Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego"

Transkrypt

1 dr Mirosław Dyczkowski Katedra Teorii Informatyki Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wiedza o krytycznych czynnikach sukcesu jako istotny element poprawy efektywności przedsięwzięć informatycznych w sferze zarządzania publicznego 1. Wprowadzenie W ostatnich latach zastosowania technologii informacyjnych stały się jednym z najważniejszych kierunków doskonalenia procesów zarządzania w sferze publicznej. W Polsce informatyzacja tego obszaru nabrała przyspieszenia w ramach unijnych programów przedakcesyjnych. Po naszym przystąpieniu do struktur europejskich działania te są jeszcze mocniej wspomagane z budżetu Unii i w pełni wpisane w strategie i programy wspólnotowe. Rośnie liczba prowadzonych projektów oraz przeznaczane na nie środki 1, zwłaszcza że zasilaniu ze źródeł zewnętrznych często towarzyszy wkład własny. Aby ponoszone nakłady przyniosły oczekiwane rezultaty, przedsięwzięcia informatyczne w sferze zarządzania publicznego, powinna cechować m.in. efektywność, odnoszona zarówno do samego procesu realizacyjnego, jak i do produktów i/lub usług będących ich 1 Większość informacji na temat programów informatyzacji państwa i społeczeństwa oraz realizowanych projektów, w tym: podstawowe inicjatywy unijne i krajowe oraz dokumenty strategiczne, analizy i raporty, opisy projektów rządowych (m.in. takich projektów jak: Ikonka, econtentplus i Wrota Polski), ponadsektorowych (m.in. takich jak: e-puap, STAP, CEPiK i Centralne Rejestry Państwowe), sektorowych (m.in. takich jak: e-deklaracje, e-poltax i PESEL2) czy regionalnych (m.in. portale Wrota poszczególnych województw czy regionów), regulacji ustanawiających dla nich ramy organizacyjno-prawne itp. znajduje się na stronach ministerstw odpowiedzialnych i/lub koordynujących poszczególne obszary informatyzacji oraz w portalach informacyjnych odpowiednich programów i projektów. Zob. m.in. witryny czy oraz umieszczone tam łącza do innych stron i/lub dokumentów.

2 wynikiem. Prowadząc badania efektywności projektów informatycznych przedmiotem oceny jest na ogół zgodność w układzie plan wykonanie podstawowych ich wymiarów, takich jak: zakres, czas, budżet i jakość. Miary te i specyfikujące je szczegółowe metryki, wprawdzie nie do końca oddają specyfikę obszaru IT, ale ze względu na ich uniwersalny charakter oraz fakt, są one istotnym elementem umów definiujących przedsięwzięcia informatyczne oraz procedur ich ewaluacji, są one powszechnie stosowane w takich analizach 2. Autor niniejszego opracowania od kilku lat bada różne aspekty procesów organizowania i realizacji przedsięwzięć informatycznych. Od 2004 roku jednym z ważnych celów badań stała się identyfikacja krytycznych czynników sukcesu 3. Aby było możliwe wartościowanie i weryfikowanie tych czynników, gromadzone są dane o skuteczności i efektywności realizacyjnej przedsięwzięć, obrazujące zgodność czasową, kosztową i funkcjonalną projektów oraz poziom spełniania przez zaimplementowane rozwiązania wymagań użytkowników. Celem niniejszego opracowania jest szersza prezentacja wyników analiz krytycznych czynników sukcesu przedsięwzięć informatycznych prowadzonych w sektorze publicznym. 2 W praktyce stosuje się w tym obszarze wiele modeli badawczych, ale na ogół wszystkie sprowadzają się do porównywania specyfikacji funkcjonalnych, informacyjnych, technicznych itd. planowanych produktów informatycznych z uzyskanymi wynikami oraz zaplanowanych zasobów (budżety, harmonogramy, zakupy usług itd.) z rzeczywistym ich zużyciem (kosztami, terminami itp.). Por. H. Dudycz, M. Dyczkowski, Efektywność przedsięwzięć informatycznych. Podstawy metodyczne pomiaru i przykłady zastosowań. Wydawnictwo AE, Wrocław 2006, rozdz. 2 i 3. 3 Zebrany w trakcie tych badań materiał autor częściowo zaprezentował m.in. w pracach: M. Dyczkowski, Czynniki sukcesu przedsięwzięć informatycznych. Wstępne wyniki badania ankietowego. W: Ryzyko Przedsięwzięć Informatycznych RPI Politechnika Szczecińska, Wydział Informatyki, Szczecin 2005, s ; M. Dyczkowski, Wyniki badania kluczowych czynników sukcesu przedsięwzięć informatycznych. W: A. Nowicki [Red.] Informatyka ekonomiczna zeszyt nr 9. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej, Wrocław 2006 nr 1144, s ; M. Dyczkowski, Ocena przebiegu i efektów przedsięwzięć informatycznych. Wybrane wyniki badań porównawczych z lat W: T. Porębska-Miąc, H. Sroka [Red.] Systemy wspomagania organizacji SWO Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej, Katowice 2007 (w druku).

3 2. Podstawowe informacje o badaniu i jego środowisku Wybór tematyki badania wynikał z przeświadczenia autora, że znajomość tzw. krytycznych czynników sukcesu (KCS; ang. CSF critical success factors) pozwolić powinna na poprawę efektywności przedsięwzięć informatycznych oraz produktów uzyskiwanych w ich wyniku. Pozyskanie takiej wiedzy i jej zastosowanie w praktyce umożliwia bowiem stworzenie środowiska, które sprzyja pojawianiu się i utrzymywaniu warunków sprzyjających osiągnięciu założonych wyników projektów, a zapobiega i/lub ogranicza zasięg występowania zjawisk negatywnych. Dla autora, jako nauczyciela akademickiego, wiedza taka oprócz walorów poznawczych czy utylitarnych, ma także wymiar edukacyjny (dydaktyczny i szkoleniowo-doradczy). Zbieranie materiału źródłowego na potrzeby badania zostało przeprowadzone przez autora w dużej mierze przy pomocy studentów (jednolitych stacjonarnych i zaocznych studiów magisterskich oraz niestacjonarnych magisterskich studiów uzupełniających) w ramach przedmiotów Zintegrowane gospodarcze systemy informacyjne, Zarządzanie przedsięwzięciami informacyjnymi oraz Organizacja i zarządzanie przedsięwzięciami informatycznymi, wykładanych na wrocławskiej Akademii Ekonomicznej. Wybór tej właśnie grupy studentów wynikał z dwóch podstawowych powodów. Po pierwsze, byli oni w większości zatrudnieni w jednostkach, które właśnie prowadziły lub niedawno zakończyły badane przedsięwzięcia informatyczne, a więc mieli ułatwiony dostęp do danych o ich charakterystykach i przebiegu. Często był to nawet udział bezpośredni, gdyż studenci jako pracownicy różnych działów, zarówno merytorycznych, jak i służb informatycznych wchodzili w skład zespołów projektowych, w tym w tak istotnych rolach, jak użytkownicy klu-

4 czowi lub kierownicy projektów. Po drugie, co nie mniej ważne, w trakcie zajęć uzyskali oni podstawową wiedzę z zakresu złożonych systemów informatycznych, metodyk ich implementowania i oceny oraz zarządzania przedsięwzięciami informatycznymi itd. Posiadanie tej wiedzy znacznie ułatwiło prowadzenie badania, zarówno poprawne wypełnianie ankiety, jak i zbieranie danych uzupełniających. Miało też walor edukacyjny, gdyż studenci mogli zweryfikować w praktyce nabyte na uczelni umiejętności. Badania zostały przeprowadzone w dwóch cyklach. Pierwszy z nich zrealizowano w okresie październik 2004 czerwiec 2005, natomiast drugi od kwietnia 2006 do marca 2007 roku. W pierwszym cyklu zebrano dane o charakterystykach ponad 250 przedsięwzięć informatycznych, z których po weryfikacji materiału do dalszej analizy przyjęto 190. Podobną liczbę ankiet uzyskano w drugim cyklu, z tym że pozytywnie zweryfikowano nieco więcej, bo 203 zestawy danych. W ten sposób powstało repozytorium opisów i metryk projektowych, które w chwili obecnej zawiera 393 zestawy danych, z których każdy opisuje 50 cech ilościowych i jakościowych projektów IT, 9 charakterystyk opisowych i typologicznych obiektów, w których je prowadzono oraz 4 atrybuty umożliwiające weryfikację zebranych opisów (m.in. dane ankietera i jego źródła informacji). Repozytorium jest aktualnie przechowywane i przetwarzane w dwóch formatach plików, z których podstawowym są arkusze (skoroszyty) programu Statistica (*.sta), a uzupełniającym arkusze (skoroszyty) programu Excel (*.xls). W związku z tym, że zawiera ono zestawy danych na temat przedsięwzięć prowadzonych w różnych branżach (największymi grupami są przedsiębiorstwa przemysłowe oraz handlowe, które łącznie stanowią nieco ponad 50% ogółu przebadanych firm), do analiz przedstawionych w niniejszym opracowaniu zgodnie z jego te-

5 matyką został wyselekcjonowany podzbiór, w którym znalazły się te zestawy, dla których cecha branża (identyfikująca podstawowy rodzaj prowadzonej działalności) miała wartość administracja (administracja publiczna, rządowa i samorządowa) lub edukacja (oświata, szkolnictwo/nauka wszystkich szczebli) lub zdrowie (ochrona zdrowia). Podzbiór ten zawiera charakterystyki 61 instytucji publicznych i zrealizowanych w nich przedsięwzięć informatycznych (arkusz źródłowy programu Statitica ma wymiary 61 przypadków * 63 zmienne). Tabela 1. Struktura instytucji publicznych w których analizowano przedsięwzięcia informatyczne Struktura badanych instytucji publicznych Wielkość instytucji Złożoność struktury Skala działania Sfera (obszar działania instytucji) Administracja Edukacja Zdrowie Razem Liczba [%] Liczba [%] Liczba [%] Liczba [%] Razem wg branż 34 55, , , ,00 Mikro (1-9) 0 0,00 0 0, ,00 3 4,92 Mała (10-49) 14 41, ,67 1 8, ,07 Średnia (50-249) 8 23, , , ,15 Duża ( ) 6 17,65 1 6, , ,03 Wielka ( 2000) 6 17,65 0 0,00 0 0,00 6 9,84 Jedna jednostka, jedna lokalizacja Wiele jednostek, jedna lokalizacja Wiele jednostek, wiele lokalizacji 18 52, , , ,38 3 8, , , , ,24 1 6, , ,15 Lokalna 18 52, , , ,54 Regionalna 7 20, , , ,23 Ogólnokrajowa 9 26, , , ,31 Międzynarodowa 0 0,00 1 6, ,67 3 4,92 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. W tab. 1 zestawiono najważniejsze informacje o strukturze instytucji publicznych, w których były prowadzone zbadane projekty. Jak widać była ona bardzo zróżnicowana, zarówno pod względem wielkości instytu-

6 cji 4, ich złożoności strukturalno-przestrzennej, jak i skali prowadzonej działalności. Wynikało to z dużej różnorodności obiektów, nawet działających w tym samym obszarze Charakterystyka badanych przedsięwzięć Podobnie jak same obiekty były zróżnicowane opisane w ankietach przedsięwzięcia informatyczne, o czym świadczą przedstawione w tym punkcie informacje obrazujące wielkość ich budżetu i czasu realizacji oraz opisujące syntetycznie ich zakres. W tab. 2 zawarto dane o wielkości budżetu, natomiast w tab. 3 o czasie realizacji, czyli dwóch najważniejszych wymiarach badanych projektów. Analizując je widać, że wprawdzie dominują przedsięwzięcia o ograniczonym budżecie (w 67,21% jego wielkość wynosiła poniżej zł), ale trzeba też zauważyć istotny w kontekście tematyki artykułu spory udział projektów wymagających znacznych nakładów finansowych (budżet powyżej 1 mln miało 19,67% przedsięwzięć, przy czym grupa powyżej 5 mln to aż 13,11% ich ogólnej liczby). W tej ostatniej podgrupie znalazły się prawie wyłącznie projekty prowadzone w jednostka administracji publicznej. Natomiast jeżeli chodzi o czas realizacji, to stosunkowo dużo ankiet opisywało dłużej trwające przedsięwzięcia 4 Wielkość instytucji mierzono w sposób uproszczony, posługując się wyłącznie liczbą zatrudnionych pracowników, przy czym przyjęte kryterium grupowania jest zgodne z systemami statystyki państwowej (GUS) i unijnej (Eurostat). 5 Dla porządku należy wskazać, że w grupie administracja najwięcej było jednostek samorządowych (urzędy gminy, miasta i gminy, miasta, starostwa oraz ich wydzielone struktury, np. ośrodki pomocy społecznej, urzędy pracy, inspektoraty nadzoru budowlanego itp., pojawił się też jeden urząd marszałkowski) i administracji rządowej (szczebla wojewódzkiego i centralnego, m.in. elementy struktury MSWiA oraz jednostki podległe Ministerstwom Sprawiedliwości sądy i prokuratury oraz Transportu GDDKiA). Natomiast w grupie edukacja przeważały szkoły i zespoły szkół różnych szczebli (od podstawowych, poprzez ponadpodstawowe, po wyższe, głównie publicznych, ale były też niepubliczne), wystąpiły też takie jednostki, jak duża biblioteka czy okręgowa komisja egzaminacyjna. Grupa zdrowie została zdominowana przez przychodnie (ogólne i specjalistyczne, publiczne i niepubliczne), ale pojawiły się też takie obiekty, jak zespoły uzdrowisk, apteki i ich mini sieci oraz szpital.

7 informatyczne (projekty dłuższe niż pół roku stanowiły 42,62% ogółu), co jest ważne z punktu widzenia badania czynników sukcesu, gdyż właśnie wtedy wiedza na ich temat jest najbardziej istotna. Podobnie jak w przypadku wielkości budżetu, także i z punktu widzenia czasu trwania prawidłowością było, że w grupie o najdłuższym czasie realizacji występowały prawie wyłącznie przedsięwzięcia z obszaru administracja. Tabela 2. Wielkość budżetu badanych przedsięwzięć informatycznych Wielkość Liczba Skumulowowana [%] [%] budżetu w zł projektów liczba projektów skumulowany do ,07 36,07 do ,15 67,21 do ,48 78,69 do ,64 80,33 do ,56 86,89 ponad ,11 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Czas realizacji projektu Tabela 3. Czas realizacji badanych przedsięwzięć informatycznych Liczba projektów Skumulowowana liczba projektów [%] [%] skumulowany do tygodnia ,11 13,11 do miesiąca ,11 26,23 do 3 miesięcy ,11 39,34 do 6 miesięcy ,03 57,38 do roku ,31 78,69 ponad rok ,31 100,00 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Dodatkowo na rys. 1 jest przedstawiony rozkład klas badanych projektów IT. Autor w prowadzonych analizach stosował kilka odmiennych definicji tego pojęcia i tym samym różnych algorytmów obliczania tej cechy. Przedstawiony na rysunku rozkład bazuje na normalizacji kategorii wielkości budżetu i czasu realizacji za pomocą 6-punktowej skali

8 typu Likerta (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o najniższym budżecie tu do zł albo o najkrótszym czasie realizacji tu do tygodnia itd.), a następnie na obliczaniu klasy projektu jako średniej arytmetycznej z tak znormalizowanego budżetu i czasu ,1% Liczba obserwacji ,1% 14,8% 14,8% 13,1% 13,1% Klasa projektu Rysunek 1. Rozkład klas badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Z budżetem i czasem realizacji jest ściśle powiązany trzeci z wymiarów przedsięwzięć, tj. zakres. Mimo że został on opisany w załącznikach do ankiet, nie jest w opracowaniu, ze względu na jego ograniczone ramy, szerzej prezentowany. Dla porządku należy jednak zaznaczyć, że 6 W prowadzonych analizach wartość klasy projektu była też obliczana jako wartość pierwiastka kwadratowego z iloczynu znormalizowanych wartości budżetu i czasu oraz jako odcięta część całkowita z tak obliczonej wartości. W związku z tym, że rozkłady klas projektów niezależnie od zastosowanego algorytmu były zbliżone, ze względu na ograniczone ramy artykułu, prezentowany jest tylko jeden z nich.

9 analiza wykazała, że mamy do czynienia z bardzo zróżnicowanymi typologicznie przedsięwzięciami informatycznymi, przy czym przeważają projekty sieciowo-internetowe oraz wdrożenia rozwiązań zintegrowanych, o charakterze modernizacyjnym i usprawniającym. Dodatkowo trzeba wskazać, że wprowadzane rozwiązania zdecydowanie częściej niż na przykład w grupie przedsiębiorstw (przemysłowych, handlowych itd.) były oparte na aplikacjach firm polskich (np. w obszarze edukacja znaczny udział miały systemy Sigma Optivum firmy Vulcan, a w sferze zdrowie parokrotnie pojawiały się produkty firm Kamsoft i Optimus). 4. Wybrane oceny wyników badanych przedsięwzięć Prezentację i omówienia listy czynników sukcesu należy zdaniem autora poprzedzić ocenami wyników badanych przedsięwzięć, gdyż istotnym jest przy identyfikowaniu tych czynników, jak zakończyły się analizowane przedsięwzięcia informatyczne i jaka jest o nich opinia ankietowanych. W badaniu posłużono się zarówno ilościowymi ocenami zgodności, jak i ocenami jakościowymi. Te pierwsze dotyczyły zgodności budżetu i czasu 7. Ze względu na ograniczone ramy artykułu zostały pominięte szczegółowe zestawienia wartości obu cech i ich rozkłady. Zastąpiono je wynikową miarą zgodności kontraktowej 8. Jej wartość jest obli- 7 Zgodność budżetu mierzono relacją między rzeczywistym kosztem przedsięwzięcia a budżetem zaplanowanym podczas inicjowania projektu, natomiast zgodność czasu oceniano relacją między rzeczywistym czasem realizacji przedsięwzięcia a czasem zaplanowanym podczas inicjowania projektu lub relacją terminów zakończenia rzeczywistego i planowanego. W ankietach posługiwano się przy ocenie każdej z badanych cech sześcioma klasami zgodności. W przypadku budżetu poszczególne klasy zostały zdefiniowane następująco: (1) koszt ponad 100% > budżet,, (2) koszt do 100% > budżet, (3) koszt do 50% > budżet, (4) koszt do 25% > budżet, (5) koszt budżet i (6) koszt < budżet. Analogicznie określono klasy zgodności czasu realizacji. Por. M. Dyczkowski, Czynniki, op. cit., s. 49, M. Dyczkowski, Wyniki, op. cit., s. 132 i M. Dyczkowski, Ocena, op. cit., tab. 5 i 6. 8 Zaproponowana nazwa miary wynika z tego, że budżet i czas realizacji są obok zakresu podstawowymi parametrami projektów IT zapisywanymi w dokumentacjach umów na ich realizację, poczynając od SIWZ, kończąc na ostatecznych wersjach umów handlowych.

10 czana w analogiczny sposób jak w przypadku klasy projektu, a więc jako średnia arytmetyczna ze znormalizowanych wartości zgodności budżetu i czasu (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o najniższej zgodności, natomiast 6 takim, w których jest ona najwyższa) ,8% 25 Liczba obserwacji ,3% 10 14,8% 5 3,3% 3,3% 6,6% Klasa zgodności kontraktowej Rysunek 2. Rozkład zgodności kontraktowej badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Na rys. 2 jest przedstawiony rozkład tak obliczonej zgodności kontraktowej przedsięwzięć informatycznych zrealizowanych w badanych instytucjach publicznych. Widać z niego wyraźnie, że w ocenie ankietowanych projekty charakteryzowała wysoka i/lub bardzo wysoka zgodność kontraktowa (dla 72,1% wartość tej miary wynosi 5 lub 6, co świadczy, że ich koszt był mniejszy albo mieścił się w ramach zaplanowanego budżetu oraz zostały one wykonane przed albo w terminie). Średnia wartość

11 zgodności kontraktowej dla zbadanej grupy wynosi 4,23, a więc przekładając uzyskany wynik na szkolną skalę ocen daje to więcej niż dobry, ale mniej niż dobry plus. Uzupełniając te informacje, trzeba dodać, że podana wartość jest wynikową wyższej zgodności budżetu (4,62) od zgodności czasu realizacji (4,33). Natomiast w poszczególnych sferach działalności średnia wartość zgodności kontraktowej wyniosła odpowiednio: administracja 3,94, edukacja 4,67 i zdrowie 4,5, a więc projekty w instytucjach administracji publicznej uzyskały w przeprowadzonym badaniu wyraźnie niższą ocenę. Jakościowe badanie zgodności przedsięwzięć prowadzono w dwóch ujęciach, które umownie nazwano: zgodnością pierwotną oraz zgodnością ostateczną. Zgodność pierwotną oceniano poprzez porównanie posiadanych cech i realizowanych przez produkt będący wynikiem przedsięwzięcia funkcji, z pierwotną specyfikacją wymagań użytkownika, sporządzoną podczas inicjowania projektu, natomiast w zgodności ostatecznej dodatkowo uwzględniano dynamikę projektu, a więc zmiany wymagań wprowadzone w trakcie realizacji przedsięwzięcia 9. Także w przypadku tych cech ze względu na ograniczone ramy artykułu zostały pominięte szczegółowe zestawienia wartości i ich rozkłady. Zastąpiono je wynikową miarą zgodności funkcjonalnej 10. Jej wartość jest obliczana w podobny sposób jak w przypadku zgodności kontraktowej, a więc jako średnia arytmetyczna ze znormalizowanych wartości zgodności pierwotnej i ostatecznej (gdzie wartość 1 jest nadawana projektom o zgodności nie- 9 W ankietach posłużono się przy ocenie zgodności pierwotnej i ostatecznej ośmioma klasami, dla których przyjęto następujące określenia: (1) niedostateczna (dla zgodności poniżej 40%),, (2) bardzo niska (ponad 40%), (3) niska (ponad 50%), (4) częściowa (ponad 60%), (5) średnia (ponad 70%), (6) wysoka (ponad 80%), (7) bardzo wysoka (ponad 90%) i pełna ( 100%). Por. M. Dyczkowski, Czynniki, op. cit., s. 49, M. Dyczkowski, Wyniki, op. cit., s. 133 oraz M. Dyczkowski, Ocena, op. cit., tab. 7 i Zaproponowana nazwa miary wynika z tego, że oceny zgodności pierwotnej i ostatecznej koncentrują się na funkcjonalności (cechach użytkowych) produktów i/lub usług informatycznych.

12 dostatecznej, natomiast 8 gdyż skala jest w tym przypadku 8-punktowa takim, w których jest ona pełna) ,9% 27,9% ,7% Liczba obserwacji ,4% 4 6,6% 2 0 1,6% Klasa zgodności funkcjonalnej Rysunek 3. Rozkład zgodności funkcjonalnej badanych projektów informatycznych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Na rys. 3 jest przedstawiony rozkład tak obliczonej zgodności funkcjonalnej przedsięwzięć informatycznych objętych badaniem w instytucjach publicznych. Widać z niego wyraźnie, że w ocenach ankietowanych dominują wartości wysoka i bardzo wysoka (po 27,9% wskazań). Jeżeli dodamy do tego projekty o pełnej zgodności, to łącznie wymagania funkcjonalne są spełniane na poziomie ponad 80% i wyższym przez produkty i/lub usługi wytworzone w 72,2% zbadanych przedsięwzięć informatycznych. Średnia wartość zgodności funkcjonalnej dla zbadanej grupy wynosi 5,69, natomiast w poszczególnych sferach działalności odpowiednio:

13 administracja 5,62, edukacja 6,13 i zdrowie 5,33. W związku z odmienną skalą, aby zapewnić porównywalność ocen zgodności kontraktowej i funkcjonalnej, można posłużyć się zaproponowanym w 2004 roku przez Love i Iraniego 11 wskaźnikiem IT bi (IT benchmark index), który jest obliczany według formuły: w IT bi =,(0 ITbi 1) A* N gdzie w to waga/wartość oceny, A to najwyższa możliwa waga/wartość, a N to liczba uzyskanych ocen (respondentów). Tak obliczona zgodność funkcjonalna wynosi 0,711 i jest niewiele wyższa od wyliczonej w analogiczny sposób zgodności kontraktowej, która równa się 0,705. Dodatkowo zbierano dane o uogólnionej jakościowej ocenie wyników badanych przedsięwzięć informatycznych, do pomiaru której użyto miary stopnia zaspokojenia potrzeb, wymagań i oczekiwań użytkowników przez produkt i/lub usługę, będący wynikiem przedsięwzięcia po przekazaniu go do użytkowania. W uproszczeniu można przyjąć, że jest to podejście w dużej mierze zgodne ze współczesnymi koncepcjami zarządzania jakością, gdzie najistotniejsze jest subiektywne odczucie satysfakcji z użytkowania wytworzonego i/lub zakupionego produktu czy usługi. Użyta skala miar jakościowych była oparta na 4-stopniowej skali typu Likerta, a więc możliwe było normalizowanie uzyskanych wyników do akademickiej skali ocen (2 5). Rozkład tak wyrażonych klas jakości prezentuje rys. 4a. Mimo ogólnie dobrych ocen (udział projektów, których wynikiem były produkty uzyskujące noty wysoką i pełną wyniósł 11 Podano za pracą O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy, Critical Success Factors for Construction ICT Projects Some Empirical Evidence and Lessons for Emerging Economics. ITCon, vol. 12 (2007), s. 236.

14 65,5%) należy zauważyć, że wynik przedsięwzięć publicznych jest znacznie niższy od uzyskanego przez wszystkie zbadane projekty (tu udział najlepszych not to 79,1%). Podobnie gorsza była znormalizowana do akademickiej skali ocen miara satysfakcji, która w prezentowanej grupie miała średnią wartość 3,8 wobec 3,95 dla ogółu przedsięwzięć ,5% 30 47,5% Liczba obserwacji ,1% 18,0% ,3% 5 0 3,3% ,2% 4,9% (a) (b) Rysunek 4. Rozkłady klas (a) znormalizowanej jakości i (b) wyniku badanych projektów Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Uzupełnieniem ocen zbadanych przedsięwzięć IT jest przedstawiony na rys. 4b rozkład klas ich wyniku. Użyta przez autora miara określa wynik projektu jako funkcję znormalizowanych miar zgodności kontraktowej, zgodności funkcjonalnej, jakości wyniku oraz klasy projektu, przez co uwzględnia wpływ złożoności przedsięwzięcia informatycznego na osiągane efekty 12. Jak widać ponad połowa projektów (55,7%) znalazła się w dwóch najwyższych klasach oceny, co jest zjawiskiem pozytywnym. Średnia wartość tej miary wynosi 3,69 (w poszczególnych sfe- 12 W prowadzonych analizach wartość klasy wyniku projektu były obliczana według kilku formuł przetwarzających wartość cech cząstkowych w poszczególnych zestawach danych, m.in. jako: średnia arytmetyczna, pierwiastek iloczynu, odcięta część całkowita z pierwiastka iloczynu oraz jako wskaźnik bazujący na indeksie typu IT bi. W związku z tym, że rozkłady klas wyniku projektów niezależnie od zastosowanego algorytmu były zbliżone, ze względu na ograniczone ramy artykułu, prezentowany jest tylko jeden z nich, tj. rozkład oparty na średniej arytmetycznej.

15 rach działalności odpowiednio: administracja 3,62, edukacja 4,0 i zdrowie 3,5), a wartość wskaźnika typu IT bi 0,615. Miary te są wprawdzie także niższe niż w przypadku ogółu zgromadzonych w repozytorium autora przedsięwzięć informatycznych, ale i tak szczególnie na tle medialnych ocen efektów informatyzacji są dobre. Dlatego ważne są opinie respondentów, od których te oceny uzyskano o czynnikach, które ich zdaniem przyczyniły się do sukcesu badanych przedsięwzięć. Informacje na ten temat zawiera następny punkt opracowania. 5. Krytyczne czynniki sukcesu badanych przedsięwzięć Opracowując kwestionariusz ankietowy, który został następnie użyty do zbierania materiału faktograficznego na temat czynników sukcesu, autor skorzystał z list takich czynników dostępnych w literaturze przedmiotu 13, z których wybrał piętnaście najczęstszych i uznanych za najważniejsze (por. tab. 4). Przyjął bowiem założenie, że ankieterom łatwiej będzie pozyskiwać opinie metodą wyboru z listy możliwości, niż drogą formułowania odpowiedzi. Kwestionariusz uzupełniono o możliwość dodawania czynników spoza listy, ale opcja ta była używana bardzo 13 W pierwszej kolejności były to wyniki badań Standish Group opublikowane w kolejnych wydaniach Kronik Chaosu (por. B. Czarnacka-Chrobot, Z najnowszych Kronik Chaosu Standish Group, czyli czy uczymy się na błędach? W: J.K. Grabara, J.S. Nowak [Red.] Efektywność zastosowań systemów informatycznych. WNT, Warszawa 2004, s ), które następnie poszerzono o czynniki najczęściej wskazywane w pracach innych autorów (dla obszaru projektów publicznych były to m.in. opracowania: D. Allen, T. Kern, M. Havenhand, ERP Critical Success Factors: an exploration of the contextual factors in public sector institutions. W: Proceedings of the 35 th Hawaii International Conference on System Sciences, IEEE Computer Society 2002, rys. 1; Z. Deželak, S. Sternad, S. Bobek, Comparative Analysis of E-Business Implementation Critical Success Factors. W: Scientific Papers of University of Maribor, Organizacija, vol. 39, no. 3, March 2006,, s ; J.L. Nielsen, Critical Success Factors for Implementing an ERP system in a University Environment: A Case Study from the Australian HES. Faculty of Engineering and Information Technology, Griffith University, June 2002; R. Plant, L. Willcocks, Critical Success Factors in International ERP Implementations: A Case Research Approach. Working Paper Series no 145. London School of Economics and Political Science, Department of Information Systems, London May 2006, tab. 1; O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy Critical, op. cit. s. 234) i w powoływanych tam opracowaniach, a także wynikające z własnych doświadczeń i obserwacji autora.

16 rzadko (tylko 21 razy na 393 poprawnie wypełnione ankiety). Należy zaznaczyć, że KCS nie tylko wybierano, ale także określano ich wagę poprzez przypisanie im liczby porządkowej z przedziału 1-16, wyznaczającej ich pozycję na liście 14 czynników. Jeżeli dany czynnik nie miał znaczenia można go było pominąć. W tab. 4 są zaprezentowane przetworzone dane na temat krytycznych czynników sukcesu dla badanych przedsięwzięć informatycznych. W kolumnie 4 umieszczono informację o miejscach poszczególnych KCS (pozwala to na porównanie z podobnymi listami opracowanymi przez innych autorów; w tab. 4 pokazano w kolumnach 2 i 3 w celach porównawczych listy KCS opublikowane przez Standish Group). Natomiast w kolumnie 5 jest podana waga poszczególnych KCS 15, a w kolumnie 6 indeks oparty na wskaźniku porównawczym typu IT bi. Dodanie tego indeksu ma na celu zagwarantowanie porównywalności przedstawionych wyników z podobnymi listami opracowywanymi na bazie badań, których autorzy korzystali z innych skal ocen. Jest to zgodne jak wskazano wcześniej z propozycją przedstawioną w 2004 roku przez Love i Iraniego dla prowadzących takie badania. Analizując materiał zebrany w tab. 4 można wyciągnąć kilka istotnych wniosków odnoszących się do krytycznych czynników sukcesu przedsięwzięć IT zrealizowanych w badanych instytucjach publicznych. Po pierwsze, porównując kolumny 2 i 3 z kolumną 4 można zauważyć, że w ograniczonym zakresie są one zgodne z rezultatami uzyskanymi przez Standish Group, publikowanymi w kolejnych Kronikach Chaosu. 14 Trzeba dodać, że określoną pozycję na liście mógł zajmować więcej niż jeden z czynników, jeżeli były one zdaniem oceniającego równoważne, tj. więcej niż jednej pozycji można było przypisać taką samą liczbę. 15 Podana wartość jest średnią arytmetyczną ze znormalizowanych wg 6-punktowej skali typu Likerta wag przypisanych poszczególnym KCS przez respondentów (gdzie 1 oznacza całkowity brak wpływu danego KCS na wynik projektu, natomiast 6 wpływ najsilniejszy).

17 Tabela 4. Krytyczne czynniki sukcesu badanych przedsięwzięć informatycznych Opisowe określenie krytycznego czynnika sukcesu (KCS) Zaangażowanie przyszłego użytkownika (użytkowników) Wsparcie zarządu (kierownictwa, sponsora) organizacji (klienta) miejsca KCS wg Kronik Chaosu Standish Group KCS projektów publicznych wg badania własnego miejsce waga indeks ,43 0, ,98 0,664 Doświadczony kierownik projektu ,20 0,699 Jasne cele biznesowe projektu ,87 0,811 Minimalizacja zakresu (skrócenie etapów planowania, podział na podprojekty) Sprawny proces ustalania wymagań (potrzeb, oczekiwań) Zastosowanie standardów infrastruktury (sprzętowej, programowej) Praca zgodnie z formalną metodyką (zarządzania i/lub realizacyjną) Wiarygodne oszacowania parametrów projektu (czasu, budżetu) Wysoko wykwalifikowany i właściwe dobrany zespół projektowy Zespół projektowy skupiony wyłącznie na projekcie (wydzielony strukturalnie i w wymaganym wymiarze czasu) Sprawna komunikacja w zespole i w relacjach zespół otoczenie (komunikowanie się, dokumentowanie prac i udostępnianie ich wyników członkom zespołu) Korzystanie z programów wspomagających procesy zarządzania i/lub realizacyjne Ścisłe powiązanie celów przedsięwzięcia ze strategią biznesową organizacji (klienta) Powiązanie celów przedsięwzięcia z osobistymi celami członków zespołu (motywowanie) ,30 0,549 7* 6 1 5,00 0, ,48 0, ,18 0, ,20 0,699 3* 3* 3 4,85 0,809 brak brak 10 3,87 0,645 brak brak 8 4,18 0,697 brak brak 14 2,57 0,429 brak brak 11 3,79 0,631 brak brak 15 2,39 0,399 Inne ,16 0,194 Źródło: opracowanie własne na podstawie pracy B. Czarnacka-Chrobot, Z najnowszych, op. cit., s oraz wyników badań autora. 16 Znak * przy numerach miejsc oznacza częściową zgodność danego opisu z czynnikiem sukcesu z pozycji o tym numerze, występującym w opracowaniach Standish Group. Por. B. Czarnacka- Chrobot, Z najnowszych, op. cit., s

18 KCS1 KCS2 KCS3 KCS4 KCS5 KCS6 KCS7 KCS8 KCS9 KCS10 KCS11 KCS12 KCS13 Miejsca wg średniej wagi wskazania KCS14 KCS15 KCS16 Wszystkie projekty Projekty publiczne Krytyczne czynniki sukcesu Rysunek 5. Krytyczne czynniki sukcesu projektów publicznych na tle wszystkich projektów Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Świadczy to o ich ograniczonej uniwersalności 17. Należy przy tym dodać, że zjawisko lokalności KCS, które potwierdzono niniejszymi badaniami odnosi się nie tylko do przedsięwzięć IT prowadzonych w sferze publicznej. Widać to wyraźnie na rys. 5, na którym miejsca poszczególnych KCS, określone na podstawie średniej wagi wskazania 18 dla opisywanej grupy projektów publicznych, zestawiono z danymi dla ogółu projektów, których charakterystyki zebrał autor. Najwyraźniej ograniczoną uniwersalność KCS w stosunku do informacji Standish Group (w tab. 4 różnica miejsc 5) można zaobserwować dla następujących czynników: 17 Tezę o ograniczonej uniwersalności krytycznych czynników sukcesu potwierdzają także raporty z badań przeprowadzonych przez różne zespoły w kilkunastu krajach, które również wskazują, że istotność, kolejność czy waga KCS są inne w gospodarkach wysoko rozwiniętych niż w rozwijających się, odmienne w krajach o różnych kulturach czy też w różnych typach przedsięwzięć (np. projektach klasycznych i projektach e-biznesowych). Por. m.in. D. Allen, T. Kern, M. Havenhand, ERP, op. cit.; Z. Deželak, S. Sternad, S. Bobek, Comparative, op. cit.; R. Plant, L. Willcocks, Critical, op. cit.; O.O. Ugwu, M.M. Kumaraswamy Critical, op. cit. 18 Dla indeksu opartego na wskaźniku porównawczym typu IT bi kolejność KCS jest taka sama.

19 wsparcie zarządu (KCS2), minimalizacja zakresu (KCS5), sprawny proces ustalania wymagań (KCS6) oraz praca zgodnie z formalną metodyką (KCS8). Natomiast za specyficzny dla projektów IT realizowanych w instytucjach publicznych można uznać czynnik zastosowanie standardów infrastruktury (KCS7), gdyż w tej grupie według respondentów jego istotność jest znacznie wyższa i zajmuje on 4 miejsce, podczas gdy dla ogółu zbadanych przedsięwzięć jest na miejscu 9 (por. rys. 5). Po drugie, warto pokreślić, że badania przeprowadzone przez autora wskazują na duże znaczenie KCS związanych ze zorientowanym na efektywność IT podejściem do informatyzacji, gdyż czołową pozycję zajmują (por. tab. 4 i rys. 5): sprawny proces ustalania wymagań (KCS6, który jest na 1 miejscu w grupie projektów prowadzonych w instytucjach publicznych i jest to miejsce o jedną pozycję wyższe niż w przypadku ogółu zbadanych przez autora przedsięwzięć oraz o 5-6 pozycji lepsze niż w Kronikach Chaosu), jasne cele biznesowe projektu (KCS4 miejsce 2, wprawdzie o jedną pozycję niższe niż dla wszystkich projektów, ale o 2 lokaty lepsze niż w badaniach Standish Group), a dodatkowo pojawiło się sporo wskazań na ścisłe powiązanie celów przedsięwzięcia ze strategią biznesową organizacji (klienta) (KCS14 zajmuje miejsca 11). Po trzecie, ważne jest także zwłaszcza w kontekście tematyki opracowania zauważenie przez ankietowanych istotnej roli krytycznych czynników sukcesu związanych z szeroko rozumianym zarządzaniem opartym na wiedzy. W tym obszarze mieszczą się takie KCS jak (por. tab. 4 i rys. 5): sprawny proces ustalania wymagań (potrzeb, oczekiwań) (KCS6 jest na 1 miejscu), wysoko wykwalifikowany i właściwe dobrany

20 zespół projektowy (KCS10 zajmuje miejsce 3), doświadczony kierownik projektu (KCS3 znalazł się na 6-7 miejscu), wiarygodne oszacowania parametrów projektu (czasu, budżetu ) (KCS9 zajmuje miejsce 6-7) oraz sprawna komunikacja w zespole i w relacjach zespół otoczenie (komunikowanie się, dokumentowanie prac i udostępnianie ich wyników wszystkim członkom zespołu) (KCS12 jest na 8 miejscu). Po czwarte, pewnym zaskoczeniem przynajmniej dla autora jest stosunkowo mała rola KCS związanych z metodycznym podejściem do zarządzania przedsięwzięciami IT i jego wspomaganiem odpowiednim oprogramowaniem, takich jak: praca zgodnie z formalną metodyką (zarządzania i/lub realizacyjną) (KCS8 zajmuje odległe 13 miejsce) oraz korzystanie z programów wspomagających procesy zarządzania i/lub realizacyjne (KCS13 jest jeszcze dalej, bo na 14 miejscu). Wydaje się, że pewnym wytłumaczeniem jest dość znaczny udział w analizowanej próbie przedsięwzięć małych i średnich (projekty klas 1 3 stanowiły 59% w grupie publiczne ; por. rys. 1), gdzie nie są one newralgiczne. Wreszcie po piąte, znacznie mniejsze znaczenie istotnych w warunkach amerykańskich (1-2 miejsca według Standish Group, potwierdzane przez wcześniej powoływane badania z innych krajów) takich czynników jak: wsparcie zarządu (kierownictwa, sponsora) organizacji (klienta) (KCS2 zajmuje miejsce 9) oraz zaangażowanie przyszłego użytkownika (użytkowników) (KCS1 jest na 5 miejscu), pozwala sformułować dwie opinie: 1. wielu zarządzających polskimi instytucjami publicznymi mimo deklaracji oraz opracowywanych coraz to nowych inicjatyw i programów nie przywiązuje w dalszym ciągu należytej wagi do informa-

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I ANALIZA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Modeling and analysis of computer systems Kierunek: Informatyka Forma studiów: Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: Poziom kwalifikacji: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

RAPORT. z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki RAPORT z wykonania projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Nazwa projektu: Profesjonalizacja i konkurencyjność szkolenia specjalistyczne dla instalatorów i projektantów instalacji wodociągowych

Bardziej szczegółowo

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy 1.1.1 Statystyka opisowa I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE STATYSTYKA OPISOWA Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P6 Wydział Zamiejscowy w Ostrowie Wielkopolskim

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów

Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów Izabela Kula, Marlena Plebańska Politechnika Warszawska Ocena efektywności dydaktycznej e-nauczania w opinii studentów W referacie zaprezentowano metodykę i wyniki badania przeprowadzonego wśród studentów

Bardziej szczegółowo

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU 1.1.1 Metody ilościowe w zarządzaniu I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: RiAF_PS5 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Podniesienie poziomu wiedzy studentów z inżynierii oprogramowania w zakresie C.

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych?

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Opracowanie: Cezary Konrad Wójcik, Politechnika Poznańska 18 czerwca 2007r. 1 Pomysł na projekt Wybór r odpowiedniego programu Dostosowanie

Bardziej szczegółowo

Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji. Artur Kowalski Prometriq

Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji. Artur Kowalski Prometriq Skuteczna Strategia CRM - wyzwanie dla organizacji Artur Kowalski Prometriq Wrocław, 19-11-2009 Jest tylko jedna strategia sukcesu Polega ona na precyzyjnym zdefiniowaniu docelowego odbiorcy i zaoferowaniu

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Wprowadzenie

Harmonogramowanie projektów Wprowadzenie Harmonogramowanie projektów Wprowadzenie TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU 2/42 Pojęcie projektu Istota projektu design Projekt project 3/42 4/42 Podstawy harmonogramowania projektów

Bardziej szczegółowo

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE 1.1.1 Badania rynkowe i marketingowe I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P15 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

Organizacyjny aspekt projektu

Organizacyjny aspekt projektu Organizacyjny aspekt projektu Zarządzanie funkcjonalne Zarządzanie między funkcjonalne Osiąganie celów poprzez kierowanie bieżącymi działaniami Odpowiedzialność spoczywa na kierownikach funkcyjnych Efektywność

Bardziej szczegółowo

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Wersja: 1.0 17.06.2015 r. Wstęp W dokumencie przedstawiono skróconą wersję pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych.

Bardziej szczegółowo

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool

Compuware Changepoint. Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Portfolio Management Tool Compuware Changepoint Zintegrowane Zarządzanie Portfelem IT W dzisiejszym świecie czołowi użytkownicy IT podejmują inicjatywy dopasowania IT do strategii

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami edycja 15 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr nr 1/2012 i 15/2012 organizowanego przez Wydział Informatyki i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA DYDAKTYCZNEGO

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA DYDAKTYCZNEGO ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA DYDAKTYCZNEGO Przypomnienie podstawowych zasad oceniania: Celem oceny jest przygotowanie rzetelnej, trafnej i obiektywnej informacji, która będzie stanowić przesłanki

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 11/2015. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku

UCHWAŁA NR 11/2015. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku UCHWAŁA NR 11/2015 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku w sprawie: zmiany Uchwały Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte Nr 26/2014

Bardziej szczegółowo

1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem.

1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem. 1/ Nazwa zadania: Dostawa, wdrożenie i serwis informatycznego systemu zarządzania projektami dla Urzędu Miejskiego Wrocławia wraz ze szkoleniem. 2/ Wykonawcy: Konsorcjum: Netline Group wraz z Premium Technology

Bardziej szczegółowo

Część IV. System realizacji Strategii.

Część IV. System realizacji Strategii. Część IV. System realizacji Strategii. Strategia jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele, kierunki i priorytety działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad wprowadzaniem zmian i

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013

Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013 Ankieta oceny jakości zajęć dydaktycznych oraz pracy jednostek administracji w roku akademickim 2012/2013 Raport z badania Chełm 2013 Metody i cele badania Ankieta studencka jest podstawowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami

Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Zarządzanie projektami edycja 21 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr nr 1/2012 i 15/2012 i 3/2012 organizowanego przez Wydział Informatyki

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS

FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS Folia Pomer. Univ. Technol. Stetin., Oeconomica 2014, 311(75)2, 153 162 Marta Nowak DOŚWIADCZENIE ZAWODOWE OSÓB STUDIUJĄCYCH NA KIERUNKACH STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO. w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu

PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO. w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu I. Podstawa prawna 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami - narzędzia, software, dokumentacja, metodyka PMBOK

Zarządzanie projektami - narzędzia, software, dokumentacja, metodyka PMBOK Zarządzanie projektami - narzędzia, software, dokumentacja, metodyka PMBOK Opis Szkolenie realizowane w ramach: Oferowane zajęcia umożliwiają uczestnikom poznanie najlepszych metod i narzędzi stosowanych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY projektu Wiedza dla gospodarki (POKL.04.01.01-00-250/09) (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA Załącznik nr 1 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Analiza efektywności inicjatywy JEREMIE na terenie województwa wielkopolskiego wraz z oceną jej oddziaływania na sytuację gospodarczą regionu,

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Doradztwo podatkowe polski ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach LSR 2014-2020 dla obszaru 1. Monitoring i ewaluacja LSR 2014-2020 W niniejszym rozdziale przedstawiono opis prowadzenia ewaluacji i monitoringu w

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość życia, usługi publiczne, komunikacja z mieszkańcami

PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość życia, usługi publiczne, komunikacja z mieszkańcami Jak skutecznie wykorzystać system zarządzania JST do poprawy jakości życia mieszkańców? Konferencja zamykająca realizację innowacyjnego projektu partnerskiego MJUP PANEL 1 Zarządzanie strategiczne, jakość

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

WDROŻENIE MODELOWANIA PROCESÓW ORAZ WSPARCIE

WDROŻENIE MODELOWANIA PROCESÓW ORAZ WSPARCIE OFERTA WDROŻENIE MODELOWANIA PROCESÓW ORAZ WSPARCIE W TWORZENIU MODELU AS-IS /Jest to przykład (wzór) oferty treść jest wypełniana na podstawie nie zobowiązujących rozmów i spotkań z Klientem, pracownikami

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie kapitałem ludzkim. WE-ST2-EK-Sb-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Gn-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Pi-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Zd-12/13Z-GOSP

Gospodarowanie kapitałem ludzkim. WE-ST2-EK-Sb-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Gn-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Pi-12/13Z-GOSP. WE-ST2-EK-Zd-12/13Z-GOSP Karta przedmiotu Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Kierunek: Ekonomia I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie kapitałem ludzkim Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS. Krok po kroku

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS. Krok po kroku z wykorzystaniem systemu ADONIS Krok po kroku BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 Kierunek Turystyka i Rekreacja Poziom kształcenia II stopień Rok/Semestr 1/2 Typ przedmiotu (obowiązkowy/fakultatywny) obowiązkowy y/ ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Raport płacowy Sedlak & Sedlak dla branży IT - 2016 - zaproszenie do badania

Raport płacowy Sedlak & Sedlak dla branży IT - 2016 - zaproszenie do badania ZAPROSZENIE Mamy przyjemność poinformować Państwa, że rozpoczęliśmy prace nad Raportem płacowym Sedlak & Sedlak dla branży IT - 2016. W 2015 roku udało nam się przebadać aż 46 firm, a w tym roku planujemy

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy

NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy NOSEK ( Narzędzie Oceny Systemu Efektywnej Kontroli ) Sporządzili: Bożena Grabowska Bogdan Rajek Anna Tkaczyk Urząd Miasta Częstochowy Dziękujemy za współpracę uczestnikom GRUPY INOWACJI SAMORZĄDOWYCH:

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii

SYLABUS. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Statystyka i demografia Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_8 Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Plan Informatyzacji Państwa

Plan Informatyzacji Państwa Plan Informatyzacji Państwa Dr inż. Grzegorz Bliźniuk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Warszawa, 2006 r. 1 Plan Informatyzacji Państwa wynika z : Ustawy z dnia 17 lutego

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami IT

Zarządzanie projektami IT Zarządzanie projektami IT Źródła Zarządzanie projektami, J. Betta, Politechnika Wrocławska, 2011 Zarządzanie projektami IT, P. Brzózka, CuCamp, styczeń 2011 Zarządzanie projektami IT w przedsiębiorstwie

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. Porównanie podstawowych metodyk

Zarządzanie projektami. Porównanie podstawowych metodyk Zarządzanie projektami Porównanie podstawowych metodyk Porównanie podstawowych metodyk w zarządzaniu projektami PRINCE 2 PMBOK TENSTEP AGILE METODYKA PRINCE 2 Istota metodyki PRINCE 2 Project IN Controlled

Bardziej szczegółowo

3. FUNKCJONOWANIE PRZEDSZKOLA W ŚRODOWISKU LOLALNYM

3. FUNKCJONOWANIE PRZEDSZKOLA W ŚRODOWISKU LOLALNYM SKUTECZNOŚĆ PODEJMOWANYCH DZIAŁAŃ NA RZECZ PROMOCJI WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I. PLAN Obszar ewaluacji Korelacja problematyki z zewnętrznym wymaganiem m Cele prowadzonej ewaluacji wewnętrznej Zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE Temat pracy Problemowe ujęcie tematu pracy Nowatorski charakter Oryginalność ujęcia tematu Powiązanie tematu pracy z problematyką stażu, praktyk, realnym

Bardziej szczegółowo

Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli

Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli Potrzeby w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli raport z badań w Zespole Szkół Publicznych nr 1 w Pleszewie Opracowanie: Halina Rembowska Małgorzata Borowczyk Anna Kostka Adam Lis Karol Trawiński

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning Discipline seminar 1: Multimedia in education and e-learning Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator dr Maria Zając

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik

Ocena efektywności pracy. Opracowanie: Aneta Stosik Ocena efektywności pracy Opracowanie: Aneta Stosik Zarządzanie zasobami ludzkimi Strategiczne i spójne podejście do zarządzania najbardziej wartościowymi aktywami organizacji Proces celowego grupowania

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y analiza danych na dzień 20 czerwca 2011 roku W tym tygodniu Polski Instytut Nadzoru Korporacyjnego (PINK) postanowił po raz pierwszy opublikować stopy zwrotu

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektów 7 osi PO IG

Trwałość projektów 7 osi PO IG Warszawa, 6 października 2015 r. Konferencja podsumowująca wdrażanie 7 i 8 osi priorytetowej PO IG Trwałość projektów 7 osi PO IG Paweł Oracz Departament Strategii Systemu Informacyjnego Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 52/2014 Rektora UMCS INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Spis treści Słownik pojęć... 1 Wprowadzenie... 2 Kroki zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych na zdegradowanych obszarach miejskich

Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych na zdegradowanych obszarach miejskich Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania:

Przypomnienie podstawowych zasad oceniania: Załącznik nr 8 do Regulaminu Okresowego Oceniania ów UE w Katowicach ARKUSZ OCENY PRACOWNIKA NIEBĘDĄCEGO NAUCZYCIELEM AKADEMICKIM Imię i Nazwisko Stanowisko Jednostka organizacyjna Przypomnienie podstawowych

Bardziej szczegółowo

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel

Jerzy Berdychowski. Informatyka. w turystyce i rekreacji. Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu. Microsoft Excel Jerzy Berdychowski Informatyka w turystyce i rekreacji Materiały do zajęć z wykorzystaniem programu Microsoft Excel Warszawa 2006 Recenzenci prof. dr hab. inż. Tomasz Ambroziak prof. dr hab. inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią RECOGNITION OF PRIOR LEARNING AND VALIDATIONOF NON-FORMAL AND INFORMAL LEARNING, A CHALLENGE FOR POLISH HIGHER EDUCATION SYSTEM University

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2

Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2 Zarządzanie Projektami zgodnie z PRINCE2 Opis Metodyka PRINCE2 powstała na bazie doświadczeń z wielu lat dobrych praktyk zarządzania projektami. Metodyka ta oferuje elastyczne i łatwe do adaptacji podejście

Bardziej szczegółowo

Nazwa projektu projekt rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla

Bardziej szczegółowo

Informatyka II stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES)

Informatyka II stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Modelowanie i Analiza Systemów Informatycznych Nazwa modułu w języku angielskim Modeling and Analysis of Information Systems Obowiązuje od roku akademickiego

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18

Metody analizy przestrzennej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Metody analizy przestrzennej Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010

Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010 2012 nr 3 (VIII) BEZPIECZEŃSTWO TEORIA I PRAKTYKA Marta Woźniak *, Bernard Maj ** Stan podaży szkoleń antykryzysowych w latach 2009 2010 Wprowadzenie Kryzys gospodarczy, zapoczątkowany zapaścią na amerykańskim

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIANIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIANIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIANIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W WYDZIALE TURYSTYKI I ZDROWIA W BIAŁEJ PODLASKIEJ Spis treści I. Podstawy prawne wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia 3 II. III. IV. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną.

H3: Interakcje z otoczeniem wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. H4: Projekty edukacyjne wpływają dodatnio na zdolność absorpcyjną. Streszczenie pracy doktorskiej napisanej pod kierunkiem naukowym prof. nadzw. dr. hab. Wojciecha Czakona Zdolność absorpcyjna organizacji uczącej się mgr Regina Lenart Praca doktorska podejmuje problematykę

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby 1.10.2011-30.04.2013 WYKONAWCA: HABITAT SP. Z O.O. UL. 10 LUTEGO 37/5 GDYNIA SPIS TREŚCI Sprawozdanie z działań ewaluacyjnych... 3 1.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r.

Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA. AMADEUS Selling Platform. AMADEUS Selling Platform. Jerzy Berdychowski. Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu.

INFORMATYKA. AMADEUS Selling Platform. AMADEUS Selling Platform. Jerzy Berdychowski. Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu. Jerzy Berdychowski JERZY BERDYCHOWSKI INFORMATYKA INFORMATYKA W W TURYSTYCE I REKREACJI Materiały do zajęć z wykorzystaniem systemu I REKREACJI AMADEUS Selling Platform Materiały do zajęć z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt 0-618 Lublin tel. (+8 81) 58 7 1/ fax (+8 81) 58 5 80 Przedmiot: Rok: INF I Inżynieria Semestr: V Rodzaj zajęć i liczba godzin: Studia stacjonarne Studia niestacjonarne Wykład 0 1 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Biuro projektu: ul. Kościuszki 4/6a, 35-030 Rzeszów, tel.: 17 852-02-12, www.irp-fundacja.pl/absolwentrzeszow, e-mail: absolwent@irp-fundacja.

Biuro projektu: ul. Kościuszki 4/6a, 35-030 Rzeszów, tel.: 17 852-02-12, www.irp-fundacja.pl/absolwentrzeszow, e-mail: absolwent@irp-fundacja. Harmonogram szkolenia zawodowego: Zarządzanie projektami europejskimi Termin realizacji: 14.02.2011 10.03.2011 Miejsce realizacji: Szkoła policealna Wizażu i Stylizacji ul. Reformacka 4, Rzeszów Data Godziny

Bardziej szczegółowo