Krajowy rynek energii elektrycznej jako element. europejskiego od Lizbony po Helsinki. 1. Liberalizacja rynku energii elektrycznej w Europie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Krajowy rynek energii elektrycznej jako element. europejskiego od Lizbony po Helsinki. 1. Liberalizacja rynku energii elektrycznej w Europie"

Transkrypt

1 Krajowy rynek energii elektrycznej jako element zintegrowanego rynku europejskiego od Lizbony po Helsinki Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny 1. Liberalizacja rynku energii elektrycznej w Europie Proces wdrażania rynku energii elektrycznej w Europie rozpoczął się w 1996 roku wraz z publikacją I pakietu energetycznego, wprowadzającego reguły konkurencji do segmentu wytwarzania i obrotu energią. Uwolnienie rynku energii elektrycznej następowało stopniowo, a regulacje europejskie kładące podwaliny pod wspólny rynek energii elektrycznej były jeszcze dwukrotnie doprecyzowywane w 2003 i 2009 roku (II i III pakiet energetyczny). W szczególności III pakiet energetyczny umożliwił przyspieszenie tego procesu, głównie przez utworzenie Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER 1 ) oraz wprowadzenie Kodeksów Sieciowych. W lutym 2011 r. Rada Europejska określiła docelowy termin zakończenia reformy rynku energii elektrycznej na koniec grudnia 2014 r. Jednolity, zintegrowany rynek energii był zawsze jednym z najważniejszych celów Komisji Europejskiej, jednak dopiero po decyzji Rady Europejskiej oraz po wejściu w życie III pakietu energetycznego nastąpiło istotne zintensyfikowanie prac. Pomimo to, osiągnięcie założonego celu nie jest łatwe. Rynki energii w poszczególnych krajach członkowskich Unii Europejskiej charakteryzują się różnym stopniem dojrzałości. Pewnym utrudnieniem są także słabo rozwinięte sieci w niektórych regionach Europy i dynamiczny rozwój trudno prognozowalnej generacji odnawialnej, co istotnie ogranicza możliwości stosowania strefowego sposobu organizacji rynku energii, opartego na zasadzie miedzianej płyty wewnątrz obszarów rynkowych. W połączeniu z silnie oczkowym charakterem sieci przesyłowej Europy kontynentalnej (sieć wielokrotnie zamknięta), stawia to duże wyzwania przed Operatorami Systemów Przesyłowych. 2. Model docelowy europejskiego rynku energii elektrycznej Dr Henryk Majchrzak Dr Konrad Purchała Dr Tomasz Sikorski Grzegorz Tomasik PSE Operator SA W 2009 roku Komisja Europejska, w związku ze słabym postępem prac nad Zintegrowanym Rynkiem Europejskim Energii Elektrycznej, powołała tzw. Market Integration Design Project (MIDP). W ramach MIDP zostały powołane sektorowe grupy robocze pracujące nad Docelowym Modelem Rynku tzw. Target Model. Prace były prowadzone w następujących obszarach: rynku dnia następnego, rynku dnia bieżącego, 1 Agency for the Cooperation of Energy Regulators 8

2 wyznaczania zdolności przesyłowych, rynku bilansującego i nadzoru (governance). Prace te były koordynowane przez Project Coordination Group (PCG), w której działały wszystkie najważniejsze branżowe organizacje z sektora elektroenergetyki, tj. ENTSO-E (operatorzy systemów przesyłowych), EURELECTRIC (wytwórcy), EFET (handlowcy), ERGEG (regulatorzy) i Komisja Europejska. Prace PCG zakończyły się raportem dla Forum Florenckiego, w którym każda z powołanych grup roboczych zaprezentowała koncepcję Modelu Docelowego, czyli założenia do rozwiązań akceptowalnych przez wszystkie organizacje branżowe. Zaczęto mówić o mechanizmie market coupling jako preferowanym do alokacji zdolności przesyłowych oraz o metodologii Flow-Based Allocation (FBA) jako preferowanej do wyznaczania zdolności przesyłowych. Widząc korzyści płynące ze współpracy najważniejszych organizacji branżowych, Forum Florenckie podjęło decyzję o kontynuacjo pracy i o powołaniu sformalizowanego ciała doradczego Ad-Hoc Advisory Group (AHAG). Jako priorytetowe zidentyfikowano trzy obszary funkcjonowania rynku: (i) Rynek Dnia Następnego, (ii) Rynek Dnia Bieżącego oraz (iii) Wyznaczanie Zdolności Przesyłowych. Zostały powołane dedykowane grupy robocze, które dokonały dalszych uzgodnień dotyczących Modelu Docelowego. Praca AHAG miała duży wpływ na kształt tzw. Wytycznych Ramowych ACER (ACER Framework Guidelines), opublikowanych w połowie 2011 roku, wyznaczających pewne ramy dla rozwiązań w rynkowych Kodeksach Sieciowych, przygotowywanych obecnie przez Stowarzyszenie Europejskich Operatorów Systemu Przesyłowego ENTSO-E. Finalnie na europejski model docelowy rynku energii elektrycznej będą składać się rozwiązania dla następujących segmentów rynku: Rynek Dnia Następnego ( Day Ahead Market) Rynek Dnia Bieżącego ( Intra-Day Market) Wyznaczanie zdolności przesyłowych ( Cross-Border Capacity Calculation) Rynek długoterminowych praw przesyłowych ( Forward Market) Transgraniczny rynek bilansujący ( Cross-Border Balancing Market) Rynek Dnia Następnego Główny wątek prac nad Modelem Docelowym dotyczył sposobu, w jaki Rynek Dnia Następnego ma integrować krajowe systemy elektroenergetyczne w celu uzyskania wzrostu efektywności ich funkcjo- nowania przy jednoczesnym spełnieniu kryteriów bezpieczeństwa. Rynek Dnia Następnego (RDN) został uznany za centralny segment europejskiego modelu rynku energii. Ceny dla każdego obszaru rynkowego mają być wyznaczane w sposób skoordynowany, a alokacja zdolności przesyłowych ma się odbywać na podstawie różnicy cen pomiędzy poszczególnymi obszarami rynkowymi. Jest to więc model aukcji typu implicit, tj. aukcji łączących obrót prawami przesyłowymi i energią elektryczną. Uczestnicy rynku nie rezerwują zdolności przesyłowych na potrzeby swoich transakcji, a jedynie dokonują transakcji zakupu/sprzedaży energii na rynku, do którego są geograficznie przypisani. Alokacja zdolności przesyłowych odbywa się w trakcie dokonywania obrotu energią, w sposób maksymalizujący łączną nadwyżkę rynkową (ang. market surplus). Zasadę działania market coupling pokazano na rys. 1. W zgodnej opinii wszystkich organizacji branżowych, mechanizm market coupling łączący europejskie Rynki Dnia Następnego powinien funkcjonować według zasady single price coupling. Model ten należy interpretować następująco: Single oznacza jeden wspólny algorytm do alokacji zdolności przesyłowych w europejskiej sieci połączonej. Zasady wyznaczania cen powinny być takie same dla wszystkich obszarów rynkowych, a ceny mają być ustalane w tym samym momencie dla wszystkich obszarów. Innymi słowy, mechanizm single price coupling przewiduje realizację jednego procesu obliczeniowego, który mając dostęp do wszystkich ofert handlowych na zorganizowanych Rynkach Dnia Następnego wyznacza, w oparciu o przybliżony model sieci przesyłowej wykorzystywany do handlu transgranicznego, transakcje generujące najwyższą nadwyżkę rynkową. Oznacza to także, że na każdym z rynków dostępne są takie same produkty i obowiązuje ten sam sposób wyznaczania cen. Price Coupling oznacza, że mechanizm alokacji zdolności przesyłowych jest oparty na aukcji typu implicit. Algorytm powinien więc w tym samym momencie wyznaczać zarówno ceny dla każdego obszaru rynkowego, jak i wolumeny transakcji handlowych. W praktyce, wspólny algorytm musi mieć dostęp do całości informacji o ofertach zgłaszanych na poszczególne rynki energii, a podczas wyznaczania cen muszą być zamodelowane wszelkie ograniczenia instytucjonalne każdego z połączonych rynków. Ograniczenie instytucjonalne to przykładowo maksymalny nr 1-2 (11-12)

3 i minimalny dopuszczalny poziom cen na danym rynku, sposób traktowania ofert blokowych oraz wyznaczania cen w przypadku pionowych linii przecięcia krzywych podaży i popytu Rynek Dnia Bieżącego Rynek Dnia Bieżącego (RDB) ma przede wszystkim ułatwić uczestnikom rynku korygowanie pozycji kontraktowych z rynków wcześniejszych, np. terminowych lub dnia następnego. Zakłada się, że europejski RDB nie będzie się charakteryzował zbyt wysoką płynnością, a zawierane transakcje będą wynikać głównie z potrzeby dobilansowania portfolio z powodu niedoboru zakontraktowanej generacji (np. w wyniku awarii lub złej prognozy generacji ze źródeł odnawialnych), błędów w oszacowaniu zapotrzebowania itp. Będą się także pojawiać transakcje o charakterze spekulacyjnym. W ostatnich latach, wraz ze zwiększającą się penetracją odnawialnych źródeł energii, a w szczególności źródeł wiatrowych, RDB zyskuje na znaczeniu. Duża zmienność i ograniczona przewidywalność podaży energii na rynkach o dużej penetracji Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) powoduje wahania pozycji kontraktowych i stwarza zwiększone możliwości spekulacyjne 2. Docelowy model rynku dnia bieżącego w Europie to zgodnie z Wytycznymi Ramowymi ACER rynek oparty na handlu ciągłym (ang. continuous implicit trading). Handel ciągły jest realizowany z wykorzystaniem zorganizowanej platformy obrotu energią, np. w formie tzw. bulletin board. Uczestnicy rynku w sposób ciągły zamieszczają oferty zakupu lub sprzedaży energii, określając wolumen i cenę, po jakiej są skłonni dokonać transakcji. Pierwszy uczestnik rynku, który kliknie na daną ofertę i zaakceptuje ją, zawiera umowę. Możliwości handlu transgranicznego są określone przez dostępne zdolności przesyłowe. Zostały one udostępnione przez OSP po przeprowadzeniu nowej rundy wyznaczania zdolności. Każdy uczestnik rynku widzi tylko te oferty, które są fizycznie możliwe do zrealizowania, tzn. istnieją wystarczające zdolności transgraniczne potrzebne do realizacji danej transakcji pomiędzy obszarami rynkowymi. Zaletą takiego rozwiązania z punku widzenia uczestnika rynku jest łatwość zawierania transakcji. Trudnością jest niewątpliwie brak możliwości wyznaczenia ceny za udostępnione zdolności przesyłowe. Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Wprawdzie Wytyczne Ramowe ACER wymagają od operatorów zaimplementowania mechanizmu wyznaczania cen dla zdolności udostępnianych na Rynku Dnia Bieżącego, ale jak dotąd nie udało się wypracować zadawalających rozwiązań w tym zakresie. Proces handlu ciągłego na europejskim RDB może być w niektórych regionach Europy uzupełniony przez regionalne aukcje zdolności. Takie rozwiązanie polega na przeprowadzeniu serii aukcji opartych na tych samych zasadach, co market coupling. Miałyby one odbywać się w ściśle określonym czasie, np. co 4 godziny, po zamknięciu bramki handlowej Rynku Dnia Następnego. Zaletą takiego rozwiązania jest kompatybilność z zasadami prowadzenia handlu w poszczególnych horyzontach czasowych oraz efektywne i niedyskryminacyjne wyznaczanie cen i alokacja zdolności przesyłowych. Słabą stroną jest spodziewana niska płynność takich aukcji Wyznaczanie zdolności przesyłowych Zgodnie z wytycznymi ramowymi ACER w obszarze Alokacji Zdolności Przesyłowych i Zarządzania Ograniczeniami, które są obecnie odwzorowywane w Kodeksach Sieciowych ENTSO-E, zdolności przesyłowe w Europie będą wyznaczane w sposób skoordynowany. Minimalny poziom koordynacji to region, a pożądany to Europa. Takie oczekiwanie wynika przede wszystkim z silnych współzależności pomiędzy wymianą transgraniczną w wielooczkowej sieci Europy kontynentalnej. Preferowaną metodą wyznaczania zdolności przesyłowej jest metoda Flow Based Allocation, stosowana w powiązaniu z alokacją zdolności przesyłowych w ramach mechanizmu market coupling (Flow-Based Market Coupling). Jest to metodologia docelowa dla sieci Europy kontynentalnej. W sieciach, gdzie wzajemne powiązania pomiędzy wymianą energii na poszczególnych granicach są bardzo słabe lub nie występują (sieci promieniowe), stosowanie metody ATC jest dopuszczalne, o ile ten proces jest skoordynowany i prowadzi do wyznaczania wykonalnego technicznie zestawu zdolności przesyłowych. Metoda Flow-Based Allocation (FBA) pozwala na odwzorowanie współzależności pomiędzy przepływami w sieci połączonej. Opiera się na macierzy zależności pomiędzy bilansem wymiany handlowej obszaru rynkowego a przepływami na najważniejszych liniach przesyłowych, tzw. krytycznych elementach systemu (critical branches). Macierz ta nosi nazwę macierzy PTDF (Power Transfer Distribution Factors). Wybór krytycznych elementów systemu, na których prze- 2 Można wyróżnić dwa zasadnicze trendy. Po pierwsze, wytwórcy mający w swoim portfolio generację wiatrową muszą ją nieustannie bilansować, aby uniknąć transakcji z rynkiem bilansującym (w ogólnym przypadku są one mniej korzystne niż transakcje pomiędzy uczestnikami gry rynkowej). Innym trendem są zwiększone możliwości spekulacyjne, powodowane wpływem energii wiatrowej na ceny na rynku bilansującym lub na Rynku Dnia Bieżącego. Gdy gracze rynkowi oczekują zwiększonej podaży energii wiatrowej w związku ze spodziewanymi korzystnymi warunkami pogodowymi, mogą być skłonni zajmować krótką pozycję. Spodziewają się wtedy, że cena, po jakiej zostaną rozliczeni na rynku bilansującym, będzie bardziej atrakcyjna niż cena na Rynku Dnia Bieżącego lub koszt zbilansowania swojego portfolio z wykorzystaniem własnych zasobów. 10

4 Rys. 1. Funkcjonowanie mechanizmu market coupling. a) dla rynków niepołączonych, b) dla rynków połączonych nieograniczonymi zdolnościami przesyłowymi, c) dla rynków połączonych ograniczonymi zdolnościami przesyłowymi.

5 a) Alokacja zdolności ATC b) Alokacja zdolności FBA Rys. 2. Alokacja zdolności przesyłowych. Porównanie metodologii a) ATC i b) FBA.

6 pływy są monitorowane, jest dokonywany przez operatorów, którzy mając najlepszą wiedzę o strukturze swojej sieci określają elementy systemu, których poziom obciążenia jest wyznacznikiem bezpieczeństwa pracy systemu. W praktyce są to elementy o największej czułości na zmienny poziom wymiany transgranicznej. Warto zwrócić uwagę, że nie muszą to być wyłącznie linie transgraniczne, ale mogą to być także linie wewnętrzne danego obszaru rynkowego. Wyznaczenie parametrów PTDF to jedno z największych wyzwań dla metody FBA. Wynika to wprost z obowiązującego w Europie modelu rynku, który traktuje rynki krajowe jako miedziane płyty 3. Wynikające z powyższego założenia uproszczenie wymiany między dwoma obszarami rynkowymi za pomocą jednego współczynnika stoi w sprzeczności z mnogością sposobów fizycznej realizacji danej wymiany handlowej. Ponadto, macierz PTDF monitoruje jedynie wpływ transakcji pomiędzy obszarami rynkowymi, zaniedbując wpływ transakcji pomiędzy podmiotami znajdującymi się w tym samym obszarze. Dlatego też kluczową kwestią dla efektywności mechanizmu FBA jest właściwa definicja obszarów rynkowych. Im mniejsze obszary rynkowe, tym mniejszy błąd wyznaczania parametrów FBA, a tym samym lepsza jakość wyników rynkowych. Kwestia koordynacji jest kluczowa zarówno w metodzie FBA, jak i ATC. W przypadku stosowania metody ATC niezbędne jest dokonywanie wielu założeń odnośnie spodziewanego poziomu wymiany transgranicznej między poszczególnymi obszarami rynkowymi, co wymaga ścisłej koordynacji pomiędzy OSP zaangażowanymi w ten proces. W przypadku metody FBA koordynacja jest także niezbędna, ponieważ wyznaczanie i alokacja zdolności przesyłowych odbywają się jednocześnie dla całego regionu, i dotyczą gałęzi należących do wszystkich OSP. Przy stosowaniu metody FBA jest wymagany mniejszy zakres założeń dotyczących ścieżek transakcji handlowych, gdyż są one wyznaczane na bieżąco w procesie alokacji zdolności przesyłowych. Rys. 2 pokazuje różnicę pomiędzy alokacją zdolności przesyłowych z wykorzystaniem metodologii ATC i FBA Transgraniczny rynek bilansujący Dobrze funkcjonujący transgraniczny rynek bilansujący jest uważany za warunek powodzenia integracji generacji ze źródeł odnawialnych. Docelowy model rynku energii w Europie zakłada postępującą integra- cję krajowych rynków bilansujących. Zarówno ACER, jak i Komisja Europejska przykładają do tego dużą wagę. Obecnie ACER przygotowuje Wytyczne Ramowe dla rynku bilansującego, a pod koniec bieżącego roku spodziewane jest uruchomienie opracowywania odpowiedniego Kodeksu Sieciowego. W związku z powyższym nie jest znany jeszcze ostateczny kształt rozwiązań w tym zakresie. Głównym powodem zainteresowania transgranicznym rynkiem bilansującym są potencjalne korzyści płynące z ograniczenia kosztów bilansowania w europejskim systemie elektroenergetycznym. Powyższe może obejmować następujące potencjalne korzyści: W relatywnie krótkim okresie można zwiększyć efektywność rynku bilansującego. Można tego dokonać przez ograniczenie aktywacji energii bilansującej, np. w sytuacji gdy dwóch operatorów w europejskim systemie przesyłowym byłoby niezbilansowanych w przeciwnych kierunkach (Area Control Error ACE OSP_A = -100 MW oraz ACE OSP_B = +100 MW), to taka sytuacja nie musiałaby pociągać za sobą konieczności kompensowania niezbilansowania poszczególnych obszarów kontrolnych, o ile byłaby pewność, że przepływy mocy powodowane zmianą poziomów importu/eksportu poszczególnych obszarów regulacyjnych są bezpieczne z punktu widzenia pracy sieci. Pewnym utrudnieniem w działaniu tego modelu jest jego automatyzm, tzn. zakłada on koordynację pracy regulacji wtórnej, która w wielu krajach reaguje automatycznie w czasie rzeczywistym w ramach Automatic Generation Control AGC. Podjęcie kroków w kierunku stopniowej harmonizacji krajowych rynków bilansujących pozwoli w dłuższym horyzoncie na implementację jednolitego, zintegrowanego europejskiego rynku bilansującego. Możliwy kierunek działań to wymiana manualnie aktywowanej energii bilansującej pomiędzy operatorami. Energia dostępna do wymiany usług bilansujących byłaby energią pozostałą w dyspozycji operatora po pokryciu lokalnego zapotrzebowania. Oznacza to, że gdyby obszar regulacyjny danego operatora był niezbilansowany (ACE różny od zera), mógłby on aktywować niezbędną energię bilansującą poza własnym obszarem regulacyjnym, o ile byłaby tańsza niż energia dostępna lokalnie. Ilość potrzebnej energii bilansującej, a więc i aktywowany wolumen wymiany jest znany z wyprzedzeniem, co oznacza, że operatorzy będą w stanie określić, jak taka wymiana przełoży się na fizyczne przepływy mocy w systemie przesyłowym. 3 W przypadku, gdy dany kraj został podzielony na kilka obszarów rynkowych, każdy z tych obszarów jest traktowany jako odrębny rynek miedzianej płyty. nr 1-2 (11-12)

7 Warto przy tym podkreślić, że zmiana zasad bilansowania europejskiego systemu przesyłowego jest poważnym wyzwaniem. Odejście od obowiązku lokalnego bilansowania obszarów regulacyjnych przez poszczególnych operatorów, będącego fundamentem obecnie funkcjonującego systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy europejskiego systemu elektroenergetycznego, stanowi bardzo istotną zmianę reguł. Opracowanie Kodeksu Sieciowego dla Rynku Bilansującego oraz zapewnienie spójności pomiędzy innymi Kodeksami Sieciowymi, regulującymi m.in. zasady utrzymywania bezpieczeństwa pracy systemu przesyłowego, będzie ogromnym wyzwaniem. 3. Największe wyzwania przy tworzeniu zintegrowanego europejskiego rynku energii elektrycznej Europejski model rynku energii elektrycznej zakłada, że sieci przesyłowe krajów członkowskich EU stanowiące strefy lub obszary rynkowe są traktowane jako miedziane płyty, a ewentualne ograniczenia przesyłowe występują jedynie na połączeniach transgranicznych między nimi. Operatorzy systemów przesyłowych wyznaczają każdego dnia dostępne zdolności przesyłowe na połączeniach transgranicznych, a następnie udostępniają je uczestnikom rynku na aukcjach. Podstawową trudnością w procesie wyznaczania zdolności transgranicznych są niepewności dotyczące sposobu fizycznej realizacji transakcji zawartych przez uczestników rynku. Z uwagi na strefowy model funkcjonowania rynku w Europie, podczas zawierania transakcji uczestnicy rynku nie są zobowiązani do wskazywania dokładnych lokalizacji w ramach danej strefy, w których energia zostanie wytworzona oraz odebrana. Ta informacja jest dostępna dla operatora dopiero po zamknięciu bramki handlowej dla transakcji rynkowych. Oznacza to, że w momencie wyznaczania zdolności udostępnianych uczestnikom rynku dla zawarcia transakcji wymiany transgranicznej, operator dysponuje jedynie informacją o prognozowanym zachowaniu uczestników rynku, uzyskaną zazwyczaj na podstawie danych z przeszłości. Powyższe ma bardzo duże znaczenie dla efektywności funkcjonowania rynkowych mechanizmów alokacji zdolności transgranicznych i dla bezpieczeństwa pracy połączonych systemów przesyłowych. Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Wielkość obszarów rynkowych w Europie znacząco zmniejsza możliwości bezpośredniego uwzględniania technicznych ograniczeń systemu w grze rynkowej, powodując brak uwzględnienia fizycznych uwarunkowań systemu przesyłowego przez transakcje zawierane w ramach obszarów rynkowych. W rezultacie, oprócz niepewności wynikających z rozwoju trudno prognozowalnej generacji odnawialnej, Operatorzy Systemów Przesyłowych są wystawieni na dodatkowe ryzyko związane z niepewnościami wynikającymi z gry rynkowej. Niedostateczna rozdzielczość obszarów rynkowych, a co za tym idzie niewystarczające uwzględnienie technicznych uwarunkowań pracy systemu w procesie gry rynkowej, nie daje OSP odpowiednich narzędzi do skutecznego zarządzania pracą systemu. Najpoważniejszym tego skutkiem są przepływy nieplanowe występujące na coraz szerszą skalę w europejskiej sieci przesyłowej Przepływy nieplanowe Przepływy nieplanowe to wymiana mocy, która nie została zgłoszona operatorowi w postaci grafików wymiany transgranicznej. W ogólnym ujęciu można je zdefiniować jako różnice pomiędzy handlowymi grafikami wymiany transgranicznej a przepływami fizycznymi. Przepływy nieplanowe można podzielić na: Przepływy nieplanowe wynikające z przyjętego strefowego modelu rynku. Transakcje zawierane wewnątrz danego obszaru rynkowego są często fizycznie realizowane z wykorzystaniem sieci przesyłowej w innych obszarach rynkowych. To zjawisko zwykło się określać jako loopflows lub inaczej przepływy kołowe. W strefowym modelu rynku nie da się ich zupełnie wyeliminować, ale można je ograniczyć poprzez właściwą definicję obszarów rynkowych. Przepływy nieplanowe wynikające z braku koordynacji wymiany pomiędzy obszarami rynkowymi. Ten rodzaj przepływów zwykło się określać jako nieplanowe przepływy tranzytowe ( unplanned transit flows ). Zgodnie z Rozporządzeniem 714/EC/2009, jeśli wymiana handlowa pomiędzy dwoma krajami wpływa znacząco na przepływy w innych krajach, musi być prowadzona w sposób skoordynowany 4. W obu przypadkach istotny jest brak koordynacji oraz brak uwzględnienia technicznych uwarunkowań połączonej sieci przesyłowej przy zawieraniu transakcji rynkowych. Organizując rynek 4 Artykuł 3.1. Wytycznych ws. Zarządzania i Alokacji Dostępnej Zdolności Przesyłowej Połączeń Wzajemnych Między Systemami Krajowymi, będących prawnie wiążącym załącznikiem do Rozporządzenia 714/EC/

8 należy tak ustalić jego reguły, aby większość przepływów transgranicznych była kontrolowana i alokowana przez mechanizmy rynkowe. Niewielki wolumen przepływów nieplanowych może być tolerowany jako skutek uboczny braku dokładnej reprezentacji sieci dla realizacji procesów rynkowych. Jednakże, obecnie na wielu granicach w Europie wolumeny przepływów nieplanowych są wielokrotnie wyższe niż wolumeny grafików handlowych. Dochodzi nawet do przypadków, gdy przepływ fizyczny ma kierunek przeciwny do handlowego. Taka sytuacja jest nie do zaakceptowania z następujących powodów: Przepływy nieplanowe zakłócają efektywność funkcjonowania rynku wymiany transgranicznej. Obecnie mechanizm alokacji zdolności transgranicznych kontroluje jedynie niewielką część fizycznych zdolności przesyłowych, ponieważ ich znaczna część jest wykorzystywana przez niekontrolowane przepływy nieplanowe. Dodatkowo, przy wyznaczaniu zdolności przesyłowe OSP muszą uwzględniać możliwość pojawienia się przepływów nieplanowanych. Powoduje to konieczność stosowania marginesów bezpieczeństwa wykraczających poza ściśle technicznie niezbędne marginesy wynikające podstawowo z zachowania reguły N-1 (na wypadek awarii elementów systemu). W rezultacie, znaczna część fizycznych przepływów transgranicznych nie musi konkurować o dostęp do sieci i nie podlega wycenie, a co za tym idzie jest traktowana preferencyjnie. Na niektórych granicach, np. dla importu KSE w aukcjach miesięcznych i rocznych, nie ma w ogóle dostępnych zdolności przesyłowych, ponieważ całość zdolności przesyłowych jest konsumowana przez przepływy nieplanowane. Oznacza to, że mimo posiadania linii transgranicznych, PSE Operator nie jest w stanie udostępniać zdolności przesyłowych swoim uczestnikom rynku, uniemożliwiając im udział w europejskim rynku energii elektrycznej. Przepływy nieplanowe zmniejszają bezpieczeństwo pracy systemów połączonych. PSE Operator jest często zmuszany podejmować działania dostosowawcze powodowane przekroczeniami dopuszczalnych obciążalności elementów systemu przesyłowego. Polski operator ponosi zarówno koszty takich działań, jak i ryzyka związane z koniecznością ich częstego stosowania. Ograniczanie zdolności transgranicznych nie przekłada się wprost na zmniejszenie przepływów nieplanowych, a dostępność środków zaradczych jest ograniczona. Wzrasta więc ryzyko ich niewystarczalności, i pojawiają się sytuacje czasowego niedotrzymania warunków bezpieczeństwa pracy systemu. Warto podkreślić, że przepływy nieplanowe nie są wyłącznym problemem PSE Operator. Większość krajów kontynentalnej Europy doświadcza tego zjawiska, przy czym najbardziej widoczne jest ono obecnie w Europie środkowo-wschodniej (region CEE). W szczególności dotyczy to małych krajów, w których przepływy w sieci przesyłowej wynikają przede wszystkim z transakcji zawieranych poza granicami, a w mniejszym stopniu z działań lokalnych uczestników rynku. Jako sposób obrony swoich systemów przesyłowych, operatorzy często decydują się na instalację przesuwników fazowych. Belgijski operator ELIA zainstalował w sieci najwyższych napięć 3 transformatory przesuwające fazę na liniach transgranicznych z Holandią jako zabezpieczenie przed przepływami nieplanowymi powodowanymi przez nieustannie zmieniający się rozkład generacji w Niemczech. Podobną rolę pełnią 4 przesuwniki zainstalowane na granicy Niemiec i Holandii. Austriacki operator APG zainstalował z kolei przesuwniki fazowe na wewnętrznych liniach 220 kv. Największy przesuwnik fazowy w Europie został zainstalowany w Słowenii, przez słoweńskiego operatora ELES. Transformator o zakresie regulacji kąta rozchylania ±40 daje duże możliwości regulacyjne, przez co przywraca temu małemu krajowi szansę kontroli przepływów we własnej sieci przesyłowej, a także uwalnia od przepływów nieplanowych własne zdolności przesyłowe. Przesuwniki fazowe do końca 2014 r. mają być zainstalowane także w Polsce, na zachodniej granicy KSE w torach linii Krajnik-Vierraden i Mikułowa-Hagenwerder Wielkość obszarów rynkowych Przepływy nieplanowe można ograniczać na dwa sposoby. Pierwszym jest rozbudowa systemu przesyłowego w celu wyeliminowania ograniczeń przesyłowych. Nie powoduje to wyeliminowania przepływów nieplanowych, a jedynie zmniejszenie ich wpływu na sytuację w sieci przesyłowej. Takie podejście jest jednak dość utopijne, i trudno sobie wyobrazić, aby kraje członkowskie Unii Europejskiej zdecydowały się na tak nieefektywne wydatkowanie środków finansowych. Ponadto, wybudowanie dodatkowych dziesiątków tysięcy kilometrów linii przesyłowych trwałoby latami, o ile w ogóle byłoby możliwe i akceptowalne nr 1-2 (11-12)

9 społecznie. Należy więc założyć scenariusz zrównoważonego rozwoju zasobów sieciowych, który zmniejszy zakres ograniczeń sieciowych, ale nie spowoduje całkowitego ich usunięcia. Z tego powodu efektywnym sposobem eliminowania przepływów nieplanowych jest wprowadzenie poprawnych mechanizmów rynkowych. W perspektywie krótkoterminowej takim mechanizmem dla Europy jest uruchomienie alokacji zdolności transgranicznych w oparciu o przepływy (FBA). Jednakże, aby skutecznie zarządzać ograniczeniami przesyłowymi w europejskim połączonym systemie elektroenergetycznym, mechanizm FBA musi w jak największym stopniu odzwierciedlać fizykę systemu. Wymaga to rewizji obszarów rynkowych w Europie w kierunku ich zmniejszenia. Z punktu widzenia Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, kluczowe znaczenie ma rozkład generacji w Niemczech oraz wymiana handlowa Niemcy-Austria. Z uwagi na niedostatecznie rozwinięty niemiecki korytarz przesyłowy północ-południe, nadmiar generacji w północnej części Niemiec jest przesyłany na południe Niemiec i do Austrii z wykorzystaniem polskiej sieci przesyłowej, co powoduje jej znaczące obciążenie. Transakcje zawierane przez niemieckich i austriackich uczestników rynku nie uwzględniają ograniczeń przesyłowych w sieci krajów sąsiednich. W związku z powyższym, aby skutecznie ograniczyć przepływy nieplanowe, niemiecki obszar rynkowy powinien zostać rozdzielony od obszaru austriackiego, a wymiana pomiędzy nimi powinna być prowadzona w sposób skoordynowany w ramach akcji regionalnego mechanizmu alokacji transgranicznych zdolności przesyłowych. W przeciwnym wypadku wprowadzenie FBA, pomyślane jako remedium na przepływy nieplanowe, nie będzie w stanie uwzględnić wymiany niemiecko-austriackiej i skoordynować jej z możliwościami regionalnej sieci przesyłowej. PSE Operator przeprowadził analizę udowadniającą bardzo silną zależność przepływów nieplanowych obciążających KSE i wymiany handlowej Niemcy-Austria. Korelacja pomiędzy grafikami wymiany transgranicznej na granicy niemiecko-austriackiej a nieplanowymi przepływami na granicy Niemcy-Polska w 2011 r. wyniosła 82%. Jednocześnie, grafikowa wymiana handlowa na granicy niemiecko-austriackiej jest znacznie wyższa niż wymiana fizyczna, co jednoznacznie wskazuje na wykorzystywanie sieci przesyłowej krajów sąsiednich do wymiany handlowej. Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny 4. Krajowy rynek jako część zintegrowanego rynku europejskiego Polska jako członek Unii Europejskiej jest zobowiązana do implementacji Modelu Docelowego. Wszystkie segmenty rynku omawiane w poprzednim rozdziale zostaną także wdrożone w Polsce, dając polskim uczestnikom rynku możliwość współuczestniczenia w zintegrowanym europejskim rynku energii. W pierwszej kolejności zostaną podjęte prace nad implementacją Rynku Dnia Następnego funkcjonującego w ramach europejskiego mechanizmu market coupling. Według harmonogramu określonego przez regionalne mapy drogowe ACER, europejski mechanizm market coupling zostanie najpierw zaimplementowany w wyniku projektu pilotażowego NWE (North-West Europe), obejmującego połączenie rynku NORDPOOL i CWE (Europy środkowozachodniej), a następnie zostanie rozszerzony na pozostałe regiony Europy. Dołączenie Polski przewidziane jest na koniec 2013 roku i obejmuje jednoczesne zastosowanie metodologii FBA dla wyznaczania zdolności przesyłowych. Działania zmierzające do implementacji Rynku Dnia Bieżącego będą prowadzone równolegle, choć w tym segmencie rynku nie ma jasno sprecyzowanych harmonogramów. Dodatkowo, jak zostało wspomniane w rozdziale 2.2, nie ma jeszcze jednoznacznie określonego modelu docelowego. Jeżeli chodzi o transgraniczny rynek bilansujący, to jego implementacja jest najmniej zaawansowana. Główny powód to brak Wytycznych Ramowych ACER dla tego segmentu rynku, oraz złożone uwarunkowania techniczne wynikające z faktu, że jest to rynek czasu rzeczywistego, na którym nie ma miejsca na niewykonalne transakcje, ponieważ brak jest czasu na działania dostosowawcze. Jako spółka odpowiedzialna za bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej w Polsce, PSE Operator stoi na stanowisku, że model krajowego rynku energii elektrycznej będącego elementem zintegrowanego rynku europejskiego od Lizbony po Helsinki musi być adekwatny do potrzeb uczestników rynku zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i globalnym, tj. polskiej gospodarki. Model miedzianej płyty jest dedykowany do zastosowań w systemach o dobrze rozwiniętych sieciach, w których pracują źródła wytwórcze o dużej elastyczności. Implementując docelowy model rynku energii w warunkach krajowych należy uwzględnić strukturę Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, a w szczególności ograniczoną elastyczność źródeł wytwórczych 16

10 wynikającą ze stosowanych paliw pierwotnych i niedostatecznie rozwiniętą sieć przesyłową. Szukając optymalnych rozwiązań dla rynku krajowego PSE Operator czerpał z doświadczeń najbardziej rozwiniętych rynków energii. Z uwagi na fakt, że prace nad szczegółowymi rozwiązaniami rynku europejskiego ciągle trwają, istnieje możliwość, że część spośród wypracowanych rozwiązań krajowych zostanie wykorzystana w Modelu Docelowym, poprawiając jakość rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa i efektywności ekonomicznej pracy systemu. PSE Operator podejmuje aktywne działania w tym obszarze Obecny model rynku diagnoza Stosowany w Polsce model rynku bazuje również na koncepcji tzw. miedzianej płyty, zgodnie z którą wytwórcy i odbiorcy mogą swobodnie handlować między sobą bez konieczności uwzględniania uwarunkowań fizycznej realizacji tych transakcji. Jednakże dla wykonania dostaw energii konieczne jest uwzględnienie warunków pracy sieci przesyłowej. W tym celu PSE Operator musi wykonać szereg działań dostosowawczych, korygujących wynik rynku uzyskany na miedzianej płycie. Powoduje to dodatkowe koszty, pokrywane przez odbiorców w sposób uśredniony, poprzez opłaty taryfowe. Taka organizacja rynku rodzi wiele problemów, wśród których najważniejsze to: Zła jakość sygnałów cenowych. Jedna cena rynkowa stanowi uśrednienie wartości energii w całym obszarze rynkowym i tym samym nie przekazuje uczestnikom rynku informacji na temat potrzeb systemu w zakresie poprawy efektywności jego pracy oraz spełnienia kryteriów bezpieczeństwa. W praktyce eliminuje to możliwość kreowania pożądanych zachowań uczestników rynku za pomocą cen energii, które mogłyby przynosić korzyści zarówno w wymiarze poszczególnych podmiotów, jak i całego systemu. Wysokie koszty ograniczeń przesyłowych. Konieczność dostosowywania transakcji zawieranych na miedzianej płycie do fizycznych możliwości systemu przesyłowego powoduje dodatkowe koszty. Koszty te wynikają z konieczności zastępowania tańszej i objętej umowami generacji niedostępnej ze względu na ograniczenia systemowe przez droższą, nieobjętą umowami, ale dostępną ze względu na możliwości systemu. Skutkuje to zawyżonym kosztem pokrycia zapotrzebowania odbiorców. Mała transparentność rynku. Brak informacji o faktycznej wartości energii w poszczególnych lokalizacjach systemu i częste wykorzystywanie do rozliczeń cen indywidualnych, które nie są podawane do publicznej wiadomości powodują, że obecny rynek jest mało przejrzysty dla uczestników, a zwłaszcza dla potencjalnych nowych podmiotów Możliwe obszary zmian krajowego rynku energii PSE Operator przygotowuje obecnie propozycję zmian funkcjonowania krajowego rynku bilansującego, analizuje możliwości zwiększenia efektywności stosowanych mechanizmów rynkowych. Najważniejsze rozważane kierunki działań to: Implementacja pełnego modelu sieci dla procesów rynkowych. Dokładniejsze informacje o aktualnym stanie sieci pozwolą na poprawę bezpieczeństwa i lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów. Działanie to wymaga zwiększenia obserwowalności sieci koordynowanej przez PSE Operator (tzw. sieci zamkniętej). Wymiana narzędzi do centralnego dysponowania jednostkami wytwórczymi i wspomagania pracy dyspozytorów. W ostatnich latach dokonał się rewolucyjny postęp technologiczny w obszarze narzędzi wspomagających dysponowanie jednostkami wytwórczymi. Aktualny stan narzędzi informatycznych umożliwia wykorzystanie szczegółowej reprezentacji sieci podczas procesów rynkowych. Zawansowane narzędzia do doboru jednostek wytwórczych do pracy, ustalenia ich programów pracy, wspomagania pracy dyspozytorów z bezpośrednim uwzględnieniem wszystkich ograniczeń elektrownianych i ograniczeń reprezentowanych w modelu sieci (Security Constrained Unit Commitment SCUC i Security Constrained Economic Dispatch SCED), umożliwiają minimalizację kosztów pracy systemu przy jednoczesnym spełnieniu kryteriów bezpieczeństwa pracy systemu oraz optymalnym wykorzystaniu dostępnych zasobów wytwórczych i sieciowych w KSE. Zmiana sposobu wyceny energii na rynku bilansującym. Obecnie w każdym segmencie rynku obowiązuje model miedzianej płyty. W przypadku krajowego systemu elektroenergetycznego, fizycznie odległego od miedzianej płyty, prowadzi to do wysokich kosztów usuwania ograniczeń. Jednym z proponowanych elementów rozwoju w segmencie rynku bilansującego jest wprowadzenie cen czasu rzeczywistego, przekazujących prawidłowe sygnały w zależności od czasu i lokalizacji. Energia dostarczana i odbierana z rynku bilansującego byłaby rozliczana po tych cenach. Wpronr 1-2 (11-12)

11 wadzenie cen czasu rzeczywistego, odzwierciedlających aktualne potrzeby systemu w każdej lokalizacji, powinno zwiększyć transparentność rynku energii, generując sygnały skłaniające uczestników do działań zgodnych z potrzebami KSE. Ma to szczególne znaczenie dla skutecznego działania mechanizmów zarządzania popytem (Demand Response) i będzie pomocne do koordynowania pracy jednostek niedysponowanych centralnie (njwcd). Ponieważ ceny na rynku czasu rzeczywistego będą odzwierciedlały rzeczywisty koszt dostaw energii w danej lokalizacji, będą one też odzwierciedlały potrzeby systemu, wysyłały właściwe sygnały uczestnikom rynku i zachęcały ich do zachowań zgodnych z tymi potrzebami. W celu ochrony odbiorców przed różnicami cen w poszczególnych lokalizacjach na rynku bilansującym mogą oni być rozliczani po cenie uśrednionej, jednakowej dla całego obszaru systemu bądź jego części (strefy). Spowoduje to jednak pewne osłabienie sygnałów rynkowych, zwłaszcza w przypadku rozwoju elastycznego popytu. Propozycje wypracowane przez PSE Operator są na bieżąco konsultowane z uczestnikami rynku w ramach Zespołu Doradczego ds. Zmian w Funkcjonowaniu Rynku Energii Elektrycznej (Zespół ZDREE), którego zadaniem jest przygotowanie nowego modelu hurtowego rynku energii elektrycznej. W skład tego zespołu wchodzą przedstawiciele krajowego sektora elektroenergetycznego. Skierowanie programu zmian do zatwierdzenia jest planowane w drugiej połowie 2012 r., po wcześniejszym uzyskaniu pozytywnych opinii Ministra Gospodarki i Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. 5. Wnioski Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Pracując nad implementacją europejskiego modelu docelowego, PSE Operator analizuje możliwości usprawnienia funkcjonowania rynku bilansującego. Operator dokonał analizy potencjalnych korzyści z implementacji nowoczesnych narzędzi do prowadzenia ruchu i zarządzania pracą jednostek wytwórczych stosowanych na rynkach rozwiniętych. Implementacja narzędzi informatycznych po stronie PSE Operator pozwoli z jednej strony na bardziej efektywne wykorzystanie zasobów wytwórczych i sieciowych do realizacji dostaw energii do odbiorców, a z drugiej strony na uzyskanie informacji o realnej wartości energii w każdym węźle krajowego systemu elektroenergetycznego. Nowe narzędzia informatyczne będą się opierały na pełnym modelu rozpływowym sieci zamkniętej z jej właściwym opomiarowaniem oraz na aplikacjach nowej generacji do optymalizacji doboru jednostek wytwórczych do pracy i wspomagania pracy dyspozytorów. W szczególności, PSE Operator wiąże duże nadzieje z możliwością wykorzystania cen czasu rzeczywistego do rozliczeń na rynku bilansującym. Takie podejście będzie skutkowało lepszym odzwierciedleniem wartości energii w cenach na rynku bilansującym, stworzy właściwe zachęty dla uczestników rynku i pozwoli na lepszą koordynację pomiędzy potrzebami systemu a ceną energii. Ustalenia w sprawie ostatecznych rozwiązań zapadną w konsultacjach z uczestnikami rynku, Ministerstwem Gospodarki i Urzędem Regulacji Energetyki. W kontekście rynku europejskiego, PSE Operator podejmuje intensywne działania zmierzające do zmiany definicji obszarów rynkowych w Europie. W marcu 2012 r. PSE Operator przygotował wspólnie z operatorami systemu przesyłowego Czech, Węgier i Słowacji raport omawiający zagadnienie definicji obszarów rynkowych jako narzędzia do efektywnego zarządzania alokacją zdolności transgranicznych i do ograniczania przepływów nieplanowych 5. Podstawowym wnioskiem zawartym w tym dokumencie jest konieczność niezwłocznego przeprowadzenia korekty obszarów rynkowych w Europie. W przeciwnym razie istnieje zagrożenie, że rynek europejski nie będzie właściwie funkcjonował w zamierzonym horyzoncie , a bezpieczeństwo pracy połączonego systemu Europy kontynentalnej, będące podstawą istnienia rynku, będzie ustawicznie zagrożone. Oprócz zmiany organizacji rynku wymiany transgranicznej przez wprowadzenie właściwej definicji obszarów rynkowych, PSE Operator zamierza podjąć dodatkowe działania na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu przepływów nieplanowych na krajowy system elektroenergetyczny. Są to m.in. rozbudowa wewnętrznej sieci przesyłowej oraz budowa trzeciego połączenia Polska-Niemcy. Ponadto, do końca 2014 r. PSE Operator zamierza zainstalować przesuwniki fazowe na zachodniej granicy KSE. W rezultacie, KSE zostanie wyposażony w środki zaradcze pozwalające na obniżenie marginesów bezpieczeństwa stosowanych przy wyznaczaniu transgranicznych zdolności przesyłowych. Przesuwniki fazowe przyczynią się do lepszego wykorzystania polskiej infrastruktury sieciowej, zwiększą możliwości 5 Raport jest dostępny na stronie: 18

12 absorpcji energii z farm wiatrowych oraz poprawią bezpieczeństwo pracy KSE i całego regionu Europy środkowo-wschodniej. Wymierną korzyścią dla uczestników rynku będą zwiększone zdolności importowe i eksportowe KSE. W kontynentalnej sieci ENTSO-E zostało już zainstalowanych kilkanaście urządzeń tego typu, a doświadczenia z ich użytkowania są bardzo pozytywne. Dr inż. Henryk Majchrzak, Prezes Zarządu PSE Operator SA, absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach. W 2001 r. na Politechnice Opolskiej obronił pracę doktorską o stratach rozruchowych bloków energetycznych i został adiunktem w Instytucie Elektrowni i Systemów Pomiarowych tej uczelni. W 2003 r. ukończył studia menedżerskie MBA uzyskując tytuł magistra ekonomii na Wydziale Zarządzania i Informatyki Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Dwa lata później został powołany w skład Komisji Energetyki Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Katowicach. Od 2007 r. jest członkiem Komitetu Problemów Energetyki PAN w Warszawie. Od początku kariery zawodowej w 1986 r. jest związany z energetyką zawodową. Pracował od stanowiska obchodowego po dyżurnego inżyniera ruchu w Elektrowni Bełchatów, a od 1991 r. był zatrudniony w Elektrowni Opole, najpierw jako kierownik wydziału ruchu bloków, a następnie główny inżynier eksploatacji. Od 1998 r. był zastępcą dyrektora technicznego ds. eksploatacji. W 2004 r. został powołany na stanowisko członka zarządu, dyrektora technicznego, a w 2005 r. objął funkcję prezesa zarządu, dyrektora generalnego BOT Elektrowni Opole SA. Po wygraniu konkursu w 2008 r. został prezesem zarządu BOT Górnictwo i Energetyka SA. Następnie był wiceprezesem ds. inwestycji i wytwarzania PGE SA, a w latach dyrektorem Departamentu Energetyki w Ministerstwie Gospodarki. Członek zarządu PSE Operator SA od lipca 2010 r., od 15 października 2010 r. Prezes Zarządu. Dr inż. Konrad Purchała, dyrektor Biura Rozwoju Rynku Energii PSE Operator SA, absolwent Wydziału Techniki Wielkich Mocy Politechniki Warszawskiej i studiów doktoranckich na Wydziale Elektroenergetyki Uniwersytetu w Leuven w Belgii. Stypendysta Erasmusa w Belgii. Od 2005 r. Kierownik Projektu Tractebel Engineering, Power System Consulting (grupa GdF-SUEZ), doradca w zakresie rynków energetyki i systemów elektroenergetycznych. Od 2009 r. pracuje w PSE Operator SA, początkowo jako Doradca Zarządu, a następnie w Departamencie Usług Operatorskich na stanowisku Dyrektora Zadania odpowiedzialnego za obszar integracji rynków energii. Od lutego 2012 r. Dyrektor Biura Rozwoju Rynku Energii. Dr inż. Tomasz Sikorski, zastępca dyrektora w Departamencie Usług Operatorskich, absolwent Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej, gdzie w 1994 r. uzyskał tytuł magistra inżyniera, a w 1999 r. tytuł doktora nauk technicznych w dyscyplinie automatyka i robotyka. Od początku kariery zawodowej zajmuje się problematyką zarządzania i sterowania operacyjnego, specjalizuje się w dziedzinie funkcjonowania systemów elektroenergetycznych w warunkach konkurencji rynkowej. W 1999 r. został zatrudniony w Polskich Sieciach Elektroenergetycznych SA, a następnie w PSE Operator SA, gdzie odpowiada za administrowanie mechanizmem bilansowania polskiego systemu elektroenergetycznego. Z ramienia PSE Operator SA uczestniczy w pracach krajowych i międzynarodowych zespołów zajmujących się rozwojem mechanizmów rynkowych w elektroenergetyce. Mgr inż. Grzegorz Tomasik, członek Zarządu PSE Operator SA, absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach, specjalność sieci elektroenergetyczne. Karierę zawodową rozpoczął w 1995 r. jako Dyrektor ds. Technicznych w spółce JUPITER. W latach pracował jako Inspektor ds. Inwestycji w PSE SA w Oddziale Eksploatacji Sieci Przesyłowej w Katowicach, po czym podjął pracę w firmie PSE - REGPLAN Sp. z o.o. jako Specjalista ds. Rozwoju Systemu Elektroenergetycznego. W lutym 2002 r., w wyniku fuzji firm PSE - REG- PLAN Sp. z o.o., PSE International Sp. z o.o. oraz Energoprojekt - Consulting SA (obecnie EPC SA), związał się z EPC SA, gdzie pracował jako Główny Specjalista, Kierownik Projektu, a następnie Dyrektor ds. Rynków Energii. Od lipca 2004 do lipca 2005 r. pełnił funkcję Wiceprezesa Zarządu EPC SA, a następnie Dyrektora ds. Rynku Energii (do grudnia 2008 r.). Kontynuował pracę w Centrum Zastosowań Zaawansowanych Technologii Sp. z o.o. (CATA) jako Dyrektor Zadania. We wrześniu 2009 r. został powołany na Prezesa Zarządu CATA, prowadził strategiczne projekty na rzecz PSE Operator S.A związane z rozwojem rynku energii elektrycznej i bezpieczeństwem pracy systemu elektroenergetycznego. Od 28 stycznia 2011 r. członek zarządu PSE Operator SA. nr 1-2 (11-12)

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Rola giełdy na rynku energii elektrycznej. Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Warszawa, 25 kwietnia 2008 Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

JAK POPRAWIĆ KONKURENCYJNOŚĆ RYNKU ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

JAK POPRAWIĆ KONKURENCYJNOŚĆ RYNKU ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE JAK POPRAWIĆ KONKURENCYJNOŚĆ RYNKU ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Grzegorz Onichimowski Prezes Zarządu NEUF 2007 Nowa Energia- User Friendly październik 2007, Warszawa Konkurencja na REE czy da się konkurować

Bardziej szczegółowo

Architektura hurtowego rynku energii elektrycznej. Tomasz Sikorski

Architektura hurtowego rynku energii elektrycznej. Tomasz Sikorski Architektura hurtowego rynku energii elektrycznej Tomasz Sikorski Prezentacja dla Grupy roboczej ds. założeń nowej ustawy - Prawo energetyczne w zakresie elektroenergetyki Warszawa, 8 grudnia 2006 roku

Bardziej szczegółowo

FAQ KODEKSU SIECI ALOKACJI ZDOLNOŚCI PRZESYŁOWYCH I ZARZĄDZANIA OGRANICZENIAMI NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA. Konstancin-Jeziorna, 4 kwietnia 2012 r.

FAQ KODEKSU SIECI ALOKACJI ZDOLNOŚCI PRZESYŁOWYCH I ZARZĄDZANIA OGRANICZENIAMI NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA. Konstancin-Jeziorna, 4 kwietnia 2012 r. FAQ NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA PUBLICZNE KONSULTACJE KODEKSU SIECI W ZAKRESIE ALOKACJI ZDOLNOŚCI PRZESYŁOWYCH I ZARZĄDZANIA OGRANICZENIAMI Konstancin-Jeziorna, 4 kwietnia 2012 r. NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej. Grzegorz Onichimowski TGE SA

Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej. Grzegorz Onichimowski TGE SA Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej Grzegorz Onichimowski TGE SA Inwestycje w energetyce Power RING 2009, Dec 2009 2 Ostatnia lekcja z prywatyzacji. 1. Wejście PGE SA na Giełdę

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania w planowaniu rozwoju sieci przesyłowej

Nowe wyzwania w planowaniu rozwoju sieci przesyłowej Nowe wyzwania w planowaniu rozwoju sieci przesyłowej Dr Henryk Majchrzak Tomasz Tarwacki Grzegorz Tomasik Jacenty Węgliński PSE Operator SA Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek energetyczny Rynek

Bardziej szczegółowo

I co dalej z KDT? Warszawa, 14 czerwca 2007 roku

I co dalej z KDT? Warszawa, 14 czerwca 2007 roku I co dalej z KDT? Warszawa, 14 czerwca 2007 roku 0 Wydobycie Wytwarzanie Przesył Dystrybucja Sprzedaż Potencjał rynkowy PGE PGE po konsolidacji będzie liderem na polskim rynku elektroenergetycznym, obecnym

Bardziej szczegółowo

TGE SA w 2012. Grzegorz Onichimowski. Giżycko, 25 czerwca 2012

TGE SA w 2012. Grzegorz Onichimowski. Giżycko, 25 czerwca 2012 FORUM OBROTU 2012: TGE SA w 2012 Grzegorz Onichimowski Giżycko, 25 czerwca 2012 TGE SA ZMIENIŁA WŁAŚCICIELA, ALE NIE ZMIENIŁA FILOZOFII SWEGO DZIAŁANIA Podtrzymujemy nasz stały dialog z Członkami TGE (Rada

Bardziej szczegółowo

Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014

Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014 Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014 Coroczne spotkanie przedstawicieli Towarzystwa Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych Marek Kulesa dyrektor biura TOE Ślesin, 29 listopada 2013 r. Zakres

Bardziej szczegółowo

Krajowy i europejski rynek energii elektrycznej

Krajowy i europejski rynek energii elektrycznej Krajowy i europejski rynek energii elektrycznej Halina Bownik-Trymucha FORUM OBROTU Giżycko, 26 czerwca 2012 r. 1 Krajowy rynek energii elektrycznej główne problemy i wzywania Dostosowanie regulacji prawnych

Bardziej szczegółowo

Polska jako element wspólnego europejskiego rynku energii - docelowy model rynku Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A.

Polska jako element wspólnego europejskiego rynku energii - docelowy model rynku Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A. Polska jako element wspólnego europejskiego rynku energii - docelowy model rynku Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A. Targi energii - Jachranka, 19 września 2011 r. 1 W jakim kierunku zmierzają europejskie

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZA NA PRAKTYCZNE WARSZTATY

ZAPRASZA NA PRAKTYCZNE WARSZTATY ZAPRASZA NA PRAKTYCZNE WARSZTATY UMOWY W ENERGETYCE Termin: 29-30 marca 2011 Miejsce: Centrum Szkolenia Gazownictwa, ul. Kasprzaka 25, Warszawa www.onpromotion.pl GRUPA DOCELOWA WARSZTATÓW: Warsztaty są

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje na rynku energii w Unii Europejskiej

Planowane regulacje na rynku energii w Unii Europejskiej Planowane regulacje na rynku energii w Unii Europejskiej Jacek Brandt Towarowa Giełda Energii S.A. 1. Wstęp W drugiej połowie lat 1980. została zapoczątkowana reforma rynków energii elektrycznej w Europie.

Bardziej szczegółowo

i międzynarodowego rynku energii

i międzynarodowego rynku energii Techniczne aspekty krajowego i międzynarodowego rynku energii Konrad Purchała Forum Obrotu, 26 czerwca 2012 roku Podstawy bezpiecznej pracy systemu Generacja musi w każdym momencie bilansować zapotrzebowanie

Bardziej szczegółowo

Monitoring rynku energii elektrycznej

Monitoring rynku energii elektrycznej Monitoring rynku energii elektrycznej Opracowano w Departamencie Promowania Konkurencji URE (Biuletyn URE 6/2001) Proces przekształceń rynkowych, jaki przechodzi obecnie sektor elektroenergetyczny w Polsce

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce 4 Rynek energii Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce Energia elektryczna jako towar Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a

Bardziej szczegółowo

Rozwój współpracy międzyoperatorskiej w zakresie zarządzania połączonym systemem w Europie Środkowej

Rozwój współpracy międzyoperatorskiej w zakresie zarządzania połączonym systemem w Europie Środkowej Rozwój współpracy międzyoperatorskiej w zakresie zarządzania połączonym systemem w Europie Środkowej Robert Paprocki PSE Operator S.A. / ENTSO-E VI Konferencja POWER RING Warszawa, 20 grudnia 2010 Electricity

Bardziej szczegółowo

Rynek Dnia Bieżącego. linia biznesowa energia elektryczna

Rynek Dnia Bieżącego. linia biznesowa energia elektryczna Rynek Dnia Bieżącego linia biznesowa energia elektryczna TGE kim jesteśmy? Nowy rynek na TGE - Rynek Dnia Bieżącego I slide 2 Pełna liberalizacja rynku energii elektrycznej - przed którą nie ma w Polsce

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki 2 Legalizacja liczników w procesie wdrażania smart meteringu w Polsce Potrzeba prac nad wdrożeniem inteligentnego opomiarowania w Polsce - Formalna Polityka

Bardziej szczegółowo

adw. dr Mariusz Swora (WPiA UAM Poznań)

adw. dr Mariusz Swora (WPiA UAM Poznań) adw. dr Mariusz Swora (WPiA UAM Poznań) Konferencja Rynek energii w Polsce BIG BANG roku 2010 13 kwietnia 2011, Warszawa Obowiązek publicznego obrotu energią elektryczną w nowelizacji ustawy Prawo energetyczne

Bardziej szczegółowo

Planowanie rozwoju polskiej sieci przesyłowej w perspektywie 2025

Planowanie rozwoju polskiej sieci przesyłowej w perspektywie 2025 Henryk Majchrzak 1) Planowanie rozwoju polskiej sieci przesyłowej w perspektywie 2025 Planning of the Polish transmission network development in the perspective of the year 2025 Prezentując zagadnienie

Bardziej szczegółowo

Zakres danych publikowanych przez GPI

Zakres danych publikowanych przez GPI Zakres danych publikowanych przez GPI I slide 1 RYNEK ENERGII ELEKTRYCZNEJ RYNEK GAZU Zakres danych publikowanych przez GPI I slide 2 Zakres publikowanych danych jest na etapie konsultacji. Zostanie doprecyzowany

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ Bilansowanie systemu i zarządzanie ograniczeniami systemowymi Wersja 1.2 zatwierdzona decyzją Prezesa URE nr DPK-7102-14(5)/2006 z dnia 10 lutego 2006

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia. SPIS TREŚCI I.A. Postanowienia ogólne... 3 I.B. Podstawy prawne opracowania IRiESD... 5 I.C. Zakres przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Koncepcja European Energy Trading Platform (EETP) czy to jest możliwe?

Koncepcja European Energy Trading Platform (EETP) czy to jest możliwe? Koncepcja European Energy Trading Platform (EETP) czy to jest możliwe? Grzegorz Onichimowski Prezes Zarządu Towarowa Giełda Energii S.A. POWER RING 2007 w stronę europejskiej energetycznej platformy handlowej

Bardziej szczegółowo

Budowanie konkurencji na rynku energii. Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A.

Budowanie konkurencji na rynku energii. Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A. Budowanie konkurencji na rynku energii Grzegorz Onichimowski Prezes TGE S.A. Wprowadzenie obliga spowodowało znaczący wzrost wolumenu energii w segmencie giełdowym, GDZIE CENA JEST JAWNA - OGÓLNIE DOSTĘPNA

Bardziej szczegółowo

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r.

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r. Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego Kraków, 23 października 2014 r. Regulacje prawne dotyczące jakości dostaw energii Ustawa Prawo Energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Bardziej szczegółowo

Aukcje powiązane z kontraktem (aukcje implicit 1 ) przykład Nord Pool

Aukcje powiązane z kontraktem (aukcje implicit 1 ) przykład Nord Pool Aukcje powiązane z kontraktem (aukcje implicit 1 ) przykład Nord Pool Kristian Svensson Dyrektor ds. sprzedaży Nord Pool Spot Szwecja 1. Aukcje typu explicit uczestnicy w trybie przetargowym nabywają prawo

Bardziej szczegółowo

System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE. Bełchatów, dn. 16 października 2014 r.

System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE. Bełchatów, dn. 16 października 2014 r. System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE Bełchatów, dn. 16 października 2014 r. 2 Założenia zoptymalizowanego systemu wsparcia OZE (zmiany

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ w Chorzowie; Aleja Różana 2; 41-501 Chorzów INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia 2014 roku SPIS TREŚCI I.A.

Bardziej szczegółowo

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku KONFERENCJA PRASOWA SEP Marek Kulesa dyrektor biura TOE Warszawa, PAP 08.06.2009 r. Uwarunkowania handlu energią elektryczną Źródło: Platts, 2007 < 2 >

Bardziej szczegółowo

DEBATA: Klient na rynku energii forum odbiorców energii. M.Kulesa, TOE (www.toe.pl), Warszawa, 2006.02.06

DEBATA: Klient na rynku energii forum odbiorców energii. M.Kulesa, TOE (www.toe.pl), Warszawa, 2006.02.06 WYBRANE ZAGADNIENIA PROBLEMOWE konkurencja w elektroenergetyce liberalny rynek energii elektrycznej w Polsce zasada TPA jak korzystać z możliwości wyboru dostawy? oczekiwania i problemy klientów spory

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Zmiany, przed którymi stoją Operatorzy Systemów. dalszej liberalizacji rynku

Zmiany, przed którymi stoją Operatorzy Systemów. dalszej liberalizacji rynku Zmiany, przed którymi stoją Operatorzy Systemów Przesyłowych w świetle dalszej liberalizacji rynku Wojciech Jarosz Polityka Energetyczna dla Europy (EPE) Cele Wzrost bezpieczeństwa dostaw Zapewnienie konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Jak żyć z deficytem mocy?

Jak żyć z deficytem mocy? Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Jak żyć z deficytem mocy? dr Henryk Majchrzak prezes Zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Od redakcji

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ UNIHUT S.A. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia. SPIS TREŚCI I.A. Postanowienia ogólne... 3 I.B. Podstawy prawne opracowania IRiESD... 5 I.C. Zakres

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

RYNEK ENERGII ELEKTRYCZNEJ

RYNEK ENERGII ELEKTRYCZNEJ POLITECHNIKA LUBELSKA STOWARZYSZENIE ELEKTRYKÓW POLSKICH ODDZIAŁ LUBLIN XIX KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA RYNEK ENERGII ELEKTRYCZNEJ Kazimierz Dolny, 7-9 maja 2013 r. Zbiór prezentacji przedstawionych

Bardziej szczegółowo

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Departament Promowania Konkurencji Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Warszawa, 18 października 2007 r. Adres: ul. Chłodna 64, 00-872 Warszawa e mail: dpk@ure.gov.pl tel. (+48 22) 661 62 33, fax (+48

Bardziej szczegółowo

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014 INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII w ramach projektu OZERISE Odnawialne źródła energii w gospodarstwach rolnych ZYGMUNT MACIEJEWSKI Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Konstancin-Jeziorna, 15 listopada 2014 r.

Konstancin-Jeziorna, 15 listopada 2014 r. Konstancin-Jeziorna, 15 listopada 2014 r. Informacja PSE S.A. w sprawie zdolności przesyłowych dla wymiany transgranicznej, udostępnianych w ramach aukcji rocznej na 2014 rok organizowanej przez Biuro

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców. Adam Olszewski

Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców. Adam Olszewski Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców Adam Olszewski Kalisz, 10 kwietnia 2013 Czym jest AMI AMI, czyli inteligentne opomiarowanie, to system pozwalający na dwustronny przepływ

Bardziej szczegółowo

Agrzegatorzy, negawaty, zarządzanie popytem odbiorców energii. Maciej Bora/Radosław Majewski ENSPIRION Sp. z o.o.

Agrzegatorzy, negawaty, zarządzanie popytem odbiorców energii. Maciej Bora/Radosław Majewski ENSPIRION Sp. z o.o. Agrzegatorzy, negawaty, zarządzanie popytem odbiorców energii Maciej Bora/Radosław Majewski ENSPIRION Sp. z o.o. Jachranka 24.09.2015 [MW] Czym jest DSR? 2 DEMAND SIDE RESPONSE odpłatne działania strony

Bardziej szczegółowo

Przewrotny rynek zielonych certyfikatów

Przewrotny rynek zielonych certyfikatów Przewrotny rynek zielonych certyfikatów Autor: Maciej Flakowicz, Agencja Rynku Energii, Warszawa ( Czysta Energia nr 4/2013) Niestabilne ceny praw majątkowych do świadectw pochodzenia OZE dowodzą, że polski

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Taryfy przedsiębiorstw energetycznych

Rynek energii. Taryfy przedsiębiorstw energetycznych 8 Rynek energii Taryfy przedsiębiorstw energetycznych Z ostatniej chwili Biuletyn Branżowy URE Definicja taryfy (Prawo energetyczne) Taryfa zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania, opracowany

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Proces TTM Hurt

Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Proces TTM Hurt Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Proces TTM Hurt Proces TTM proces rozwoju i dostarczania usług Proces Time To Market (TTM) to proces przygotowania i wdrożenia oferty rynkowej; obejmuje etapy planowania/projektowania,

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4

Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4 Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4 Państwa Grupy Wyszehradzkiej (V4), tj. Czechy, Węgry, Polska i Słowacja, zwane dalej Stronami, uwzględniając porozumienie w sprawie integracji

Bardziej szczegółowo

Informacja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki nr 31/2014. w sprawie

Informacja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki nr 31/2014. w sprawie Warszawa, dnia 30 lipca 2014 r. Informacja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki nr 31/2014 w sprawie sposobu wykorzystania przez operatora elektroenergetycznego systemu przesyłowego środków uzyskanych z

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym

JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym JWCD czy njwcd - miejsce kogeneracji w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym Witold Smolik 22 października 2015 Wymagania IRiESP - ogólne (1) 2.2.3.3.1. Podstawowe wymagania i zalecenia techniczne dla

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych

Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych Konferencja III Kongres PORT PC - Technologia jutra dostępna już dzisiaj Wojciech Lubczyński Ekspert PSE S.A. Warszawa, 23 września 2014 r. Agenda 1.

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r.

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Polski rynek gazu - cechy. Jak dotąd większość polskiego rynku gazu objęta jest regulacją, prawie wszyscy

Bardziej szczegółowo

Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA. Gdańsk. 10.2015

Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA. Gdańsk. 10.2015 Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA Gdańsk. 10.2015 ENERGA liderem energetycznych innowacji Grupa ENERGA wykorzystując postęp technologiczny wdraża innowacje w kluczowych obszarach swojej działalności.

Bardziej szczegółowo

OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE. Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie

OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE. Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe cele europejskiej polityki energetycznej do 2020

Bardziej szczegółowo

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Stabilne podwaliny dla przyszłego porządku ciepłowniczego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Debata : Narodowa Mapa Ciepła - Warszawa 22 listopada 2013 Struktura

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Pełnomocnik Wojewody Zachodniopomorskiego ds. Bezpieczeństwa Energetycznego Witold KĘPA 2020

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki

URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki Warszawa 18 września 2012 Działania na rzecz budowy inteligentnej sieci (1) Fundamentalne cele: poprawa bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

19 listopada 2015 Warszawa

19 listopada 2015 Warszawa 19 listopada 2015 Warszawa RAPORT z wizyty studialnej w Niemczech Karlsruhe, Walldorf (Badenia-Wirtembergia), Niemcy 26-28 października 2015 Kierunek: niskoemisyjna energetyka Emisja CO 2, OZE, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Projekt ElGrid a CO2. Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility

Projekt ElGrid a CO2. Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility Projekt ElGrid a CO2 Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility Energetyczna sieć przyszłości, a może teraźniejszości? Wycinki z prasy listopadowej powstanie Krajowa Platforma Inteligentnych

Bardziej szczegółowo

Rynek energii elektrycznej

Rynek energii elektrycznej Rynek energii elektrycznej -model a polska rzeczywistość Jacek Brandt Towarowa Giełda Energii SA Rynek energii w Polsce Debata Nagroda czy kara czyli jak regulować, Lis_2008 2 Cechy prawidłowo funkcjonującego

Bardziej szczegółowo

Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych

Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych Małgorzata Górecka Wszytko Północno Zachodni Oddziału Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI

PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI Informacja (nr 21/2012) w sprawie sposobu wykorzystania przez operatora elektroenergetycznego systemu przesyłowego środków uzyskanych z udostępniania transgranicznych

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Polska energetyka wiatrowa szybki rozwój i duży potencjał dalszego wzrostu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 17 marca 2014 r.

Warszawa, 17 marca 2014 r. Warszawa, 17 marca 2014 r. Stanowisko Zespołu Ekspertów powołanego przez GIODO, dotyczące potrzeby zmiany art. 39a ustawy o ochronie danych osobowych (zawierającego delegację do wydania rozporządzenia)

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

Wnioski Prezesa URE z analizy uwag do Programu Uwalniania Gazu (wprowadzenie do dyskusji)

Wnioski Prezesa URE z analizy uwag do Programu Uwalniania Gazu (wprowadzenie do dyskusji) Wnioski Prezesa URE z analizy uwag do Programu Uwalniania Gazu (wprowadzenie do dyskusji) Warsztaty ws. Programu Uwalniania Gazu Warszawa, 28 maja 2012 r. Oczekiwania uczestników rynku gazu Stworzenie

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Europejskie energetyczne sieci przesyłowe: znaczenie dla Niemiec i Polski

Europejskie energetyczne sieci przesyłowe: znaczenie dla Niemiec i Polski Europejskie energetyczne sieci przesyłowe: znaczenie dla Niemiec i Polski Dotychczasowe oraz przyszłe wymogi i rozwiązania Sympozjum energetyczne Sulechów, 21.11.2013 r. Gert Schwarzbach Operator sieci

Bardziej szczegółowo

XIX Konferencja Naukowo-Techniczna Rynek Energii Elektrycznej REE 2013. Uwarunkowania techniczne i ekonomiczne rozwoju OZE w Polsce

XIX Konferencja Naukowo-Techniczna Rynek Energii Elektrycznej REE 2013. Uwarunkowania techniczne i ekonomiczne rozwoju OZE w Polsce XIX Konferencja Naukowo-Techniczna Rynek Energii Elektrycznej REE 2013 Uwarunkowania techniczne i ekonomiczne rozwoju OZE w Polsce Dorota Gulbinowicz, Adam Oleksy, Grzegorz Tomasik 1 7-9 maja 2013 r. Plan

Bardziej szczegółowo

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Wykorzystanie środków Unii Europejskiej należy do priorytetowych kierunków badań Najwyższej

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Skarżyński Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Energetyki Wiatrowej 9 października 2014 r., Szczecin

Grzegorz Skarżyński Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Energetyki Wiatrowej 9 października 2014 r., Szczecin Rozwój Polskiego Sektora Energetyki Wiatrowej Grzegorz Skarżyński Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Energetyki Wiatrowej 9 października 2014 r., Szczecin Podstawowe informacje o PSEW 2 Agenda Stan obecny

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu Kilka slajdów z wykładu Projekt Polityki Energetycznej Polski 2050 a rynek gazu Europa i liberalizacja rynku gazu Ceny gazu mechanizmy, formuły, umowy

Bardziej szczegółowo

Rynek mocy przyczyny, instrumenty, doświadczenia unijne. r.pr. Arkadiusz Ratajczak Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa, 26 maja 2014 r.

Rynek mocy przyczyny, instrumenty, doświadczenia unijne. r.pr. Arkadiusz Ratajczak Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa, 26 maja 2014 r. Rynek mocy przyczyny, instrumenty, doświadczenia unijne r.pr. Arkadiusz Ratajczak Centrum Stosunków Międzynarodowych, Warszawa, 26 maja 2014 r. Geneza i przesłanki wprowadzania rozwiązań dotyczących rynków

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI

PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI Warszawa, dnia 30 lipca 2013 r. PREZES URZĘDU REGULACJI ENERGETYKI Informacja (nr 22/2013) w sprawie sposobu wykorzystania przez operatora elektroenergetycznego systemu przesyłowego środków uzyskanych

Bardziej szczegółowo

Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze

Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze Rozwiązanie KDT a rozwój konkurencji na rynku energii elektrycznej Halina Bownik - Trymucha Departament Promowania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie procesami i logistyką w przedsiębiorstwie

Zarządzanie procesami i logistyką w przedsiębiorstwie Zarządzanie procesami i logistyką w przedsiębiorstwie Opis Projektowanie i ciągła optymalizacja przepływu produktu w łańcuchu dostaw oraz działań obsługowych i koniecznych zasobów, wymaga odwzorowania

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Marzec 2015 2 Ustawa OZE Cel uchwalenia ustawy o odnawialnych źródłach energii 1. Celem

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Roman Warchoł, TAURON Sprzedaż Forum Polska Efektywna Energetycznie, Gdańsk, 6 marca 2012r. Unijne cele 3x20% Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

ergo energy to: www.ergoenergy.pl

ergo energy to: www.ergoenergy.pl ergo energy to: Sprzedaż energii elektrycznej na terenie całego kraju. Lider w implementacji nowatorskich rozwiązań. Realizacja projektów w ramach programów unijnych. Realizacja programów inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Energa-Operator: Praktyczne doświadczenia projektu AMI

Energa-Operator: Praktyczne doświadczenia projektu AMI Energa-Operator: Praktyczne doświadczenia projektu AMI Autorzy: Robert Masiąg; Tomasz Piasecki- ENERGA-OPERATOR SA Budowa infrastruktury inteligentnego opomiarowania jest flagowym projektem inwestycyjnym

Bardziej szczegółowo

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Sławomir Siejko Konferencja Gospodarka jutra Energia Rozwój - Środowisko Wrocław 20 stycznia 2016 r. Prezes Rady Ministrów Regulator

Bardziej szczegółowo

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ?

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Dr Leszek Juchniewicz Prezes URE w latach 1997-2007 X TARGI ENERGII 19-20 września 2013 roku, JACHRANKA POLSKA ENERGETYKA WALCZY: z kim? o co? HIPOTETYCZNE

Bardziej szczegółowo

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego.

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Białe certyfikaty Debata - Procesy Inwestycyjne Warszawa, 26 września 2007 r. www.ptce.pl Tomasz Wieczorek

Bardziej szczegółowo

Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci

Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci Raport OSP z konsultacji zmian aktualizacyjnych projektu IRiESP Warunki korzystania, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju sieci Zestawienie uwag zgłoszonych przez użytkowników systemu do

Bardziej szczegółowo

Przydziały dla energetyki i pozostałych sektorów. ; Krajowy Plan Inwestycyjny. Katarzyna Kłaczyńska, LL.M. 12 kwietnia 2013 r.

Przydziały dla energetyki i pozostałych sektorów. ; Krajowy Plan Inwestycyjny. Katarzyna Kłaczyńska, LL.M. 12 kwietnia 2013 r. Przydziały dla energetyki i pozostałych sektorów. ; Krajowy Plan Inwestycyjny Katarzyna Kłaczyńska, LL.M. 12 kwietnia 2013 r. Nowe zasady przydziału uprawnień Przydziały dla energetyki: Przydzielane zgodnie

Bardziej szczegółowo