ROPA MUSI PŁYNĄĆ. Wstęp

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROPA MUSI PŁYNĄĆ. Wstęp"

Transkrypt

1 Streszczenie: Artykuł przedstawia informację na temat obecnego transportu ropy naftowej drogą morską. Analizuje stan głównych kanałów tranzytowych, wielkość transportowanej ropy, główne problemy z jakimi borykają się owe kanały. Artykuł zawiera szczegółowe informacje na temat takich cieśnin jak, Kanał Sueski, Cieśnina Bosfor, Kanał Panamski czy Cienina Mallaca. Artykuł zawiera ponadto informacje dotyczące samych tankowców ich charakterystyka, podział i zastosowanie, które w dużym stopniu stanowią o ich konkurencji w stosunku do ropociągów. General background This article presents some of the latest news about the oil transport. Oil transported by sea generally follows a fixed set of maritime routes. There is an analysis of these main chokepoints and their major problems. Important maritime "chokepoints" include the Bab el Mandab passage from the Arabian Sea to the Red Sea; the Panama Canal and the Panama Pipeline connecting the Pacific and Atlantic Oceans; the Suez Canal and the Sumed Pipeline connecting the Red Sea and Mediterranean Sea; and the Turkish Straits/Bosporus linking the Black Sea (and oil coming from the Caspian Sea region) to the Mediterranean Sea. Besides you can find information about the tankers which have made global (intercontinental) transport of oil possible. ROPA MUSI PŁYNĄĆ Wstęp Po długotrwałym studiowaniu dostępnych informacji na temat transportu ropy naftowej na świecie postanowiłem przedstawić Czytelnikowi w jaki sposób odbywa się obecnie transport czarnego złota surowca niezbędnego do rozwoju gospodarki światowej. Asymetria występowania złóż ropy naftowej i ich konsumpcji jest źródłem permanentnego od ponad stu lat konfliktu. Badając występowanie zbadanych rezerw ropy naftowej w układzie geograficznym, stwierdzamy największe zasoby w krajach Bliskiego Wschodu, bo aż 65 % wszystkich zasobów, zaś najmniejsze w Europie, bo tylko 2 %. Matka natura rozdzieliła złoża ropy naftowej w nieco zaskakujący sposób. Większość zasobów tego surowca, a co za tym idzie producentów ropy to kraje niedemokratyczne.

2 Dlatego też łatwo o konflikt, trudno o negocjacje. Kraje wysokorozwinięte, demokratyczne to najwięksi konsumenci surowca, którego zmuszeni są importować z krajów gdzie często jedyną drogą pertraktacji to przemoc, gdzie rządy poszczególnych dyktatorów utrudniają współpracę, gdzie fanatycy religijni mszczą się na kulturze Zachodu. Wszystko to ma wpływ na niepewność dostaw i potencjalny kryzys gospodarek zachodniego świata. Przeanalizujemy politykę największych konsumentów, ich obawy przed wstrzymaniem dostaw surowca oraz narzędzia, jakimi się posługują, by czarnego złota nie brakowało. Spójrzmy zatem w jaki sposób ropa naftowa trafia dzisiaj na rynki głównych konsumentów. Artykuł: Różnorodność wykorzystania ropy naftowej powoduje, że produkt ten w krótkim czasie stał się niezastąpionym, a zarazem niezbędnym środkiem rozwoju gospodarek poszczególnych państw. Ropa jest dzisiaj nie tylko paliwem napędzającym silniki samochodowe, lecz przede wszystkim surowcem w produkcji wszelkiego rodzaju dóbr plastikowych, nawozów czy asfaltu. Mówi się nawet, że ropa naftowa jest zbyt wartościowym dobrem, by wykorzystywać ją jako paliwo samochodowe. A więc ropa naftowa jako surowiec strategiczny, od lat jest przyczyną geopolitycznych konfrontacji o dostęp, kontrolę i dystrybucję pomiędzy poszczególnymi gospodarkami. Dlatego też dystrybucja ropy naftowej z samego pokładu, do rafinerii a następnie do konsumentów nie może być wstrzymywana z powodu żadnych okoliczności. W przeciwnym razie ekonomiczne i polityczne konsekwencje mogą doprowadzić do niespotykanego w historii świata kryzysu.

3 Rysunek 1: Najważniejsze kanały tranzytowe ropy naftowej na świecie. Źródło: Energy Information Administartion By zapewnić stałą i pewną podaż ropy naftowej, strategie bezpieczeństwa energetycznego krajów rozwiniętych zakładają obecność militarną swoich wojsk (głównie Stany Zjednoczone) w miejscach szczególnie ważnych tranzytowo i narażonych na konflikty. Wzrastające uzależnienie się od importowanej ropy krajów wysoko rozwiniętych spowodowało fakt, że transport ropy naftowej i jej bezpieczeństwo uzależnione jest w szczególności od zabezpieczenia pokoju w dziewięciu cieśninach, przez które to ponad połowa ropy naftowej jest transportowana. Ominiecie owych kanałów tranzytowych zwanych chokepoints (dławiące się kanały wodne) powoduje zarówno znacznie większy koszt podaży (a co za tym idzie wzrost ceny surowca) jak i również znaczne opóźnienia w dostawie ropy naftowej. Oto główne wyznaczniki chokepoints kanałów tranzytowych: Charakterystyka cieśniny: rodzące się zatory pomiędzy tankowcami, ich ograniczona ilość w danej cieśninie spowodowane jest przez albo jej głębokość lub szerokość bądź poprzez inne cechy ograniczające ilość tankowców w cieśninie.

4 Użyteczność: wyznacznikiem jest tutaj ilość alternatywnych dróg transportu w stosunku do danej cieśniny i różnica w kosztach transportu. Dostęp: w jaki sposób dana cieśnina posiada prawnie uregulowany status. Wszelkie regulacje i porozumienia pomiędzy krajem, do którego dana cieśnina należy a krajami (korporacjami), które z danej drogi eksportowej korzystają. Z powodu stale wzrastającego popytu na ropę naftową przy zwiększających się kłopotach w produkcji surowca transport surowca i jego ochrona staje się obecnie jednym z kluczowych czynników kreacji ceny ropy naftowej. Ale rola transportu jest również istotna z wielu innych powodów. Z 80 milionów baryłek dziennie, które były produkowane w 2005 roku, ponad 35% pochodziła z Bliskiego Wschodu, najważniejszego regionu produkującego ropę naftową. Około 60% całej produkowanej ropy jest już sprzedana (poprzez liczne umowy), a tylko niecałe 40% jest sprzedawanej na otwartym rynku. 1 Produkcja ropy naftowej jest również ograniczona względami samej zdolności produkcyjnej danego producenta jak i pokładów surowca. 90% dodatkowej produkcji na wypadek czy to nagłego zapotrzebowania ze strony konsumentów surowca czy też z powodu licznych innych incydentów wstrzymujących dostawy ropy naftowej jest w rękach Arabii Saudyjskiej, jedynym praktycznie producentem, który to posiada jeszcze rezerwy produkcyjne. Ostatnie wydarzenie w Iraku, niestabilna sytuacja wewnętrzna w Wenezueli i Nigerii spowodowała, że zwiększenie światowej produkcji ropy naftowej staję się coraz trudniejsze, a według wielu analityków niedługim czasie niemożliwe do wykonania. Bliski Wschód/Azja Bliski Wschód/Europa Bliski Wschód/Japonia Południowa Ameryka/USA NIS/Europa Bliski Wschód/USA Północna Ameryka/Europa Kanada/USA Zachodnia Afryka/USA Meksyk/USA W milionach ton Rysunek 2: Międzyregionalne przepływy ropy naftowej 1 Energy Information Administartion, Word Oil Transit Chokepoints, kwiecień 2004

5 Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Międzynarodowy handel ropą naftową jest skorelowany z ceną surowca jak i kosztami transportu. Kierunek przepływu czarnego złota jest uzależniony głównie od bliskości dostawców i konsumentów. Od połowy lat 70tych nastąpiła zmiana kierunku przepływu surowca, zdominowanego głównie przez kierunek Bliski Wschód Europa Zachodnia i Stany Zjednoczone. Rozwój gospodarczy Tygrysów Azjatyckich Korea Południowa, Tajwan, Hong Kong i Singapur a także w ostatnich latach potęgi gospodarczej Chin, spowodowało, że popyt na ropę naftową tego regionu w dużej części jest zaspokajany dzięki ropie naftowej z Bliskiego Wschodu. Większość owej ropy transportowane jest głównie drogą morską. Odkąd pierwszy tankowiec przetransportował ropa naftową na Morzu Kaspijskim w 1878 roku, zdolność transportowa światowej floty tankowców znacznie się zwiększyła. Każdego dnia 40 milionów baryłek dziennie jest transportowa drogą morską, z czego połowa jest ładowana na Bliskim Wschodzie by miesiąc później mogła być konsumowana przez Japończyków czy Amerykanów. Obecnie ropa naftowa jest transportowana drogą morską dzięki wykorzystaniu 3500 tankowców na całym świecie. Koszt wypożyczenia tankowca zróżnicowany jest w zależności od wielkości, jego pochodzenia, kierunku i dostępności. Około 435 VLCC transportuje ponad 1/3 całej ropy. Część z nich, bo około %5%, jest również wykorzystywana jako okresowy magazyn ropy, stanowiący rezerwy w razie jakichkolwiek perturbacji z podaży ropy. 2 2 Energy Information Administartion, Word Oil Transit Chokepoints, kwiecień 2004

6 Rysunek 3: Główne kanały tranzytowe Bliskiego Wschodu. Źródło: Według Intertanco 3 flota tankowców na świecie przekroczyła już Pogrupowane są one w następujący sposób: Handy and Handymax: to nazwa zarezerwowana dla małych tankowców, których zdolność przesyłowa nie przekracza 50,000 ton ropy naftowej. Panama: Nazwa dotyczy tankowców, których zdolność przesyłowa jest zarazem maksymalną ilością, jaka może być transportowana przez jeden tankowiec w Kanale Panamskim, tj. Około 65,000 ton. Tankowce te muszą równocześnie spełniać wymogi długości (275 metrów) jak i głębokości (32 metry. Aframax: Tankowce o możliwości przesyłowej od 75,000 ton do 115,000 Suezmax: Przed 1967, przez Kanał Sueski mogły przepływać tankowce, których wielkość przesyłowa nie przekraczała ton. W latach z powodu wojny Izraelsko Arabskiej Kanał został zamknięty. Po ponownym jego otworzeniu w 1975, wielkość przesyłowa tankowców uległa podwyższeniu do 150,000 ton. Obecnie 3 The International Association of Independent Tanker Owners Międzynarodowe Stowarzyszenie Niezależnych Właścicieli Tankowców

7 rozważana jest opcja zwiększenia wielkości przesyłowej do 200,000 ton VLCC: (Very Large Crude Carriers), tankowce tego typu mogą posiadać ładunek o wielkości od 150,000 do 320,00 ton. ULCC: (Ultra Large Crude Carriers), to tankowce o wielkości przesyłowej od 300,000 do 550,000 ton. Używane do transportu ropy na długie dystanse. Głównie z Zatoki Perskiej do Europy, Ameryki I Azji Wschodniej przez Cieśninę Malacca. Na świecie jest obecnie około 200 cieśnin lub kanałów łączących większe powierzchnie wodne ze sobą. Ale tylko kilka z nich określa się mianem chokepoints. To te, które mogą zostać zablokowane lub zamknięte z powodu nadmiernej ilości statków, z reguły tankowców. Ten typ agresji mógłby z pewnością spowodować i już powoduje liczne konflikty na tle międzynarodowym. Wiele z owych cieśnin jest miejscem zwaśnionych krajów sąsiadów, co zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktów. Cieśnina Hormuz 15.3 Cieśnina Malacca 11 Cieśnina Bab el Mandab Kanał Sueski Bosfor Kanał Panamski miliony baryłek dziennie Rysunek 4: Transport ropy naftowej głównymi kanałami tranzytowymi świata. Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Cieśnina Hormuz Cieśnina Hormuz o szerokości od 48 do 80 kilometrów posiada dwa 3 kilometrowe kanały nawigacyjne. Położona jest ona w granicach Omanu i Iranu. Łączy ze sobą Zatokę Perską z Zatoką Omańską i Morzem Arabskim. W 2004 roku wodami tej cieśniny płynęło około 17 milionów baryłek dziennie. Około 88% całego eksportowanego surowca z Bliskiego Wschodu jest transportowa poprzez cieśninę Hormuz w kierunku Azji, Stanów Zjednoczonych i Europy. Jej globalne znaczenie nie jest w tym przypadku przesadne. 75% całej importowanej ropy do Japonii przepływa wodami tej

8 cieśniny. Jak wynika z wykresu, istnieje tylko kilka dróg alternatywnych w razie zamknięcia cieśniny Hormuz. Cieśnina Homuz Ropociąg Yanbu ropociąg do portu Sidi Kreir ropociąg Ceyhan ropociąg przez Syrię w m ilionach baryłek dziennie Rysunek 5: Drogi eksportu ropy naftowej z Zatoki Perskiej. Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Jednak jedyną, znaczącą alternatywną magistralą eksportową dla ropy z Bliskiego Wschodu jest ropociąg w kierunku portu Yanbu na Morzu Czerwonym, którego zdolność przesyłowa wynosi 4.8 miliona baryłek dziennie. Kanał Sueski Otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 roku rozpoczęło nową erą w kontaktach Europy z Azja Pacyficzną. Długość podróży z Azji do Europy została poprzez otwarcie Kanału zredukowana o ponad 6500 kilometrów (wcześniej okrążano Afrykę). Obecnie Kanał ten należy do Egiptu i łączy ze sobą Morze Czerwone i Zatokę Sueską z Morzem Śródziemnomorskim. Jeszcze do niedawna rocznie przez Kanał mogło przepłynąć do tankowców rocznie, lecz w 2004 roku liczba tankowców przemierzających wody Kanału Sueskiego przekroczyła W 2004 roku dziennie transportowano ponad 4 miliony baryłek ropy naftowej. 2.5 miliona baryłek ropy pochodziło z ropociągu Summickiego (ropa Arabii Saudyjskiej). Wynika z tego, że Kanał Sueski stanowi 14% w globalnym handlu ropą naftową. Większość transportowanej ropy zasila rynki krajów europejskich. Opracowane projekty zakładają, że do 2010 roku Kanał Sueski będzie

9 przygotowany do dopuszczenia największych tankowców typu VLCC i ULCC, których ładunek może sięgnąć nawet do 350,000 ton. Ropociąg do portu Sidi Kerir na Morzu Śródziemnomorskim posiada zdolność przesyłową do 2.5 miliona baryłek dziennie. Ropociąg jest własnością Arab Petroleum Pipepline Co., która to korporacja jest firmą typu joint venture EGPC (50%), Aramco (15%), ADNOC (15%), trzech kuwejdzkich firm (łącznie 15%) i katarskiego monopolisty QGPC (5%). Ropociąg ten działa od stycznia 1977 roku i jest alternatywną drogą dostaw ropy naftowej dla tych tankowców, których zbyt duży ładunek nie zezwala na przepływ Kanału Sueskiego. Cieśnina Bosfor Turecka cieśnina Bosfor ma długość 30 kilometrów oraz około jednego kilometra szerokości. Jest miejscem łączenia się Morza Czarnego z Morzem Śródziemnomorskim. Po rozpadzie Związku Radzieckiego, znaczenie cieśniny znacznie się zwiększyło. Ropa naftowa z obszaru Morza Kaspijskiego jest właśnie transportowana wodami Morza Czarnego przez cieśninę Bosfor by w ten sposób ropa mogła być skierowana na rynki Europy Zachodniej. Mimo, że doszło do zakończenia inwestycji budowy ropociągu Baku Tbilisi Ceyhan, który jest niejako alternatywą dla cieśniny Bosfor, to trzeba tutaj zauważyć, że koszt transportu jednej baryłki z wykorzystaniem ropociągu waha się w granicach $1 $2. Dla porównania koszt drogą morską nie przekracza 20 centów za baryłkę. Około statków, włączając 5500 tankowców, przemierza wodami cieśniny Bosfor każdego roku. W związku z eksploatacją ropy kaspijskiej, wielkość tranzytu ropy naftowej w 2004 roku przekroczyła 3 miliony baryłek dziennie. Głównym rynkiem zbytu transportowanej ropy naftowej wodami Cieśniny Bosfor są kraje Europy Zachodniej i Południowej. Eksport ropy naftowej przez Cieśniny Tureckie wzrósł wraz z rozpadem ZSRR w 1991 roku. Obecnie szybka realizacja wielu projektów z nad Morza Kaspijskiego wywołuje wiele obaw ze strony rządu tureckiego, który na pierwszym miejscu stawia ochronę środowiska naturalnego. Na mocy Konwencji z Montrealu z 1936 roku zezwala się na swobodny przepływ floty handlowej przez cieśninę Bosfor, to jednak rząd Turcji wymaga uzyskania konkretnych zezwoleń na przepływ wodami Bosforu. Wymaga się głównie spełnienia wszelkich restrykcji dotyczących ochrony środowiska naturalnego. Częsta zła pogoda w okresie zimowym powoduje wiele opóźnień, nawet do 20 dni. Koszt przestoju tankowca sięga $50,000 za dzień.

10 Cieśnina Malacca Cieśnina Malacca jest największym i zarazem najważniejszym kanałem tranzytowym na świecie, ponieważ wodami tej cieśniny o długości 800 kilometrów i szerokości wahającej się od 50 do 320 kilometrów, dziennie przemierza ponad 600 statków. Dlatego też jest to najdłuższy na świecie kanał wykorzystywany do międzynarodowej nawigacji. Jako główny pasaż łączący Ocean Indyjski z Oceanem Spokojnym nie posiada wiele dróg alternatywnych, z których główną jest indonezyjska Cieśnina Sunda. W 2004 roku każdego dnia wodami Cieśniny Malacca transportowano prawie 12 milionów baryłek ropy naftowej. Rysunek 6: Główne kanały tranzytowe w Azji Pacyficznej. Źródło: Malacca leżąca pomiędzy Malezją, Indonezją i Singapurem powoduje wiele kłótni i nieporozumień pomiędzy owymi krajami. Chodzi głównie o wysokość opłat tranzytowych i podziału zysków. Cieśnina Malacca prowadzi bezpośrednio do Morza Południowo Chińskiego, na którym znajduje się grupa ponad 230 niezamieszkanych małych wysepek, Sparty, o łącznej powierzchni 8 kilometrów kwadratowych, do których rości sobie prawo wiele sąsiadujących ze sobą państw tj. Chiny, Wietnam, Malezja, Indonezja, Brunei

11 czy Filipiny. Szacuje się, że pod wodami Morza Południowo Chińskiego znajduje się około 7 miliardów baryłek ropy naftowej. Kanał Panamski Kanał Panamski łączący Ocean Atlantycki z Spokojnym biegnie wzdłuż plaż Limon, Morze Karaibskie do Balboa w Zatoce Panamskiej. Jego długość nie przekracza 64 kilometrów a minimalna głębokość to zaledwie 12.5 metra. Kanał ten jest niezwykle istotny dla USA, ze względu na możliwość połączenia wybrzeża zachodniego i wschodniego z możliwością zaoszczędzenia około kilometrów. Około statków rocznie przekracza Kanał Panamski, co kalkuluje dziennie ponad 0.5 miliona baryłek ropy naftowej. Największymi tankowcami, które mogą przemierzać Kanał Panamski są tzw. PANAMAX, których ładunek waha się w granicach 50,000 80,000 ton. Ropa naftowa i jej produkty pochodne były drugim, co do wielkości produktem, który był transportowany wodami Kanału w roku Stanowiły one ogółem 12% całości produktów. Zakończenie Reasumując należy stwierdzić, że transport ropy naftowe stoi obecnie przed wieloma dylematami. Po pierwsze popyt na ropę naftową stale rośnie, a dużej mierze jest to zasługa Chin i pozostałych Tygrysów Azjatyckich. Taka sytuacja sprawia, że cieśnina Mallaca nie jest w stanie udźwignąć ciężaru transportu ropy naftowej z Bliskiego Wschodu ku Japonii i Chin. Po drugie, należy dodać, że pokłady i rezerwy ropy naftowej w większości znajdują się z dala od głównych konsumentów (Bliski Wschód USA Azja). Chęć ograniczania kosztów transportu jest staje się zatem kluczem do wielu dysput pomiędzy konsumentami surowca. Trzeba również dodać, że gospodarki krajów wysokorozwiniętych nadal pogłębiają się w uzależnieniu od importowanej ropy naftowej. Konieczność stałych, pewnych dostaw surowca powoduje, że bezpieczeństwo transportu ropy naftowej jest zadaniem strategicznym większości krajów uprzemysłowionych (głównie USA) Nasuwa się zatem wniosek, że transport drogą morską (i jego bezpieczeństwo) wraz z głównymi kanałami przesyłu stanowi dzisiaj wyzwanie dla światowej gospodarki a jego dalsza perspektywa rozwoju leży u podstaw przyszłego rozwoju globalnej wioski.

12 Bibliografia: Książki: 1. Michael T. Klare, Resource Wars: The New Landscape of Global Conflict With a New Introduction, Owl Books; Reprint edition, New York, Paul Roberts, The End of Oil:On the Edge of a Perilous New World, Houghton Mifflin, New York, 2004 Strony internetowe: ec.api.org Society of Petroleum Engineers U.S. Department of Energy Energy Information Administration United States Department of Energy American Petroleum Institute

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton]

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton] ROPA: poszukiwania, wydobycie, sprzedaż Główne kierunki handlu ropą naftową w [mln ton] 318.5 43.4 22.4 24.4 23.8 121.7 127.6 49.5 196.9 90.9 101.3 32.6 64.7 92.0 119.7 25.4 53.1 21.4 107.6 119.4 44.5

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Barometr płatności na świecie 2015

Barometr płatności na świecie 2015 Zaległości płatnicze nie są specyfiką tylko naszego kraju. W mniejszym lub większym stopniu odczuwalne są niemal we wszystkich krajach. Pod względem moralności płatniczej sytuacja w Azji jest mocno zróżnicowana.

Bardziej szczegółowo

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH Oceany światowe: Ocean Arktyczny Ocean Indyjski Ocean Atlantycki Ocean Spokojny Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny jest bardzo ściśle monitorować na skutki zmian klimatycznych.

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Spraw Zagranicznych 2009 2008/2239(INI) 12.12.2008 POPRAWKI 1-22 Giorgos Dimitrakopoulos (PE414.226v01-00) w sprawie drugiego strategicznego przeglądu energetycznego (2008/2239(INI))

Bardziej szczegółowo

Kierunki migracji: USA, Indie, Pakistan, Francja, RFN

Kierunki migracji: USA, Indie, Pakistan, Francja, RFN Dane statystyczne Wzrost natężenia migracji Zmiana kontekstu migracji Rozwój komunikacji: internet, skype Nowoczesny transport Koniec zimnej wojny Globalizacja Wybuch nacjonalizmów Wydarzenia polityczne

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z GEOGRAFII DLA KLASY II W ROKU SZKOLNYM 2016/2017

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z GEOGRAFII DLA KLASY II W ROKU SZKOLNYM 2016/2017 SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z GEOGRAFII DLA KLASY II W ROKU SZKOLNYM 2016/2017 Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca wymienić charakterystyczne Afryki.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU OPTIMUM. STUDIA EKONOMICZNE NR 4 (64) 2013 Zofia TOMCZONEK 1 ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU Streszczenie Ropa naftowa stanowi kluczowy czynnik transportu o decydującym

Bardziej szczegółowo

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku 6 maj 2016 1 Kryzys na światowym rynku stali dotknął prawie wszystkie regiony EU-28 Turkey Russia USA South-America China India Japan South-Korea World

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego FAE Policy Paper nr 25/2012 Paweł GODLEWSKI NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego Warszawa, 2012-07-20 Strona 1 Problem bezpieczeństwa energetycznego stał się jednym z poważniejszych współczesnych

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI mgr Anna Górska Doktorant SGH referat nt. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach -2009 SPIS TREŚCI WSTĘP... 2 1. POJĘCIE I FORMY BIZ... 2 2. BIZ NA ŚWIECIE... 3 WNIOSKI...

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym dr inż. Ludmiła Filina-Dawidowicz Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie mgr inż. Alina Kozłowska Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym Streszczenie

Bardziej szczegółowo

STATYSTYCZNY OBRAZ UNII EUROPEJSKIEJ

STATYSTYCZNY OBRAZ UNII EUROPEJSKIEJ STATYSTYCZNY OBRAZ UNII EUROPEJSKIEJ CHINY ŚWIATOWE CENTRUM OFFSHORINGU Wojciech Mroczek* Chiny są nie tylko największym na świecie eksporterem towarów, ale jak wskazują międzynarodowe statystyki handlu

Bardziej szczegółowo

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce TEMAT: Pojęcie potrzeb transportowych jako determinantu zarządzania transportem w przedsiębiorstwie Z punktu widzenia zarządzania

Bardziej szczegółowo

Dyplomacja energetyczna i klimatyczna

Dyplomacja energetyczna i klimatyczna Dyplomacja energetyczna i klimatyczna w służbie bezpieczeństwa Polski Memorandum do Ministra Spraw Zagranicznych Warszawa, luty 2016 roku Szanowny Panie Ministrze, Po raz pierwszy od 1989 roku wyłoniony

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA LUTY 2013 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT W lutowym raporcie Amerykańskiego Departamentu Rolnego (USDA): pszenicy w sezonie 2012/13 prognozowana jest na 6523,6 mln ton. W sezonie 2011/12 produkcja została oszacowana

Bardziej szczegółowo

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych 3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych Soliński J.: Światowe rezerwy surowców energetycznych na podstawie przeglądu przedstawionego podczas 18. Kongresu Energetycznego. Energetyka, nr 2,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Energia chińskiego smoka. Próba zdefiniowania chińskiej polityki energetycznej. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW

Energia chińskiego smoka. Próba zdefiniowania chińskiej polityki energetycznej. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Energia chińskiego smoka. Próba zdefiniowania chińskiej polityki energetycznej. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Definiowanie polityki Polityka (z gr. poly mnogość, różnorodność; gr. polis państwo-miasto;

Bardziej szczegółowo

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel?

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? GŁÓWNA MYŚL Rosnące zapotrzebowanie na energię skłania Indie do szukania partnerów zagranicznych dla rodzimego przemysłu. To dobra okazja dla Polski do

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Czy węgiel jest przeżytkiem? Jesteśmy węglową Arabią Saudyjską. Więc do licha powinniśmy pożytkować nasze zasoby! - Stephen

Bardziej szczegółowo

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia podstawowe jednostki Europy; wymienić podstawowe

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :14:14

Co kupić, a co sprzedać :14:14 Co kupić, a co sprzedać 015-06-15 11:14:14 Kraje Unii Europejskiej są trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii, natomiast Japonia zajmuje siódme miejsce w obrotach UE z zagranicą. Największym

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04. dr Adam Salomon gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH SUCHYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wielkość przeładunków ładunków

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania

Przedmiotowy system oceniania 1 Przedmiotowy system oceniania 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia wskazać na mapie

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Andrzej Lirski Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie MAŁOPOLSKA REGIONALNA KONFERENCJA RYBACKA

Bardziej szczegółowo

LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT

LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT W lutowym raporcie Amerykańskiego Departamentu Rolnego (USDA): pszenicy w sezonie 2013/14 prognozowana jest na 711,9 mln ton. W sezonie 2012/13 produkcja została oszacowana

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja geopolityczna. Robert Brzoza

Aktualna sytuacja geopolityczna. Robert Brzoza Aktualna sytuacja geopolityczna Robert Brzoza 1 2 http://www.understandingwar.org 3 http://www.understandingwar.org Strategia ISIS Krzyżyk lokalizacja jednej lub większej liczby guwernii. Brąz teren wewnętrzny

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

ZAĆMIENIA. Zaćmienia Słońca

ZAĆMIENIA. Zaćmienia Słońca ZAĆMIENIA Zaćmienia Słońca 1. Całkowite zaćmienie Słońca 9 marca 2016. Pas fazy całkowitej zaćmienia rozpocznie się 9 marca 2016 o godzinie 0 h 16 m na Oceanie Indyjskim, w połowie drogi między południowym

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe. Dr Carlos Jorge Lenczewski Martins 6,0000 5,5000 5,0000 4,5000 4,0000 3,5000 3,0000 2,5000 2,

Kursy walutowe. Dr Carlos Jorge Lenczewski Martins 6,0000 5,5000 5,0000 4,5000 4,0000 3,5000 3,0000 2,5000 2, 1,0000 1995-05-16 1995-09-16 1996-01-16 1996-05-16 1996-09-16 1997-01-16 1997-05-16 1997-09-16 1998-01-16 1998-05-16 1998-09-16 1999-01-16 1999-05-16 1999-09-16 2000-01-16 2000-05-16 2000-09-16 2001-01-16

Bardziej szczegółowo

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 2 Według wstępnych danych agencji Bord Bia irlandzki eksport żywności i napojów w 2014 r. osiągnął wartość 10,5

Bardziej szczegółowo

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 2 Afryka to najbiedniejszy kontynent, ale Bank Światowy oczekuje, że większość tamtejszych krajów osiągnie do 2025 r. status państw o średnim dochodzie definiowanym

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 dr Elżbieta Marszałek Wiceprezes Ligii Morskiej i Rzecznej Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu Wydz. Ekonomiczny w Szczecinie GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 Artykuł oparty jest o materiały statystyczne, opracowane

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Kwiecień 2014 Update informacji ze świata. Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata UPDATE NEWS DGF

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Kwiecień 2014 Update informacji ze świata. Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata UPDATE NEWS DGF WORLD LETTER >> W NUMERZE TRANSPORT DROBNICY KOLEJOWEJ Z CHIN DO POLSKI W 22 DNI >> ODPRAWA CELNA W TURCJI >> DHL GLOBAL FORWARDING W SINGAPURZE >> Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata >> WŁASNYM

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 Andrzej Bartnicki KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU

Rozdział 2 Andrzej Bartnicki KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU Spis treści Rozdział 1 KILKA SŁÓW O TEORII KONFLIKTÓ W MIĘDZYNARODOWYCH Rozdział 2 KLUCZ DO INDII. PODBÓJ EGIPTU I SUDANU 1869-1989 Rozdział 3 FRANCUSKO-WŁOSKI ZATARG O TUNIS 1881-1883 Rozdział 4 ADUA

Bardziej szczegółowo

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM?

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM? Rozdział 3 MERKANTYLISTYCZNA STRATEGIA NADWYŻEK W HANDLU ZAGRANICZNYM I PŁYNĄCE Z NIEJ KORZYŚCI 94 1. Merkantylizm albo potrzeba nadwyżek w handlu zagranicznym 94 2. Wzrost, wydatki wewnętrzne i saldo

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Co to jest łączność? Rodzaje łączności. Co to jest transport? Rodzaje transportu. Wady i zalety

Bardziej szczegółowo

- Ropa ( ) Wydarzenia bieżącego tygodnia

- Ropa ( ) Wydarzenia bieżącego tygodnia Czwartek, 21.01.2015 Michał Stajniak Wydarzenia bieżącego tygodnia Po raz kolejny nie mamy dobrych wieści dla byków z rynku ropy naftowej. Raport API wykazał wzrost zapasów ropy naftowej w Stanach Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

Azja 1. Azja kontynent wielkich kontrastów

Azja 1. Azja kontynent wielkich kontrastów Azja 1. Azja kontynent wielkich kontrastów terminu Eurazja świata Eurazję i Azję wymienia przykłady kontrastów geograficznych Azji wybrane elementy linii brzegowej Azji i podaje ich nazwy wymienia czynniki

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

MSG ĆWICZENIA 3. Międzynarodowe przepływy kapitału

MSG ĆWICZENIA 3. Międzynarodowe przepływy kapitału MSG ĆWICZENIA 3 Międzynarodowe przepływy kapitału przemieszczanie za granicę wartości w formie środków finansowych lub dóbr materialnych, gdy kraj przyjmujący kapitał jest obciążony na rzecz kraju-eksportera

Bardziej szczegółowo

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Październik 2013 Update informacji ze świata. Update rynku OFR i AFR - najnowsze informacje ze świata >> UPDATE NEWS

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Październik 2013 Update informacji ze świata. Update rynku OFR i AFR - najnowsze informacje ze świata >> UPDATE NEWS WORLD LETTER >> W NUMERZE SKORZYSTAJ Z NOWEJ PROMOCJI WIN USA >> UJEDNOLICONY VAT W CHINACH >> CHINY WYKORZYSTUJĄ ARKTYCZNY SZLAK TRANSPORTOWY >> VAT OD USŁUG SPEDYCYJNYCH W INDONEZJI >> Update rynku OFR

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Zjawisko, skala oraz przyczyny globalnej nierównowagi płatniczej

Spis treści. Rozdział I. Zjawisko, skala oraz przyczyny globalnej nierównowagi płatniczej Spis treści Wstęp... 11 Rozdział I. Zjawisko, skala oraz przyczyny globalnej nierównowagi płatniczej 1. Zdefiniowanie pojęcia globalnej nierównowagi płatniczej... 17 1.1. Koncepcja nierównowagi globalnej

Bardziej szczegółowo

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Autor: Kamil Moskwik - współpracownik BiznesAlert.pl (BiznesAlert.pl) Zmiany cen ropy naftowej Brent 2013-2014 Ceny ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH CIEKŁYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wolumen ładunków masowych

Bardziej szczegółowo

Gazprom a rynek rosyjski

Gazprom a rynek rosyjski Gazprom Strategie europejskie Konferencja PISM Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Andrzej Szczęśniak 21 czerwca 2012 r. NaftaGaz.pl - Centrum Analiz Gazprom a rynek

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników II kwartału 2008 r. Warszawa, 1 sierpnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku oponiarskim Skonsolidowane wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE

LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE Katarzyna WARDIN 1 transport morski, surowce energetyczne, bezpieczeństwo, wąskie gardła CIEŚNINY

Bardziej szczegółowo

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Azja w Stosunkach Międzynarodowych Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Logo i flaga ASEAN ASEAN Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej (ang. Association of Southeast Asian Nations

Bardziej szczegółowo

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III część pisemna czas trwania części pisemnej egzaminu: 60 minut Zadanie 1 ( 0-2) Uzupełnij zdania podanymi terminami (jest ich więcej): Atlantycki,

Bardziej szczegółowo

Instytut Ogrodnictwa

Instytut Ogrodnictwa Instytut Ogrodnictwa Analiza wpływu zwiększającej się wymiany towarowej produktów sadowniczych na rynkach światowych, przy bieżącym poziomie kosztów, na produkcję sadowniczą w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Marzena Chodor Dyrekcja Środowisko Komisja Europejska Slide 1 Podstawowe cele polityki klimatycznoenergetycznej

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 2 Co dalej z lasami? Powierzchnia lasów, zgodnie z teorią przemian leśnictwa,

Bardziej szczegółowo

3. Uzupełnij luki w zdaniach. Średnia gęstość zaludnienia Europy wynosi (1)... Najmniejsza...

3. Uzupełnij luki w zdaniach. Średnia gęstość zaludnienia Europy wynosi (1)... Najmniejsza... ID Testu: 9D285I3 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Które miejsce pod względem wielkości wśród kontynentów zajmuje Europa? A. 2 B. 6 C. 7 D. 4 2. Które miejsce, pod względem liczby ludności, zajmuje

Bardziej szczegółowo

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014 Szymon Ręczelewski JAPONIA 26 sierpnia Wskaźnik Cen Usług Korporacyjnych (rok do roku) [1] 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza 27 sierpnia Zakup obligacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9. I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku

Spis treści. Wstęp... 9. I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku Spis treści Wstęp.... 9 I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku Paweł Szwiec: Integracja w Azji Wschodniej geneza, przejawy, skutki, perspektywy... 13 Zbigniew Olesiński: Mechanizm organizacyjny

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI.

ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI. ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI. KOMISJA GOSPODARKI NARODOWEJ SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 18 grudnia 2012 roku Agenda Recyklingu metali na świecie Recyklingu metali w Polsce

Bardziej szczegółowo

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju.

Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Po odrodzeniu w II RP panowała niezwykle trudna sytuacja gospodarcza. I wojna światowa i walki o granice przyniosły ogromne zniszczenia w kraju. Ponadto poziom rozwoju w Polsce nie był równy. W zaborze

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

SM MLEKPOL komentuje sytuację na rynku mleka

SM MLEKPOL komentuje sytuację na rynku mleka .pl https://www..pl SM MLEKPOL komentuje sytuację na rynku mleka Autor: materiały firmowe Data: 2 listopada 2016 SM MLEKPOL podaje prognozy rynkowe na koniec 2016 r. i rok następny. Dodatkowo sytuację

Bardziej szczegółowo

Rynek. w Polsce edycja! wyposażenia wnętrz. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata Data wydania: IV kwartał 2011

Rynek. w Polsce edycja! wyposażenia wnętrz. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata Data wydania: IV kwartał 2011 3. edycja! Rynek wyposażenia wnętrz w Polsce 2011 Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2011-2013 Data wydania: IV kwartał 2011 Języki raportu: polski, angielski Word from the author Kryzys finansowy

Bardziej szczegółowo

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego s. 47 KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego tytuł podrozdziału: Zjawisko El Niño zamiast: Zjawisko El Nińo 2 Akapit 1 wiersz El Niño zamiast: El Nińo

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International?

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? dr Jerzy Rzymanek, Klaster Eksport Promocja Azja, Robayu Corp. Sp. z o.o. Shanghai XiJiao International Agricultural

Bardziej szczegółowo

Stan i uwarunkowania wymiany handlowej państw Rady Współpracy Zatoki Perskiej z Hongkongiem 1

Stan i uwarunkowania wymiany handlowej państw Rady Współpracy Zatoki Perskiej z Hongkongiem 1 S u g g e s t e d c i t a t i o n : Ciurko, P. (2015). Stan i uwarunkowania wymiany handlowej państw Rady Współpracy Zatoki Perskiej z Hongkongiem. W: M. Maciejewski, B. Pera (red.), Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Gorzelnie rolnicze w Polsce w zdecydowanej większości nastawione są na produkcję spirytusu surowego na potrzeby przemysłu paliwowego.

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników I kwartału 2008 r. Warszawa, 29 kwietnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku Skonsolidowane wyniki finansowe Perspektywy

Bardziej szczegółowo

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE.

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE. A. BEZPOŚREDNI 1. Poprzez działalność produkcyjną lub usługową import technologii ze spółki macierzystej i wykorzystywanie jej w procesie produkcyjnym prowadzenie działalności w branżach wysokiej techniki

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :25:37

Co kupić, a co sprzedać :25:37 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-10 16:25:37 2 Francja od lat jest największym europejskim eksporterem kosmetyków; wartość francuskiego eksportu szacuje się na prawie 4,5 mld euro. W III kw. 2013 r. nastąpiło

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo