rozmiarem, typem i sposobem uzbrojenia, ale - w odró nieniu od okr tów wojennych - majà mniejszà wartoêç na otwartym morzu, a ich przydatnoêç maleje w miar up ywu czasu. Ich g ównà zaletà jest niski koszt budowy. Transportowce, podobnie jak inne jednostki, tak e mogà ró niç si mi dzy sobà, zale nie od poziomu technologii morskiej. W przeciwieƒstwie do sytuacji na làdzie, nie mo esz zapanowaç nad oceanem. Staraj si jedynie, aby Twój wróg nie przejà szlaków morskich. Wojn na morzu prowadzi si w zupe nie inny sposób ni na làdzie, a osiàgni cie dominacji na morzach jest d ugotrwa ym procesem. Spróbujemy to wyjaêniç. Po pierwsze, nale y chroniç wybrze a i strategiczne cieêniny. Nie powinieneê dopu- Êciç by wroga flota oddali a si zbytnio od brzegu w asnego kraju, gdy mo e to oznaczaç desant o katastrofalnych skutkach. Taki atak grozi przez wiele lat Anglii ze strony Hiszpanii i Francji. Ponadto, kontrola nad tak wàskim przejêciem jak kana La Manche, daje wiele ko- 13

14 rzyêci ekonomicznych i minimalizuje ryzyko zagarni cia cz Êci kraju. Aby obroniç wybrze e przed krà àcà w pobli u obcà flotà, nale y wyjêç w morze, znaleêç wroga i przypuêciç atak, zmuszajàc go tym sposobem do powrotu na w asne wody terytorialne. Dlatego tak wa ne jest namierzenie wroga. Poniewa strefy morskie sà bardzo du e, a flota mo e kontrolowaç tylko niewielki ich fragment, nigdy nie mo na byç pewnym, czy w ogóle dojdzie do bitwy morskiej. Mo e si zdarzyç, e dwie wrogie floty b dà przez d u szy czas p ywaç obok siebie, a bitwa wcale nie nastàpi. Ka da flota sk ada si z g ównego patrolu i kilku pomniejszych. Gdy jakiê patrol wykryje obecnoêç okr tów wroga, flota przegrupowuje si, by rozprawiç si z nieprzyjacielem. Problemem jest znalezienie wroga i zapewnienie sobie lokalnej przewagi.. Gdy uda Ci si zagoniç nieprzyjacielskà flot do jej portu, Twoje okr ty mogà patrolowaç wybrze a wroga, mo esz tak e spróbowaç zablokowaç jego port. Supremacja na morzu zostanie osiàgni ta, gdy wi kszoêç flot przeciwników zostanie zniszczona lub zablokowana. Ruchy floty Jednostkami floty sterujesz w ten sam sposób, co armià làdowà. Jedyna ró nica polega na tym, e strefy morskie, przez które przep ywa flota, nie nale à do nikogo. JeÊli Twoje jednostki znajdà si w tej samej strefie, co flota nieprzyjaciela, wróg b dzie próbowa Ci zlokalizowaç (patrz Namierzanie floty). JeÊli wroga flota nie zdo a Ci namierzyç, b dziesz móg poruszaç si bez przeszkód. JeÊli zostaniesz zlokalizowany lub Êwiadomie wykonasz ruch w aênie do tej strefy, dojdzie do bitwy. Porty nie sà traktowane jako strefy morskie i nie mo na namierzaç ani atakowaç floty w porcie. Przy odpowiednim stopniu rozwoju technologii morskiej mo e ona jedynie zostaç zablokowana (patrz Blokowanie floty i portu). SzybkoÊç okr tów wojennych i transportowców wzrasta wraz z rozwojem technologii. SzybkoÊç galer nie ulega zmianie. Z a pogoda i lód zmniejszajà szybkoêç floty, podobnie jak pokonywanie stref dotàd niezbadanych. Namierzanie floty Gdy Twoja flota pojawi si w tej samej strefie morskiej, co flota nieprzyjaciela, zawsze istnieje ryzyko wykrycia i w efekcie bitwy. O przebiegu wydarzeƒ zadecyduje poziom technologii morskiej walczàcych stron, umiej tnoêci dowódców w manewrowaniu okr tami i oczywiêcie ut szcz Êcia. Szcz Êcie w tym kontekêcie, to na przyk ad pomyêlny wiatr. W erze aglowców najwi ksze szanse mia ten, kto p ynà z wiatrem. Pami taj, e floty krà àce poza w asnà strefà przybrze nà otrzymujà bonus za ka de namierzenie, które w przypadku niektórych przybrze nych prowincji (Skanii, Zelandii, Bosforu, Gibraltaru i Tangeru) udaje si za ka dym razem, przynoszàc taktyczne korzyêci flocie kontrolujàcej te wàskie przejêcia. Porty Niektóre prowincje te przybrze ne posiadajà porty. W ka dej chwili mo esz wys aç flot do jednego z w asnych portów, pod warunkiem, e kontrolujesz prowincj, w której si on znajduje. Twoja flota mo e równie wp ynàç do portu paƒstwa sojuszniczego, o ile paƒstwo to ma prowincj z portem i wraz z Tobà prowadzi wojn przeciwko wspólnemu wrogowi. Po co flota zawija do portu? Po pierwsze, w porcie nie mo e zostaç zaatakowana przez wroga, wi c skierowanie do portu floty s abszej od floty nieprzyjaciela b dzie korzystnym posuni ciem taktycznym. Po drugie, flota stojàca w porcie nie zu ywa si, op aca si wi c wysy- aç jà tam od czasu do czasu. Pami taj, e w chwili przej cia przez wroga prowincji, w której znajduje si Twój port, stacjonujàca w nim flota zostanie automatycznie wyprowadzona do najbli szej strefy morskiej. JeÊli znajduje si tam flota przeciwnika, dojdzie do bitwy. Budowa statków Czas trwania budowy zale y od typu jednostki i poziomu jej zaawansowania. Im wy szy poziom technologii morskiej danego paƒstwa, tym d u ej trwa budowa statku. Najd u ej buduje si okr t wojenny, potem transportowiec, a najszybciej galera. Koszty wybudowania statku zale à od wie- 14

15 lu czynników. Przede wszystkim, od rodzaju jednostki. Najdro sze sà okr ty wojenne, nieco taƒsze transportowce, najtaƒsze galery. Po drugie, koszt budowy takiego samego statku mo e byç inny w ró nych paƒstwach. Ka de paƒstwo ma swoje tradycje dotyczàce sk adu floty. Niektóre przedk adajà jakoêç nad iloêç. Pami taj, e galery mo na budowaç tylko w portach Morza Ba tyckiego, Âródziemnego, Czarnego, Czerwonego i Zatoki Perskiej, co w konsekwencji oznacza, e paƒstwa po o one nad tymi morzami budujà floty z o one z galer. Po trzecie wreszcie, koszty zale à od poziomu technologii morskiej danego paƒstwa. Im wy szy poziom technologii morskiej, tym dro sze sà statki, poniewa zaawansowanie technologiczne pociàga za sobà podwy szenie kosztów szkolenia i wyposa enia jednostek. Statki buduje si z regu y pojedynczo, chocia w niektórych prowincjach przybrze nych mo e budowaç si na raz wi cej jednostek. Koszty utrzymania Za utrzymanie armii p acisz raz na miesiàc. W bilansie finansowym Twojego paƒstwa mo- esz sprawdziç wysokoêç tej sumy i porównaç jà z innymi wydatkami. Mo esz zmieniç wysokoêç p aconej kwoty w oknie informacyjnym armii, gdzie wybierasz, jaki procent ca oêci zamierzasz uiêciç. Musi ona wynosiç przynajmniej 50% bie àcych wydatków. WielkoÊç kosztów zale y równie od rozmiarów Twojej floty. JeÊli masz 72 statki, musisz zap aciç dwa razy wi cej ni za 36. Mo esz rozpuêciç flot, aby zredukowaç koszty utrzymania. Pami taj równie, e jeêli op acisz mniej ni 100% ca kowitych kosztów utrzymania, wp ynie to bardzo niekorzystnie na morale twojej floty. ZDOLNOÂå BUDOWY/WERBUNKOWA Ka de paƒstwo ma okreêlone zasoby ludzkie, których wielkoêç ogranicza mo liwoêci rekrutacyjne armii. Po ka dym werbunku zauwa- ysz spadek zasobów ludzkich w Twoim paƒstwie. Ka da jednostka sk adajàca si z 1000 o nierzy piechoty, 1000 kawalerzystów i 10 armat obni a zasoby ludzkie o 1 stopieƒ. Liczba m odych, sprawnych m czyzn jest zawsze ograniczona. Potrzebujesz te odpowiedniej liczby silnych m czyzn i kobiet, aby w ka dej wiosce by o doêç ràk do pracy na roli. To wszystko wp ywa na ograniczenie liczby o nierzy, których mo esz zwerbowaç. Ka da prowincja ma okreêlone zasoby ludzkie, które mo e wnieêç do si zbrojnych Twojego kraju. WysokoÊç tych zasobów okreêla liczba. Liczba ta wzrasta w miar up ywu czasu. JeÊli Twoje paƒstwo podbije nowà prowincj lub rozwinie kolonie w miasta, roczny przyrost zasobów ludzkich mo e si zwi kszyç. Dzieje si tak równie w wyniku przyrostu naturalnego. Zasoby ludzkie kurczà si, kiedy tracisz któràê z prowincji lub za sprawà ogólnego zmniejszenia populacji z jakichkolwiek powodów. Budowa okr tów wymaga stosunkowo niewielu ludzi, w porównaniu z tworzeniem jednostek armii làdowej i nie wp ywa na wysokoêç zasobów ludzkich. Limit prowincji Istniejà tak e lokalne ograniczenia (zdolnoêç werbunkowa). Werbujesz o nierzy w swoich prowincjach, a ka da próba rekrutacji uzale - JeÊli zreorganizujesz pojedynczà jednostk, zostanie utworzona nowa ze zwyk ym dowódcà. JeÊli w Twojej jednostce jest wi cej ni jeden historyczny dowódca, u yj przycisku Podziel, aby przenieêç go do innej jednostki. 15

16 niona jest od poziomu rozwoju prowincji. Mianujàc urz dników, wznoszàc fortyfikacje i budujàc manufaktury, poprawiasz zdolnoêç werbunkowà prowincji. Pami taj, e wielkoêç populacji jest najwa niejszym czynnikiem okreêlajàcym zdolnoêç werbunkowà. JeÊli tworzysz w prowincji armi lub budujesz flot, nie mo esz rozpoczàç rekrutacji nowej jednostki, ani budowy nowej floty, dopóki prace nie zostanà zakoƒczone. Ulepszenia Gdy Twój kraj osiàgnie dostatecznie wysoki poziom technologii wojskowych i morskich, b dziesz móg poprawiç zdolnoêci werbunkowe i budowlane, tworzàc punkty werbunkowe (31 poziom technologii wojskowej) i stocznie marynarki wojennej (16 poziom technologii morskiej). Punkty werbunkowe symbolizujà ma e namioty wojskowe przedstawiajà one liczb zobowiàzaƒ administracyjnych i ekonomicznych prowincji, co u atwia stworzenie wi kszych jednostek wojskowych. W efekcie uzyskujesz dziesi ciokrotny wzrost zdolnoêci werbunkowej prowincji i poprawiasz jej zdolnoêç do utrzymywania jednostek armii (patrz Utrzymanie i Zu ycie). Ogromnie wzrasta równie wk ad tej prowincji w zdolnoêci werbunkowe ca ego paƒstwa. Powstanie stoczni marynarki sprawia, e symbol portu Twojej prowincji powi kszy si i przyjmie z oty kolor. Stocznia marynarki wojennej to po prostu ulepszona stocznia, w której mo esz budowaç wszystkie typy okr tów o wiele szybciej, dzi ki swego rodzaju produkcji taêmowej. Stocznia marynarki dziesi ciokrotnie zwi ksza zdolnoêci budowlane Twojej prowincji. Pierwsza stocznia marynarki, jakà zbudujesz, przynosi równie ka dego roku korzyêç w postaci dodatkowego kolonisty. DOWÓDCY Na czele ka dej armii i floty stojà dowódcy. Dowódcy majà ogromny wp yw na rezultat bitew (patrz Walne Bitwy i Bitwy Morskie), odkrycia i zu ycie jednostek. Mogà byç postaciami historycznymi lub zwyk ymi ludêmi. Postacie historyczne to s awni genera owie i admira- owie, którzy dzia ali w tej epoce i których uznano za szczególnie interesujàcych ze wzgl du na umiej tnoêci lub niedoskona oêci na polu bitwy. Zwykli dowódcy pochodzà z puli narodowej i noszà historyczne nazwiska, choç aden z nich nie wyró ni si na tyle, aby przejêç do historii. To towar taƒszy, ale odzwierciedlajàcy stan wyszkolenia narodowego korpusu oficerów. Jednostka armii lub floty mo e mieç dwóch dowódców, ale tylko jeden z nich dowodzi jednostkà. B dzie to dowódca najwy szy rangà tylko jego decyzje b dà si liczyç podczas bitwy. JeÊli chcesz wykorzystaç umiej tnoêci wi cej ni jednego dobrego dowódcy, mo esz rozdzieliç jednostk. Dowódca mo e zginàç podczas bitwy lub w inny sposób. JeÊli polegnie w bitwie, dowodzenie armii czy floty automatycznie przejmuje dowódca o najwy szej randze. JeÊli w jednostce by tylko jeden dowódca historyczny, komend natychmiast przejmie dowódca zwyk y. Ka dy dowódca ma okreêlone zdolnoêci w zakresie Manewrowania, Ostrza u, Szturmu B yskawicznego/aborda u i Obl enia. Pami taj, e ka dy dowódca jest dowódcà armii lub floty. Dowódcy zwykli zawsze majà takà samà wartoêç, zale nie od kraju, z którego pochodzà. WartoÊç ta nigdy nie przekracza 4 (2 dla wartoêci obl eniowej) i nie spada poni ej 0. WartoÊç dowódców historycznych mo e byç bardzo ró na. SpecjaliÊci Istniejà dwa rodzaje specjalistów: konkwistadorzy i odkrywcy. Dzia ajà podobnie do dowódców, ale majà pewne funkcje specjalne. Konkwistador dowodzi jednostkà armii i otrzymuje bonus za ka dà odkrytà prowincj. Specjalny bonus otrzymuje tak e za walki z tubylcami. Charakteryzuje si równie du à wytrzyma oêcià (to znaczy ma ym ryzykiem zu ycia). Odkrywca dowodzi flotà i otrzymuje bonus za ka dà odkrytà stref morskà i przyleg e prowincje. Podobnie jak konkwistador, charakteryzuje si du à wytrzyma oêcià. 16

17 DZIA ANIA WROGA JeÊli w tej samej prowincji lub strefie morskiej spotkajà si dwie lub wi cej wrogich jednostek, dochodzi do bitwy. Walna bitwa ma miejsce, kiedy armia wkracza do niezale nej prowincji i natyka si na band tubylców. Ukazujà si wtedy dwaj walczàcy o nierze/okr ty, symbolizujàcy walczàce strony. Kolor prostokàta, znajdujàcego si przy ka dej jednostce, wskazuje na poziom morale. Jego d ugoêç oznacza rozmiar jednostki w stosunku do jednostki wroga b dzie si ona zmienia a w miar ponoszonych strat. Bitwa dzieli si na fazy i trwa do momentu, a jedna ze stron przegra i wycofa si. Pami taj, e nie masz wp ywu na przebieg bitwy, mo esz jedynie dobrowolnie si wycofaç. Strona, której morale spadnie do zera (co równa si ucieczce albo wycofaniu si, patrz Odwrót) lub straci wszystkich o nierzy/okr ty, przegrywa bitw. Pami taj, e ka da ze stron mo e si w dowolnym momencie wycofaç, kierujàc jednostk do innej prowincji/strefy. Wycofujàce si jednostki b dà nios y bia à flag. Morale Morale jest wa nym czynnikiem, wp ywajàcym na rezultat bitwy. JeÊli podczas walki morale armii lub floty spadnie do najni szego poziomu, bitwa jest przegrana. Ka da armia i flota ma okreêlony poziom morale, który ujawnia kolor wàskiego paska pod jednostkà. Âwie o rekrutowana jednostka zawsze zaczyna od najni szego poziomu morale. B dzie on z ka dym miesiàcem wzrasta, a osiàgnie najwy szy mo liwy pu ap przy danym poziomie technologicznym. Morale zale y od poziomu technologii morskiej i wojskowej, jaki osiàgnà Twój kraj. Im wy szy poziom technologii, tym wy sze morale. Istnieje jednak kilka specjalnych przypadków. Po pierwsze, kraje protestanckie, hinduskie i muzu maƒskie (szyickie) otrzymujà dodatkowe wzmocnienie morale. Po drugie, morale w twoim kraju spada na kilka lat w przypadku bankructwa paƒstwa. Po trzecie, morale jest ni sze, jeêli op acisz mniej ni 100% kosztów utrzymania armii. Po czwarte, bardzo niskie morale b dzie mia a flota z o ona wy àcznie z transportowców. Na galerach morale zawsze b dzie niskie, bez wzgl du na rozwój technologii morskiej. Pami taj, e jednostka, której morale spad o, b dzie je odzyskiwaç z miesiàca na miesiàc, powracajàc do maksymalnego poziomu. Dlatego te w przypadku jednostki o niskim morale lepiej jest odczekaç pewien czas i wys aç jà do boju dopiero, gdy w pe ni je odzyska. Walne bitwy Co wp ywa na wynik bitwy? Po pierwsze przeciwnicy, to jest stosunek si obu armii. Po drugie ró nica poziomów rozwoju technologicznego. Po trzecie dowódca, poniewa na przebieg bitwy wp ywajà posiadane przez niego zdolnoêci: manewrowa, ogniowa i szturmowa. Ponadto, szala zwyci stwa przechyli si na Najemnicy pojawiajà si natychmiast i majà najwy szy poziom morale. Nie wp ywajà na wielkoêç Twoich zasobów ludzkich, jak zwyk e oddzia y. 17

18 korzyêç tego, kto posiada silniejszà kawaleri. Kawaleria najlepiej nadaje si do przeprowadzania zwiadu, a uzyskane w ten sposób informacje sà niezwykle istotne przy prowadzeniu bitwy. Poza tym kawaleria jest bardzo skuteczna w walce przeciwko wycofujàcym si jednostkom wroga. Pami taj, e przewaga kawalerii maleje w prowincjach z twierdzami, bagnami i górami. Najeêdêca, który przeprowadza atak w górzystej prowincji, naciera przez rzek lub wy adowuje wojska w prowincji, w której stacjonujà wrogie armie, zmniejsza swoje szanse na zwyci stwo. JeÊli wygrasz bitw, wróg wycofa si. B dziesz móg kontynuowaç marsz do innej prowincji lub zdecydowaç si na obl enie czy szturm miasta. Bitwy morskie Co wp ywa na wynik bitwy morskiej? Po pierwsze przeciwnicy, to jest stosunek si obu flot. Po drugie ró nica poziomów rozwoju technologicznego. Po trzecie dowódca, poniewa na przebieg bitwy wp ywajà posiadane przez niego zdolnoêci: manewrowa, ogniowa i szturmowa. Po czwarte, wi ksze szanse ma strona, która skuteczniej wykorzysta si wiatru, za co tak e odpowiada dowódca. Nie masz na to wp ywu, ale pami taj, e tylko jedna strona b dzie mia a korzystny wiatr. JeÊli jest bezwietrznie, okr ty walczà mniej skutecznie, wyraênie ust pujàc galerom. Ró nica ta zaciera si w miar rozwoju technologii. JeÊli wygrasz bitw, wróg wycofa si. Twoja flota b dzie mog a zostaç w strefie, którà opuêci nieprzyjaciel, p ynàç dalej do nast pnej strefy albo rozpoczàç blokad morskà, o ile pozwala jej na to poziom technologii morskiej. Przegrany musi wycofaç si ze strefy morskiej, w której mia a miejsce bitwa. JeÊli wróg próbowa wyrwaç si z zablokowanego portu, jego flota wycofa si do tego samego portu lub pop ynie do najbli szego wolnego portu w asnego lub sojuszniczego. Odwrót Odwrót nast puje tylko w dwóch sytuacjach: kiedy Twoja armia lub flota zostanie pokonana w walnej bitwie/bitwie morskiej lub kiedy podczas walnej bitwy/bitwy morskiej sam rozka esz jednostkom wycofaç si (odwrót dobrowolny). Pami taj, e armia lub flota pokonana w bitwie musi si wycofaç. JeÊli z jakichê powodów nie ma dokàd, zostanie zniszczona. Kiedy flota lub armia wycofuje si, jej flaga zostaje zastàpiona bia à, oznaczajàcà, e nie masz nad nià kontroli. Wycofujàca si jednostka nie ma wp ywu na sytuacj w prowincji, do której si wycofuje, i jest podatniejsza na ataki wroga. Kiedy armia lub flota dociera do prowincji/strefy morskiej, w której nie ma jednostek wroga, bia a flaga zamienia si we flag paƒstwowà, gracz odzyskuje kontrol nad jednostkà, a morale zaczyna powoli wzrastaç. Pami taj, e korzystne jest n kanie wycofujàcego si wroga i natychmiastowe wznowienie bitwy, dzi ki czemu mo esz wykorzystaç rosnàce morale swych jednostek. U yj kombinacji SHIFT+klikni cie na pasku jednostek, aby wskazaç wybranà jednostk. Funkcja ta przydaje si, jeêli chcesz po àczyç pewne specyficzne jednostki w jednà. Blokady morskie Co to jest blokada morska? JeÊli osiàgnà eê odpowiedni poziom technologii morskiej, a Twoja flota znajduje si w strefie przylegajàcej do portu, b dzie mog a patrolowaç wejêcie do portu sàsiadujàcego z tà strefà. Flota blokujàca port 18

19 mo e zostaç zaatakowana zarówno od strony portu, jak i otwartego morza. Flota automatycznie otrzyma dodatkowe punkty za wykorzystywanie pomyêlnego wiatru, jeêli pomo e to jej obroniç si przed blokowanym przeciwnikiem. Obl enia Obl enie nast puje po wygranej walnej bitwie we wrogiej, ufortyfikowanej prowincji, lub gdy armia wkracza do wrogiej prowincji z fortecà, ale pozbawionej jednostek nieprzyjaciela. W obu przypadkach armia rozpoczynajàca obl enie musi byç co najmniej tak liczna, jak garnizon stacjonujàcy w fortecy. Po co oblegaç fortece? To jedyny sposób, by przejàç kontrol nad miastem, a co za tym idzie nad prowincjà. Dzi ki temu zdobywasz wi cej punktów, gdy dojdzie do traktatu pokojowego. Podczas przygotowaƒ do obl enia masz kilka mo liwoêci. Po pierwsze, mo esz zajàç si szczegó ami: poprowadziç linie zaopatrzeniowe przez prowincj, pilnowaç fortecy i kontrolowaç prowincj. Po drugie, mo esz wyznaczyç oddzia y, które wezmà udzia w obl eniu. Jednostki te automatycznie przystàpià do atakowania miasta poprzez budow okopów, które b dà stopniowo rozszerzane i ulepszane, w koƒcu umo liwiajàc saperom podminowanie murów fortecy, i ostrza, który zmusi garnizon do kapitulacji. Si y garnizonu kontrolowane sà co miesiàc. JeÊli ich wartoêç spadnie, forteca przechodzi w Twoje r ce. Znaczenie b dà mia y tu: d ugoêç obl enia, doêwiadczenie obl nicze dowódcy atakujàcych, ukszta towanie terenu prowincji (po o enie fortecy), ró nice w artylerii, wielkoêç fortecy i wczeêniejsze rezultaty. Zazwyczaj forteca poddaje si wczeêniej czy póêniej. Pami taj jednak, e wróg mo e przys aç do prowincji armi, zmuszajàc Ci do walki. Tylko wygranie walnej bitwy pozwoli Ci wróciç do obl enia. Kolejny problem stanowi zu ycie jednostek: jeêli liczebnoêç Twojej armii spadnie poni ej liczebnoêci garnizonu, obl enie jest zawieszane a Twoje dzia ania muszà ograniczyç si do patrolowania okolic fortecy. OczywiÊcie, nadejêcie posi ków spowoduje wznowienie obl enia. Pami taj, e zawsze mo esz przerwaç obl enie, opuszczajàc prowincj lub przypuszczajàc szturm na fortec. Szturmy Wspomniano wczeêniej, e szturmy wià à si cz sto z du ymi stratami. Przyk adem nieudanego szturmu jest atak Karola X Gustawa na Kopenhag w 1659 roku. Ale przypuszczenie szturmu po kilkumiesi cznym obl eniu zazwyczaj przynosi dobre efekty. Jednak z uwagi na wielkie straty poniesione w wyniku szturmu, szybki kontratak wroga mo e roznieêç Twoje armie, niweczàc efekty udanej operacji. By przypuêciç szturm, kliknij na przycisku Szturm w oknie informacji. Sam szturm przypomina walnà bitw, istniejà jednak ró nice. Szturmujàcy wygrywa, gdy wrogi garnizon zostanie ca kowicie zniszczony lub zmuszony do odwrotu. Ukszta towanie terenu nie ma w tym wypadku znaczenia, podobnie jak u ycie kawalerii. Po udanym szturmie poziom fortecy obni a si o jeden stopieƒ (np. ze Êredniego na niski), nigdy jednak nie spada tak drastycznie, by prowincja zosta a bez fortecy. Poza tym, po udanym szturmie wyst puje ryzyko splàdrowania miasta, co znacznie zmniejsza liczb jego ludnoêci. Jest to abstrakcyjna faza bitwy, której nie widaç. Gracz nie mo e jej kontrolowaç, gdy stanowi ona wynik odruchowych dzia aƒ o nierzy. ZU YCIE Dawne armie ulega y zniszczeniu du o szybciej, ni obecne. Ni szy by poziom opieki medycznej, swojà rol odgrywa a te gorsza dieta oraz brak higieny. Maszerowano w deszczu, o nierze rzadko mogli si wysuszyç i sypiali zazwyczaj pod go ym niebem. Choroby i epidemie szala y, a brak po ywienia wp ywa na zmniejsenie odpornoêi. Ponadto, zawsze istnieli o nierze, którzy nie chcieli walczyç. Mieli doêç wojska i uciekali przy pierwszej okazji. Te czynniki zwi ksza y zu ycie jednostek i czasami uznaje je si za element strategii tarcia. Im bardziej eksploatujesz jednostk làdowà czy flot, tym wi ksze jest jej zu ycie. Wa ny jest równie czas oraz zaopatrzenie jednostek. Wszystkie te czynniki wp ywajà na straty powste wskutek zu ycia. 19

20 Jaki czynniki wp ywajà na zu ycie jednostek làdowych? Najwa niejszy jest rozmiar jednostki. Po drugie, zachowanie o nierzy i stan prowincji ( upiona lub nie), w której stacjonuje wojsko. Po trzecie, zamo noêç prowincji, czyli wysokoêç jej produkcji. Informacje o wybranej prowincji znajdziesz w oknie informacji, jeêli klikniesz na koêciele. Na zu ycie jednostek wp ywa tak e ukszta towanie terenu i warunki pogodowe panujàce w prowincji (pustynie i bagna, zima). Zu ycie zwi kszajà tak e dzia- ania jednostek: przemarsze, odwroty, bitwy, szturmy, obl enia oraz dost pnoêç linii zaopatrzeniowych. Wreszcie, zu ycie jednostek uzale nione jest od poziomu wartoêci ruchu jej dowódcy. Pami taj, e konkwistador tym ró ni si od innych dowódców, e zmniejsza do minimum zu ycie jednostek poza Europà. Morze Od czego zale y zu ycie na morzu? Przede wszystkim od poziomu technologii morskiej. Im wy szy, tym ni sze zu ycie. Po drugie, od tego, gdzie w danym momencie znajduje si flota. Poziom zu ycia jest najni szy w porcie i wzrasta odpowiednio na wodach graniczàcych z prowincjà nadbrze nà, graniczàcych z innà prowincjà i wreszcie na wodach nie przylegajàcych do làdu. Zu ycie osiàga katastrofalny poziom na wodach sztormowych lub skutych lodem. Zu ycie zale y tak e od poziomu wartoêci ruchu dowódcy. Wzrasta ono wraz z ka dym miesiàcem sp dzonym poza portem. Trzeba pami taç, e szybciej zu ywajà si galery dzia ajàce poza Ba tykiem, Morzem Âródziemnym, Czerwonym, Czarnym i Zatokà Perskà. Wszystkie jednostki morskie zu ywajà si podczas p ywania. Stopieƒ zu ycia floty znajdziesz w oknie informacji, obok ma ej czaszki. Poniewa w porcie nie dochodzi do zu ycia floty, musisz regularnie kierowaç tam swe okr ty. Kiedy flota z zaznaczonym okienkiem Patrol dotrze do celu, zawróci i rozpocznie kurs powrotny. 20

21 LINIE ZAOPATRZENIOWE Armie i flota niekiedy ponoszà straty w ludziach nawet bez prowadzenia bitew. Jednostki làdowe potrzebujà linii zaopatrzeniowych, by zmniejszyç zu ycie. Historycznie rzecz bioràc, linie zaopatrzeniowe mia y form transportów, które dowozi y zaopatrzenie do jednostek polowych z magazynów na dalekich ty- ach. Ka da jednostka ma swà lini zaopatrzenia, którà sprawdza si raz na miesiàc. JeÊli poziom zaopatrzenia jest wysoki, zu ycie jest niewielkie, i odwrotnie. Co to jest linia zaopatrzenia? Upraszczajàc, jest to linia na mapie, àczàca armi z prowincjà s u àcà jako magazyn. Mo e mieç ona dowolnà d ugoêç, nie mo e jednak przechodziç ani przez prowincje wroga, ani przez te, które nie sà kontrolowane przez Ciebie lub Twoich sojuszników. Ponadto, nie mo e ona przebiegaç przez prowincje, w których znajdujà si fortece wroga lub jego wojska (chyba e w aênie przyst pujesz do obl enia). Co wi cej, linia nie mo e przebiegaç przez prowincje neutralne (nie uczestniczàce w Twojej wojnie) lub niepodleg e. Które prowincje mogà s u yç jako bazy zaopatrzeniowe? Przede wszystkim te, posiadajàce miasto lub koloni, z portem lub bez, nale àce do Twego kraju i przez Ciebie kontrolowane. Po drugie, prowincje nadbrze ne kontrolowane przez Twoje paƒstwo (nie muszà nawet nale eç do Twego kraju), które nie zosta y zablokowane przez flot przeciwnika. Pami taj o tym, e Ty i Twoi sojusznicy mo ecie nawzajem u ywaç swych baz podczas wojny, a prowincje z punktami handlowymi nie mogà s u- yç jako bazy zaopatrzeniowe. JeÊli nie uda si przeprowadziç linii zaopatrzeniowej, zu ycie danej jednostki b dzie wzrasta o z miesiàca na miesiàc. upienie prowincji Wojska cz sto yjà z okupowanej prowincji mogà swobodnie rekwirowaç wszystko, co chcà, czyli bezkarnie upiç mieszkaƒców. Zrozumia e wi c, e prowincje spustoszone przez wroga generujà du o mniejszy przychód do skarbu paƒstwa. Splàdrowane mogà zostaç prowincje, w których stacjonujà jednostki wojskowe (nawet sojusznicze!), ciepiàce z powodu wysokiego zu ycia, wywo anego odci ciem linii zaopatrzenia lub niezdolnoêcià prowincji do wy ywienia zbyt licznych wojsk. W pewnych wypadkach plàdrowaç mogà tak e si y rebelianckie. O plàdrowaniu prowincji informujà p omienie wokó miasta lub kolonii. Z upienie prowincji dostarcza rabusiom jednorazowo niewielkiej sumy pieni dzy. Splàdrowana prowincja nie odprowadza pieni dzy do skarbu, a liczba jej ludnoêci maleje, co na d u szà met równie wp ywa na zmniejszenie Twoich dochodów. Spustoszona prowincja odradza si po jakimê czasie (zazwyczaj po 12 miesiàcach) wtedy miasto lub kolonia przestajà si paliç. EKONOMIA WPROWADZENIE Nie wolno nie doceniaç znaczenia ekonomii. ZasobnoÊç paƒstwowej kasy decyduje o tym, ile pieni dzy b dziesz móg zainwestowaç w rozmaite dziedziny, od badaƒ naukowych po armi. Co jest najwa niejsze w gospodarce? Najwi cej dochodów przynosi produkcja i podatki, p acone przez ludnoêç Twych prowincji, oraz handel, prowadzony przez kupców w ró nych centrach handlu. Czynniki zewn trzne Na stan ekonomii Twojego paƒstwa wp ywajà rzecz jasna, wydarzenia na Êwiecie oraz dzia ania podejmowane przez Twój kraj. Podstawowymi czynnikami decydujàcymi o poziomie gospodarki sà: poziom stabilnoêci i poziom infrastruktury. W okresie niepokojów dochody spadajà i nie jesteê w stanie inwestowaç w badania. W przypadku wojny, Twoje dochody spadnà nawet jeêli poziom stabilnoêci paƒstwa nie zmniejszy si.. Splàdrowane prowincje, oêrodki buntu, obl enia, szturmy i inne czynniki mogà zmniejszyç liczb ludnoêci prowincji, a tym samym Twoje dochody. 21

22 Pami taj, e wcià musisz porównywaç si z innymi. JeÊli Twój dochód przez ostatnie 10 lat wzrós o 10%, to niekoniecznie oznacza sukces. JeÊli dochód Twych wrogów wzrós o 30% w tym samym okresie, znaczy to, ze zosta eê w tyle. Wskazówki dotyczàce tego, jak jà zwi kszyç, znajdziesz na liêcie. Koszty utrzymania rozbudowanych jednostek sà trzykrotnie wy sze ni zwyk ych. Zarzàdzanie zasobami Odpowiednie zarzàdzanie zasobami to klucz do zwyci stwa. Przy wykorzystywaniu zasobów, kluczowym poj ciem jest równowaga. Dotyczy to zarówno miesi cznego stosunku wydatków i dochodów, jak i podejmowania dzia aƒ, w które mo esz inwestowaç swe zasoby. Przedsi wzi cia te mo na podzieliç na trzy grupy: obrona, finanse i ekspansja. JeÊli jednoczeênie inwestujesz w badania i ulepszanie fortec, awansowanie urz dników i kolonizowanie Nowego Âwiata, prawdopodobnie mo esz mieç k opoty z obronà. JeÊli uda Ci si zdobyç monopole w centrach handlu oraz wygraç jednà czy dwie wojny i nie zbankrutowaç, mo esz spokojnie myêleç o przysz oêci. Najwa niejsze, to pami taç o utrzymywaniu równowagi. Bilans finansów Tu poznajesz stan gospodarki swego paƒstwa. Pami taj, e na gospodark wp ywa stabilnoêç: niska oznacza s abe obroty i niski poziom technologii, wysoka z kolei wp ywa na ich zwi kszenie. Twój dochód wzroênie, gdy ulepszysz budowle i osiàgniesz wy szy poziom technologii, handlu i infrastruktury. Uwa aj na inflacj. Wzrasta ona proporcjonalnie do iloêci pieni dzy, które otrzymujesz co miesiàc (przez bicie monety), w formie podatków od poddanych z w asnego kraju lub z innych paƒstw. Inflacja nie wzrasta wtedy, gdy nie wydajesz miesi cznych przychodów, a wi c wzrasta iloêç monet w kraju. W takiej sytuacji masz do wydania jedynie dochód roczny. Pami taj, e kopalnie z ota wp ywajà na wzrost inflacji. JeÊli je posiadasz, nigdy ca kowicie nie wyeliminujesz inflacji. Najlepszym lekarstwem na inflacj jest gubernator. Awansowanie burmistrzów na gubernatorów zmniejsza stop inflacji. Pami taj, e inflacja jest wzgl dna; tak d ugo jak wzrost cen jest ni szy ni wzrost obrotów, nie jest groêna, w ka dym razie nie na krótkà met. Bud et Bud et paƒstwa pozwala Ci decydowaç, jak rozdzieliç Êrodki na rozwój, inwestycje w stabilnoêç i sfer administracji (mianowanie urz dników, dyplomacja) oraz na wojsko. Mo- emy tu wyró niç trzy dziedziny. Pierwsza to badania, które przynoszà wymierne korzyêci. Jednostki wojskowe osiàgajà wy sze morale, lepszà si ognia i uderzenia. Kupcy stajà si lepsi i osiàgajà wy sze dochody. Infrastruktura zwi ksza poziom wydajno- Êci produkcji. Druga dziedzina to stabilnoêç paƒstwa, która ma wp yw zw aszcza na gospodark, morale wojsk i ryzyko buntu w prowincjach. Niestabilne paƒstwo jest bardziej nara one na atak wrogich sàsiadów. JeÊli któryê z czynników musi byç nadrz dny, to jest nim w aênie 22

23 stabilnoêç. Wp ywa ona tak e na Twój bud et: poprawienie stabilnoêci owocuje wzrostem inwestycji w technologie. Trzecia grupa to wydatki bud etowe: powi kszenie wojsk, nowe okr ty wojenne i dodatkowi kupcy. PROWINCJE I WZROST POPULACJI O ile ekonomia jest sercem organizmu Twojego paƒstwa, to jego y ami sà prowincje.. System ekonomiczny funkcjonuje dzi ki wymianie dóbr. Zachodzi ona na rynkach w pobli u siedzib ludzi, którzy produkujà i konsumujà. Innymi s owy, ludnoêç prowincji bezpo- Êrednio wp ywa na iloêç wytwarzanych dóbr, liczb pracujàcych, zasi g handlu i wreszcie, zdolnoêç rzàdu do pobierania podatków i ce. Ka da prowincja ma wi c swojà wartoêç podatków, które odprowadza do bud etu, wartoêç produkcji i wartoêç handlu. Sà one bezpoêrednio zale ne od zaludnienia prowincji. JeÊli liczba ludnoêci wzrasta, te trzy warto- Êci równie rosnà, a to oznacza wzrost miesi cznych i rocznych dochodów. Wzrost Jak mo na zwi kszyç liczb ludnoêci? Pami taj przede wszystkim, e mówiàc o populacji, mamy na myêli ludnoêç miasta, kolonii lub centrum prowincji. Zazwyczaj w ka dej prowincji co miesiàc wzrasta liczba ludnoêci. Dok adne informacje uzyskasz klikajàc na symbolu ko- Êcio a w oknie informacji. Przyrost b dzie wi kszy, jeêli w tej (lub sàsiedniej) prowincji znajduje si centrum handlu, manufaktura lub stolica paƒstwa. Spadek W prowincji mo e równie dojêç do spadku zaludnienia. Zdarza si to w przypadku kolonii lub miast po o onych w niegoêcinnej okolicy (np. w afrykaƒskich tropikach). Równie splàdrowanie, obl enie lub zaj cie prowincji przez buntowników spowoduje tymczasowy spadek liczby mieszkaƒców. Nag e zmiany Zdarzajà si tak e okresy dramatycznego, nag ego spadku lub wzrostu zaludnienia. Wys anie kolonisty zwieksza populacj o 100 mieszkaƒców. Nie mo esz jednak wysy aç kolonistów do prowincji o populacji przekraczajàcej Kiedy wojsko zdobywa fortec szturmem, liczba ludnoêci mo e spaêç w wyniku masakry ( o nierze niekiedy sà trudni do opanowania). Wreszcie, zdarzajà si rozmaite przypadki losowe. JeÊli klikniesz dwukrotnie na suwaku, zostanie on zablokowany w tej pozycji.jeêli jednak wartoêç zablokowanego paska skumuluje si do maksymalnej wysokoêci (na przyk ad wartoêç stabilnoêci) suwak automatycznie ustawi si na najni szej pozycji. LudnoÊç i dochód Tak wi c, im wi ksza populacja, tym wy sze wartoêci produkcji, podatków i handlu. Punkty handlowe zazwyczaj majà niskà wartoêç produkcji i znikomà wartoêç podatkowà, ale za to wysokà wartoêç handlu. Kolonia przypomina s abo rozwini te miasto. Miasto ma bardziej zrównowa one wartoêci, ale wartoêç produkcyjna i podatkowa mogà wzrastaç proporcjonalnie do wzrostu populacji, podczas gdy 23

24 wartoêç handlu pozostaje na sta ym poziomie. Pami taj, e wartoêç handlu nie jest w tak du- ym stopniu uzale niona od liczby ludnoêci, jak inne. Wa niejsze sà poda i popyt oraz ceny rynkowe, ale o tym póêniej. Aby zrozumieç te zale noêci, obejrzyj tabel poni ej. Kiedy liczba ludnoêci odpowiednio wzroênie, miasto przechodzi na wy szy poziom rozwoju i wszystkie wartoêci rosnà. Poziom rozwoju Liczba mieszkaƒców Kolonia poziomu Kolonia poziomu Kolonia poziomu Kolonia poziomu Kolonia poziomu Kolonia poziomu Miasto kolonialne poziomu Miasto kolonialne poziomu Miasto kolonialne poziomu Miasto poziomu Miasto poziomu Miasto poziomu Miasto poziomu Miasto poziomu Miasto poziomu 6 powy ej Ka dy poziom punktu handlowego to 10 osób. Sà to g ownie tubylcy, wi c nie zalicza si ich do populacji paƒstwa.. Zostanà dodani do ogólnej Gdy blokujesz port wroga, traci on cz Êç dochodu z handlu. Obl one miasto z portem padnie o wiele szybciej, jeêli jednoczeênie zablokujesz port. Zablokowany port nie mo e s u yç jako punkt zaopatrzeniowy dla si morskich. liczby mieszkaƒców, jeêli w prowincji z istniejàcym punktem handlowym powstanie kolonia. Wysy anie kolonistów mo e zwi kszyç populacj prowincji o zaludnieniu mniejszym ni 5000 osób. Pami taj, e jeêli populacja dojdzie do 1000 osób, nigdy nie spadnie poni ej tej wartoêci. StabilnoÊç zawsze wp ywa na wzrost ludnoêci. STABILNOÂå Europejska kultura polityczna epoki nie powsta a z niczego. Sposoby dzia ania paƒstwa w kwestiach polityki wewn trznej i zagranicznej zosta y opracowane ju w czasach Imperium Rzymskiego, a rozwini te w Êredniowieczu. Ideologicznà podstaw XV-wiecznej cywilizacji stanowi o chrzeêcijaƒstwo, na którym opierano tak e stosunki mi dzy paƒstwami. Podobnà rol spe nia islam, choç tu koncepcja paƒstwa nie by a do koƒca ukszta towana. Postrzegano paƒstwa raczej jako cz Êç muzu maƒskiego Haram. Wewn trzny podzia spo eczeƒstwa by ustalony cz Êciowo w wyniku podzia u w adzy pomi dzy ró ne grupy, do jakiego dosz o w póênym Êredniowieczu, a cz Êciowo w wyniku walki lub rywalizacji pomi dzy nimi. Monarcha naturalnie zagarnà najwi kszà cz Êç w adzy dla siebie. PowinieneÊ mieç ÊwiadomoÊç konsekwencji wyst powania przeciwko mi dzynarodowym zasadom. Ksià ta epoki Renesansu w àczyli si w niezwykle skomplikowanà walk polityczna, której celem by a hegemonia europejska. W tym kontekêcie powinieneê rozpatrzyç abstrakcyjnà koncepcj stabilnoêci. JeÊli w adca z ama formalne i nieformalne regu y, podupada a jego reputacja wewnàtrz kraju i za granicà,, a wraz z nià status kraju. W odpowiedzi na wypowiedzenie wojny, cz sto wszczynano konflikty, co nakr ca o spiral niesprawiedliwoêci, wojny i odwetu, która dotyka a ca à Europ. Tak wi c, stabilnoêç zale y nie tylko od stosunków Twego monarchy z poddanymi, ale i od mi dzynarodowej opinii o Twym paƒstwie. Czynniki obni ajàce stabilnoêç Istnieje kilka czynników zmniejszajàcych stabilnoêç paƒstwa, jednak najwa niejszym z nich jest wypowiedzenie wojny. W Europie tego 24

25 okresu nikt nie traktowa lekcewa àco aktu tego typu, mo e z wyjàtkiem paƒstwa wypowiadajàcego. W innych krajach monarchowie i rzàdy z uwagà rozwa ali takie deklaracje, gdy mog y one zak óciç równowag si w regionie. Mo na powiedzieç, e spo eczeƒstwo postrzega o kraj jako osob, a wypowiedzenie wojny jako fizyczny atak. Mog eê zaatakowaç, jeêli mia eê dobry i w aêciwy powód (patrz Casus Belli), ale nieuzasadnione wypowiedzenie wojny mog o skoƒczyç si êle dla agresora. W wyniku wypowiedzenia wojny mo na straciç presti i honor w spo ecznoêci mi dzynarodowej. Dodaj do tego nieprzychylnà reakcj ludnoêci, gdy wojna oznacza zawsze werbunek, inflacj i wzrost podatków. W tej epoce religia jednoczy a i dzieli a paƒstwa. Wypowiadanie wojny krajowi o tej samej religii uwa ano za niechrzeêcijaƒskie, a wi c niemoralne,. JeÊli monarcha decydowa si na taki krok, wywo ywa o to sprzeciw kleru i mieszkaƒców. Innymi wa nymi czynnikami obni ajàcymi stabilnoêç by y ró ne dzia ania polityczne. Z amanie traktatu mi dzypaƒstwowego natychmiast pogarsza o reputacj kraju i obni a o jego presti. Podstawowa zasada pacta sunt servanda (traktatów nale y dochowywaç) wyst powa a ju w prawie rzymskim i zosta a przyj ta przez dyplomatów póêniejszego okresu. Wypowiedzenie wojny bez okreêlonego powodu (casus belli) obni a stabilnoêç Twego kraju o 2 punkty (-2). Uzasadnione wypowiedzenie wojny, nie wp ywa na stabilnoêç paƒstwa. Z kolei wypowiedzenie wojny krajowi, w którym wyznawana jest ta sama religia lub pozostajàcemu w dobrych stosunkach z Twoim paƒstwem obni a stabilnoêç o dodatkowy punkt (-1). Wypowiedzenie wojny krajowi sojuszniczemu zawsze postrzegano jako skrajnà pod oêç, wi c jeêli zaatakujesz kraj, którego w àdca jest z Tobà spokrewniony, tracisz jeszcze jeden punkt (-1). Wypowiedzenie wojny w asnemu lennikowi powoduje utrat trzech punktów stabilnoêci (-3), podobnie jak zerwanie stosunku lennego bez wypowiedzenia wojny. JeÊli wypowiesz wojn krajowi, z którym zawar eê traktat pokojowy, stabilnoêç spadnie o kolejne 5 punktów. W rezultacie na pewno nie wyjdzie Ci to na dobre. Traktat pokojowy obowiàzuje przez 5 lat. Zerwanie sojuszu, np. anulowanie królewskiego maria u, czasem mo e okazaç si korzystne, ale obni a stabilnoêç o jeden punkt (- 1). Na arenie mi dzynarodowej b dziesz postrzegany jako niesolidny i niesta y. Wywo uje to niezadowolenie wêród tych grup spo eczeƒstwa, które by y zwiàzane z obra onym krajem. JeÊli zdecydujesz si uwolniç lennika, stabilnoêç spadnie o trzy punkty (-3). Szlachta b dzie podwa aç Twoje kompetencje w prowadzeniu polityki zagranicznej. Lennik podporzàdkuje si Twej decyzji, nawet jeêli by aby tylko formalnoêcià, gdy tego typu postanowienie jest oznakà s aboêci Twego kraju. JeÊli opuêcisz sojusz, stabilnoêç spadnie o jeden punkt (-1), poniewa wy sze klasy Twego spo- eczeƒstwa nawiàza y ju rozmaite stosunki z arystokracjà sojusznika, którego zdecydowa- eê si opuêciç. To samo nastàpi, gdy odmówisz wype nienia zobowiàzaƒ sojuszniczych, a wi c np. odmówisz pomocy swemu zaatakowanemu bratu. W takim przypadku, stabilnoêç spada o jeden (-1). Nag e zmiany kursu wywo ajà niepewnoêç co do kierunku Twojej polityki. Odmowa zezwolenia na handlowanie w Twoich centrach handlu znów jeden punkt mniej (-1). Twoi sàsiedzi poczujà si ura eni, gdy to, co spotka o jeden kraj, mo e dotknàç tak e ich. Istnieje pi ç g ównych przyczyn obni enia stabilnoêci paƒstwa. Pierwsza z nich to bankructwo paƒstwa. Dochodzi do niego, gdy wzià eê np. pi ç po yczek z w asnego skarbu (po yczki od innych krajów nie majà znaczenia) i nie jesteê w stanie ich sp aciç na czas lub gdy Twoje miesi czne dochody sà ni sze ni koszty obs ugi po yczek. Bankructwo obni a stabilnoêç o jeden punkt (-1). LudnoÊç traci wiar w zdolnoêci w adcy i rzàdu w kwestiach finansowych. To samo zdarza si, gdy nie jesteê w stanie sp aciç po yczki zaciàgni tej w innym kraju stabilnoêç spada o jeden (-1). StabilnoÊç (o jeden punkt) obni a tak e podwy ka podatków wojennych (patrz 25

26 Podatki wojenne), gdy prowadzi to do zwi kszenia obcià enie ludnoêci. Czwarty powód to zmiana religii paƒstwowej, która pociàga za sobà transformacj ca ego spo eczeƒstwa. Zmiana religii pociàga za sobà spadek stabilnoêci o pi ç punktów (-5), chyba, e jest to przejêcie z katolicyzmu na katolicyzm kontrreformacyjny (patrz Religia). StabilnoÊç mogà tak e zak ócaç rozmaite wydarzenia losowe (patrz Wydarzenia losowe). Pami taj o tym, e ró ne czynniki mogà si kumulowaç. JeÊli wypowiesz komuê wojn bez uzasadnionej przyczyny (casus belli), a w dodatku àczà Ci z tym krajem wi zy królewskiego maria u i traktat pokojowy, obni y to stabilnoêç o osiem punktów (-2-1-5=-8). Jak wspomniano wczeêniej, Twoja stabilnoêç nie mo e spaêç poni ej -3, ale Twój kolejny krok automatycznie wywo a bunt we wszystkich prowincjach Twego paƒstwa. Czynniki podwy szajàce stabilnoêç Sà to decyzje interpretowane jako ust pstwa w adcy i rzàdu wobec rozmaitych grup spo eczeƒstwa; np.: czasowe obni enie podatków ch opom, nadania ziemskie dla szlachty, przywileje handlowe dla mieszczan, czy zwi kszenie swobody ch opów paƒszczyênianych. Tego typu decyzje mogà wynikaç z rozmaitych przyczyn, np. zmiany rzàdców, prawa itp. StabilnoÊç mo e równie wzrosnàç w wyniku poprawienia presti u Twego kraju na arenie mi dzynarodowej np. zawarcia wspania ego maria u, podniesienia wspania- oêci dworu, itd. Musisz inwestowaç w stabilnoêç paƒstwa. Co miesiàc mo esz przeznaczyç na ten cel pewnà sum (mo esz tego dokonaç w oknie informacji). Pami taj, e koszt podwy szenia stabilno- Êci b dzie wi kszy, w przypadku wi kszego paƒstwa, gdy musisz zadowoliç wi cej osób. Kiedy zielona linia dochodzi do koƒca skali, stabilnoêç Twego kraju wzrasta o jeden (+1). StabilnoÊç nie mo e przekroczyç +3. Gdy ju osiàgniesz ten poziom, wszystkie kolejne inwestycje spowodujà nap yw pieni dzy do skarbca. Zebra eê 6 punktów zwyci stwa, co daje ci 16 miejsce wêród 200 krajów. Stopa wzrostu b dzie ni sza, jeêli prowadzisz wojn (za ka dy jej kwarta i ka dà prowincj kontrolowanà przez wroga prowincje narodowe sà liczone podwójnie, a stolica dziesi ciokrotnie). JeÊli wygrasz wojn i doprowadzisz do aneksji niepodleg ego kraju (patrz Aneksja), stabilnoêç wzroênie o jeden (+1), gdy wzro- Ênie Twój presti na arenie mi dzynarodowej i wywrzesz wra enie na poddanych. Pami taj, e stabilnoêç mogà poprawiç tak e niektóre wydarzenia losowe. Na co wp ywa stabilnoêç? Przede wszystkim, na liczb mieszkaƒców Twoich miast i kolonii oraz miesi czne i roczne przychody. W ci kich czasach, gdy nikt nie jest pewien jutra, populacja cz sto spada. Najcz stszà przyczynà utrzymywania si niskiego poziomu stabilnoêci jest wojna. Liczba ludnoêci spada z powodu poboru do wojska (ludzie uciekajà do lasów) i zarazy wywo ywanej przez wojn. Podczas gry mo esz Êledziç zmiany poziomu populacji klikajàc na koêció w prowincji. JeÊli warunki sà naprawd z e, miasta i kolonie mogà odnotowaç ujemny przyrost naturalny co oznacza, e si wyludniajà. WysokoÊç populacji wp ywa na dochód z produkcji jej zwi kszenie oznacza na d u szà met wzrost dochodów. Niepokoje zak ó- 26

Instrukcja. Suscriptor. www.certum.pl

Instrukcja. Suscriptor. www.certum.pl Instrukcja Suscriptor www.certum.pl Minister Gospodarki, decyzjà Nr 1/014497/02, dokona 30 grudnia 2002 roku na czas nieoznaczony wpisu Unizeto Technologies SA do rejestru kwalifikowanych podmiotów Êwiadczàcych

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja historii plików

Konfiguracja historii plików Wielu producentów oprogramowania oferuje zaawansowane rozwiązania do wykonywania kopii zapasowych plików użytkownika czy to na dyskach lokalnych czy w chmurze. Warto jednak zastanowić się czy instalacja

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

1. Zastosowanie zgodne z przeznaczeniem. 2. W aêciwoêci. 3. Monta. Czujnik CO 2 AMUN 716 9 101

1. Zastosowanie zgodne z przeznaczeniem. 2. W aêciwoêci. 3. Monta. Czujnik CO 2 AMUN 716 9 101 310 164 01 Czujnik CO 2 AMUN 716 9 101 1. Zastosowanie zgodne z przeznaczeniem Czujnik s u y do rejestracji dwutlenku w gla (CO 2 ) i temperatury w pomieszczeniu mieszkalnym. ZawartoÊç CO 2 w powietrzu

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

aplikacja hostingowa neostrada tp

aplikacja hostingowa neostrada tp aplikacja hostingowa neostrada tp materia y informacyjne dla u ytkownika instrukcja pos ugiwania si aplikacjà hostingowà Twój świat. Cały świat. WST P Niniejszy dokument przeznaczony jest dla U ytkowników

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja programu Outlook 2007 do pracy z nowym serwerem poczty (Exchange)

Konfiguracja programu Outlook 2007 do pracy z nowym serwerem poczty (Exchange) IBIB PAN, 2014-07-21 Konfiguracja programu Outlook 2007 do pracy z nowym serwerem poczty (Exchange) 1. Otwieramy Panel Sterowania, przełączamy Widok na Duże ikony (przełączanie widoków znajduje się w prawym

Bardziej szczegółowo

Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski.

Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Uczeń: odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych Mapa i jej przeznaczenie Wybierając się

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkowania DRIVER. Programator z przewodem sterowniczym. DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER

Instrukcja użytkowania DRIVER. Programator z przewodem sterowniczym. DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER Instrukcja użytkowania DRIVER Programator z przewodem sterowniczym 6050425 6050426 DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER Opis Urządzenie pozwala na programowanie temperatury komfortowej oraz ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Jak spersonalizować wygląd bloga?

Jak spersonalizować wygląd bloga? Jak spersonalizować wygląd bloga? Czy wiesz, że każdy bloger ma możliwość dopasowania bloga do własnych preferencji? Wszystkie blogi posiadają tzw. skórkę czyli układ graficzny, który możesz dowolnie zmieniać.

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 16 grudnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 16 grudnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 221 17453 Poz. 1744 1744 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie nale noêci pieni nych o nierzy zawodowych za przeniesienia, przesiedlenia i podró

Bardziej szczegółowo

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 Moduł Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 110-1 Spis treści 110. RAMA 2D - SUPLEMENT...3 110.1 OPIS ZMIAN...3 110.1.1 Nowy tryb wymiarowania...3 110.1.2 Moduł dynamicznego przeglądania wyników...5

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

I. Zakładanie nowego konta użytkownika.

I. Zakładanie nowego konta użytkownika. I. Zakładanie nowego konta użytkownika. 1. Należy wybrać przycisk załóż konto na stronie głównej. 2. Następnie wypełnić wszystkie pola formularza rejestracyjnego oraz zaznaczyć akceptację regulaminu w

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA ENGLISH NEDERLANDS DEUTSCH FRANÇAIS ESPAÑOL ITALIANO PORTUGUÊS POLSKI ČESKY MAGYAR SLOVENSKÝ SAFESCAN MC-Software OPROGRAMOWANIE DO LICZENIA PIENIĘDZY SPIS TREŚCI WPROWADZENIE I

Bardziej szczegółowo

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 IMPORT PRZELEWÓW 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 3. Funkcja IMPORT PRZELEWÓW - najcz Êciej zadawane pytania 3 4. Import plików

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56

INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56 INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56 Program Liczarka 2000 służy do archiwizowania i drukowania rozliczeń z przeprowadzonych transakcji pieniężnych. INSTALACJA PROGRAMU Program instalujemy na komputerze

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 86 3971 Poz. 596 i 597

Dziennik Ustaw Nr 86 3971 Poz. 596 i 597 Dziennik Ustaw Nr 86 3971 Poz. 596 i 597 oficerskie genera ów (admira ów), akt mianowania sporzàdza dyrektor departamentu Ministerstwa Obrony Narodowej w aêciwego do spraw kadr, a w przypadku mianowania

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Modem Thomson SpeedTouch 330

Modem Thomson SpeedTouch 330 Modem Thomson SpeedTouch 330 szybki internet Szanowni Paƒstwo, uprzejmie dzi kujemy za okazane zaufanie i wybór usługi szybki internet. JesteÊmy przekonani, e korzystanie z dost pu do internetu Netii przyniesie

Bardziej szczegółowo

VinCent Office. Moduł Drukarki Fiskalnej

VinCent Office. Moduł Drukarki Fiskalnej VinCent Office Moduł Drukarki Fiskalnej Wystawienie paragonu. Dla paragonów definiujemy nowy dokument sprzedaży. Ustawiamy dla niego parametry jak podano na poniższym rysunku. W opcjach mamy możliwość

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary...

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary... Forte Handel 1 / 8 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011a Spis treści: 1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2 2. Poprawiono... 2 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011 Spis treści:

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy)

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) 1. Wejście na stronę http://www.officemedia.com.pl strona główną Office Media 2. Logowanie do zakupowej części serwisu. Login i hasło należy

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0 Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski ITM Zakład Technologii Maszyn, 15.10.2001 2 1.Uruchomienie programu Aby uruchomić program Norton Commander standardowo

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej

Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej Maj 2006 Biuro Elektronicznych Kana ów Dystrybucji str 1 Szanowni Paƒstwo, Uprzejmie informujemy, e zgodnie z pkt. 7.9 Ogólnych

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA RODZAJE MAP

PRZYRODA RODZAJE MAP SCENARIUSZ LEKCJI PRZEDMIOT: PRZYRODA TEMAT: RODZAJE MAP AUTOR SCENARIUSZA: mgr Katarzyna Borkowska OPRACOWANIE ELEKTRONICZNO GRAFICZNE : mgr Beata Rusin TEMAT LEKCJI RODZAJE MAP CZAS REALIZACJI 2 x 45

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA Poprzez połączenie symbolu graficznego Unii Europejskiej oraz części tekstowej oznaczającej jeden z jej programów operacyjnych powstaje symbol graficzny, który zgodnie z obowiązującymi dyrektywami ma być

Bardziej szczegółowo

Poznaj swój retrace Lite

Poznaj swój retrace Lite Jak używać Poznaj swój retrace Lite 1. Długość i szerokość geograficzna 2. Poziom naładowania baterii 3. Ikona cyfrowego kompasu 4. Ikony punktów nawigacyjnych - Osobiste, Ulubione, Atrakcje, Cel i Parking

Bardziej szczegółowo

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą.

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Po pierwsze - notacja - trzymasz swoją kostkę w rękach? Widzisz ścianki, którymi można ruszać? Notacja to oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

Zmiany w programie C GEO v. 6.5

Zmiany w programie C GEO v. 6.5 Zmiany w programie C GEO v. 6.5 1. Eksport lub import SHP Doszła nowa funkcja eksportu lub importu danych mapy w standardzie ArcView. Eksportowane są poligony i punkty wraz z ewentualnymi danymi z bazy

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji

Instrukcja instalacji Instrukcja instalacji To samoêç w wirtualnym Êwiecie Zestaw cryptocertum www.certum.pl Od 1998 roku Unizeto Technologies SA w ramach utworzonego Powszechnego Centrum Certyfikacji CERTUM Êwiadczy us ugi

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX

Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX 1. Pierwsze uruchomienie... 3 2. Ekran podstawowy widok diagramu... 4 3. Menu... 5 - Historia... 5 - Ustawienia... 6 - Ustawienia / Nastawa czasów...

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy: przetargu nieograniczonego na Zakup wraz z dostawą i instalacją aparatu USG dla potrzeb Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

Instalacja Plugin. Rys. 1. Folder Plugin.

Instalacja Plugin. Rys. 1. Folder Plugin. Instalacja Plugin Co to jest Plugin? Plugin, czyli wtyczka, są to dodatkowe programy, które użytkownik instaluje w dekoderze, w zależności od swoich własnych potrzeb, czy preferencji. Programy te są dostępne

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm. Rozliczenie podatników podatku dochodowego od osób prawnych uzyskujących przychody ze źródeł, z których dochód jest wolny od podatku oraz z innych źródeł Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

Likwidacja barier architektonicznych to usuwanie tego, co przeszkadza ci korzystać z budynków, chodników, ulic i innych miejsc oraz mebli i sprzętów.

Likwidacja barier architektonicznych to usuwanie tego, co przeszkadza ci korzystać z budynków, chodników, ulic i innych miejsc oraz mebli i sprzętów. 1 Likwidacja barier architektonicznych to usuwanie tego, co przeszkadza ci korzystać z budynków, chodników, ulic i innych miejsc oraz mebli i sprzętów. Likwidacja barier architektonicznych to na przykład

Bardziej szczegółowo

Kilka zasad o których warto trzeba pamiętać

Kilka zasad o których warto trzeba pamiętać Kilka zasad o których warto trzeba pamiętać Pamiętaj o celu pisania dokumentu. Dostosuj do niego format strony i jej układ. Pozostaw rozsądnie duże marginesy, nie stłaczaj tekstu. Jeżeli strony będą spięte,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO INTERNETOWEGO ROZKŁADU JAZDY

INSTRUKCJA DO INTERNETOWEGO ROZKŁADU JAZDY INSTRUKCJA DO INTERNETOWEGO ROZKŁADU JAZDY Internetowy rozkład jazdy służy do ułatwienia komunikacji między stacjami. Pokazuje jakie pociągi aktualnie kursują między stacjami i gdzie są. Pomaga nie dopuścić

Bardziej szczegółowo

Przeniesienie lekcji SITA z płyt CD na ipoda touch

Przeniesienie lekcji SITA z płyt CD na ipoda touch Przeniesienie lekcji SITA z płyt CD na ipoda touch W celu przeniesienia lekcji SITA na ipoda uruchom program itunes. Nie podłączaj ipoda do komputera. Umieść pierwszą płytę CD w napędzie CD/DVD swojego

Bardziej szczegółowo

OSTRZEŻENIA DANE TECHNICZNE. Wbudowana bateria słoneczna oraz alkaliczna bateria manganowa (1,5 V LR44)

OSTRZEŻENIA DANE TECHNICZNE. Wbudowana bateria słoneczna oraz alkaliczna bateria manganowa (1,5 V LR44) KALKULATOR ELEKTRONICZNY EL-M711E INSTRUKCJA OBSŁUGI OSTRZEŻENIA Nie wolno wywierać nadmiernego nacisku na wyświetlacz ciekłokrystaliczny, ponieważ jest on wykonany ze szkła. W żadnym wypadku nie wolno

Bardziej szczegółowo

Program Google AdSense w Smaker.pl

Program Google AdSense w Smaker.pl Smaker.pl Program Google AdSense w Smaker.pl Pytania i odpowiedzi dotyczące programu Google AdSense Spis treści Czym jest AdSense... 2 Zasady działania AdSense?... 2 Jak AdSense działa w Smakerze?... 3

Bardziej szczegółowo

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona Audyt SEO Elementy oraz proces przygotowania audytu 1 Spis treści Kim jesteśmy? 3 Czym jest audyt SEO 4 Główne elementy audytu 5 Kwestie techniczne 6 Słowa kluczowe 7 Optymalizacja kodu strony 8 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

DYSTRYBUCJA : DJ-DISTRIBUTION NUMARK POLSKA

DYSTRYBUCJA : DJ-DISTRIBUTION NUMARK POLSKA INSTRUKCJA OBSŁUGI DYSTRYBUCJA : DJ-DISTRIBUTION NUMARK POLSKA ul. Hryniewieckiego 1 mag.iii 2p. 70-606 SZCZECIN Telefon:+48 091 4539619 www.numark-dj.pl e-mail: numark@numark-dj.pl 1. PROGRAM wciśnij

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Bazy danych Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Przechowywanie danych Wykorzystanie systemu plików, dostępu do plików za pośrednictwem systemu operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT.

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT. www.zadania.info NAJWIEKSZY INTERNETOWY ZBIÓR ZADAŃ Z MATEMATYKI ZADANIE 1 Cenę płaszcza zimowego obniżono wiosna o 15% i wówczas cena wynosiła 510 zł. Oblicz cenę płaszcza przed obniżka. ZADANIE 2 Ksiażka

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

ARAKS FAKTURY 2016. Instalujemy program i wystawiamy fakturę krok po kroku, oraz co wyróżnia nasz program od innych. - 1

ARAKS FAKTURY 2016. Instalujemy program i wystawiamy fakturę krok po kroku, oraz co wyróżnia nasz program od innych. - 1 ARAKS FAKTURY 2016 Instalujemy program i wystawiamy fakturę krok po kroku, oraz co wyróżnia nasz program od innych. - 1 Aby zainstalować program "Faktury 2016" należy uruchomić program instalacyjny faktury_2016.exe.

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM PROGRAM INWENTARYZACJI Poznań 2011 Spis treści 1. WSTĘP...4 2. SPIS INWENTARZA (EWIDENCJA)...5 3. STAŁE UBYTKI...7 4. INTERPRETACJA ZAŁĄCZNIKÓW

Bardziej szczegółowo

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Budowa okna aplikacji i narzędzia podstawowe... 4 Okno aplikacji... 5 Legenda... 5 Główne okno mapy... 5 Mapa przeglądowa...

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Komputer i urządzenia z nim współpracujące

Komputer i urządzenia z nim współpracujące Temat 1. Komputer i urządzenia z nim współpracujące Realizacja podstawy programowej 1. 1) opisuje modułową budowę komputera, jego podstawowe elementy i ich funkcje, jak również budowę i działanie urządzeń

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Ludwik Synoradzki Jerzy Wisialski EKONOMIKA Zasada opłacalności Na początku każdego

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika MetaTrader 4 dla TraderNovo:

Podręcznik użytkownika MetaTrader 4 dla TraderNovo: Podręcznik użytkownika MetaTrader 4 dla TraderNovo: Tak wygląda ekran główny platformy MT4: Menu główne (dostęp do menu i ustawień programu); Paski narzędzi (szybki dostęp do funkcji i ustawień programu);

Bardziej szczegółowo

Autorzy gry: Jan Rojewski i Micha Stajszczak GRA DLA 2-6 GRACZY W WIEKU 8-99 LAT

Autorzy gry: Jan Rojewski i Micha Stajszczak GRA DLA 2-6 GRACZY W WIEKU 8-99 LAT Autorzy gry: Jan Rojewski i Micha Stajszczak GRA DLA 2-6 GRACZY W WIEKU 8-99 LAT WIELKI WYSCIG to gra, która pozwala prze yç emocje, znane tylko kierowcom wyêcigowym. Niepotrzebne prawo jazdy, ani nawet

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 08.01.2016 r.

Warszawa, 08.01.2016 r. Warszawa, 08.01.2016 r. INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z USŁUGI POWIADOMIENIA SMS W SYSTEMIE E25 BANKU BPS S.A. KRS 0000069229, NIP 896-00-01-959, kapitał zakładowy w wysokości 354 096 542,00 złotych, który został

Bardziej szczegółowo

ZGADNIJ i SKOJARZ. Gra edukacyjna. Gra dla 2 4 osób od 8 lat

ZGADNIJ i SKOJARZ. Gra edukacyjna. Gra dla 2 4 osób od 8 lat INSTRUKCJA ZGADNIJ i SKOJARZ Gra edukacyjna Gra dla 2 4 osób od 8 lat Zawartość pudełka: 1) karty zagadki - 55 szt. 2) tabliczki z obrazkami - 55 szt. 3) żetony - 4 x po 10 szt. w 4 kolorach 4) instrukcja

Bardziej szczegółowo

Pierwsze kroki. Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy

Pierwsze kroki. Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy Pierwsze kroki Krok 1. Uzupełnienie danych własnej firmy Przed rozpoczęciem pracy z programem, należy uzupełnić informacje o własnej firmie. Odbywa się to dokładnie tak samo, jak uzupełnianie informacji

Bardziej szczegółowo

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej 3.1 Informacje ogólne Program WAAK 1.0 służy do wizualizacji algorytmów arytmetyki komputerowej. Oczywiście istnieje wiele narzędzi

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Biuro Ruchu Drogowego

Biuro Ruchu Drogowego KOMENDA GŁÓWNA G POLICJI Biuro Ruchu Drogowego Kampania pod hasłem ODBLASKI ŻYCIA W okresie od stycznia do października 2008 roku miało miejsce: 40 725 wypadków drogowych, w wyniku których 51 987 osób

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Instrukcja obsługi programu 2.11. Przygotowanie programu do pracy - ECP Architektura inter/intranetowa System Informatyczny CELAB Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MUltimedia internet Instrukcja Instalacji

MUltimedia internet Instrukcja Instalacji MUltimedia internet Instrukcja Instalacji MUltimedia internet Instrukcja Instalacji 1 2 MULTIMEDIA Internet 1. Zestaw instalacyjny 4 2. Budowa modemu ADSL 5 3. Podłączenie modemu ADSL 7 4. Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe 2015

Roczne zeznanie podatkowe 2015 skatteetaten.no Informacje dla pracowników zagranicznych Roczne zeznanie podatkowe 2015 W niniejszej broszurze znajdziesz skrócony opis tych pozycji w zeznaniu podatkowym, które dotyczą pracowników zagranicznych

Bardziej szczegółowo

instrukcja instalacji w systemie Linux

instrukcja instalacji w systemie Linux instrukcja instalacji w systemie Linux modemu USB ZTE ZXDSL 852 Twój świat. Cały świat. Spis treêci 1. Wymagania podstawowe... 3 2. Instalacja sterownika dla systemu Fedora Core 2... 4 3. Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

Systemy mikroprocesorowe - projekt

Systemy mikroprocesorowe - projekt Politechnika Wrocławska Systemy mikroprocesorowe - projekt Modbus master (Linux, Qt) Prowadzący: dr inż. Marek Wnuk Opracował: Artur Papuda Elektronika, ARR IV rok 1. Wstępne założenia projektu Moje zadanie

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005)

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Instrukcja numer SPD3/15_04/Z3 Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 3 Komunikatory internetowe - MS Messenger (PD3) Do czego s u y MSN Messenger? Wi

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo