COPYRIGHT POLITYKA Przedruk po uzyskaniu zgody Wydawcy. Kontakt: Anna Kałamaga, tel ,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "COPYRIGHT POLITYKA Przedruk po uzyskaniu zgody Wydawcy. Kontakt: Anna Kałamaga, tel. 451-61-29, e-mail: a.kalamaga@polityka.com.pl"

Transkrypt

1 COPYRIGHT POLITYKA Przedruk po uzyskaniu zgody Wydawcy. Kontakt: Anna Kałamaga, tel , POLITYKA. NIEZBĘDNIK INTELIGENTA 25/2006 ROPA WSZYSTKICH NAS OSTRZEGANO Andrzej Lubowski 5&layout=1&forum_id=5001&fpage=Threads&page=text Świat. Widmo klęski paliwowej To, Ŝe niepohamowany apetyt na ropę zagraŝa przyszłości naszej cywilizacji, powoli dociera do powszechnej świadomości. Ale przepaść między poczuciem zagroŝenia i działaniami, aby mu zapobiec, pozostaje wciąŝ ogromna. Ostatnio odrobinę się skurczyła, bo ropa blisko dwukrotnie podroŝała (z 35 dol. za baryłkę latem 2004 r. do 70 dol.), a jej główni dostawcy wydają się bardziej niŝ kiedyś nieobliczalni. Są zaś cztery powaŝne powody, by kategorycznie ograniczyć zuŝycie tego surowca. Andrzej Lubowski Wrzesień 2009 r. Steve, huragan kategorii 5, uderza w Houston. Ofiary w ludziach niewielkie, ale ogromne spustoszenie w infrastrukturze. Zniszczone rafinerie, zbiorniki paliw i platformy wiertnicze u wybrzeŝa Zatoki Meksykańskiej. W najlepszym wypadku miną miesiące, zanim Houston, gdzie przetwarza się jedną czwartą amerykańskiej ropy, stanie na nogi. Ceny benzyny idą ostro w górę. W wielu miastach ustawiają się kolejki przed stacjami benzynowymi. Zaczyna jej brakować. Stacje telewizyjne na całym świecie pokazują obrazki z Teksasu. Od ekranów nie mogą oderwać oczu terroryści z Al-Kaidy. Czekali cierpliwie na ten moment od września 2005 r., od huraganu Katrina. 26 września 2009 r. W Arabii Saudyjskiej Ŝycie toczy się normalnie. Największy na świecie producent ropy naftowej pompuje dziennie 10 mln baryłek. Większość ropy Królestwa wędruje z Abqaiq do rafinerii w Ras Tanura. Abqaiq to małe miasto na pustyni, gdzie odbywa się wstępna obróbka ropy, aby uczynić ją bezpieczniejszą do transportu tankowcami. To Abqaiq był celem nieudanego ataku Al-Kaidy 24 lutego 2006 r. Godz Kontrolerzy ruchu lotniczego przechwytują rozpaczliwy sygnał od pasaŝera samolotu lecącego z Teheranu do Rijadu. Zanim zdołali odpowiedzieć, połączenie jest przerwane. Samolot znika z ekranu radaru. O arabski kanał telewizyjny informuje o masowej eksplozji w Abqaiq. W odstępie kilku minut pojawiają się wiadomości o ataku na dwa największe terminale eksportu ropy z Arabii Saudyjskiej w Ras Tanura i Yanbu u wybrzeŝa Morza Czerwonego. Wygląda to na robotę Al-Kaidy, powtórkę 11 września. Eksperci spekulują, Ŝe ok. 7 mln baryłek ropy dziennie, czyli 8 proc. światowego zuŝycia, będzie wyeliminowane na co najmniej sześć miesięcy. Ale nikt nie wie na pewno. 1

2 Rynki naftowe ogarnia chaos. Cena baryłki sięga 150 dol. Fachowcy szacują, Ŝe cena benzyny podskoczy do 7 dol. za galon w USA i do 10 w Europie. Przywódcy polityczni i gospodarczy na całym świecie obawiają się najgorszego. To scenariusz, wokół którego CNN zbudowała program pt. Ostrzegano nas, emitowany w Stanach 18 marca 2006 r. Powstał z udziałem byłego szefa CIA, prezesa British Petroleum, wiceprezesa General Motors i masy ekspertów. Mathew Simmons, analityk naftowy i autor świeŝo wydanej ksiąŝki Twilight in the Dessert (Zmierzch na Pustyni o zasobach Arabii Saudyjskiej i jej przesadnie róŝowych prognozach wydobycia), twierdzi, Ŝe rzeczywistość moŝe być znacznie bardziej ponura. Jak ponura? Simmons ociąga się z odpowiedzią. Seria wojen o dostęp do ropy między sąsiadującymi ze sobą miastami, a w końcu między państwami. Krótko mówiąc totalny chaos. Niewygodne prawdy Jak na dłoni widać cztery główne powody, aby ograniczyć zuŝycie ropy: klimat, czyli groźba katastrofy ekologicznej; zmiana relacji między popytem i podaŝą; geopolityka droga ropa to cios w demokrację i wsparcie dla autorytarnych reŝimów i terroru; obawy o los miliardów ludzkiej biedoty. Klimat. Nazywam się Al Gore i byłem kiedyś następnym prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki to jedyny zabawny moment w dokumentalnym filmie Niewygodna Prawda, jaki wszedł w końcu maja 2006 r. na ekrany kin w Ameryce. Topnieją lody Arktyki. Coraz większe połacie Afryki dewastuje susza. Poziom wody podnosi się, zatapiając wsie południowych Indii. Huragany i sztormy pustoszą Australię i Nowy Orlean. Sceptycyzm co do skali i tempa zmian klimatycznych coraz częściej ustępuje zrozumieniu, Ŝe to nie Ŝarty. Burmistrzowie ponad dwustu amerykańskich miast zobowiązują się dobrowolnie sprostać wymaganiom układu z Kioto obniŝyć emisję gazów cieplarnianych w swoich miastach w 2012 r. do poziomu z 1990 r. Gdy George W. Bush odrzucił Kioto, był to pierwszy i dobrze zapamiętany akt arogancji i ignorancji. Dla Europy oznaczał zlekcewaŝenie jej obaw o stan środowiska naturalnego i klimatu. Sam prezydent oświadczył, Ŝe brak mu przekonywającego dowodu, Ŝe dwutlenek węgla i niekorzystne zmiany klimatu mają ze sobą cokolwiek wspólnego. Dla jednych, odrzucając Kioto, Bush spłacał długi zaciągnięte wobec wielkiego przemysłu, który szczodrze finansował jego kampanię. Inni powiadają, Ŝe dotrzymanie przez Amerykę umowy z Kioto jest niewykonalne, a więc decyzja była wyłącznie przejawem realizmu. WraŜliwa podaŝ, rosnący popyt. Dziennie świat zuŝywa dziś 84 mln baryłek ropy. 34 mln, a więc 40 proc., pochodzi z krajów OPEC, 12 mln z terenów byłego ZSRR (Rosja, AzerbejdŜan, Kazachstan), 8 mln z USA, 13,5 mln z krajów OECD (Kanada, Norwegia, Wielka Brytania), a pozostałe 16,5 mln z reszty świata (głównie z Meksyku i Chin). Najwięksi eksporterzy netto to Arabia Saudyjska, Rosja, Norwegia, Iran i Wenezuela. Za 20 lat, według szacunków OPEC, zuŝycie wzrośnie do 113 mln baryłek dziennie: niemal się podwoi w krajach rozwijających się z 29 do 53 mln. Dwie trzecie tego przyrostu zuŝycia przypadnie na Azję (Chiny, Indie). 2

3 W najbliŝszych latach przyrost wydobycia pochodzić będzie głównie z Rosji i rejonu Morza Kaspijskiego. Ale w 2015 r. wydobycie poza OPEC osiągnie swój pułap mln baryłek. Od tego momentu świat moŝe liczyć niemal wyłącznie na OPEC. Tak przynajmniej widzi przyszłość sam OPEC, który zakłada, Ŝe niewiele się zmieni w sposobie, w jakim ludzkość uŝywa energii. PodaŜ jest bardzo wraŝliwa. Katrina dała przedsmak tego, co się moŝe zdarzyć. Al-Kaida otwarcie deklaruje swe intencje sabotaŝu dostaw. Ropa podroŝała nie tylko dlatego, Ŝe gwałtownie wzrosły zakupy Chin i Indii, ale i dlatego, Ŝe zawierucha na Bliskim Wschodzie podniosła premię za ryzyko, co jest swego rodzaju podatkiem od niepewności. Kto wie, co jutro wymyśli rząd w Teheranie albo Hugo Chavez? Kto wie, czy nie wyleci w powietrze duŝy rurociąg czy rafineria? Te zagroŝenia nie są niczym nowym. Ale dziś brakuje rezerw, którymi moŝna by się było podeprzeć. Jeszcze kilka lat temu moŝliwości produkcyjne przekraczały o blisko 10 proc. światowe zuŝycie. Ale to wzrosło szybko, a rezerwowe moce skurczyły się. Dlatego awaria, powaŝny huragan, atak na duŝą rafinerię, nieznaczne nawet zachwianie podaŝy powodują wzrost cen. Popyt rośnie szybciej niŝ podaŝ. To prowadzi do ostrej rywalizacji o dostęp do surowca. Nieprzypadkowo Chiny szukają długoletnich kontraktów. Ropa i gaz jako instrumenty nacisku politycznego to nie fantazja. Iran wielekroć groził obcięciem wydobycia i eksportu, zwłaszcza w odpowiedzi na ewentualne sankcje. Hugo Chavez nie przestaje o tym mówić. Rosja jest wstrzemięźliwa w słowach, ale mniej w czynach. Przekonała się o tym na swej skórze zimą Ukraina. Obcięcie dostaw, zwłaszcza zimą, moŝe spowodować, Ŝe liczba ofiar w ludziach będzie porównywalna z liczbą ofiar akcji militarnej. Petropolityka. Na Stany Zjednoczone przypada 4 proc. ludności i 25 proc. światowego zuŝycia ropy. Rosnąca zaleŝność Ameryki od importu ropy ogranicza jej pole manewru na Bliskim Wschodzie, skłania do moralnie wątpliwych sojuszy i sieje przyszły terror. W 1973 r., kiedy cena ropy skoczyła z niespełna 2 do 10 dol., jedna trzecia amerykańskiego zuŝycia pochodziła z importu. Dziś USA importują 60 proc. zuŝywanej ropy. Wielcy eksporterzy w tzw. Trzecim Świecie: Arabia Saudyjska, Wenezuela, Nigeria, Sudan to systemy autorytarne. Większość tych petroreŝimów miałaby mizerne szanse na przetrwanie, gdyby nie dochody ze sprzedaŝy drogiej ropy. Im droŝsza ropa, tym mniejsze w krajach naftowych szanse na wolne media i wybory, niezaleŝne sądy i partie polityczne. Reformy rzadko podejmuje się z przekonania w ich dobroczynny sens. Zwykle wymuszają je okoliczności. Wysokie ceny energii dają luksus ignorowania tego, co mówi demokratyczna opozycja (jeśli taka istnieje) i zagranica. Mohammad Khatami próbował reform w Iranie, gdy ropa była tania. Jego następcy nie muszą. To nie przypadek, Ŝe Liban, pierwsza demokracja w świecie arabskim, nie ma ani kropli ropy. To nie przypadek, Ŝe pierwszym krajem Zatoki Perskiej, w którym miały miejsce wolne wybory, gdzie kobiety mają nie tylko prawo głosu, ale mogą ubiegać się o wybieralny urząd, który zreformował prawo pracy, to Bahrajn. Jednocześnie to pierwszy kraj regionu, któremu kończy się ropa. Przez prawie dwadzieścia lat wysokie ceny energii słuŝyły za kamizelkę ratunkową niewydolnemu sowieckiemu mocarstwu. Gdy ropa była droga, BreŜniew wyprawił się do 3

4 Afganistanu. Gdy mocno potaniała, Gorbaczowowi zabrakło pieniędzy, aby wytrzymać wyścig zbrojeń i jednocześnie kupić spokój w dogorywającym imperium. Kiedy Związek Radziecki oficjalnie dokonał swego Ŝywota, w BoŜe Narodzenie 1991 r. ropa kosztowała 17 dol. za baryłkę. Potem szczęście uśmiechnęło się do Władimira Putina. Gigantyczne dochody ze sprzedaŝy energii napełniły kiesę Kremla. Kontrola kurka zastąpiła rakiety, czołgi i rozsiane po świecie bazy wojskowe. Gdy Bush po raz pierwszy spotkał Putina latem 2001 r., zajrzał mu głęboko w oczy i dostrzegł duszę demokraty. Ropa kosztowała wtedy 25 dol. Dzisiaj dostrzegłby czarne morze ropy po 70 dol. za baryłkę. Rosja była przeciwko inwazji na Irak, bo targały nią obawy, Ŝe nie odzyska długów, jakie Saddam zaciągnął w Moskwie, Ŝe straci wielkiego odbiorcę broni, ale jeszcze bardziej bała się, Ŝe gdy Bush dobierze się do irackiej ropy, zdeprecjonuje to pozycję Rosji jako strategicznego partnera. Niepokoiła się i o to, Ŝe rosyjskie firmy stracą uprzywilejowaną pozycję w dostępie do irackich pól naftowych. Rosja eksportuje dziennie ok. 8 mln baryłek. RóŜnica między ropą za 25 dol. a dzisiejszą ceną 70 dol. to, jak nietrudno policzyć, 360 mln dol. dziennie ekstra. Kreml ma dziś tyle pieniędzy, Ŝe do reform mu nie spieszno. W kwietniu 2006 r. Rosja siedziała na 225 mld dol. rezerw walutowych! W ocenie PFC Energy, lidera w dziedzinie konsultingu energetycznego, ponad 75 proc. światowych rezerw ropy znajduje się pod kontrolą rządów. To one decydują o inwestycjach i produkcji, co daje im moŝliwość uŝycia kurka w celach politycznych. Biednemu ropa w oczy. Droga energia najsilniej bije w biednych. Kraje rozwijające się zaleŝą od ropy bardziej niŝ kraje wysoko uprzemysłowione. Ich gospodarki są bardziej energochłonne, zuŝycie energii mniej efektywne. Gdy energia droŝeje, pod znakiem zapytania stają plany rozwoju ze wszystkimi tego następstwami. UNCTAD szacuje, Ŝe kraje rozwijające się, które nie są członkami OPEC, wydają na import ropy ok. 3,5 proc. swego PKB z grubsza dwa razy tyle co główne kraje OECD. W opinii Banku Światowego wzrost ceny ropy o 10 dol. za baryłkę zmniejsza o 1,5 punktu procentowego tempo wzrostu PKB w krajach o dochodach poniŝej 300 dol. na głowę. Dla wielu z nich droŝsza ropa oznacza pogrąŝanie się w nędzy. Im droŝsza ropa, tym atrakcyjniejsze alternatywy Po naszej planecie porusza się 520 mln samochodów. 200 mln przypada na Amerykę. Amerykański transport w 99 proc. zaleŝy od ropy. Henry Ford zbudował swój pierwszy samochód w 1896 r. na czysty etanol. Model T, którego produkcja ruszyła w 1908 r., mógł uŝywać etanolu, benzyny lub mieszanki. W 1997 r. amerykańskie firmy samochodowe zaczęły masową produkcję pojazdów przystosowanych do E85 (85 proc. etanolu i 15 proc. benzyny), ale oferuje ją zaledwie 600 spośród 170 tys. stacji paliwowych. Dziś prezesi Forda, General Motors i DaimlerChryslera deklarują poparcie dla alternatywnych paliw. W zamian chcą, aby rząd pomógł sfinansować badania i produkcję pomp dla nowego paliwa i stworzył zachęty dla konserwatywnie nastawionych uŝytkowników aut. Dwie drogi mogą doprowadzić do tego, aby amerykańskie samochody Ŝarły mniej benzyny. Pierwsza, to narzucić producentom samochodów ostre standardy zuŝycia paliwa. Tę ścieŝkę wybrano po kryzysie 1973 r. Ma ona mankamenty. Po pierwsze, jeśli nabywca chce samochód bardziej ekonomiczny, to moŝe go sobie dziś kupić, bo ma wybór. Po drugie, przestawienie na nowe modele zabiera sporo czasu. Po trzecie, co zrobić, jeśli po dziesięciu 4

5 latach Detroit powie, Ŝe potrzebuje więcej czasu? Drugi sposób, praktykowany od lat w Europie i w Japonii, to wysoki podatek na benzynę. Zmienia preferencje nabywcy, a to motywuje producentów, aby wytwarzać to, co się lepiej sprzedaje. Ale na razie mało komu w Kongresie przechodzi przez gardło postulat podwyŝki podatku. Import ropy z krajów OPEC nie podlega cłu, ale importer etanolu z Brazylii płaci 54 centy cła za galon. Przy jakiej cenie benzyny Amerykanie przestaną jeździć do pobliskiego sklepu pojazdem z napędem na cztery koła? Jaki podatek zmieni apetyt na samochody terenowe? Pojawiają się pierwsze sygnały rynkowe. W rejonie Nowego Jorku uŝywana Toyota Prius po 30 tys. km przebiegu kosztuje więcej niŝ nowa, bo nowych brakuje. U Avisa w San Francisco, w końcu maja 2006 r., wypoŝyczenie najmniejszego samochodu, tzw. subcompactu, kosztuje więcej (218 dol. za tydzień) niŝ wynajęcie SUV (206 dol.). Przy tak drogiej benzynie moŝna się trochę ścisnąć. Amerykańscy producenci samochodów zostali daleko za Hondą i Toyotą, które oferują juŝ hybrydy napędzane elektrycznością i benzyną. W Kongresie szefowie GM, Forda i Chryslera powiedzieli, Ŝe aby etanol mógł powaŝnie zmniejszyć zaleŝność Ameryki od importu ropy, musi być dostępny w proc. wszystkich stacji. Venture Capital węszy duŝe pieniądze Przy dzisiejszej cenie benzyny i niepewnych źródłach zaopatrzenia alternatywom zaczynają się przyglądać nie tylko ekolodzy, ale nawet giganty naftowe, które zbiły fortunę na zwyŝkach cen. Na serio zainteresowali się inwestorzy podwyŝszonego ryzyka. W tym samym czasie, gdy liderzy z Detroit targowali się z przywódcami Kongresu, w San Francisco John Doerr zebrał niewielką grupkę ludzi, którzy albo pracują nad nowymi rozwiązaniami w zakresie energetyki, albo są gotowi zainwestować w alternatywne źródła energii. Doerr to niekwestionowany król venture capital, generalny partner największej na świecie firmy od ryzykownych inwestycji Kleiner Perkins Caufield and Byers (KPCB), człowiek, który finansował Google, Amazon, Nets-cape, Intuit, AOL, SunMicrosystem, a duŝo wcześniej Lotus i Genentech. Wartość rynkowa firm zbudowanych przy jego udziale (finansował je i do dziś jest członkiem rad nadzorczych wielu z nich) przekracza pół biliona dolarów. Doerr zainwestował juŝ m.in. w Miasole, młodą firmę z sektora energii słonecznej (mia sole to po włosku moje słońce). Jest wśród energetycznych inwestorów inny miliarder Vinod Koshla, pierwszy szef Sun Microsystems, do niedawna partner w KPCB. Koshla stawia duŝe pieniądze na etanol, dlatego w jego grupie nie mogło zabraknąć Brazylijczyka i Szweda. Brazylijczyk prof. Jose Goldenberg, sekretarz stanu w ministerstwie środowiska stanu Sao Paulo (ludność ponad 40 mln), to weteran doświadczeń z etanolem. A etanol z trzciny cukrowej niemal całkowicie uniezaleŝnił Brazylię od importu ropy. W 1975 r. wojskowy rząd nakazał mieszanie benzyny z etanolem. Odpowiedzią na kolejny szok naftowy wywołany w 1979 r. rewolucją w Iranie było przyśpieszenie produkcji cukru i przechodzenia na etanol. Fiat pierwszy zaoferował tamtejszemu rynkowi samochód napędzany wyłącznie etanolem. Niespełna rok później jego śladem poszli wszyscy producenci obecni na brazylijskim rynku. 5

6 Z kolei Per Carstedt stworzył na północy Szwecji region biopaliw, za co dostał specjalną nagrodę króla. Dziesięć lat temu kupił od Forda 400 Taurusów na mieszankę paliwową (tzw. flexi-fuel) i zbudował 40 stacji dystrybucji etanolu. Udowodnił, Ŝe są chętni i Ŝe taki samochód daje sobie radę w zimnym klimacie. Później, w porozumieniu z władzami Sztokholmu i Göteborga, złoŝył wielkim producentom samochodów w Europie ofertę zakupu w ciągu dwóch lat 3 tys. samochodów wielkości Golfa na mieszankę etanolu z benzyną. Tak powstał Ford Focus flexi-fuel. W Szwecji sprzedano ich w trzy lata 15 tys. Do rywalizacji przystąpił Saab i tak powstał Saab 9-5 Bio-Power z silnikiem, który łączy zalety etanolu z zaletami turbo (duŝe przyśpieszenie). Przekonać się dała takŝe Scania, producent autobusów, i dziś cała komunikacja autobusowa Sztokholmu wykorzystuje etanol. Silnik Diesla przerobiono na czysty etanol i sypią się zamówienia z Chin, Sao Paulo, a takŝe ze Słupska. Dziś w Szwecji co dziesiąta stacja paliw oferuje wyłącznie E85, a ich liczba podwaja się co roku. Parlament uchwalił niedawno, Ŝe do 2009 r. 60 proc. wszystkich stacji ma oferować paliwa z surowców odnawialnych, co oznacza w praktyce przede wszystkim etanol. Szwecja opodatkowała nie tylko benzynę, ale teŝ emisję dwutlenku węgla, aby skłonić do przesiadki do aut hybrydowych. 13 proc. samochodów sprzedanych w pierwszym kwartale 2006 r. moŝe jeździć na biopaliwach. Ponad połowa wartości sprzedaŝy SEKAB, największego szwedzkiego dystrybutora, to import z Brazylii; 30 proc. to przetworzone na paliwo nadwyŝki taniego francuskiego i włoskiego wina, a tylko 10 proc. to produkcja z miejscowego surowca. Ale laboratorium SEKAB pracuje nad produkcją etanolu z traw, ściółki leśnej, odpadków tartacznych, a nawet komunalnych śmieci. Szwedzi są bowiem przekonani, Ŝe wprawdzie najłatwiej produkować etanol z trzciny cukrowej lub ze zbóŝ, ale poniewaŝ prędzej czy później pojawią się bariery podaŝowe, więc technologie oparte na surowcach, które nie konkurują z popytem na Ŝywność, rokują lepsze nadzieje. Ameryce pod tym względem daleko do Szwecji, ale tu teŝ wiele się zmienia. Wal-Mart zaczyna instalować napędzane wiatrem turbiny, aby generować prąd, i przymierza się do uŝycia baterii słonecznych, aby oświetlić parkingi przed tysiącami swych sklepów. Najczystsza bowiem energia to wiatr i słońce. Przez długi czas Ameryka nie chciała słyszeć o energetyce atomowej. Lecz czasy się zmieniają i nawet ruch Zielonych zerka na nią odrobinę łaskawszym okiem. Orędownicy budowy nowych reaktorów nuklearnych do grona swych sojuszników pozyskali Patricka Moore a, współtwórcę Greenpeace. Nadal jednak brakuje przekonywającej odpowiedzi na pytanie: co robić z odpadami z elektrowni atomowych. Doświadczenia po huraganie Katrina nie budzą zaufania co do umiejętności federalnych i lokalnych agencji nadzoru i szybkiego reagowania na katastrofy. Biopaliwa są zaś pod ręką, są bezpieczne. I nie wymagają kolosalnych inwestycji. Etanol moŝna wyprodukować z kaŝdego biologicznego surowca, który zawiera liczącą się zawartość cukru (burak albo trzcina), albo z materiałów, które moŝna przetworzyć na cukier, takie jak skrobia (zboŝa) czy celuloza (drzewo, trawy, ściółka leśna, większość miejskich śmieci). Do produkcji biodiesla świetnie się nadają rośliny oleiste, takie jak soja (Ameryka), rzepak i słonecznik (Europa). Na razie koszt produkcji biopaliw z trzciny cukrowej jest niŝszy niŝ ze zbóŝ i roślin oleistych, stąd przewaga Brazylii i szansa dla Afryki i Indii, ale postęp w konwersji celulozy na etanol moŝe ten rachunek zmienić. 6

7 Koszty produkcji biopaliw łatwo mierzyć; trudniej policzyć korzyści. Bo ile jest warte bezpieczeństwo energetyczne, zmniejszona emisja gazów cieplarnianych, poprawa wydajności silnika, dodatkowe szanse dla regionów rolniczych i przy właściwej polityce ochrona gleby i ekosystemu? Samolot F-16 spala 100 l paliwa na minutę. Pentagon wydał w zeszłym roku na paliwo prawie 5 mld dol. Coraz bardziej interesuje się więc konwersją węgla na paliwo ciekłe metodą Fischera-Tropscha. W czasie II wojny światowej uŝywały jej hitlerowskie Niemcy i Japonia. Potem, aby poradzić sobie z międzynarodowym embargo, takŝe Afryka Południowa. Dziś w wielu krajach próbuje się tę metodę udoskonalić. Szansa Busha Z chwilą, gdy alternatywne źródła energii staną się realnym zagroŝeniem dla ropy, w interesie jej producentów będzie zniszczyć konkurentów, nawet kosztem czasowego zwiększenia podaŝy i zmniejszenia marŝy zysku. Zarówno główni producenci jak i koncerny naftowe siedzą na kupie gotówki. Np. Exxon ma jej 27 mld dol. Inwestorzy wiedzą, Ŝe rynek jest kapryśny i nieprzewidywalny. Pamiętają, Ŝe cena ropy spadła z 40 dol. w 1981 r., gdy rozpoczęła się wojna między Irakiem i Iranem, do 10 dol. w 1986 r. Są więc ostroŝni, szukają gwarancji. Richard Lugar, przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych Senatu USA, który nazwał energię albatrosem bezpieczeństwa narodowego Ameryki, uwaŝa, Ŝe rząd powinien ustanowić próg, poniŝej którego cena ropy nie spadnie. Proponuje 38 dol. za baryłkę, przekonany, Ŝe przy takiej cenie rozmaite alternatywy etanol, biodiesel, metoda Fischera-Tropscha, piaski kanadyjskie stają się konkurencyjne. Przez dziesięciolecia lobby naftowe w Ameryce rozpychało się łokciami. śyło w świetnej komitywie z lobby samochodowym jechali na jednym wygodnym wózku. Dziś są szanse na zmianę aliansów. Droga ropa i geopolityka otwierają nowe moŝliwości przed lobby rolniczym. Detroit nie ma kłopotów z etanolem. MoŜe na nim nawet wygrać. Ma szanse nadrobić dystans stracony w stosunku do Japonii. Ameryka wyda w tym roku na import ropy ponad 350 mld dol. Na paliwa przypada ponad 1/3 deficytu handlowego USA. W którymś momencie logika i siły rynku wezmą górę i Ameryka zmniejszy swą zaleŝność od importu ropy. Pytanie: Kiedy, na jakich warunkach i za jaką cenę? Prezydent Bush apeluje, aby w ciągu najbliŝszych sześciu lat USA zmniejszyły o 75 proc. import ropy z Bliskiego Wschodu. Brzmi to dobrze, lecz na liście pięciu najwaŝniejszych dostawców ropy do USA tylko jeden, Arabia Saudyjska, to kraj Zatoki Perskiej. Niemal 60 proc. importu przypada na Meksyk, Kanadę, Wenezuelę i Nigerię. Cały import z Zatoki Perskiej to mniej niŝ 20 proc. (Irak jest siódmy, za Angolą). Argument, Ŝe najwięksi dostawcy to kraje zaprzyjaźnione: Meksyk i Kanada (35 proc. całego importu) to nieporozumienie. Ropa to nie świeŝe truskawki, gdzie cena zaleŝy od bliskości geograficznej sprzedawcy. Cenę wyznacza rynek światowy. Jeśli amerykańskie dolary nie trafiają do Teheranu lub Moskwy, to Iran i Rosja i tak korzystają z apetytu amerykańskiego społeczeństwa na benzynę. Tak jak Richardowi Nixonowi ze względu na nieskazitelnie antykomunistyczną kartę łatwiej było niŝ jego demokratycznym poprzednikom zacząć dialog z Chinami, a Lyndonowi Johnsonowi (zwaŝywszy na jego korzenie w rasistowskim Południu) utorować drogę prawom 7

8 obywatelskim dla Murzynów, tak George W. Bush tkwiący po uszy w nafcie miałby lepszą niŝ inni szansę, gdyby starczyło mu wyobraźni, woli i odwagi rozpocząć krucjatę na rzecz alternatywnych źródeł energii. Potęga Wielkiej Brytanii przez blisko 150 lat wiązała się nieodłącznie z obfitością węgla. Tym, czym dla Anglii był węgiel, dla Ameryki stała się ropa. Obfitość taniej ropy i umiejętność jej wykorzystania umoŝliwiła USA dominację energetyczną. Z czasem ta dominacja uległa erozji. Dziś kończy się era taniej ropy i Ameryka potrzebuje transformacji. Od tego, czy i jak sobie z nią poradzi, czy zdoła ograniczyć zaleŝność od importu energii, zaleŝy nie tylko jej przyszłość, ale i przyszłość świata. Andrzej Lubowski jest ekonomistą i publicystą mieszkającym w Kalifornii, doradcą SEKAB. Wiosną 2007 r. nakładem wydawnictwa Bertelsmann ukaŝe się jego ksiąŝka Kontuzjowane Mocarstwo. 8

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA FAKTY BEZSPORNE Ludzi jest coraz więcej Aspiracje (potrzeby) kaŝdego człowieka rosną Zapotrzebowanie na energię rośnie Zapasy surowców energetycznych się

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 Panel, piątek 3 października 2014, godz. 15:30-17:00 Partner: BUSINESSEUROPE Jak zapewnić Europie bezpieczeństwo energetyczne? Tematyka: Jak zbudować wspólny rynek energii?

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku samochodów ciężarowych w FR 2011-10-12 13:54:50

Sytuacja na rynku samochodów ciężarowych w FR 2011-10-12 13:54:50 Sytuacja na rynku samochodów ciężarowych w FR 2011-10-12 13:54:50 2 Po nieudanym 2009 roku w sprzedaży nowych samochodów ciężarowych w Rosji znów obserwuje się tendencje wzrostowe. Zmianę koniunktury najmocniej

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii

Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii ENERGIA a ZRÓWNOWAŻONY TRANSPORT Michał Wolny Warszawa, 7 października 2010 r. Czym jest ZRÓWNOWAŻONY TRANSPORT? Zmniejsza transport szkodliwy

Bardziej szczegółowo

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski?

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? W najbliższych dniach sejm zadecyduje o przyszłości energetyki odnawialnej w Polsce. Poparcie dla rozwoju tych technologii wyraża aż trzy czwarte społeczeństwa.

Bardziej szczegółowo

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska ATMOTERM S.A. Inteligentne rozwiązania aby chronić środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Zmiany klimatu Gdański Obszar Metropolitalny 2015 Projekt "Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gdańskiego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii

Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii MACIEJ M. SOKOŁOWSKI WPIA UW K a t o w i c e 2 6. 0 3. 2 0 1 3 r. Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii MIX ENERGETYCZNY W produkcji energii elektrycznej dominują

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Popyt rynkowy. Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności

Popyt rynkowy. Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności Popyt rynkowy Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności Zadanie 1 (*) Jak zwykle w tego typu zadaniach darujmy sobie tworzenie sztucznych przykładów i będziemy analizować wybór między dwoma dobrami

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

FORUM CZYSTEJ ENERGII

FORUM CZYSTEJ ENERGII FORUM CZYSTEJ ENERGII POLEKO 20-23 listopada 2007 r. Międzynarodowe Targi Poznańskie prawne uwarunkowania - system wsparcia ich rozwoju. Magdalena Składanowska Polsko-Szwedzka Izba Gospodarcza O czym będzie

Bardziej szczegółowo

Część I Zmiany klimatu

Część I Zmiany klimatu Część I Zmiany klimatu 1. Nazwij kontynenty i oceany 2. Najciemniejsze kraje są najbardziej rozwinięte, nowoczesne 3. Najjaśniejsze najmniej rozwinięte czyli najbiedniejsze, 2014_UN_Human_Development_Report

Bardziej szczegółowo

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32

Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 Gorący kontynent 2015-06-09 10:02:32 2 Afryka to najbiedniejszy kontynent, ale Bank Światowy oczekuje, że większość tamtejszych krajów osiągnie do 2025 r. status państw o średnim dochodzie definiowanym

Bardziej szczegółowo

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1 POMPY CIEPŁA Analiza rynku W Polsce dominującą rolę w produkcji energii elektrycznej odgrywa węgiel ( jego udział w globalnej wielkości mocy zainstalowanej w naszym kraju w 2005 roku wynosił 95%). Struktura

Bardziej szczegółowo

Czy nadchodzą trudne czasy dla motoryzacji? Jakub Faryś

Czy nadchodzą trudne czasy dla motoryzacji? Jakub Faryś Czy nadchodzą trudne czasy dla motoryzacji? Jakub Faryś Polski Związek Przemysłu u Motoryzacyjnego Czy nadchodzą trudne czasy dla motoryzacji? LEGISLACJA Europejska Polska GOSPODARKA Kryzys na rynkach

Bardziej szczegółowo

Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO

Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO Gminazjum 67 maj 2014 Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO 1. Jakie możliwości daje nam 3Rewolucja Przemysłowa? 2. Jaka jest rola sieci społecznościowych? 3. Jak to robią inni? 4. Jaki jest

Bardziej szczegółowo

Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23

Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23 Polska chce eksportować do Algierii owoce i warzywa 2015-07-13 15:29:23 2 Polskie owoce i warzywa, ale też sprzęt do przechowywania żywności, maszyny rolnicze czy sprzęt medyczny, mają największe szanse,

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU Wytyczne wykonano w ramach projektu Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzielonemu przez

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS RYNEK SAMOCHODÓW ELEKTRYCZNYCH W POLSCE Konieczność poszanowania dóbr limitowanych w transporcie - obserwujemy ciągły przyrost emisji

Bardziej szczegółowo

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 1 Energia, a CO2 Zapotrzebowanie na energie na świecie wzrasta w tempie ok. 1,8%/rok; czemu towarzyszy

Bardziej szczegółowo

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO?

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? EDUKACJA GLOBALNA NA ZAJĘCIACH WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE W GIMNAZJUM, CENTRUM EDUKACJI OBYWATELSKIEJ 201 16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? AUTORKA: HALINA PAWŁOWSKA W trakcie lekcji młodzież będzie

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Niemiecka ekologia. w pigułce

Niemiecka ekologia. w pigułce Niemiecka ekologia w pigułce Plakietka ''Umweltzone''- plakietka wjazdu do wyznaczonej strefy ekologicznej w Niemczech, dla pojazdów spełniających określone standardy w zakresie emisji gazów spalinowych

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH

IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH 79 S t r o n a IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH Temat: Źródła energii. Czas trwania: 45 min. Cel główny: Uczeń: potrafi wskazać przykłady źródeł energii potrafi wskazać przykłady wykorzystywania

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Sustainability in commercial laundering processes

Sustainability in commercial laundering processes Sustainability in commercial laundering processes Module 5 Energy in laundries Chapter 1 Źródła energii Powered by 1 Spis treści Źródła energii przegląd Rodzaje źródeł energii (pierwotne wtórne źródła)

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 4. Procesy demograficzne a polityka społeczna Averting... rozdz. 1, Clark et al. (2004) Społeczeństwo się starzeje. Coraz więcej osób dożywa starości, ale również

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Zakres podstawowy. Grupa A 1. Oceń, który z podanych krajów cechuje się korzystniejszą strukturą produkcji energii elektrycznej. Weź pod

Bardziej szczegółowo

Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji?

Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji? Co Unia i NATO mogą zrobić Rosji? ("Energia Gigawat" - nr 4-5/2014) Jeśli Rosja przestanie zarabiać na ropie i gazie odczują to natychmiast niemieccy producenci luksusowych aut i szwajcarskie manufaktury

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 2 Najważniejszym partnerem eksportowym Litwy w 2014 r. była Rosja, ale najwięcej produktów pochodzenia litewskiego wyeksportowano do Niemiec. Według wstępnych

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System (gr. σύστηµα systema rzecz złoŝona) - jakikolwiek obiekt fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŝna wyróŝnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemyśle energetycznym i ochrony środowiska, od 1992 roku pracował w Polsce jako Konsultant Banku

Bardziej szczegółowo

Psychologia gracza giełdowego

Psychologia gracza giełdowego Psychologia gracza giełdowego Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Hipoteza rynku efektywnego 2 Ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Hipoteza rynku efektywnego (2)

Bardziej szczegółowo

Kalendarium wydarzeń 4. Polski rynek paliw 2006 9. Jakość paliw 11

Kalendarium wydarzeń 4. Polski rynek paliw 2006 9. Jakość paliw 11 Raport Polski Rynek Paliw Wstęp 3 Wydarzenia i aktualności w roku 4 Kalendarium wydarzeń 4 Rynek paliw 9 Polski rynek paliw 9 Rynek hurtowy 9 Rynek detaliczny 9 Jakość paliw 11 Ceny ropy i paliw 12 Średnie

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Kryzys i co dalej? Prof. dr hab. Piotr Banaszyk Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Kryzys co to jest? Kryzys to stan potencjalnej albo realnej groźby pogorszenia

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Polski

Bezpieczeństwo energetyczne Polski Bezpieczeństwo energetyczne Polski Paweł Sala Klasa I IV Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Rzeszowie 1 Energetyczne bezpieczeństwo, stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i przewidywanego

Bardziej szczegółowo

NVG w Świecie i w Polsce

NVG w Świecie i w Polsce Sprzężony Gaz Ziemny do Napędu pojazdów komunikacji masowej NVG w Świecie i w Polsce Dr inż.. Jan Sas Wydział Zarządzania AGH Kraków 12 października 2000 r. 1 CNG LNG LPG NGV (Compressed Natural Gas) gaz

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014. www.balticbiogasbus.eu 1

More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014. www.balticbiogasbus.eu 1 More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014 1 Autobusy napędzane biometanem i eco-driving dr inż. Wojciech Gis, ITS mgr Mikołaj Krupiński, ITS Jonas Forsberg, Biogas Öst dr inż. Jerzy Waśkiewicz, ITS dr inż.

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

CNG ekologiczne paliwo dla transportu. Dariusz Dzirba

CNG ekologiczne paliwo dla transportu. Dariusz Dzirba CNG ekologiczne paliwo dla transportu Dariusz Dzirba Ekologiczne aspekty CNG Dla pojazdów NGV (Natural Gas Vehicle) dla których paliwem jest CNG moŝliwe jest osiągnięcie następujących redukcji zanieczyszczeń:

Bardziej szczegółowo

CO 2 w transporcie. Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery

CO 2 w transporcie. Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery CO 2 w transporcie Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery 1 Ochrona klimatu Ochrona klimatu jest od co najmniej 15 lat jednym z najwaŝniejszych globalnych zagadnień obejmujących

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 2 Stany Zjednoczone są największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie gospodarką świata. Jej mocną stroną jest właśnie innowacyjność, a siłą napędową

Bardziej szczegółowo

Życie młodych ludzi w państwie Izrael

Życie młodych ludzi w państwie Izrael III SPOTKANIE - Konflikt izraelsko-palestyński na progu XXI wieku Życie młodych ludzi w państwie Izrael 1. Powszechna służba wojskowa kobiet i mężczyzn (rola IDF w społeczeństwie); 2. Aktywność polityczna

Bardziej szczegółowo

Ameryka Południowa 2015-07-29 14:50:06

Ameryka Południowa 2015-07-29 14:50:06 Ameryka Południowa 2015-07-29 14:50:06 2 Ameryka Łacińska to ponad 380 mln ludzi i 20 państw - region mocno zróżnicowany społecznie, ekonomicznie i politycznie. Nominalne PKB tego regionu wynosi ponad

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08

Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08 Co kupić, a co sprzedać 2015-07-13 13:10:08 2 Głównym partnerem handlowym Egiptu jest Unia Europejska. Egipski rynek jest w znacznym stopniu chroniony, zwłaszcza w przypadku importu towarów konsumpcyjnych.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Europejska gra o łupki

Europejska gra o łupki Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Europejska gra o łupki BOGUSŁAW SONIK deputowany do Parlamentu Europejskiego Od redakcji Sprawa wydobycia gazu

Bardziej szczegółowo

26.04.2011. komentarz surowcowy

26.04.2011. komentarz surowcowy 26.4.211 Ostatni tydzień przyniósł na rynku surowców rekordowe poziomy cen metali szlachetnych (głównie na fali osłabiającego się dolara). Ceny złota pobiły nowy historyczny rekord, srebro wzrosło do poziomów

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Duński Plan Energetyczny. Koniec epoki kotłów gazowych i olejowych w Danii

Duński Plan Energetyczny. Koniec epoki kotłów gazowych i olejowych w Danii Duński Plan Energetyczny. Koniec epoki kotłów gazowych i olejowych w Danii W 2010 roku duńska Komisja ds. Zmian Klimatu stwierdziła, że realne jest uniezależnienie się od paliw kopalnych. Na tych danych

Bardziej szczegółowo

Z Mirosławem Krutinem, prezesem KGHM Polska Miedź, rozmawia Adam Roguski.

Z Mirosławem Krutinem, prezesem KGHM Polska Miedź, rozmawia Adam Roguski. Z Mirosławem Krutinem, prezesem KGHM Polska Miedź, rozmawia Adam Roguski. Wierzy Pan, że Skarb Państwa, kontrolujący 42 proc. akcji KGHM, zrezygnuje z dywidendy z ubiegłorocznego zarobku, szacowanego na

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 Panel, piątek 3 października 2014, godz. 15:30-17:00 Partner: BUSINESSEUROPE Jak zapewnić Europie bezpieczeństwo energetyczne? Tematyka: Jak zbudować wspólny rynek energii?

Bardziej szczegółowo

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Michał Surowski BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Warszawa, marzec 2010 Czy finansować sektor energetyczny? Sektor strategiczny Rynek wzrostowy Konwergencja rynków paliw i energii Aktywa kredytowe

Bardziej szczegółowo

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w wyborze i budowaniu modelu energetycznego, mając w ten

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system transportu z wykorzystaniem paliwa wodorowego

Zintegrowany system transportu z wykorzystaniem paliwa wodorowego Zintegrowany system transportu z wykorzystaniem paliwa wodorowego Konsorcjum firm pod przewodnictwem Air Products zbuduje pierwszy w Wielkiej Brytanii zintegrowany system transportu z wykorzystaniem paliwa

Bardziej szczegółowo

Adam Narkiewicz Makroekonomia I. Temat 1: Rachunek dochodu narodowego. Ruch okręŝny jest podstawowym modelem działania gospodarki:

Adam Narkiewicz Makroekonomia I. Temat 1: Rachunek dochodu narodowego. Ruch okręŝny jest podstawowym modelem działania gospodarki: Adam Narkiewicz Makroekonomia I Temat 1: Rachunek dochodu narodowego Ruch okręŝny jest podstawowym modelem działania gospodarki: Wewnętrzny pierścień to strumień realny, zewnętrzny to strumień pienięŝny.

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym?

Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym? ANALIZA NOBLE SECURITIES, 26.07.2011 r. Ostatni dzwonek przed szokiem paliwowym? 60 mln baryłek ropy naftowej z rezerw Międzynarodowej Agencji Energii nie miało najmniejszych szans zrównoważyć rynku. Przed

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Co Polacy kupują w Internecie? Raport Money.pl i ecard S.A. Autor: Marta Smaga, Money.pl m.smaga@money.pl

Co Polacy kupują w Internecie? Raport Money.pl i ecard S.A. Autor: Marta Smaga, Money.pl m.smaga@money.pl Co Polacy kupują w Internecie? Raport Money.pl i ecard S.A. Autor: Marta Smaga, Money.pl m.smaga@money.pl Wrocław, luty 2008 W 2007 roku juŝ 42 proc. internautów robiło zakupy w sklepach internetowych,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Produkcja energii elektrycznej Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Znaczenie energii elektrycznej Umożliwia korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego Warunkuje rozwój rolnictwa, przemysłu i usług

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel?

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? GŁÓWNA MYŚL Rosnące zapotrzebowanie na energię skłania Indie do szukania partnerów zagranicznych dla rodzimego przemysłu. To dobra okazja dla Polski do

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo