ROPA MUSI PŁYNĄĆ. Wstęp

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROPA MUSI PŁYNĄĆ. Wstęp"

Transkrypt

1 Streszczenie: Artykuł przedstawia informację na temat obecnego transportu ropy naftowej drogą morską. Analizuje stan głównych kanałów tranzytowych, wielkość transportowanej ropy, główne problemy z jakimi borykają się owe kanały. Artykuł zawiera szczegółowe informacje na temat takich cieśnin jak, Kanał Sueski, Cieśnina Bosfor, Kanał Panamski czy Cienina Mallaca. Artykuł zawiera ponadto informacje dotyczące samych tankowców ich charakterystyka, podział i zastosowanie, które w dużym stopniu stanowią o ich konkurencji w stosunku do ropociągów. General background This article presents some of the latest news about the oil transport. Oil transported by sea generally follows a fixed set of maritime routes. There is an analysis of these main chokepoints and their major problems. Important maritime "chokepoints" include the Bab el Mandab passage from the Arabian Sea to the Red Sea; the Panama Canal and the Panama Pipeline connecting the Pacific and Atlantic Oceans; the Suez Canal and the Sumed Pipeline connecting the Red Sea and Mediterranean Sea; and the Turkish Straits/Bosporus linking the Black Sea (and oil coming from the Caspian Sea region) to the Mediterranean Sea. Besides you can find information about the tankers which have made global (intercontinental) transport of oil possible. ROPA MUSI PŁYNĄĆ Wstęp Po długotrwałym studiowaniu dostępnych informacji na temat transportu ropy naftowej na świecie postanowiłem przedstawić Czytelnikowi w jaki sposób odbywa się obecnie transport czarnego złota surowca niezbędnego do rozwoju gospodarki światowej. Asymetria występowania złóż ropy naftowej i ich konsumpcji jest źródłem permanentnego od ponad stu lat konfliktu. Badając występowanie zbadanych rezerw ropy naftowej w układzie geograficznym, stwierdzamy największe zasoby w krajach Bliskiego Wschodu, bo aż 65 % wszystkich zasobów, zaś najmniejsze w Europie, bo tylko 2 %. Matka natura rozdzieliła złoża ropy naftowej w nieco zaskakujący sposób. Większość zasobów tego surowca, a co za tym idzie producentów ropy to kraje niedemokratyczne.

2 Dlatego też łatwo o konflikt, trudno o negocjacje. Kraje wysokorozwinięte, demokratyczne to najwięksi konsumenci surowca, którego zmuszeni są importować z krajów gdzie często jedyną drogą pertraktacji to przemoc, gdzie rządy poszczególnych dyktatorów utrudniają współpracę, gdzie fanatycy religijni mszczą się na kulturze Zachodu. Wszystko to ma wpływ na niepewność dostaw i potencjalny kryzys gospodarek zachodniego świata. Przeanalizujemy politykę największych konsumentów, ich obawy przed wstrzymaniem dostaw surowca oraz narzędzia, jakimi się posługują, by czarnego złota nie brakowało. Spójrzmy zatem w jaki sposób ropa naftowa trafia dzisiaj na rynki głównych konsumentów. Artykuł: Różnorodność wykorzystania ropy naftowej powoduje, że produkt ten w krótkim czasie stał się niezastąpionym, a zarazem niezbędnym środkiem rozwoju gospodarek poszczególnych państw. Ropa jest dzisiaj nie tylko paliwem napędzającym silniki samochodowe, lecz przede wszystkim surowcem w produkcji wszelkiego rodzaju dóbr plastikowych, nawozów czy asfaltu. Mówi się nawet, że ropa naftowa jest zbyt wartościowym dobrem, by wykorzystywać ją jako paliwo samochodowe. A więc ropa naftowa jako surowiec strategiczny, od lat jest przyczyną geopolitycznych konfrontacji o dostęp, kontrolę i dystrybucję pomiędzy poszczególnymi gospodarkami. Dlatego też dystrybucja ropy naftowej z samego pokładu, do rafinerii a następnie do konsumentów nie może być wstrzymywana z powodu żadnych okoliczności. W przeciwnym razie ekonomiczne i polityczne konsekwencje mogą doprowadzić do niespotykanego w historii świata kryzysu.

3 Rysunek 1: Najważniejsze kanały tranzytowe ropy naftowej na świecie. Źródło: Energy Information Administartion By zapewnić stałą i pewną podaż ropy naftowej, strategie bezpieczeństwa energetycznego krajów rozwiniętych zakładają obecność militarną swoich wojsk (głównie Stany Zjednoczone) w miejscach szczególnie ważnych tranzytowo i narażonych na konflikty. Wzrastające uzależnienie się od importowanej ropy krajów wysoko rozwiniętych spowodowało fakt, że transport ropy naftowej i jej bezpieczeństwo uzależnione jest w szczególności od zabezpieczenia pokoju w dziewięciu cieśninach, przez które to ponad połowa ropy naftowej jest transportowana. Ominiecie owych kanałów tranzytowych zwanych chokepoints (dławiące się kanały wodne) powoduje zarówno znacznie większy koszt podaży (a co za tym idzie wzrost ceny surowca) jak i również znaczne opóźnienia w dostawie ropy naftowej. Oto główne wyznaczniki chokepoints kanałów tranzytowych: Charakterystyka cieśniny: rodzące się zatory pomiędzy tankowcami, ich ograniczona ilość w danej cieśninie spowodowane jest przez albo jej głębokość lub szerokość bądź poprzez inne cechy ograniczające ilość tankowców w cieśninie.

4 Użyteczność: wyznacznikiem jest tutaj ilość alternatywnych dróg transportu w stosunku do danej cieśniny i różnica w kosztach transportu. Dostęp: w jaki sposób dana cieśnina posiada prawnie uregulowany status. Wszelkie regulacje i porozumienia pomiędzy krajem, do którego dana cieśnina należy a krajami (korporacjami), które z danej drogi eksportowej korzystają. Z powodu stale wzrastającego popytu na ropę naftową przy zwiększających się kłopotach w produkcji surowca transport surowca i jego ochrona staje się obecnie jednym z kluczowych czynników kreacji ceny ropy naftowej. Ale rola transportu jest również istotna z wielu innych powodów. Z 80 milionów baryłek dziennie, które były produkowane w 2005 roku, ponad 35% pochodziła z Bliskiego Wschodu, najważniejszego regionu produkującego ropę naftową. Około 60% całej produkowanej ropy jest już sprzedana (poprzez liczne umowy), a tylko niecałe 40% jest sprzedawanej na otwartym rynku. 1 Produkcja ropy naftowej jest również ograniczona względami samej zdolności produkcyjnej danego producenta jak i pokładów surowca. 90% dodatkowej produkcji na wypadek czy to nagłego zapotrzebowania ze strony konsumentów surowca czy też z powodu licznych innych incydentów wstrzymujących dostawy ropy naftowej jest w rękach Arabii Saudyjskiej, jedynym praktycznie producentem, który to posiada jeszcze rezerwy produkcyjne. Ostatnie wydarzenie w Iraku, niestabilna sytuacja wewnętrzna w Wenezueli i Nigerii spowodowała, że zwiększenie światowej produkcji ropy naftowej staję się coraz trudniejsze, a według wielu analityków niedługim czasie niemożliwe do wykonania. Bliski Wschód/Azja Bliski Wschód/Europa Bliski Wschód/Japonia Południowa Ameryka/USA NIS/Europa Bliski Wschód/USA Północna Ameryka/Europa Kanada/USA Zachodnia Afryka/USA Meksyk/USA W milionach ton Rysunek 2: Międzyregionalne przepływy ropy naftowej 1 Energy Information Administartion, Word Oil Transit Chokepoints, kwiecień 2004

5 Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Międzynarodowy handel ropą naftową jest skorelowany z ceną surowca jak i kosztami transportu. Kierunek przepływu czarnego złota jest uzależniony głównie od bliskości dostawców i konsumentów. Od połowy lat 70tych nastąpiła zmiana kierunku przepływu surowca, zdominowanego głównie przez kierunek Bliski Wschód Europa Zachodnia i Stany Zjednoczone. Rozwój gospodarczy Tygrysów Azjatyckich Korea Południowa, Tajwan, Hong Kong i Singapur a także w ostatnich latach potęgi gospodarczej Chin, spowodowało, że popyt na ropę naftową tego regionu w dużej części jest zaspokajany dzięki ropie naftowej z Bliskiego Wschodu. Większość owej ropy transportowane jest głównie drogą morską. Odkąd pierwszy tankowiec przetransportował ropa naftową na Morzu Kaspijskim w 1878 roku, zdolność transportowa światowej floty tankowców znacznie się zwiększyła. Każdego dnia 40 milionów baryłek dziennie jest transportowa drogą morską, z czego połowa jest ładowana na Bliskim Wschodzie by miesiąc później mogła być konsumowana przez Japończyków czy Amerykanów. Obecnie ropa naftowa jest transportowana drogą morską dzięki wykorzystaniu 3500 tankowców na całym świecie. Koszt wypożyczenia tankowca zróżnicowany jest w zależności od wielkości, jego pochodzenia, kierunku i dostępności. Około 435 VLCC transportuje ponad 1/3 całej ropy. Część z nich, bo około %5%, jest również wykorzystywana jako okresowy magazyn ropy, stanowiący rezerwy w razie jakichkolwiek perturbacji z podaży ropy. 2 2 Energy Information Administartion, Word Oil Transit Chokepoints, kwiecień 2004

6 Rysunek 3: Główne kanały tranzytowe Bliskiego Wschodu. Źródło: Według Intertanco 3 flota tankowców na świecie przekroczyła już Pogrupowane są one w następujący sposób: Handy and Handymax: to nazwa zarezerwowana dla małych tankowców, których zdolność przesyłowa nie przekracza 50,000 ton ropy naftowej. Panama: Nazwa dotyczy tankowców, których zdolność przesyłowa jest zarazem maksymalną ilością, jaka może być transportowana przez jeden tankowiec w Kanale Panamskim, tj. Około 65,000 ton. Tankowce te muszą równocześnie spełniać wymogi długości (275 metrów) jak i głębokości (32 metry. Aframax: Tankowce o możliwości przesyłowej od 75,000 ton do 115,000 Suezmax: Przed 1967, przez Kanał Sueski mogły przepływać tankowce, których wielkość przesyłowa nie przekraczała ton. W latach z powodu wojny Izraelsko Arabskiej Kanał został zamknięty. Po ponownym jego otworzeniu w 1975, wielkość przesyłowa tankowców uległa podwyższeniu do 150,000 ton. Obecnie 3 The International Association of Independent Tanker Owners Międzynarodowe Stowarzyszenie Niezależnych Właścicieli Tankowców

7 rozważana jest opcja zwiększenia wielkości przesyłowej do 200,000 ton VLCC: (Very Large Crude Carriers), tankowce tego typu mogą posiadać ładunek o wielkości od 150,000 do 320,00 ton. ULCC: (Ultra Large Crude Carriers), to tankowce o wielkości przesyłowej od 300,000 do 550,000 ton. Używane do transportu ropy na długie dystanse. Głównie z Zatoki Perskiej do Europy, Ameryki I Azji Wschodniej przez Cieśninę Malacca. Na świecie jest obecnie około 200 cieśnin lub kanałów łączących większe powierzchnie wodne ze sobą. Ale tylko kilka z nich określa się mianem chokepoints. To te, które mogą zostać zablokowane lub zamknięte z powodu nadmiernej ilości statków, z reguły tankowców. Ten typ agresji mógłby z pewnością spowodować i już powoduje liczne konflikty na tle międzynarodowym. Wiele z owych cieśnin jest miejscem zwaśnionych krajów sąsiadów, co zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktów. Cieśnina Hormuz 15.3 Cieśnina Malacca 11 Cieśnina Bab el Mandab Kanał Sueski Bosfor Kanał Panamski miliony baryłek dziennie Rysunek 4: Transport ropy naftowej głównymi kanałami tranzytowymi świata. Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Cieśnina Hormuz Cieśnina Hormuz o szerokości od 48 do 80 kilometrów posiada dwa 3 kilometrowe kanały nawigacyjne. Położona jest ona w granicach Omanu i Iranu. Łączy ze sobą Zatokę Perską z Zatoką Omańską i Morzem Arabskim. W 2004 roku wodami tej cieśniny płynęło około 17 milionów baryłek dziennie. Około 88% całego eksportowanego surowca z Bliskiego Wschodu jest transportowa poprzez cieśninę Hormuz w kierunku Azji, Stanów Zjednoczonych i Europy. Jej globalne znaczenie nie jest w tym przypadku przesadne. 75% całej importowanej ropy do Japonii przepływa wodami tej

8 cieśniny. Jak wynika z wykresu, istnieje tylko kilka dróg alternatywnych w razie zamknięcia cieśniny Hormuz. Cieśnina Homuz Ropociąg Yanbu ropociąg do portu Sidi Kreir ropociąg Ceyhan ropociąg przez Syrię w m ilionach baryłek dziennie Rysunek 5: Drogi eksportu ropy naftowej z Zatoki Perskiej. Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji z Energy Information Administartion Jednak jedyną, znaczącą alternatywną magistralą eksportową dla ropy z Bliskiego Wschodu jest ropociąg w kierunku portu Yanbu na Morzu Czerwonym, którego zdolność przesyłowa wynosi 4.8 miliona baryłek dziennie. Kanał Sueski Otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 roku rozpoczęło nową erą w kontaktach Europy z Azja Pacyficzną. Długość podróży z Azji do Europy została poprzez otwarcie Kanału zredukowana o ponad 6500 kilometrów (wcześniej okrążano Afrykę). Obecnie Kanał ten należy do Egiptu i łączy ze sobą Morze Czerwone i Zatokę Sueską z Morzem Śródziemnomorskim. Jeszcze do niedawna rocznie przez Kanał mogło przepłynąć do tankowców rocznie, lecz w 2004 roku liczba tankowców przemierzających wody Kanału Sueskiego przekroczyła W 2004 roku dziennie transportowano ponad 4 miliony baryłek ropy naftowej. 2.5 miliona baryłek ropy pochodziło z ropociągu Summickiego (ropa Arabii Saudyjskiej). Wynika z tego, że Kanał Sueski stanowi 14% w globalnym handlu ropą naftową. Większość transportowanej ropy zasila rynki krajów europejskich. Opracowane projekty zakładają, że do 2010 roku Kanał Sueski będzie

9 przygotowany do dopuszczenia największych tankowców typu VLCC i ULCC, których ładunek może sięgnąć nawet do 350,000 ton. Ropociąg do portu Sidi Kerir na Morzu Śródziemnomorskim posiada zdolność przesyłową do 2.5 miliona baryłek dziennie. Ropociąg jest własnością Arab Petroleum Pipepline Co., która to korporacja jest firmą typu joint venture EGPC (50%), Aramco (15%), ADNOC (15%), trzech kuwejdzkich firm (łącznie 15%) i katarskiego monopolisty QGPC (5%). Ropociąg ten działa od stycznia 1977 roku i jest alternatywną drogą dostaw ropy naftowej dla tych tankowców, których zbyt duży ładunek nie zezwala na przepływ Kanału Sueskiego. Cieśnina Bosfor Turecka cieśnina Bosfor ma długość 30 kilometrów oraz około jednego kilometra szerokości. Jest miejscem łączenia się Morza Czarnego z Morzem Śródziemnomorskim. Po rozpadzie Związku Radzieckiego, znaczenie cieśniny znacznie się zwiększyło. Ropa naftowa z obszaru Morza Kaspijskiego jest właśnie transportowana wodami Morza Czarnego przez cieśninę Bosfor by w ten sposób ropa mogła być skierowana na rynki Europy Zachodniej. Mimo, że doszło do zakończenia inwestycji budowy ropociągu Baku Tbilisi Ceyhan, który jest niejako alternatywą dla cieśniny Bosfor, to trzeba tutaj zauważyć, że koszt transportu jednej baryłki z wykorzystaniem ropociągu waha się w granicach $1 $2. Dla porównania koszt drogą morską nie przekracza 20 centów za baryłkę. Około statków, włączając 5500 tankowców, przemierza wodami cieśniny Bosfor każdego roku. W związku z eksploatacją ropy kaspijskiej, wielkość tranzytu ropy naftowej w 2004 roku przekroczyła 3 miliony baryłek dziennie. Głównym rynkiem zbytu transportowanej ropy naftowej wodami Cieśniny Bosfor są kraje Europy Zachodniej i Południowej. Eksport ropy naftowej przez Cieśniny Tureckie wzrósł wraz z rozpadem ZSRR w 1991 roku. Obecnie szybka realizacja wielu projektów z nad Morza Kaspijskiego wywołuje wiele obaw ze strony rządu tureckiego, który na pierwszym miejscu stawia ochronę środowiska naturalnego. Na mocy Konwencji z Montrealu z 1936 roku zezwala się na swobodny przepływ floty handlowej przez cieśninę Bosfor, to jednak rząd Turcji wymaga uzyskania konkretnych zezwoleń na przepływ wodami Bosforu. Wymaga się głównie spełnienia wszelkich restrykcji dotyczących ochrony środowiska naturalnego. Częsta zła pogoda w okresie zimowym powoduje wiele opóźnień, nawet do 20 dni. Koszt przestoju tankowca sięga $50,000 za dzień.

10 Cieśnina Malacca Cieśnina Malacca jest największym i zarazem najważniejszym kanałem tranzytowym na świecie, ponieważ wodami tej cieśniny o długości 800 kilometrów i szerokości wahającej się od 50 do 320 kilometrów, dziennie przemierza ponad 600 statków. Dlatego też jest to najdłuższy na świecie kanał wykorzystywany do międzynarodowej nawigacji. Jako główny pasaż łączący Ocean Indyjski z Oceanem Spokojnym nie posiada wiele dróg alternatywnych, z których główną jest indonezyjska Cieśnina Sunda. W 2004 roku każdego dnia wodami Cieśniny Malacca transportowano prawie 12 milionów baryłek ropy naftowej. Rysunek 6: Główne kanały tranzytowe w Azji Pacyficznej. Źródło: Malacca leżąca pomiędzy Malezją, Indonezją i Singapurem powoduje wiele kłótni i nieporozumień pomiędzy owymi krajami. Chodzi głównie o wysokość opłat tranzytowych i podziału zysków. Cieśnina Malacca prowadzi bezpośrednio do Morza Południowo Chińskiego, na którym znajduje się grupa ponad 230 niezamieszkanych małych wysepek, Sparty, o łącznej powierzchni 8 kilometrów kwadratowych, do których rości sobie prawo wiele sąsiadujących ze sobą państw tj. Chiny, Wietnam, Malezja, Indonezja, Brunei

11 czy Filipiny. Szacuje się, że pod wodami Morza Południowo Chińskiego znajduje się około 7 miliardów baryłek ropy naftowej. Kanał Panamski Kanał Panamski łączący Ocean Atlantycki z Spokojnym biegnie wzdłuż plaż Limon, Morze Karaibskie do Balboa w Zatoce Panamskiej. Jego długość nie przekracza 64 kilometrów a minimalna głębokość to zaledwie 12.5 metra. Kanał ten jest niezwykle istotny dla USA, ze względu na możliwość połączenia wybrzeża zachodniego i wschodniego z możliwością zaoszczędzenia około kilometrów. Około statków rocznie przekracza Kanał Panamski, co kalkuluje dziennie ponad 0.5 miliona baryłek ropy naftowej. Największymi tankowcami, które mogą przemierzać Kanał Panamski są tzw. PANAMAX, których ładunek waha się w granicach 50,000 80,000 ton. Ropa naftowa i jej produkty pochodne były drugim, co do wielkości produktem, który był transportowany wodami Kanału w roku Stanowiły one ogółem 12% całości produktów. Zakończenie Reasumując należy stwierdzić, że transport ropy naftowe stoi obecnie przed wieloma dylematami. Po pierwsze popyt na ropę naftową stale rośnie, a dużej mierze jest to zasługa Chin i pozostałych Tygrysów Azjatyckich. Taka sytuacja sprawia, że cieśnina Mallaca nie jest w stanie udźwignąć ciężaru transportu ropy naftowej z Bliskiego Wschodu ku Japonii i Chin. Po drugie, należy dodać, że pokłady i rezerwy ropy naftowej w większości znajdują się z dala od głównych konsumentów (Bliski Wschód USA Azja). Chęć ograniczania kosztów transportu jest staje się zatem kluczem do wielu dysput pomiędzy konsumentami surowca. Trzeba również dodać, że gospodarki krajów wysokorozwiniętych nadal pogłębiają się w uzależnieniu od importowanej ropy naftowej. Konieczność stałych, pewnych dostaw surowca powoduje, że bezpieczeństwo transportu ropy naftowej jest zadaniem strategicznym większości krajów uprzemysłowionych (głównie USA) Nasuwa się zatem wniosek, że transport drogą morską (i jego bezpieczeństwo) wraz z głównymi kanałami przesyłu stanowi dzisiaj wyzwanie dla światowej gospodarki a jego dalsza perspektywa rozwoju leży u podstaw przyszłego rozwoju globalnej wioski.

12 Bibliografia: Książki: 1. Michael T. Klare, Resource Wars: The New Landscape of Global Conflict With a New Introduction, Owl Books; Reprint edition, New York, Paul Roberts, The End of Oil:On the Edge of a Perilous New World, Houghton Mifflin, New York, 2004 Strony internetowe: ec.api.org Society of Petroleum Engineers U.S. Department of Energy Energy Information Administration United States Department of Energy American Petroleum Institute

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Barometr płatności na świecie 2015

Barometr płatności na świecie 2015 Zaległości płatnicze nie są specyfiką tylko naszego kraju. W mniejszym lub większym stopniu odczuwalne są niemal we wszystkich krajach. Pod względem moralności płatniczej sytuacja w Azji jest mocno zróżnicowana.

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH Oceany światowe: Ocean Arktyczny Ocean Indyjski Ocean Atlantycki Ocean Spokojny Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny jest bardzo ściśle monitorować na skutki zmian klimatycznych.

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego FAE Policy Paper nr 25/2012 Paweł GODLEWSKI NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego Warszawa, 2012-07-20 Strona 1 Problem bezpieczeństwa energetycznego stał się jednym z poważniejszych współczesnych

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU OPTIMUM. STUDIA EKONOMICZNE NR 4 (64) 2013 Zofia TOMCZONEK 1 ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU Streszczenie Ropa naftowa stanowi kluczowy czynnik transportu o decydującym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym dr inż. Ludmiła Filina-Dawidowicz Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie mgr inż. Alina Kozłowska Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym Streszczenie

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI mgr Anna Górska Doktorant SGH referat nt. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach -2009 SPIS TREŚCI WSTĘP... 2 1. POJĘCIE I FORMY BIZ... 2 2. BIZ NA ŚWIECIE... 3 WNIOSKI...

Bardziej szczegółowo

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce TEMAT: Pojęcie potrzeb transportowych jako determinantu zarządzania transportem w przedsiębiorstwie Z punktu widzenia zarządzania

Bardziej szczegółowo

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel?

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? GŁÓWNA MYŚL Rosnące zapotrzebowanie na energię skłania Indie do szukania partnerów zagranicznych dla rodzimego przemysłu. To dobra okazja dla Polski do

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE

LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE Katarzyna WARDIN 1 transport morski, surowce energetyczne, bezpieczeństwo, wąskie gardła CIEŚNINY

Bardziej szczegółowo

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Kwiecień 2014 Update informacji ze świata. Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata UPDATE NEWS DGF

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Kwiecień 2014 Update informacji ze świata. Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata UPDATE NEWS DGF WORLD LETTER >> W NUMERZE TRANSPORT DROBNICY KOLEJOWEJ Z CHIN DO POLSKI W 22 DNI >> ODPRAWA CELNA W TURCJI >> DHL GLOBAL FORWARDING W SINGAPURZE >> Update rynku OFR Najnowsze informacje ze świata >> WŁASNYM

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Andrzej Lirski Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie MAŁOPOLSKA REGIONALNA KONFERENCJA RYBACKA

Bardziej szczegółowo

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 2 Afryka to najbiedniejszy kontynent, ale Bank Światowy oczekuje, że większość tamtejszych krajów osiągnie do 2025 r. status państw o średnim dochodzie definiowanym

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników II kwartału 2008 r. Warszawa, 1 sierpnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku oponiarskim Skonsolidowane wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Co to jest łączność? Rodzaje łączności. Co to jest transport? Rodzaje transportu. Wady i zalety

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH CIEKŁYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wolumen ładunków masowych

Bardziej szczegółowo

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio

Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014. 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza. -609B obecnie 659,8B poprzednio Rynki Azjatyckie 25.08.2014 29.08.2014 Szymon Ręczelewski JAPONIA 26 sierpnia Wskaźnik Cen Usług Korporacyjnych (rok do roku) [1] 3,7% obecnie 3,7% poprzednio 3,7% prognoza 27 sierpnia Zakup obligacji

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 dr Elżbieta Marszałek Wiceprezes Ligii Morskiej i Rzecznej Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu Wydz. Ekonomiczny w Szczecinie GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 Artykuł oparty jest o materiały statystyczne, opracowane

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9. I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku

Spis treści. Wstęp... 9. I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku Spis treści Wstęp.... 9 I. Specyfika powiązań regionalnych w Azji i Pacyfiku Paweł Szwiec: Integracja w Azji Wschodniej geneza, przejawy, skutki, perspektywy... 13 Zbigniew Olesiński: Mechanizm organizacyjny

Bardziej szczegółowo

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III część pisemna czas trwania części pisemnej egzaminu: 60 minut Zadanie 1 ( 0-2) Uzupełnij zdania podanymi terminami (jest ich więcej): Atlantycki,

Bardziej szczegółowo

Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym?

Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym? ANALIZA NOBLE SECURITIES, 26.07.2011 r. Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym? 60 mln baryłek ropy naftowej z rezerw Międzynarodowej Agencji Energii nie miało najmniejszych szans zrównoważyć rynku. Przed

Bardziej szczegółowo

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Październik 2013 Update informacji ze świata. Update rynku OFR i AFR - najnowsze informacje ze świata >> UPDATE NEWS

DGF WORLD NEWSLETTER W NUMERZE. Październik 2013 Update informacji ze świata. Update rynku OFR i AFR - najnowsze informacje ze świata >> UPDATE NEWS WORLD LETTER >> W NUMERZE SKORZYSTAJ Z NOWEJ PROMOCJI WIN USA >> UJEDNOLICONY VAT W CHINACH >> CHINY WYKORZYSTUJĄ ARKTYCZNY SZLAK TRANSPORTOWY >> VAT OD USŁUG SPEDYCYJNYCH W INDONEZJI >> Update rynku OFR

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Instytut Ogrodnictwa

Instytut Ogrodnictwa Instytut Ogrodnictwa Analiza wpływu zwiększającej się wymiany towarowej produktów sadowniczych na rynkach światowych, przy bieżącym poziomie kosztów, na produkcję sadowniczą w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 2 Według wstępnych danych agencji Bord Bia irlandzki eksport żywności i napojów w 2014 r. osiągnął wartość 10,5

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015

SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 SPRAWOZDANIE Z POSIEDZENIA OBSERWATORIUM RYNKU MLEKA w dniu 27.05.2015 Spotkanie rozpoczęto omówieniem aktualnej sytuacji w Unii Europejskiej. Produkcja mleka w pierwszym kwartale spadła o 1,3% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Perspektywy transportu ropy na Bałtyku

Perspektywy transportu ropy na Bałtyku Perspektywy transportu ropy na Bałtyku W ciągu ostatniego dziesięciolecia wzrost gospodarczy Rosji spowodowany był głównie zwiększonym eksportem surowców energetycznych. Od czasu zakończenia kryzysu ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

MSCI AC Golden Dragon liczony w USD i ustalany przez Morgan Stanley Capital International Inc. indeks, w

MSCI AC Golden Dragon liczony w USD i ustalany przez Morgan Stanley Capital International Inc. indeks, w Informacja o zmianach danych objętych skrótem prospektu informacyjnego dokonanych w dniu 29 czerwca 2010 roku Działając na podstawie 28 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 stycznia 2009 r.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie bezpieczeństwa transportu ropy naftowej i piractwem morskim. Projektowana budowa kanału Kra w Tajlandii w celu ominięcia Cieśniny Malakka

Zagrożenie bezpieczeństwa transportu ropy naftowej i piractwem morskim. Projektowana budowa kanału Kra w Tajlandii w celu ominięcia Cieśniny Malakka Katarzyna WARDIN Zagrożenie bezpieczeństwa transportu ropy naftowej i piractwem morskim. Projektowana budowa kanału Kra w Tajlandii w celu ominięcia Cieśniny Malakka Bezpieczeństwo energetyczne jest niezbędnym

Bardziej szczegółowo

Światowe zasoby energii. Stan. Przyszłość. Dr inż. Janusz LICHOTA. Wydział Mechaniczno-Energetyczny

Światowe zasoby energii. Stan. Przyszłość. Dr inż. Janusz LICHOTA. Wydział Mechaniczno-Energetyczny Wydział Mechaniczno-Energetyczny Dr inż. Janusz LICHOTA Światowe zasoby energii Stan. Przyszłość. Wrocław, czerwiec, 2009 E-mail : Lichota@pwr.wroc.pl Spis treści Wstęp Czynniki wpływające na spadek zasobów

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International?

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? dr Jerzy Rzymanek, Klaster Eksport Promocja Azja, Robayu Corp. Sp. z o.o. Shanghai XiJiao International Agricultural

Bardziej szczegółowo

RYNEK W SEZONACH 2015/16 i 2016/17 BAWEŁNA, POLIESTER, PRZĘDZA

RYNEK W SEZONACH 2015/16 i 2016/17 BAWEŁNA, POLIESTER, PRZĘDZA POLSKA IZBA LNU I KONOPII Zwyczajne Walne Zgromadzenie Członków 24.06.2016 RYNEK W SEZONACH 2015/16 i 2016/17 BAWEŁNA, POLIESTER, PRZĘDZA W kończącym się sezonie 2015/16, światowa konsumpcja bawełny spadła

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Perspektywa IFM RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WALKA POPYTU Z PODAŻĄ 8 KWIETNIA 2015

Perspektywa IFM RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH WALKA POPYTU Z PODAŻĄ 8 KWIETNIA 2015 IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DOUSA WALKA POPYTU Z PODAŻĄ IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA WALKA POPYTU Z PODAŻĄ Ostatnim tematem poruszanym w trakcie marcowej

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

Relacje ekonomiczne Polski z krajami pozaeuropejskimi - szanse i wyzwania

Relacje ekonomiczne Polski z krajami pozaeuropejskimi - szanse i wyzwania Relacje ekonomiczne Polski z krajami pozaeuropejskimi - szanse i wyzwania Adam Balcer* Materiał na drugie spotkanie z serii Polska w świecie 2030. Globalizacja polskiej polityki zagranicznej i europejskiej

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 8 ZNACZENIE EKSPORTU ROPY NAFTOWEJ DLA SYTUACJI GOSPODARCZEJ KRAJÓW OPEC

ROZDZIAŁ 8 ZNACZENIE EKSPORTU ROPY NAFTOWEJ DLA SYTUACJI GOSPODARCZEJ KRAJÓW OPEC Magdalena Zajączkowska ROZDZIAŁ 8 ZNACZENIE EKSPORTU ROPY NAFTOWEJ DLA SYTUACJI GOSPODARCZEJ KRAJÓW OPEC Wprowadzenie Zasoby ropy naftowej są nieodnawialne i ograniczone w ilości na świecie. W związku

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI.

ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI. ZNACZENIE BRANŻY RECYKLINGU METALI DLA POLSKIEJ GOSPODARKI. KOMISJA GOSPODARKI NARODOWEJ SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 18 grudnia 2012 roku Agenda Recyklingu metali na świecie Recyklingu metali w Polsce

Bardziej szczegółowo

Marcin Tatarzyński. Środka.

Marcin Tatarzyński. Środka. RAPORT GŁÓD ENERGII W CHINACH A STOSUNKI Z PAŃSTWAMI BLISKIEGO WSCHODU Marcin Tatarzyński 52 Przez blisko 50 lat od zakończenia II wojny światowej, Chiny były krajem samowystarczalnym pod względem energetycznym.

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO DUBAJU ROZBRAJAMY MINĘ

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO DUBAJU ROZBRAJAMY MINĘ IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO DUBAJU ROZBRAJAMY MINĘ IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO DUBAJU ROZBRAJAMY MINĘ Pod koniec kwietnia zespół odbył kolejną podróż

Bardziej szczegółowo

Światowa Organizacja Zdrowia, co roku koncentrując się na innym aspekcie tej globalnej epidemii. Stop nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi.

Światowa Organizacja Zdrowia, co roku koncentrując się na innym aspekcie tej globalnej epidemii. Stop nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi. Światowy Dzień Bez Tytoniu 31 maja 2015 31 maja to waŝna data w kalendarzu promocji zdrowia - dzień, który słuŝy zwróceniu uwagi na konieczność ochrony obecnych i przyszłych pokoleń przed następstwami

Bardziej szczegółowo

ZADANIE TRANSPORTOWE I PROBLEM KOMIWOJAŻERA

ZADANIE TRANSPORTOWE I PROBLEM KOMIWOJAŻERA Wprowadzenie do badań operacyjnych z komputerem Opisy programów, ćwiczenia komputerowe i zadania. T. Trzaskalik (red.) Rozdział 3 ZADANIE TRANSPORTOWE I PROBLEM KOMIWOJAŻERA 3.3. ZADANIA Wykorzystując

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

ANTAL GLOBAL SNAPSHOT

ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Edycja 9. lipiec 2011 snapshot.antal.com ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Badanie dynamiki zatrudniania i zwalniania specjalistów i menedżerów ANTAL GLOBAL SNAPSHOT Wstęp Antal Global Snapshot to cykliczne badanie

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu?

Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu? FAE Policy Paper nr 7/2012 Paweł GODLEWSKI Groźba blokady Cieśniny Ormuz - gambit czy blef Iranu? Warszawa, 2012-02-23 Strona 1 Pod koniec 2011 roku władze irańskie zagroziły, że mogą zamknąć dla żeglugi

Bardziej szczegółowo

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Ranking gospodarek świata 2010

Ranking gospodarek świata 2010 Drukuj zamknij Ranking gospodarek świata 2010 03.11.2010, 12:04 Instytut Globalizacji ogłosił III edycję rankingu najszybciej rozwijających się państw, z którego wynika, że Państwo Środka posiada najbardziej

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE Krajowa Izba Gospodarcza DZIAŁALNOŚĆ KIG W RELACJACH BIZNESOWYCH INDYJSKO - POLSKICH Warszawa, 27 stycznia 2014 r. ZałoŜona w 1990, następca prawny Polskiej Izby Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Branża meblarska w Izraelu 2015-12-21 00:57:40

Branża meblarska w Izraelu 2015-12-21 00:57:40 Branża meblarska w Izraelu 2015-12-21 00:57:40 2 Pomimo globalnego kryzysu, odbijającego się poważnie na silnie związanej ze światowymi rynkami izraelskiej gospodarce w ogóle, a na skierowanej w znacznej

Bardziej szczegółowo

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt 2 2005 PL ISSN 1429-6675 Lidia GAWLIK* Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono aktualne œwiatowe zasoby œwiatowych ropy, gazu i

Bardziej szczegółowo

PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA

PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA 1 ASIA TRADE część biznesowa Wystawa / Targi Strefy Narodowe (Iran, Polska); Strefa Azji Zachodniej (Arabia Saudyjska, Bahrajn, Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie,

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

NAJWIĘKSI EKSPORTERZY PRZESTAWIAJĄ SIĘ NA BARDZIEJ ZŁOŻONE TOWARY, PRODUKCJĘ PROSTYCH WYROBÓW PRZEJMUJĄ MNIEJSI GRACZE

NAJWIĘKSI EKSPORTERZY PRZESTAWIAJĄ SIĘ NA BARDZIEJ ZŁOŻONE TOWARY, PRODUKCJĘ PROSTYCH WYROBÓW PRZEJMUJĄ MNIEJSI GRACZE 27 lutego 2013 NAJWIĘKSI EKSPORTERZY PRZESTAWIAJĄ SIĘ NA BARDZIEJ ZŁOŻONE TOWARY, PRODUKCJĘ PROSTYCH WYROBÓW PRZEJMUJĄ MNIEJSI GRACZE ***Świat u progu zmian w strukturze handlu międzynarodowego*** ***Chiny

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej:

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej: RAPORT ZIELONA KSIĘGA A EUROPEJSKA POLITYKA ENERGETYCZNA Anna Konarzewska Przedstawiona 8 marca 2006 roku przez Komisję Europejską Zielona Księga w sprawie europejskiej polityki energetycznej kładzie szczególny

Bardziej szczegółowo

FUL DOC Sp. o. o. ul. Traktorowa 126, 91-204 Łódź Polska. T +48 42 250 54 14 M +48 691 521 076 Email : biuro@fuldoc.pl.

FUL DOC Sp. o. o. ul. Traktorowa 126, 91-204 Łódź Polska. T +48 42 250 54 14 M +48 691 521 076 Email : biuro@fuldoc.pl. FUL DOC Sp. o. o. ul. Traktorowa 126, 91-204 Łódź Polska T +48 42 250 54 14 M +48 691 521 076 Email : biuro@fuldoc.pl Łódź 2015 1 Spis treści: Przedmiot informacji ofertowej 3 Informacje o oferencie 3

Bardziej szczegółowo

Handel międzynarodowy. Wykład 10: Polityka handlowa część 2 (instrumenty pozataryfowe) Gabriela Grotkowska

Handel międzynarodowy. Wykład 10: Polityka handlowa część 2 (instrumenty pozataryfowe) Gabriela Grotkowska Handel międzynarodowy Wykład 10: Polityka handlowa część 2 (instrumenty pozataryfowe) Gabriela Grotkowska Pral wykładu 10 Ograniczenia ilościowe Ekwiwalentność cła i ograniczenia ilościowego Cło i kwota

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Przemysł mleczny odgrywa kluczową rolę w Unii Europejskiej:

Przemysł mleczny odgrywa kluczową rolę w Unii Europejskiej: Przemysł mleczny odgrywa kluczową rolę w Unii Europejskiej: Jest filarem zarówno gospodarki UE, jak również światowego rynku mlecznego. 5 na 10 głównych firm mleczarskich pochodzi z UE. Europejczycy konsumują

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo