Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego"

Transkrypt

1 dr Mirosław Dyczkowski Katedra Teorii Informatyki Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego 1. Wprowadzenie W ostatnich latach zastosowania technologii informacyjnych stały się jednym z najważniejszych kierunków doskonalenia procesów zarządzania w sferze publicznej. W Polsce informatyzacja tego obszaru nabrała przyspieszenia w ramach unijnych programów przedakcesyjnych. Po naszym przystąpieniu do struktur europejskich działania te są jeszcze mocniej wspomagane z budżetu Unii i w pełni wpisane w strategie i programy wspólnotowe. Rośnie liczba prowadzonych projektów oraz przeznaczane na nie środki 1, zwłaszcza że zasilaniu ze źródeł zewnętrznych często towarzyszy wkład własny. Aby ponoszone nakłady przyniosły oczekiwane rezultaty, przedsięwzięcia informatyczne w sferze zarządzania publicznego, powinna cechować m.in. efektywność, odnoszona zarówno do samego procesu realizacyjnego, jak i do produktów i/lub usług będących ich 1 Większość informacji na temat programów informatyzacji państwa i społeczeństwa oraz realizowanych projektów, w tym: podstawowe inicjatywy unijne i krajowe oraz dokumenty strategiczne, analizy i raporty, opisy projektów rządowych (m.in. takich projektów jak: Ikonka, econtentplus i Wrota Polski), ponadsektorowych (m.in. takich jak: e-puap, STAP, CEPiK i Centralne Rejestry Państwowe), sektorowych (m.in. takich jak: e-deklaracje, e-poltax i PESEL2) czy regionalnych (m.in. portale Wrota poszczególnych województw czy regionów), regulacji ustanawiających dla nich ramy organizacyjno-prawne itp. znajduje się na stronach ministerstw odpowiedzialnych i/lub koordynujących poszczególne obszary informatyzacji oraz w portalach informacyjnych odpowiednich programów i projektów. Zob. m.in. witryny czy oraz umieszczone tam łącza do innych stron i/lub dokumentów.

2 wynikiem. Prowadząc badania efektywności projektów informatycznych przedmiotem oceny jest na ogół zgodność w układzie plan wykonanie podstawowych ich wymiarów, takich jak: zakres, czas, budżet i jakość. Miary te i specyfikujące je szczegółowe metryki, wprawdzie nie do końca oddają specyfikę obszaru IT, ale ze względu na ich uniwersalny charakter oraz fakt, są one istotnym elementem umów definiujących przedsięwzięcia informatyczne oraz procedur ich ewaluacji, są one powszechnie stosowane w takich analizach 2. Autor niniejszego opracowania od kilku lat bada różne aspekty procesów organizowania i realizacji przedsięwzięć informatycznych. Od 2004 roku jednym z ważnych celów badań stała się identyfikacja krytycznych czynników sukcesu 3. Aby było możliwe wartościowanie i weryfikowanie tych czynników, gromadzone są dane o skuteczności i efektywności realizacyjnej przedsięwzięć, obrazujące zgodność czasową, kosztową i funkcjonalną projektów oraz poziom spełniania przez zaimplementowane rozwiązania wymagań użytkowników. Celem niniejszego opracowania jest szersza prezentacja wyników analiz krytycznych czynników sukcesu przedsięwzięć informatycznych prowadzonych w sektorze publicznym. 2 W praktyce stosuje się w tym obszarze wiele modeli badawczych, ale na ogół wszystkie sprowadzają się do porównywania specyfikacji funkcjonalnych, informacyjnych, technicznych itd. planowanych produktów informatycznych z uzyskanymi wynikami oraz zaplanowanych zasobów (budżety, harmonogramy, zakupy usług itd.) z rzeczywistym ich zużyciem (kosztami, terminami itp.). Por. H. Dudycz, M. Dyczkowski, Efektywność przedsięwzięć informatycznych. Podstawy metodyczne pomiaru i przykłady zastosowań. Wydawnictwo AE, Wrocław 2006, rozdz. 2 i 3. 3 Zebrany w trakcie tych badań materiał autor częściowo zaprezentował m.in. w pracach: M. Dyczkowski, Czynniki sukcesu przedsięwzięć informatycznych. Wstępne wyniki badania ankietowego. W: Ryzyko Przedsięwzięć Informatycznych RPI Politechnika Szczecińska, Wydział Informatyki, Szczecin 2005, s ; M. Dyczkowski, Wyniki badania kluczowych czynników sukcesu przedsięwzięć informatycznych. W: A. Nowicki [Red.] Informatyka ekonomiczna zeszyt nr 9. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej, Wrocław 2006 nr 1144, s ; M. Dyczkowski, Ocena przebiegu i efektów przedsięwzięć informatycznych. Wybrane wyniki badań porównawczych z lat W: T. Porębska-Miąc, H. Sroka [Red.] Systemy wspomagania organizacji SWO Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej, Katowice 2007 (w druku).

3 2. Podstawowe informacje o badaniu i jego środowisku Wybór tematyki badania wynikał z przeświadczenia autora, że znajomość tzw. krytycznych czynników sukcesu (KCS; ang. CSF critical success factors) pozwolić powinna na poprawę efektywności przedsięwzięć informatycznych oraz produktów uzyskiwanych w ich wyniku. Pozyskanie takiej wiedzy i jej zastosowanie w praktyce umożliwia bowiem stworzenie środowiska, które sprzyja pojawianiu się i utrzymywaniu warunków sprzyjających osiągnięciu założonych wyników projektów, a zapobiega i/lub ogranicza zasięg występowania zjawisk negatywnych. Dla autora, jako nauczyciela akademickiego, wiedza taka oprócz walorów poznawczych czy utylitarnych, ma także wymiar edukacyjny (dydaktyczny i szkoleniowo-doradczy). Zbieranie materiału źródłowego na potrzeby badania zostało przeprowadzone przez autora w dużej mierze przy pomocy studentów (jednolitych stacjonarnych i zaocznych studiów magisterskich oraz niestacjonarnych magisterskich studiów uzupełniających) w ramach przedmiotów Zintegrowane gospodarcze systemy informacyjne, Zarządzanie przedsięwzięciami informacyjnymi oraz Organizacja i zarządzanie przedsięwzięciami informatycznymi, wykładanych na wrocławskiej Akademii Ekonomicznej. Wybór tej właśnie grupy studentów wynikał z dwóch podstawowych powodów. Po pierwsze, byli oni w większości zatrudnieni w jednostkach, które właśnie prowadziły lub niedawno zakończyły badane przedsięwzięcia informatyczne, a więc mieli ułatwiony dostęp do danych o ich charakterystykach i przebiegu. Często był to nawet udział bezpośredni, gdyż studenci jako pracownicy różnych działów, zarówno merytorycznych, jak i służb informatycznych wchodzili w skład zespołów projektowych, w tym w tak istotnych rolach, jak użytkownicy klu-

4 czowi lub kierownicy projektów. Po drugie, co nie mniej ważne, w trakcie zajęć uzyskali oni podstawową wiedzę z zakresu złożonych systemów informatycznych, metodyk ich implementowania i oceny oraz zarządzania przedsięwzięciami informatycznymi itd. Posiadanie tej wiedzy znacznie ułatwiło prowadzenie badania, zarówno poprawne wypełnianie ankiety, jak i zbieranie danych uzupełniających. Miało też walor edukacyjny, gdyż studenci mogli zweryfikować w praktyce nabyte na uczelni umiejętności. Badania zostały przeprowadzone w dwóch cyklach. Pierwszy z nich zrealizowano w okresie październik 2004 czerwiec 2005, natomiast drugi od kwietnia 2006 do marca 2007 roku. W pierwszym cyklu zebrano dane o charakterystykach ponad 250 przedsięwzięć informatycznych, z których po weryfikacji materiału do dalszej analizy przyjęto 190. Podobną liczbę ankiet uzyskano w drugim cyklu, z tym że pozytywnie zweryfikowano nieco więcej, bo 203 zestawy danych. W ten sposób powstało repozytorium opisów i metryk projektowych, które w chwili obecnej zawiera 393 zestawy danych, z których każdy opisuje 50 cech ilościowych i jakościowych projektów IT, 9 charakterystyk opisowych i typologicznych obiektów, w których je prowadzono oraz 4 atrybuty umożliwiające weryfikację zebranych opisów (m.in. dane ankietera i jego źródła informacji). Repozytorium jest aktualnie przechowywane i przetwarzane w dwóch formatach plików, z których podstawowym są arkusze (skoroszyty) programu Statistica (*.sta), a uzupełniającym arkusze (skoroszyty) programu Excel (*.xls). W związku z tym, że zawiera ono zestawy danych na temat przedsięwzięć prowadzonych w różnych branżach (największymi grupami są przedsiębiorstwa przemysłowe oraz handlowe, które łącznie stanowią nieco ponad 50% ogółu przebadanych firm), do analiz przedstawionych w niniejszym opracowaniu zgodnie z jego te-

5 matyką został wyselekcjonowany podzbiór, w którym znalazły się te zestawy, dla których cecha branża (identyfikująca podstawowy rodzaj prowadzonej działalności) miała wartość administracja (administracja publiczna, rządowa i samorządowa) lub edukacja (oświata, szkolnictwo/nauka wszystkich szczebli) lub zdrowie (ochrona zdrowia). Podzbiór ten zawiera charakterystyki 61 instytucji publicznych i zrealizowanych w nich przedsięwzięć informatycznych (arkusz źródłowy programu Statitica ma wymiary 61 przypadków * 63 zmienne). Tabela 1. Struktura instytucji publicznych w których analizowano przedsięwzięcia informatyczne Struktura badanych instytucji publicznych Wielkość instytucji Złożoność struktury Skala działania Sfera (obszar działania instytucji) Administracja Edukacja Zdrowie Razem Liczba [%] Liczba [%] Liczba [%] Liczba [%] Razem wg branż 34 55, , , ,00 Mikro (1-9) 0 0,00 0 0, ,00 3 4,92 Mała (10-49) 14 41, ,67 1 8, ,07 Średnia (50-249) 8 23, , , ,15 Duża ( ) 6 17,65 1 6, , ,03 Wielka ( 2000) 6 17,65 0 0,00 0 0,00 6 9,84 Jedna jednostka, jedna lokalizacja Wiele jednostek, jedna lokalizacja Wiele jednostek, wiele lokalizacji 18 52, , , ,38 3 8, , , , ,24 1 6, , ,15 Lokalna 18 52, , , ,54 Regionalna 7 20, , , ,23 Ogólnokrajowa 9 26, , , ,31 Międzynarodowa 0 0,00 1 6, ,67 3 4,92 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. W tab. 1 zestawiono najważniejsze informacje o strukturze instytucji publicznych, w których były prowadzone zbadane projekty. Jak widać była ona bardzo zróżnicowana, zarówno pod względem wielkości instytu-

6 cji 4, ich złożoności strukturalno-przestrzennej, jak i skali prowadzonej działalności. Wynikało to z dużej różnorodności obiektów, nawet działających w tym samym obszarze Charakterystyka badanych przedsięwzięć Podobnie jak same obiekty były zróżnicowane opisane w ankietach przedsięwzięcia informatyczne, o czym świadczą przedstawione w tym punkcie informacje obrazujące wielkość ich budżetu i czasu realizacji oraz opisujące syntetycznie ich zakres. W tab. 2 zawarto dane o wielkości budżetu, natomiast w tab. 3 o czasie realizacji, czyli dwóch najważniejszych wymiarach badanych projektów. Analizując je widać, że wprawdzie dominują przedsięwzięcia o ograniczonym budżecie (w 67,21% jego wielkość wynosiła poniżej zł), ale trzeba też zauważyć istotny w kontekście tematyki artykułu spory udział projektów wymagających znacznych nakładów finansowych (budżet powyżej 1 mln miało 19,67% przedsięwzięć, przy czym grupa powyżej 5 mln to aż 13,11% ich ogólnej liczby). W tej ostatniej podgrupie znalazły się prawie wyłącznie projekty prowadzone w jednostka administracji publicznej. Natomiast jeżeli chodzi o czas realizacji, to stosunkowo dużo ankiet opisywało dłużej trwające przedsięwzięcia 4 Wielkość instytucji mierzono w sposób uproszczony, posługując się wyłącznie liczbą zatrudnionych pracowników, przy czym przyjęte kryterium grupowania jest zgodne z systemami statystyki państwowej (GUS) i unijnej (Eurostat). 5 Dla porządku należy wskazać, że w grupie administracja najwięcej było jednostek samorządowych (urzędy gminy, miasta i gminy, miasta, starostwa oraz ich wydzielone struktury, np. ośrodki pomocy społecznej, urzędy pracy, inspektoraty nadzoru budowlanego itp., pojawił się też jeden urząd marszałkowski) i administracji rządowej (szczebla wojewódzkiego i centralnego, m.in. elementy struktury MSWiA oraz jednostki podległe Ministerstwom Sprawiedliwości sądy i prokuratury oraz Transportu GDDKiA). Natomiast w grupie edukacja przeważały szkoły i zespoły szkół różnych szczebli (od podstawowych, poprzez ponadpodstawowe, po wyższe, głównie publicznych, ale były też niepubliczne), wystąpiły też takie jednostki, jak duża biblioteka czy okręgowa komisja egzaminacyjna. Grupa zdrowie została zdominowana przez przychodnie (ogólne i specjalistyczne, publiczne i niepubliczne), ale pojawiły się też takie obiekty, jak zespoły uzdrowisk, apteki i ich mini sieci oraz szpital.

7 informatyczne (projekty dłuższe niż pół roku stanowiły 42,62% ogółu), co jest ważne z punktu widzenia badania czynników sukcesu, gdyż właśnie wtedy wiedza na ich temat jest najbardziej istotna. Podobnie jak w przypadku wielkości budżetu, także i z punktu widzenia czasu trwania prawidłowością było, że w grupie o najdłuższym czasie realizacji występowały prawie wyłącznie przedsięwzięcia z obszaru administracja. Tabela 2. Wielkość budżetu badanych przedsięwzięć informatycznych Wielkość Liczba Skumulowowana [%] [%] budżetu w zł projektów liczba projektów skumulowany do ,07 36,07 do ,15 67,21 do ,48 78,69 do ,64 80,33 do ,56 86,89 ponad ,11 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Czas realizacji projektu Tabela 3. Czas realizacji badanych przedsięwzięć informatycznych Liczba projektów Skumulowowana liczba projektów [%] [%] skumulowany do tygodnia ,11 13,11 do miesiąca ,11 26,23 do 3 miesięcy ,11 39,34 do 6 miesięcy ,03 57,38 do roku ,31 78,69 ponad rok ,31 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Dodatkowo na rys. 1 jest przedstawiony rozkład klas badanych projektów IT. Autor w prowadzonych analizach stosował kilka odmiennych definicji tego pojęcia i tym samym różnych algorytmów obliczania tej cechy. Przedstawiony na rysunku rozkład bazuje na normalizacji kategorii wielkości budżetu i czasu realizacji za pomocą 6-punktowej skali

8 typu Likerta (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o najniższym budżecie tu do zł albo o najkrótszym czasie realizacji tu do tygodnia itd.), a następnie na obliczaniu klasy projektu jako średniej arytmetycznej z tak znormalizowanego budżetu i czasu ,1% Liczba obserwacji ,1% 14,8% 14,8% 13,1% 13,1% Klasa projektu Rysunek 1. Rozkład klas badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Z budżetem i czasem realizacji jest ściśle powiązany trzeci z wymiarów przedsięwzięć, tj. zakres. Mimo że został on opisany w załącznikach do ankiet, nie jest w opracowaniu, ze względu na jego ograniczone ramy, szerzej prezentowany. Dla porządku należy jednak zaznaczyć, że 6 W prowadzonych analizach wartość klasy projektu była też obliczana jako wartość pierwiastka kwadratowego z iloczynu znormalizowanych wartości budżetu i czasu oraz jako odcięta część całkowita z tak obliczonej wartości. W związku z tym, że rozkłady klas projektów niezależnie od zastosowanego algorytmu były zbliżone, ze względu na ograniczone ramy artykułu, prezentowany jest tylko jeden z nich.

9 analiza wykazała, że mamy do czynienia z bardzo zróżnicowanymi typologicznie przedsięwzięciami informatycznymi, przy czym przeważają projekty sieciowo-internetowe oraz wdrożenia rozwiązań zintegrowanych, o charakterze modernizacyjnym i usprawniającym. Dodatkowo trzeba wskazać, że wprowadzane rozwiązania zdecydowanie częściej niż na przykład w grupie przedsiębiorstw (przemysłowych, handlowych itd.) były oparte na aplikacjach firm polskich (np. w obszarze edukacja znaczny udział miały systemy Sigma Optivum firmy Vulcan, a w sferze zdrowie parokrotnie pojawiały się produkty firm Kamsoft i Optimus). 4. Wybrane oceny wyników badanych przedsięwzięć Prezentację i omówienia listy czynników sukcesu należy zdaniem autora poprzedzić ocenami wyników badanych przedsięwzięć, gdyż istotnym jest przy identyfikowaniu tych czynników, jak zakończyły się analizowane przedsięwzięcia informatyczne i jaka jest o nich opinia ankietowanych. W badaniu posłużono się zarówno ilościowymi ocenami zgodności, jak i ocenami jakościowymi. Te pierwsze dotyczyły zgodności budżetu i czasu 7. Ze względu na ograniczone ramy artykułu zostały pominięte szczegółowe zestawienia wartości obu cech i ich rozkłady. Zastąpiono je wynikową miarą zgodności kontraktowej 8. Jej wartość jest obli- 7 Zgodność budżetu mierzono relacją między rzeczywistym kosztem przedsięwzięcia a budżetem zaplanowanym podczas inicjowania projektu, natomiast zgodność czasu oceniano relacją między rzeczywistym czasem realizacji przedsięwzięcia a czasem zaplanowanym podczas inicjowania projektu lub relacją terminów zakończenia rzeczywistego i planowanego. W ankietach posługiwano się przy ocenie każdej z badanych cech sześcioma klasami zgodności. W przypadku budżetu poszczególne klasy zostały zdefiniowane następująco: (1) koszt ponad 100% > budżet,, (2) koszt do 100% > budżet, (3) koszt do 50% > budżet, (4) koszt do 25% > budżet, (5) koszt budżet i (6) koszt < budżet. Analogicznie określono klasy zgodności czasu realizacji. Por. M. Dyczkowski, Czynniki, op. cit., s. 49, M. Dyczkowski, Wyniki, op. cit., s. 132 i M. Dyczkowski, Ocena, op. cit., tab. 5 i 6. 8 Zaproponowana nazwa miary wynika z tego, że budżet i czas realizacji są obok zakresu podstawowymi parametrami projektów IT zapisywanymi w dokumentacjach umów na ich realizację, poczynając od SIWZ, kończąc na ostatecznych wersjach umów handlowych.

10 czana w analogiczny sposób jak w przypadku klasy projektu, a więc jako średnia arytmetyczna ze znormalizowanych wartości zgodności budżetu i czasu (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o najniższej zgodności, natomiast 6 takim, w których jest ona najwyższa) ,8% 25 Liczba obserwacji ,3% 10 14,8% 5 3,3% 3,3% 6,6% Klasa zgodności kontraktowej Rysunek 2. Rozkład zgodności kontraktowej badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Na rys. 2 jest przedstawiony rozkład tak obliczonej zgodności kontraktowej przedsięwzięć informatycznych zrealizowanych w badanych instytucjach publicznych. Widać z niego wyraźnie, że w ocenie ankietowanych projekty charakteryzowała wysoka i/lub bardzo wysoka zgodność kontraktowa (dla 72,1% wartość tej miary wynosi 5 lub 6, co świadczy, że ich koszt był mniejszy albo mieścił się w ramach zaplanowanego budżetu oraz zostały one wykonane przed albo w terminie). Średnia wartość

11 zgodności kontraktowej dla zbadanej grupy wynosi 4,23, a więc przekładając uzyskany wynik na szkolną skalę ocen daje to więcej niż dobry, ale mniej niż dobry plus. Uzupełniając te informacje, trzeba dodać, że podana wartość jest wynikową wyższej zgodności budżetu (4,62) od zgodności czasu realizacji (4,33). Natomiast w poszczególnych sferach działalności średnia wartość zgodności kontraktowej wyniosła odpowiednio: administracja 3,94, edukacja 4,67 i zdrowie 4,5, a więc projekty w instytucjach administracji publicznej uzyskały w przeprowadzonym badaniu wyraźnie niższą ocenę. Jakościowe badanie zgodności przedsięwzięć prowadzono w dwóch ujęciach, które umownie nazwano: zgodnością pierwotną oraz zgodnością ostateczną. Zgodność pierwotną oceniano poprzez porównanie posiadanych cech i realizowanych przez produkt będący wynikiem przedsięwzięcia funkcji, z pierwotną specyfikacją wymagań użytkownika, sporządzoną podczas inicjowania projektu, natomiast w zgodności ostatecznej dodatkowo uwzględniano dynamikę projektu, a więc zmiany wymagań wprowadzone w trakcie realizacji przedsięwzięcia 9. Także w przypadku tych cech ze względu na ograniczone ramy artykułu zostały pominięte szczegółowe zestawienia wartości i ich rozkłady. Zastąpiono je wynikową miarą zgodności funkcjonalnej 10. Jej wartość jest obliczana w podobny sposób jak w przypadku zgodności kontraktowej, a więc jako średnia arytmetyczna ze znormalizowanych wartości zgodności pierwotnej i ostatecznej (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o zgodności nie- 9 W ankietach posłużono się przy ocenie zgodności pierwotnej i ostatecznej ośmioma klasami, dla których przyjęto następujące określenia: (1) niedostateczna (dla zgodności poniżej 40%),, (2) bardzo niska (ponad 40%), (3) niska (ponad 50%), (4) częściowa (ponad 60%), (5) średnia (ponad 70%), (6) wysoka (ponad 80%), (7) bardzo wysoka (ponad 90%) i pełna ( 100%). Por. M. Dyczkowski, Czynniki, op. cit., s. 49, M. Dyczkowski, Wyniki, op. cit., s. 133 oraz M. Dyczkowski, Ocena, op. cit., tab. 7 i Zaproponowana nazwa miary wynika z tego, że oceny zgodności pierwotnej i ostatecznej koncentrują się na funkcjonalności (cechach użytkowych) produktów i/lub usług informatycznych.

12 dostatecznej, natomiast 8 gdyż skala jest w tym przypadku 8-punktowa takim, w których jest ona pełna) ,9% 27,9% ,7% Liczba obserwacji ,4% 4 6,6% 2 0 1,6% Klasa zgodności funkcjonalnej Rysunek 3. Rozkład zgodności funkcjonalnej badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Na rys. 3 jest przedstawiony rozkład tak obliczonej zgodności funkcjonalnej przedsięwzięć informatycznych objętych badaniem w instytucjach publicznych. Widać z niego wyraźnie, że w ocenach ankietowanych dominują wartości wysoka i bardzo wysoka (po 27,9% wskazań). Jeżeli dodamy do tego projekty o pełnej zgodności, to łącznie wymagania funkcjonalne są spełniane na poziomie ponad 80% i wyższym przez produkty i/lub usługi wytworzone w 72,2% zbadanych przedsięwzięć informatycznych. Średnia wartość zgodności funkcjonalnej dla zbadanej grupy wynosi 5,69, natomiast w poszczególnych sferach działalności odpowiednio:

13 administracja 5,62, edukacja 6,13 i zdrowie 5,33. W związku z odmienną skalą, aby zapewnić porównywalność ocen zgodności kontraktowej i funkcjonalnej, można posłużyć się zaproponowanym w 2004 roku przez Love i Iraniego 11 wskaźnikiem IT bi (IT benchmark index), który jest obliczany według formuły: w IT bi =,(0 ITbi 1) A* N gdzie w to waga/wartość oceny, A to najwyższa możliwa waga/wartość, a N to liczba uzyskanych ocen (respondentów). Tak obliczona zgodność funkcjonalna wynosi 0,711 i jest niewiele wyższa od wyliczonej w analogiczny sposób zgodności kontraktowej, która równa się 0,705. Dodatkowo zbierano dane o uogólnionej jakościowej ocenie wyników badanych przedsięwzięć informatycznych, do pomiaru której użyto miary stopnia zaspokojenia potrzeb, wymagań i oczekiwań użytkowników przez produkt i/lub usługę, będący wynikiem przedsięwzięcia po przekazaniu go do użytkowania. W uproszczeniu można przyjąć, że jest to podejście w dużej mierze zgodne ze współczesnymi koncepcjami zarządzania jakością, gdzie najistotniejsze jest subiektywne odczucie satysfakcji z użytkowania wytworzonego i/lub zakupionego produktu czy usługi. Użyta skala miar jakościowych była oparta na 4-stopniowej skali typu Likerta, a więc możliwe było normalizowanie uzyskanych wyników do akademickiej skali ocen (2 5). Rozkład tak wyrażonych klas jakości prezentuje rys. 4a. Mimo ogólnie dobrych ocen (udział projektów, których wynikiem były produkty uzyskujące noty wysoką i pełną wyniósł 11 Podano za pracą O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy, Critical Success Factors for Construction ICT Projects Some Empirical Evidence and Lessons for Emerging Economics. ITCon, vol. 12 (2007), s. 236.

14 65,5%) należy zauważyć, że wynik przedsięwzięć publicznych jest znacznie niższy od uzyskanego przez wszystkie zbadane projekty (tu udział najlepszych not to 79,1%). Podobnie gorsza była znormalizowana do akademickiej skali ocen miara satysfakcji, która w prezentowanej grupie miała średnią wartość 3,8 wobec 3,95 dla ogółu przedsięwzięć ,5% 30 47,5% Liczba obserwacji ,1% 18,0% ,3% 5 0 3,3% ,2% 4,9% (a) (b) Rysunek 4. Rozkłady klas (a) znormalizowanej jakości i (b) wyniku badanych projektów Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Uzupełnieniem ocen zbadanych przedsięwzięć IT jest przedstawiony na rys. 4b rozkład klas ich wyniku. Użyta przez autora miara określa wynik projektu jako funkcję znormalizowanych miar zgodności kontraktowej, zgodności funkcjonalnej, jakości wyniku oraz klasy projektu, przez co uwzględnia wpływ złożoności przedsięwzięcia informatycznego na osiągane efekty 12. Jak widać ponad połowa projektów (55,7%) znalazła się w dwóch najwyższych klasach oceny, co jest zjawiskiem pozytywnym. Średnia wartość tej miary wynosi 3,69 (w poszczególnych sfe- 12 W prowadzonych analizach wartość klasy wyniku projektu były obliczana według kilku formuł przetwarzających wartość cech cząstkowych w poszczególnych zestawach danych, m.in. jako: średnia arytmetyczna, pierwiastek iloczynu, odcięta część całkowita z pierwiastka iloczynu oraz jako wskaźnik bazujący na indeksie typu IT bi. W związku z tym, że rozkłady klas wyniku projektów niezależnie od zastosowanego algorytmu były zbliżone, ze względu na ograniczone ramy artykułu, prezentowany jest tylko jeden z nich, tj. rozkład oparty na średniej arytmetycznej.

15 rach działalności odpowiednio: administracja 3,62, edukacja 4,0 i zdrowie 3,5), a wartość wskaźnika typu IT bi 0,615. Miary te są wprawdzie także niższe niż w przypadku ogółu zgromadzonych w repozytorium autora przedsięwzięć informatycznych, ale i tak szczególnie na tle medialnych ocen efektów informatyzacji są dobre. Dlatego ważne są opinie respondentów, od których te oceny uzyskano o czynnikach, które ich zdaniem przyczyniły się do sukcesu badanych przedsięwzięć. Informacje na ten temat zawiera następny punkt opracowania. 5. Krytyczne czynniki sukcesu badanych przedsięwzięć Opracowując kwestionariusz ankietowy, który został następnie użyty do zbierania materiału faktograficznego na temat czynników sukcesu, autor skorzystał z list takich czynników dostępnych w literaturze przedmiotu 13, z których wybrał piętnaście najczęstszych i uznanych za najważniejsze (por. tab. 4). Przyjął bowiem założenie, że ankieterom łatwiej będzie pozyskiwać opinie metodą wyboru z listy możliwości, niż drogą formułowania odpowiedzi. Kwestionariusz uzupełniono o możliwość dodawania czynników spoza listy, ale opcja ta była używana bardzo 13 W pierwszej kolejności były to wyniki badań Standish Group opublikowane w kolejnych wydaniach Kronik Chaosu (por. B. Czarnacka-Chrobot, Z najnowszych Kronik Chaosu Standish Group, czyli czy uczymy się na błędach? W: J.K. Grabara, J.S. Nowak [Red.] Efektywność zastosowań systemów informatycznych. WNT, Warszawa 2004, s ), które następnie poszerzono o czynniki najczęściej wskazywane w pracach innych autorów (dla obszaru projektów publicznych były to m.in. opracowania: D. Allen, T. Kern, M. Havenhand, ERP Critical Success Factors: an exploration of the contextual factors in public sector institutions. W: Proceedings of the 35 th Hawaii International Conference on System Sciences, IEEE Computer Society 2002, rys. 1; Z. Deželak, S. Sternad, S. Bobek, Comparative Analysis of E-Business Implementation Critical Success Factors. W: Scientific Papers of University of Maribor, Organizacija, vol. 39, no. 3, March 2006,, s ; J.L. Nielsen, Critical Success Factors for Implementing an ERP system in a University Environment: A Case Study from the Australian HES. Faculty of Engineering and Information Technology, Griffith University, June 2002; R. Plant, L. Willcocks, Critical Success Factors in International ERP Implementations: A Case Research Approach. Working Paper Series no 145. London School of Economics and Political Science, Department of Information Systems, London May 2006, tab. 1; O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy Critical, op. cit. s. 234) i w powoływanych tam opracowaniach, a także wynikające z własnych doświadczeń i obserwacji autora.

16 rzadko (tylko 21 razy na 393 poprawnie wypełnione ankiety). Należy zaznaczyć, że KCS nie tylko wybierano, ale także określano ich wagę poprzez przypisanie im liczby porządkowej z przedziału 1-16, wyznaczającej ich pozycję na liście 14 czynników. Jeżeli dany czynnik nie miał znaczenia można go było pominąć. W tab. 4 są zaprezentowane przetworzone dane na temat krytycznych czynników sukcesu dla badanych przedsięwzięć informatycznych. W kolumnie 4 umieszczono informację o miejscach poszczególnych KCS (pozwala to na porównanie z podobnymi listami opracowanymi przez innych autorów; w tab. 4 pokazano w kolumnach 2 i 3 w celach porównawczych listy KCS opublikowane przez Standish Group). Natomiast w kolumnie 5 jest podana waga poszczególnych KCS 15, a w kolumnie 6 indeks oparty na wskaźniku porównawczym typu IT bi. Dodanie tego indeksu ma na celu zagwarantowanie porównywalności przedstawionych wyników z podobnymi listami opracowywanymi na bazie badań, których autorzy korzystali z innych skal ocen. Jest to zgodne jak wskazano wcześniej z propozycją przedstawioną w 2004 roku przez Love i Iraniego dla prowadzących takie badania. Analizując materiał zebrany w tab. 4 można wyciągnąć kilka istotnych wniosków odnoszących się do krytycznych czynników sukcesu przedsięwzięć IT zrealizowanych w badanych instytucjach publicznych. Po pierwsze, porównując kolumny 2 i 3 z kolumną 4 można zauważyć, że w ograniczonym zakresie są one zgodne z rezultatami uzyskanymi przez Standish Group, publikowanymi w kolejnych Kronikach Chaosu. 14 Trzeba dodać, że określoną pozycję na liście mógł zajmować więcej niż jeden z czynników, jeżeli były one zdaniem oceniającego równoważne, tj. więcej niż jednej pozycji można było przypisać taką samą liczbę. 15 Podana wartość jest średnią arytmetyczną ze znormalizowanych wg 6-punktowej skali typu Likerta wag przypisanych poszczególnym KCS przez respondentów (gdzie 1 oznacza całkowity brak wpływu danego KCS na wynik projektu, natomiast 6 wpływ najsilniejszy).

17 Tabela 4. Krytyczne czynniki sukcesu badanych przedsięwzięć informatycznych Opisowe określenie krytycznego czynnika sukcesu (KCS) Zaangażowanie przyszłego użytkownika (użytkowników) Wsparcie zarządu (kierownictwa, sponsora) organizacji (klienta) miejsca KCS wg Kronik Chaosu Standish Group KCS projektów publicznych wg badania własnego miejsce waga indeks ,43 0, ,98 0,664 Doświadczony kierownik projektu ,20 0,699 Jasne cele biznesowe projektu ,87 0,811 Minimalizacja zakresu (skrócenie etapów planowania, podział na podprojekty) Sprawny proces ustalania wymagań (potrzeb, oczekiwań) Zastosowanie standardów infrastruktury (sprzętowej, programowej) Praca zgodnie z formalną metodyką (zarządzania i/lub realizacyjną) Wiarygodne oszacowania parametrów projektu (czasu, budżetu) Wysoko wykwalifikowany i właściwe dobrany zespół projektowy Zespół projektowy skupiony wyłącznie na projekcie (wydzielony strukturalnie i w wymaganym wymiarze czasu) Sprawna komunikacja w zespole i w relacjach zespół otoczenie (komunikowanie się, dokumentowanie prac i udostępnianie ich wyników członkom zespołu) Korzystanie z programów wspomagających procesy zarządzania i/lub realizacyjne Ścisłe powiązanie celów przedsięwzięcia ze strategią biznesową organizacji (klienta) Powiązanie celów przedsięwzięcia z osobistymi celami członków zespołu (motywowanie) ,30 0,549 7* 6 1 5,00 0, ,48 0, ,18 0, ,20 0,699 3* 3* 3 4,85 0,809 brak brak 10 3,87 0,645 brak brak 8 4,18 0,697 brak brak 14 2,57 0,429 brak brak 11 3,79 0,631 brak brak 15 2,39 0,399 Inne ,16 0,194 Źródło: opracowanie własne na podstawie pracy B. Czarnacka-Chrobot, Z najnowszych, op. cit., s oraz wyników badań autora. 16 Znak * przy numerach miejsc oznacza częściową zgodność danego opisu z czynnikiem sukcesu z pozycji o tym numerze, występującym w opracowaniach Standish Group. Por. B. Czarnacka- Chrobot, Z najnowszych, op. cit., s

18 KCS1 KCS2 KCS3 KCS4 KCS5 KCS6 KCS7 KCS8 KCS9 KCS10 KCS11 KCS12 KCS13 Miejsca wg średniej wagi wskazania KCS14 KCS15 KCS16 Wszystkie projekty Projekty publiczne Krytyczne czynniki sukcesu Rysunek 5. Krytyczne czynniki sukcesu projektów publicznych na tle wszystkich projektów Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Świadczy to o ich ograniczonej uniwersalności 17. Należy przy tym dodać, że zjawisko lokalności KCS, które potwierdzono niniejszymi badaniami odnosi się nie tylko do przedsięwzięć IT prowadzonych w sferze publicznej. Widać to wyraźnie na rys. 5, na którym miejsca poszczególnych KCS, określone na podstawie średniej wagi wskazania 18 dla opisywanej grupy projektów publicznych, zestawiono z danymi dla ogółu projektów, których charakterystyki zebrał autor. Najwyraźniej ograniczoną uniwersalność KCS w stosunku do informacji Standish Group (w tab. 4 różnica miejsc 5) można zaobserwować dla następujących czynników: 17 Tezę o ograniczonej uniwersalności krytycznych czynników sukcesu potwierdzają także raporty z badań przeprowadzonych przez różne zespoły w kilkunastu krajach, które również wskazują, że istotność, kolejność czy waga KCS są inne w gospodarkach wysoko rozwiniętych niż w rozwijających się, odmienne w krajach o różnych kulturach czy też w różnych typach przedsięwzięć (np. projektach klasycznych i projektach e-biznesowych). Por. m.in. D. Allen, T. Kern, M. Havenhand, ERP, op. cit.; Z. Deželak, S. Sternad, S. Bobek, Comparative, op. cit.; R. Plant, L. Willcocks, Critical, op. cit.; O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy Critical, op. cit. 18 Dla indeksu opartego na wskaźniku porównawczym typu IT bi kolejność KCS jest taka sama.

19 wsparcie zarządu (KCS2), minimalizacja zakresu (KCS5), sprawny proces ustalania wymagań (KCS6) oraz praca zgodnie z formalną metodyką (KCS8). Natomiast za specyficzny dla projektów IT realizowanych w instytucjach publicznych można uznać czynnik zastosowanie standardów infrastruktury (KCS7), gdyż w tej grupie według respondentów jego istotność jest znacznie wyższa i zajmuje on 4 miejsce, podczas gdy dla ogółu zbadanych przedsięwzięć jest na miejscu 9 (por. rys. 5). Po drugie, warto pokreślić, że badania przeprowadzone przez autora wskazują na duże znaczenie KCS związanych ze zorientowanym na efektywność IT podejściem do informatyzacji, gdyż czołową pozycję zajmują (por. tab. 4 i rys. 5): sprawny proces ustalania wymagań (KCS6, który jest na 1 miejscu w grupie projektów prowadzonych w instytucjach publicznych i jest to miejsce o jedną pozycję wyższe niż w przypadku ogółu zbadanych przez autora przedsięwzięć oraz o 5-6 pozycji lepsze niż w Kronikach Chaosu), jasne cele biznesowe projektu (KCS4 miejsce 2, wprawdzie o jedną pozycję niższe niż dla wszystkich projektów, ale o 2 lokaty lepsze niż w badaniach Standish Group), a dodatkowo pojawiło się sporo wskazań na ścisłe powiązanie celów przedsięwzięcia ze strategią biznesową organizacji (klienta) (KCS14 zajmuje miejsca 11). Po trzecie, ważne jest także zwłaszcza w kontekście tematyki opracowania zauważenie przez ankietowanych istotnej roli krytycznych czynników sukcesu związanych z szeroko rozumianym zarządzaniem opartym na wiedzy. W tym obszarze mieszczą się takie KCS jak (por. tab. 4 i rys. 5): sprawny proces ustalania wymagań (potrzeb, oczekiwań) (KCS6 jest na 1 miejscu), wysoko wykwalifikowany i właściwe dobrany

20 zespół projektowy (KCS10 zajmuje miejsce 3), doświadczony kierownik projektu (KCS3 znalazł się na 6-7 miejscu), wiarygodne oszacowania parametrów projektu (czasu, budżetu ) (KCS9 zajmuje miejsce 6-7) oraz sprawna komunikacja w zespole i w relacjach zespół otoczenie (komunikowanie się, dokumentowanie prac i udostępnianie ich wyników wszystkim członkom zespołu) (KCS12 jest na 8 miejscu). Po czwarte, pewnym zaskoczeniem przynajmniej dla autora jest stosunkowo mała rola KCS związanych z metodycznym podejściem do zarządzania przedsięwzięciami IT i jego wspomaganiem odpowiednim oprogramowaniem, takich jak: praca zgodnie z formalną metodyką (zarządzania i/lub realizacyjną) (KCS8 zajmuje odległe 13 miejsce) oraz korzystanie z programów wspomagających procesy zarządzania i/lub realizacyjne (KCS13 jest jeszcze dalej, bo na 14 miejscu). Wydaje się, że pewnym wytłumaczeniem jest dość znaczny udział w analizowanej próbie przedsięwzięć małych i średnich (projekty klas 1 3 stanowiły 59% w grupie publiczne ; por. rys. 1), gdzie nie są one newralgiczne. Wreszcie po piąte, znacznie mniejsze znaczenie istotnych w warunkach amerykańskich (1-2 miejsca według Standish Group, potwierdzane przez wcześniej powoływane badania z innych krajów) takich czynników jak: wsparcie zarządu (kierownictwa, sponsora) organizacji (klienta) (KCS2 zajmuje miejsce 9) oraz zaangażowanie przyszłego użytkownika (użytkowników) (KCS1 jest na 5 miejscu), pozwala sformułować dwie opinie: 1. wielu zarządzających polskimi instytucjami publicznymi mimo deklaracji oraz opracowywanych coraz to nowych inicjatyw i programów nie przywiązuje w dalszym ciągu należytej wagi do informa-

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów

Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów Izabela Kula, Marlena Plebańska Politechnika Warszawska Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów W referacie zaprezentowano metodykę i wyniki badania przeprowadzonego wśród studentów

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania:

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania: Załącznik nr 8 do Regulaminu Okresowego Oceniania ów UE w Katowicach ARKUSZ OCENY PRACOWNIKA NIEBĘDĄCEGO NAUCZYCIELEM AKADEMICKIM Imię i Nazwisko Stanowisko Jednostka organizacyjna Przypomnienie podstawowych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Komputer i Internet w procesie zdobywania wiedzy przez studentów I roku Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Jana Długosza w Częstochowie

Komputer i Internet w procesie zdobywania wiedzy przez studentów I roku Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Jana Długosza w Częstochowie Komputer i Internet w procesie zdobywania wiedzy przez studentów I roku Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Jana Długosza w Częstochowie Magdalena Biernacka 1*, Hubert Dróżdż 2, Ewa Mandowska

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Zintegrowane Zarządzanie Portfelem IT W dzisiejszym świecie czołowi użytkownicy IT podejmują inicjatywy dopasowania IT do strategii

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami edycja 15 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr nr 1/2012 i 15/2012 organizowanego przez Wydział Informatyki i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. Porównanie podstawowych metodyk

Zarządzanie projektami. Porównanie podstawowych metodyk Zarządzanie projektami Porównanie podstawowych metodyk Porównanie podstawowych metodyk w zarządzaniu projektami PRINCE 2 PMBOK TENSTEP AGILE METODYKA PRINCE 2 Istota metodyki PRINCE 2 Project IN Controlled

Bardziej szczegółowo

3. FUNKCJONOWANIE PRZEDSZKOLA W ŚRODOWISKU LOLALNYM

3. FUNKCJONOWANIE PRZEDSZKOLA W ŚRODOWISKU LOLALNYM SKUTECZNOŚĆ PODEJMOWANYCH DZIAŁAŃ NA RZECZ PROMOCJI WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I. PLAN Obszar ewaluacji Korelacja problematyki z zewnętrznym wymaganiem m Cele prowadzonej ewaluacji wewnętrznej Zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013

Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013 Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013 Raport z badania Chełm 2013 Metody i cele badania Ankieta studencka jest podstawowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji uczniowskiego projektu edukacyjnego

Regulamin realizacji uczniowskiego projektu edukacyjnego Regulamin realizacji uczniowskiego projektu edukacyjnego Ogólne zasady realizacji projektów 1. Projekt edukacyjny jest realizowany przez zespół uczniów pod opieką nauczyciela, zwanego Opiekunem projektu,

Bardziej szczegółowo

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych?

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Opracowanie: Cezary Konrad Wójcik, Politechnika Poznańska 18 czerwca 2007r. 1 Pomysł na projekt Wybór r odpowiedniego programu Dostosowanie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NEOFILOLOGII

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NEOFILOLOGII UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NEOFILOLOGII A l e k s a n d r a Ł u c z a k Nauczanie języka angielskiego dla celów specjalistycznych. Konstrukcja i ewaluacja programu nauczania. Promotor: Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00

Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Regulamin usługi Wdrożenie nowych proinnowacyjnych usług sprzyjających dyfuzji innowacji w sektorze MSP nr umowy: U- POIG.05.02.00-00-016/10-00 Projekt realizowany jest w ramach Działania 5.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000 Mariusz J. Ligarski, Joanna Krysztofiuk, Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000, Problemy jakości, 2005, nr 10, s. 32-39. Mariusz J. Ligarski, Joanna

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE Temat pracy Problemowe ujęcie tematu pracy Nowatorski charakter Oryginalność ujęcia tematu Powiązanie tematu pracy z problematyką stażu, praktyk, realnym

Bardziej szczegółowo

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 Kierunek Turystyka i Rekreacja Poziom kształcenia II stopień Rok/Semestr 1/2 Typ przedmiotu (obowiązkowy/fakultatywny) obowiązkowy y/ ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki RAPORT z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Nazwa projektu: Profesjonalizacja i konkurencyjność szkolenia specjalistyczne dla instalatorów i projektantów instalacji wodociągowych

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG

Szanowni Państwo, Z poważaniem. dr Maciej Dębski. Koordynator merytoryczny projektu DBAM O MÓJ Z@SIĘG Szanowni Państwo, cieszymy się, że wyrazili Państwo zainteresowanie wzięciem udziału w projekcie pt. DBAM O MÓJ Z@SIĘG. Zapraszamy Państwa do wspólnej realizacji poświęconych zjawisku uzależnienia od telefonu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

5. Analiza odchyleń plan - wykonano

5. Analiza odchyleń plan - wykonano Kluge P.D. et al.: Skrypt do przedmiotu Podstawy controllingu 38 5. Analiza odchyleń plan - wykonano Zgodność pomiędzy danymi rzeczywistymi a zaplanowanymi występuje rzadko (także przy konsekwentnym wykorzystywaniu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGIKA ZAWODOWYCH NA KIERUNKU

PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGIKA ZAWODOWYCH NA KIERUNKU PAŃSTWOWA SZKOŁA WYŻSZA IM. PAPIEŻA JANA PAWŁA II W BIAŁEJ PODLASKIEJ WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I NAUK SPOŁECZNYCH KATEDRA NAUK HUMANISTYCZNYCH I SPOŁECZNYCH ZAKŁAD PEDAGOGIKI PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel Jerzy Berdychowski Informatyka w turystyce i rekreacji Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu Microsoft Excel Warszawa 2006 Recenzenci prof. dr hab. inż. Tomasz Ambroziak prof. dr hab. inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli

Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli raport z badań w Zespole Szkół Publicznych nr 1 w Pleszewie Opracowanie: Halina Rembowska Małgorzata Borowczyk Anna Kostka Adam Lis Karol Trawiński

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią RECOGNITION OF PRIOR LEARNING AND VALIDATIONOF NON-FORMAL AND INFORMAL LEARNING, A CHALLENGE FOR POLISH HIGHER EDUCATION SYSTEM University

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii

SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Statystyka i demografia Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_8 Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce

Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce Projekt: Formalne i nieformalne instytucje opieki w Polsce. Etap pierwszy prac Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce Potrzeby informacyjne interesariuszy

Bardziej szczegółowo

CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2. UMIE STOSOWAĆ METODY PRACY NAUKOWEJ 6

CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2. UMIE STOSOWAĆ METODY PRACY NAUKOWEJ 6 CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2.ROZSZERZYŁ SWOJĄ WIEDZĘ O OPISYWANYM W PRACY ZAGADNIENIU 3.DOSTRZEGA PRAWIDŁOWOŚCI WYSTĘPUJĄCE

Bardziej szczegółowo

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Metody analizy przestrzennej Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Wersja: 1.0 17.06.2015 r. Wstęp W dokumencie przedstawiono skróconą wersję pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych.

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna.

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Witamy na Konferencji otwarcia Projektu Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Jakie tematy zostaną poruszone Ogólne informacje o Projekcie Ogólny zarys Projektu Problem,

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Źródło: www.economist.com

Badania marketingowe. Źródło: www.economist.com Źródło: www.economist.com Czy zdarzyło Ci się, że wniosek jakiegoś badania rynkowego Cię zaskoczył? Czy zastanawiasz się wówczas nad okresem, w którym badanie zostało przeprowadzone? Metodyką badania?

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania:

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania: ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO NA STANOWISKU DYPLOMOWANEGO BIBLIOTEKARZA LUB DYPLOMOWANEGO PRACOWNIKA DOKUMENTACJI I INFORMACJI NAUKOWEJ Przypomnienie podstawowych zasad oceniania: Celem

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik Ocena efektywności pracy Opracowanie: Aneta Stosik Zarządzanie zasobami ludzkimi Strategiczne i spójne podejście do zarządzania najbardziej wartościowymi aktywami organizacji Proces celowego grupowania

Bardziej szczegółowo

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt 0-618 Lublin tel. (+8 81) 58 7 1/ fax (+8 81) 58 5 80 Przedmiot: Rok: INF I Inżynieria Semestr: V Rodzaj zajęć i liczba godzin: Studia stacjonarne Studia niestacjonarne Wykład 0 1 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Dokument sporządzony na posiedzeniu WKJK WPiT w dn. 22.05.2014 r. Badanie zostało przeprowadzone w semestrze zimowym roku akademickiego 2013/2014.

Dokument sporządzony na posiedzeniu WKJK WPiT w dn. 22.05.2014 r. Badanie zostało przeprowadzone w semestrze zimowym roku akademickiego 2013/2014. Raport wyników badania ankietowego, dotyczącego oceny nauczyciela akademickiego w zakresie wypełniania przez niego obowiązków dydaktycznych, na Wydziale Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa Dokument sporządzony

Bardziej szczegółowo

Akredytacja i certyfikacja IPMA Student z perspektywy asesora

Akredytacja i certyfikacja IPMA Student z perspektywy asesora Akredytacja i certyfikacja IPMA Student z perspektywy asesora dr inż. Bogumił Dałkowski Asesor IPMA Stowarzyszenie IPMA Polska, poprzez program akredytacji IPMA Student, oferuje uczelniom wyższym możliwość

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

CEZARY ŁOTYS Zasady tworzenia projektów wykorzystania IT w rozwiązywaniu lokalnych problemów. I. Planowanie projektowe Aby wiedzieć co robić w tym roku, musisz wiedzieć gdzie chcesz być za lat dziesięć

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby 1.10.2011-30.04.2013 WYKONAWCA: HABITAT SP. Z O.O. UL. 10 LUTEGO 37/5 GDYNIA SPIS TREŚCI Sprawozdanie z działań ewaluacyjnych... 3 1.

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Projekt zmian w ocenie parametrycznej i kategoryzacji jednostek naukowych w 2017 roku. Konferencja MNiSW i KEJN Warszawa, 18 lutego 2015 r.

Projekt zmian w ocenie parametrycznej i kategoryzacji jednostek naukowych w 2017 roku. Konferencja MNiSW i KEJN Warszawa, 18 lutego 2015 r. Projekt zmian w ocenie parametrycznej i kategoryzacji jednostek naukowych w 2017 roku Konferencja MNiSW i KEJN Warszawa, 18 lutego 2015 r. Projekt został opracowany przez KEJN po licznych konsultacjach

Bardziej szczegółowo

Luty 2014. Raport. Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości

Luty 2014. Raport. Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości Luty 2014 Raport Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości Spis treści Spis treści... Wprowadzenie... O badaniu... Grupa docelowa...

Bardziej szczegółowo

Regulamin seminariów magisterskich (dyplomowych) i uzyskiwania tytułu zawodowego magistra lub licencjata w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Praca magisterska (dyplomowa) jest najważniejszą

Bardziej szczegółowo

Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji. Artur Kowalski Prometriq

Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji. Artur Kowalski Prometriq Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji Artur Kowalski Prometriq Wrocław, 19-11-2009 Jest tylko jedna strategia sukcesu Polega ona na precyzyjnym zdefiniowaniu docelowego odbiorcy i zaoferowaniu

Bardziej szczegółowo

I. Analiza ryzyka Bancassurance ocena zakładu ubezpieczeń

I. Analiza ryzyka Bancassurance ocena zakładu ubezpieczeń Poznań, 04.05.2015 r. Oferta sprzedaży modeli do analiz bankowych: - analiza ryzyka Bancassurance ocena zakładu ubezpieczeń, - zarządzanie projektami, - opracowywanie i monitorowanie harmonogramu realizacji

Bardziej szczegółowo

Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku

Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku fot. Shutterstock / Olesya Feketa 1 Od nowej podstawy programowej do nowej formuły sprawdzianu Rozpoczynający się rok szkolny będzie dla II etapu

Bardziej szczegółowo

Ankieta Magisterska. 2. Dla osób, które na powyższe pytanie odpowiedziały TAK. Czy była (jest) to mała biblioteka gminna?

Ankieta Magisterska. 2. Dla osób, które na powyższe pytanie odpowiedziały TAK. Czy była (jest) to mała biblioteka gminna? Ankieta Magisterska 1. Czy Pan/i pracuje lub kiedykolwiek pracował w bibliotece publicznej (oprócz praktyk zawodowych)? TAK 4 (10,5%) NIE 34 (89,5%) TAK 13 (72,2%) NIE 5 (27,8%) TAK 17 (30,4%) NIE 39 (69,6%)

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA. AMADEUS Selling Platform. AMADEUS Selling Platform. Jerzy Berdychowski. Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu.

INFORMATYKA. AMADEUS Selling Platform. AMADEUS Selling Platform. Jerzy Berdychowski. Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu. Jerzy Berdychowski JERZY BERDYCHOWSKI INFORMATYKA INFORMATYKA W W TURYSTYCE I REKREACJI Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu I REKREACJI AMADEUS Selling Platform Materiały do zajęć z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Doradztwo podatkowe polski ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

2 Zarówno zanonimizowany zbiór danych ilościowych, jak i opis jego struktury powinny mieć format csv:

2 Zarówno zanonimizowany zbiór danych ilościowych, jak i opis jego struktury powinny mieć format csv: Zbiór danych ilościowych: 1 Na każdą "bazę danych" składa się zanonimizowany zbiór danych ilościowych zebranych w badaniu oraz opis jego struktury (codebook). 2 Zarówno zanonimizowany zbiór danych ilościowych,

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 21.06.2005 r. 4. Planowanie eksperymentów symulacyjnych Podczas tego etapu ważne jest określenie typu rozkładu badanej charakterystyki. Dzięki tej informacji

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Załącznik nr 5b do Uchwały nr 21/2013 Senatu KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Profil kształcenia Nazwa jednostki realizującej moduł/przedmiot: Kontakt (tel./email): Osoba odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

INTERNETOWE CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI AKADEMICKIEJ - ICPA

INTERNETOWE CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI AKADEMICKIEJ - ICPA ICPA Regulamin uczestnictwa Strona 1 z 5 REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROGRAMIE INTERNETOWE CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI AKADEMICKIEJ - ICPA realizowanym w pilotażowej edycji na terenie woj. dolnośląskiego w

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI INFORMATYCZNYMI

STUDIA PODYPLOMOWE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI INFORMATYCZNYMI Zeszyty Naukowe Wydziału Informatycznych Technik Zarządzania Wyższej Szkoły Informatyki Stosowanej i Zarządzania Współczesne Problemy Zarządzania Nr 1/2011 STUDIA PODYPLOMOWE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI INFORMATYCZNYMI

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja Automatycznych Testów Regresywnych

Optymalizacja Automatycznych Testów Regresywnych Optymalizacja Automatycznych Testów Regresywnych W Organizacji Transformującej do Agile Adam Marciszewski adam.marciszewski@tieto.com Agenda Kontekst projektu Typowe podejście Wyzwania Cel Założenia Opis

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W OBSZARZE ZARZĄDZANIA DOKUMENTACJĄ W PRZEDSIĘBIORSTWACH MSP REGIONU ŁÓDZKIEGO

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W OBSZARZE ZARZĄDZANIA DOKUMENTACJĄ W PRZEDSIĘBIORSTWACH MSP REGIONU ŁÓDZKIEGO WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W OBSZARZE ZARZĄDZANIA DOKUMENTACJĄ W PRZEDSIĘBIORSTWACH MSP REGIONU ŁÓDZKIEGO Irena JAŁMUŻNA, Anna WALASZCZYK, Marek SEKIETA Streszczenie: Zarządzanie dokumentacją

Bardziej szczegółowo

AuditSolutions OFERTA WSPÓŁPRACY. Bezpieczeństwo Informacji. Systemy Teleinformatyczne. Wymiana Informacji. Rozwiązania dla sektora publicznego

AuditSolutions OFERTA WSPÓŁPRACY. Bezpieczeństwo Informacji. Systemy Teleinformatyczne. Wymiana Informacji. Rozwiązania dla sektora publicznego AuditSolutions Rozwiązania dla sektora publicznego Bezpieczeństwo Informacji Systemy Teleinformatyczne Wymiana Informacji OFERTA WSPÓŁPRACY Nowy obowiązek w zakresie przetwarzania informacji szansa czy

Bardziej szczegółowo

WYNAGRODZENIA OSÓB ROZPOCZYNAJĄCYCH PRACĘ W 2008 ROKU

WYNAGRODZENIA OSÓB ROZPOCZYNAJĄCYCH PRACĘ W 2008 ROKU WYNAGRODZENIA OSÓB ROZPOCZYNAJĄCYCH PRACĘ W 2008 ROKU Artykuł pochodzi z portalu wynagrodzenia.pl Miło nam oddać do Państwa rąk wyniki piątego (jubileuszowego) Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń. Tradycyjnie

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku

EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku SYLWIA JASKUŁA PEDAGOGIUM Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie AKREDYTACJA EWALUACJA etymolog ia określeń

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI

PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 80 Electrical Engineering 2014 Michał SZYMACZEK* Sławomir ISKIERKA** PROBLEMY WIELOKRYTERIALNE W ZARZĄDZANIU PROGRAMAMI INFORMATYCZNYMI Autorzy identyfikują

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI Wersja z dnia 1 kwietnia 2015 r. WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI stanowiące uzupełnienie Zasad

Bardziej szczegółowo

(Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa. Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa

(Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa. Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa (Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 24 października 2012 Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning Discipline seminar 1: Multimedia in education and e-learning Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator dr Maria Zając

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA KOMPETENCJI PRACOWNIKÓW ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH W SFERZE KULTURY

DIAGNOZA KOMPETENCJI PRACOWNIKÓW ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH W SFERZE KULTURY DIAGNOZA KOMPETENCJI PRACOWNIKÓW ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH W SFERZE KULTURY BADANIE ANKIETOWE RAPORT CZĄSTKOWY Warszawa, grudzień 2013 Celem badania ankietowego było otrzymanie informacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 września 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 283 W WARSZAWIE W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

Warszawa, dnia 15 września 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 283 W WARSZAWIE W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Warszawa, dnia 15 września 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO PRZEDSZKOLA NR 283 W WARSZAWIE W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U.

Bardziej szczegółowo

MĘŻCZYŹNI KOBIETY. 18-30 lat 31-40 lat 41-50 lat 51-60 lat 61-70 lat powyżej 70 lat

MĘŻCZYŹNI KOBIETY. 18-30 lat 31-40 lat 41-50 lat 51-60 lat 61-70 lat powyżej 70 lat Raport oraz wnioski końcowe z przeprowadzonego badania stopnia satysfakcji klientów Urzędu Miasta Wodzisławia Śląskiego sporządzony w dniu 19 czerwca 215 roku Badanie stopnia satysfakcji klientów Urzędu

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Systemu Transferu Technologii w Politechnice Wrocławskiej

Koncepcja Systemu Transferu Technologii w Politechnice Wrocławskiej Koncepcja Systemu Transferu Technologii w Politechnice Wrocławskiej Tomasz Cichocki, Grzegorz Gromada Seminarium Transfer wyników badań naukowych do gospodarki Wrocław, 15 maja 2012r. Agenda Potrzeba komercjalizacji

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 01/2012/IMF

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 01/2012/IMF Intermentoring w małej firmie zarządzanie kompetencjami projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE NR 01/2012/IMF Warszawa, 25.05.2012

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

11. Weryfikacja osiągnięcia kierunkowych efektów kształcenia. Prodziekan ds. Nauczania W8

11. Weryfikacja osiągnięcia kierunkowych efektów kształcenia. Prodziekan ds. Nauczania W8 KARTA PROCESU Oznaczenie procesu/ dokumentu Nr wydania -00-00-00-00 I-05-4 Strona/stron / Nazwa:. Weryfikacja osiągnięcia kierunkowych efektów kształcenia Cel procesu Właściciel procesu Dokumenty formalizujące

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Zarządzanie Projektami

STUDIA PODYPLOMOWE Zarządzanie Projektami STUDIA PODYPLOMOWE Zarządzanie Projektami (Program studiów) Opracowanie: dr inż. Jacek Jakieła Program studiów Zarządzanie projektami 2 CEL STUDIÓW, ADRESAT I PROFIL ABSOLWENTA Studia podyplomowe Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I ZAWODOWYCH W MOŃKACH RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ OBSZAR I

ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I ZAWODOWYCH W MOŃKACH RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ OBSZAR I ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH I ZAWODOWYCH W MOŃKACH RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ OBSZAR I EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIAŁALNOŚCI STATUTOWEJ SZKOŁY LUB

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej.

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia informacyjna 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn 3. POZIOM STUDIÓW: inżynierskie 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: 1/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Feature Driven Development

Feature Driven Development Feature Driven Development lekka metodyka tworzenia oprogramowania Kasprzyk Andrzej IS II Wstęp Feature Driven Development (FDD) to metodyka tworzenia oprogramowania, która wspomaga zarządzanie fazami

Bardziej szczegółowo