EKSPERTYZA DOTYCZĄCA EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ NAKŁADÓW PONIESIONYCH NA PREWENCJĘ I MEDIACJE VS KOSZTY SĄDOWE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EKSPERTYZA DOTYCZĄCA EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ NAKŁADÓW PONIESIONYCH NA PREWENCJĘ I MEDIACJE VS KOSZTY SĄDOWE"

Transkrypt

1 EKSPERTYZA DOTYCZĄCA EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ NAKŁADÓW PONIESIONYCH NA PREWENCJĘ I MEDIACJE VS KOSZTY SĄDOWE dr Krystyna Szałkowska Kozyra

2 Spis treści Wykaz skrótów Streszczenie Wprowadzenie Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik) Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik) Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym

3 Mediacja w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych z uwzględnieniem spraw podatkowych Konflikty gospodarcze, mediacja w sprawach gospodarczych (pracodawca-pracodawca) Analiza porównawczo-kosztowa spraw sądowych i mediacji w sprawach pracowniczych, administracyjnych i gospodarczych Wnioski i rekomendacje Wykaz tabel, wykresów i inne Bibliografia

4 01. Wykaz skrótów

5 AKTY PRAWNE k.c. - ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) k.k. - ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) k.k.w. - ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) Konstytucja RP - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) k.p. - ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) k.p.c. - ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) k.p.k. - ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) p.p.s.a. - ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) p.u.s.a. - ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. Nr. 153, poz z późn. zm.) u.k.s.c. - ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) INNE ADR - alternatywne rozwiązywanie sporów (Alternative Dispute Resolution) EKPC - Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) UE - Unia Europejska ODR - Online Dispute Resolution PCM - Polskie Centrum Mediacji MBA - Master of Business Administration WSA - Wojewódzki Sąd Administracyjny Wykaz skrótów

6 02. Streszczenie

7 Streszczenie Celem opracowania jest wskazanie efektywności kosztowej nakładów poniesionych na prewencję i mediację przesądową. W opracowaniu przedstawiono zalety mediacji obrazujące efektywność w zestawieniu kryteriów porównawczych z postępowaniem przed sądami. Streszczenie

8 W ekspertyzie w załączniku nr 2 symbolicznie przedstawiono także koszty mediacji w wybranych krajach Unii Europejskiej (Belgia, Niemcy, Francja, Anglia, Walia). Ekspertyza prezentuje efektywność kosztową oraz zagadnienia konfliktów indywidualnych i sporów zbiorowych w sprawach pracowniczych, a także zasady i koszty mediacji w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych z uwzględnieniem spraw podatkowych. W analizie zaprezentowano również zasady postępowań mediacyjnych i koszty postępowań mediacyjnych sądowo-administracyjnych oraz gospodarczo cywilnych ze wskazaniem różnic w postępowaniach mediacyjnych sądowo-administracyjnych i cywilnogospodarczych a także mediacji i postępowań sądowych ze wskazaniem czasu prowadzonych postępowań itp. Dokonano również analizy wszczętych postępowań mediacyjnych przed sądami w sprawach pracowniczych w latach , w sprawach administracyjnych w latach oraz gospodarczych w latach 2006 I półr r. Następnie dokonano analizy kosztowej postępowań sądowych oraz mediacyjnych w tym postępowań przedsądowych i mediacji kierowanej przez sądy do postępowań mediacyjnych w sprawach pracowniczych, administracyjnych i gospodarczych. Na zakończenie sformułowano wnioski w zakresie efektywności kosztowej postępowań mediacyjnych wraz z rekomendacją implementacji procedur eliminacji istniejących słabości mediacyjnych i podjęcia działań naprawczych. Ponadto przedstawiono ogólnie ujęte wnioski de lege ferenda w zakresie wprowadzenia zmian legislacyjnych. Streszczenie

9 03. Wprowadzenie

10 Wprowadzenie Pozasądowe metody rozwiązywania konfliktów istniały już w kulturach starożytnych, następnie rozwijały się przez poszczególne religie w tym chrześcijańskie. Pozasądowe metody rozwiązywania konfliktów istniały już w kulturach starożytnych, następnie rozwijały się przez poszczególne religie w tym chrześcijańskie. Zjawisko Alternative Dispute Resolution narodziło się w Wielkiej Brytanii. 1 Następnie wraz z pozostałymi elementami kultury zostało przeniesione do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozwijało się już samodzielnie. Od przełomu XIX w. i XX w. ADR zaczęły rozwijać się bardzo szybko. Amerykę stereotypowo nazywamy ojczyzną ruchu ADR. Trzeba także pamiętać, że Stany Zjednoczone wykreowały jedynie pewien, korespondujący z tamtejszą sytuacją społeczną, trend i precyzyjne rozwiązania systemowe, nie będąc twórcą samej idei. Termin Alternative Dispute Resolution można zdefiniować jako polubowny i pojednawczy sposób rozwiązywania konfliktów i sporów oparty na idei dążenia do porozumiewania oraz na znalezieniu kompromisowego wyjścia z sytuacji konfliktowej. Ta grupa sposobów rozwiązywania sporów ma cechy, które zdecydowały o jej rosnącej Wprowadzenie

11 popularności w drugiej połowie XX w. Wśród zalet tego sposobu rozwiązywania konfliktów jest zdecydowanie relatywna szybkość postępowania. Czas trwania ADR jest krótszy niż postępowania sądowego. Często czas trwania postępowania zależy od stron. Innymi istotnymi zaletami ADR jest niski koszt tych postępowań oraz ich odformalizowanie. Do podstawowych form Alternative Dispute Resolution zaliczamy: mediacje, arbitraż, negocjacje i koncyliacje. Istnieją także formy hybrydowe, czyli mieszane. Są one połączeniem rożnych elementów form podstawowych, a także procesu sądowego. Możemy wymienić takie formy hybrydowe jak: mini trial (minirozprawa), med-arb, summary jury trial (skrócone postępowanie przed ławą przysięgłych), early neutral evaluation ENE (ocena sprawy przed neutralną osoba trzecią), baseball arbitration zwany także last offer arbitration, ombudsman, dispute review boards oraz permanent refren, high-low arbitration, online dispute resolution (ODR). 2 Również ze względu na różne kryteria przedmiotowo - podmiotowe w doktrynie wyróżnia się podział form alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów na: 1) formy podstawowe, formy niepodstawowe, 2) formy związane z sądami, formy niezwiązane z sądami, 3) formy publiczne, formy prywatne, 4) formy sformalizowane, formy niesformalizowane, 5) formy dobrowolne, formy niedobrowolne, 6) formy o wiążącym charakterze rozwiązywania sporu, formy o niewiążącym charakterze rozwiązywania sporu, 7) formy wyróżnione ze względu na charakter ewentualnej interwencji osoby trzeciej, 8) formy stosowane w świecie rzeczywistym (offline ADR), formy wykorzystywane online. Najbardziej znaną z podstawowych form alternatywnych metod rozwiązywania konfliktów jest mediacja - nazywana królową ADR. Tak jak już wspomniano, to właśnie w Stanach Zjednoczonych jej rozwój miał szczególnie intensywny i dynamiczny charakter. Na temat przyczyn rozwoju mediacji właśnie tam, istnieją dwie teorie. Pierwsza koncepcja upatruje podstawowe źródła rozwoju mediacji w kryzysie sądownictwa. Mediacja to odpowiedź na potrzeby obywateli w zakresie szybkiego, taniego i skutecznego rozwiązywania konfliktów. Druga z teorii podkreśla istniejące u podstaw wprowadzenia mediacji założenie, że dzięki tej procedurze obywatele zyskują większy dostęp do sprawiedliwości. Zakres zastosowania ADR rozciąga się od narodowej dyplomacji na najwyższym szczeblu do codziennych problemów międzyludzkich. W mediacji istotną rolę odgrywa bezstronna osoba trzecia, którą jest mediator. Pomaga Wprowadzenie

12 on stronom konfliktu osiągnąć obustronnie akceptowalne rozwiązanie konfliktu, godząc różnice ich stanowisk. Mediacja ma charakter dobrowolny, więc każda ze stron może odmówić dalszego udziału w postępowaniu w dowolnym czasie. Kształt procesu mediacyjnego jest niewielki i zależy głównie od stron. Może być negocjowany przez strony za zasadach wolnorynkowych, natomiast w postępowaniu sądowym - w tym także mediacyjnym kierowanym przez sąd - koszty te są stałe, ustawowe, określone w rozporządzeniach i nie podlegają negocjacji. W praktyce występuje wiele rodzajów ADR - od podstawowych poprzez hybrydowe do mieszanych - zostały one skrótowo opisane w załączniku nr 2. Na uwagę zasługuje metoda rozwiązywania sporów zwana online dispute resolution (ODR), która polega na rozwiązywaniu sporów za pomocą nowoczesnych sposobów porozumiewania się na odległość m.in. internet. Wszystkie wymienione w załączniku nr 2 alternatywne metody rozwiązywania sporów występują głównie na etapie przedsądowym. Ich koszt jest niewielki, a w niektórych z typów ADR znikomy. Na uwagę zasługuje także bardzo krótki czas ich prowadzenia, jednak nie wszystkie z nich są efektywne. Należy jednak jednoznacznie wskazać, że to mediacja jest podstawową i najbardziej popularną oraz efektywną formą rozwiązywania sporów typu Alternative Dispute Resolution. Jest jednym z najtańszych sposobów rozwiązywania sporów (efektywna kosztowo). Mediacja może być stosowana w różnych rodzajach konfliktu i na wszystkich etapach konfliktu np. w sytuacjach konfliktów pomiędzy właścicielem a najemcą mieszkania, kontaktów rozwiedzionych rodziców z dziećmi, sporów miedzy dostawcami a nabywcami, sporów sąsiedzkich, fuzji przedsiębiorstw, sporów miedzy wykonawcami i podwykonawcami w trakcie realizacji inwestycji a także w indywidualnych konfliktach pracowniczych, pracowniczych sporach zbiorowych oraz w postępowaniach administracyjnych ze sprawami podatkowymi włącznie. Mediacja ma wiele zalet w porównaniu z postępowaniem sądowym. 3 Zaletami tymi są: niski koszt; zdecydowanie krótszy czas; metoda ta rozwiązuje problemy szerzej; nie jest ograniczona prawem materialnym i proceduralnym; zmierza do rozwiązania sporu, a jednocześnie zachowuje między stronami dobre relacje; kładzie nacisk na interesy stron; zapewnia stronom większy wpływ na swoją sprawę; powoduje, że wykonalność ugód jest wysoka ze względu na dużą satysfakcję stron z procesu. 4 Wprowadzenie

13 Zastosowanie przez mediatora określonego rodzaju mediacji zależy w głównej mierze od stylu pracy mediatora, rodzaju sprawy, od uczestników postępowania a także ich cech indywidualnych. Rezultat mediacji oraz jej koszt może zależeć od wybory typu mediacji. 5 Najczęściej stosowana i najbardziej popularna w Polsce jest mediacja facyliatywna. Mediacja oparta jest na katalogu zasad składających się na jej istotę. 6 Są to: dobrowolność, bezstronność i neutralność, poufność, dobra wiara oraz szacunek. Przebieg procesu mediacyjnego podzielony jest na etapy. 7 Mówi się, że mediacja jest tak dobra, jak dobry jest mediator. To od niego zależy, czy cele mediacji zostaną zrealizowane, czy strony będą zadowolone i nie poniosą uszczerbku (kosztu gospodarczego i społecznego) oraz to, czy koszt ekonomiczny konfliktu będzie niewielki lub znikomy. Mediator jest neutralną i bezstronną osobą. Przyjmuje się, że jego głównym zadaniem jest organizacja posiedzenia mediacyjnego oraz ułatwienie komunikacji między stronami. W odróżnieniu od arbitrów i sędziów mediatorzy nie podejmują wiążących dla stron rozstrzygnięć. Prowadzą mediację tak, aby strony same wykreowały własne rozwiązania i podjęły najlepsze, satysfakcjonujące ich decyzję. Tego rodzaju osiągnięty cel stron konfliktu powoduje, że koszt konfliktu jest niewielki. Mediator powinien posiadać odpowiednie umiejętności interpersonalne takie jak: dobra pamięć, łatwość przetwarzania danych oraz elastyczność umysłu. Powinien cechować się profesjonalizmem i powinien dobrze znać odpowiednie metody i techniki mediacji. Mediacja jest instytucją elastyczną, niesformalizowaną, służącą ludziom i przedsiębiorcom. W rożnych rodzajach spraw stosowane są różne metody i techniki mediacji. Mediator także w zależności od rodzaju sprawy pełni różne role, powinien posiadać różne cechy charakteru i różne kwalifikacje. Inaczej będzie wyglądać mediacja gospodarcza między osobami prawnymi, inaczej cywilna, a jeszcze inaczej konflikt zbiorowy z zakresu prawa pracy. ADR wprowadzone są w różnych państwach oraz dotyczą różnych dziedzin prawa. Nie można stwierdzić, że katalog metod i zasady ich funkcjonowania nie są jednolite. Można jednak wskazać, że pewne środki występują powszechnie. W większości rozwiniętych państw, jedną z podstawowych metod ADR jest mediacja. Stopień stosowania mediacji w poszczególnych państwach Wprowadzenie

14 jest różny. Niektóre państwa mają kompleksowo uregulowane procedury dotyczące mediacji. W innych państwach organy prawodawcze wykazują nikłe zainteresowanie stworzenia uregulowań dotyczących mediacji. Koszty mediacji także w różnych państwach są różne, nie są jednolicie uregulowane. Informacje o kosztach mediacji w wybranych krajach Unii Europejskich przedstawiono w załączniku nr 6. 8 Z badań Centrum ADR wynika, że średnie koszty postępowań sądowych w sprawach gospodarczych dla wartości przedmiotu sporu ok euro wahają się w Unii Europejskiej od euro (Cypr) do euro (Szwecja). W Polsce określono je na kwotę euro. Natomiast czas potrzebny na ich rozstrzygnięcie wynosi od 246 dni (Niemcy) do dni (Włochy) dla Polski 540 dni. Dla wszystkich krajów Unii średnia długość i koszty postępowań sądowych wynoszą odpowiednio: 647 dni i euro. Na tym tle mediacja okazuje się metodą znacznie bardziej efektywną. Średni czas prowadzenia mediacji w Unii Europejskiej wynosi 87 dni, a koszty z nią związane euro. W Polsce średni czas prowadzenia mediacji określono na 42 dni a koszty na euro. Z powyższych statystyk wynika, że zastosowanie w Polsce mediacji w celu rozwiązania sporu o wartości euro pozwala skrócić postępowanie o 498 dni i zaoszczędzić euro w porównaniu z postępowaniem sądowym. Efektywność ekonomiczną mediacji w Polsce i wybranych krajach Unii Europejskiej przy założeniu wartości sporu euro zaprezentowano w tabeli stanowiącej załącznik nr 7. 9 Dokonując analizy efektywności kosztowej mediacji (nakładów poniesionych na prewencję) vs koszty sądowe we wszystkich analizowanych sprawach można dojść do wniosku, że jest ona znacznie tańsza, 10 szybsza, 11 bardziej efektywna. 12 Wprowadzenie

15 04. Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

16 Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik) Konflikty w miejscach pracy (konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych na gruncie pracodawca pracownik lub pracownik pracownik) mogą być rozwiązane w postępowaniach mediacyjnych. Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

17 Postępowanie mediacyjne może być przeprowadzone już na etapie przesądowym, ale także na etapie sądowym. 13 Postępowanie mediacyjne (przedsądowe) ma zapobiec eskalacji konfliktu. W indywidualnych sprawach pracowniczych można wymienić kilka grup konfliktów. 14 Największą grupę konfliktów w pracy stanowią konflikty ukryte. Nie wiemy, w jakiej obiektywnej sytuacji znaleźliśmy się i jak naprawdę wygląda relacja, w której jesteśmy z drugim człowiekiem. Dany problem oceniany jest z perspektywy tego, co jest dla nas istotne i bezpośrednio nas dotyczy. Dlatego też ta sama sytuacja może być zupełnie inaczej odbierana przez dwie różne osoby. Każda zmiana w pracy może nieść za sobą niepewność, która jest źródłem naszego lęku. Boimy się tego co nieznane, ponieważ może to oznaczać jakąś możliwość pogorszenia naszej sytuacji zawodowej. Wówczas poszukujemy sposobów zredukowania lęku, a gdy dojdzie do takiej frustracji, szukamy winnych, których moglibyśmy obarczyć odpowiedzialnością. Następnie podejmujemy z nimi walkę. Konflikty merytoryczne stają się nieporozumieniami personalnymi. Aby uniknąć konfliktów wynikających z niepewności co do zachodzących zmian, należy położyć nacisk na informowanie, dyskusje i próby wspólnego definiowania sytuacji. Tego typu podejście wprawdzie nie uchroni nas przed konfliktami, ale może w znacznym stopniu je złagodzić. Obowiązuje zasada, że im dłużej konflikty pozostają ukryte, tym wywołują większe negatywne emocje i powodują większe koszty. 15 Im więcej negatywnych emocji i agresji, tym trudniejsza będzie konstruktywna dyskusja merytoryczna i tym większe prawdopodobieństwo, że konflikt przyjmie niszczący personalny charakter. 16 Niewłaściwym jest postępowanie kadry menadżerskiej, która z obawy przed ujawnieniem konfliktu często udaje, że nie widzi się problemów i tym samym stara się go ukryć tak długo, jak się da lub liczy, że sam się rozwiąże. Takie postępowanie należy ocenić jako niewłaściwe i prowadzące do eskalacji konfliktu, który jest określany jako bomba z opóźnionym zapłonem. Innym rodzajem konfliktu jest konflikt strukturalny lub konflikt interesów. Cechą konfliktu strukturalnego jest to, że jego przyczyny tkwią w określonej sytuacji w strukturze. Potencjalnym źródłem tego typu konfliktów są takie zarządzenia i decyzje, które zmieniają strukturę określonej sytuacji (np. zmiany związane z restrukturyzacją firmy lub zmianą sposobu zarządzania przedsiębiorstwem). Konflikt może zatem wynikać: Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

18 z ograniczonych zasobów, o które zabiegają skonfliktowane strony (np. dwóch kandydatów starających się o awans; ograniczenia budżetowe wymagające zmiany dotychczasowych projektów, itp.), ze struktury organizacji, w której ludzie działają (np. komplikacja rozliczeń, zmiany prawne, itp.), z ról, które ludzie pełnią, z ograniczeń czasowych na wykonanie zadań, w ramach których problem musi być rozwiązany np. zbyt duża liczba zadań, jakie muszą być wykonane w tym samym czasie, ze zbyt małej przestrzeni, w której pracują ludzie, zbyt dużej odległości lub innych technicznych problemów związanych z porozumiewaniem się osób, które muszą koordynować swoje działania. Konflikt interesów najczęściej powstaje wówczas, gdy ze względu na wzajemną zależność któraś ze stron chce zaspokoić swoje interesy kosztem drugiej strony. Ten typ konfliktu dotyczyć może zarówno interesów merytorycznych (np. związanych z takimi dobrami jak pieniądze, czas, podział pracy) jak i proceduralnych (np. sposobu rozwiązywania konfliktu i prowadzenia rozmów, udziału w podejmowaniu decyzji, poczucia sprawiedliwości, uczciwości), a także interesów psychologicznych (np. poczucia własnej wartości, godności, szacunku, zaufania). Każdy typ interesów wiąże się ze specyficznym rodzajem satysfakcji: merytorycznej, psychologicznej lub proceduralnej. Brak którejś z ww. czynników niszczy satysfakcję ogólną. Innym rodzajem konfliktu w indywidualnych sprawach pracowniczych jest konflikt funkcjonalny i dysfunkcjonalny. Istotą konfliktu funkcjonalnego jest to, że może być oceniany jako konstruktywny i ma na celu rozwiązanie problemu. Dzięki tego typu nieporozumieniom relacja interpersonalna rozwija się, pozwalając na pokonanie trudności. Ludzie uświadamiają sobie potrzeby drugiej osoby i zachowują elementarny szacunek dla niej. Unika się w nich oceniania oraz rozwiązań siłowych na rzecz rozwiązań partnerskich. Rozwiązanie takiego konfliktu prowadzi do wzrostu zaufania. Metoda ta rezygnuje z nieprzejednanego upierania się i trwania niezłomnie przy raz ustalonym stanowisku, lecz zakłada zbliżanie stanowisk obu stron. Istotą rozwiązywania konfliktu w ten sposób jest założenie, że obie strony sporu będą musiały zrezygnować z części wysuwanych żądań. Efektem tak łagodzonego konfliktu jest zwykle kompromis. Konflikt dysfunkcjonalny jest niszczący, gdyż jego istotą jest obrona własnych racji i zdominowanie drugiej strony. Dążenia własne postrzegane są przez jakiegoś pracownika lub jakąś grupę jako dobre i szlachetne zaś dążenia drugiej strony Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

19 jako te złe. Konflikt ten nie rozwiązuje problemu, ale powoduje jego natężenie. Cechą główną jest eskalacja konfliktu, co oznacza, że w pewnej chwili włączane są do konfliktu nowe wątki poboczne niezwiązane z główną przyczyną. W konfliktach tych zazwyczaj nikt nie odnosi korzyści. Wzajemne relacje stają się napięte a niekiedy wrogie. Prezentowane są silne negatywne emocje, co prowadzi do klasycznych zachowań odwetowych (tzw. ząb za ząb). W zakładach pracy wśród pracowników może rozwijać się konflikt związany z osobowością. Wynikają one często z subiektywnej oceny własnego położenia w stosunku do położenia grupy pracowniczej. Rozwój konfliktu może być spowodowany świadomością zagrożenia realizacji potrzeb jednostki, co uruchamia mechanizmy psychologiczne w postaci silnych negatywnych emocji i uczuć takich jak: rozczarowanie, przykrość, złość, niepokój, zdenerwowanie i zawiść. Negatywne odczucia wywołują tendencje do jednostronnego postrzegania siebie przez innych - zazwyczaj w pozytywnym postrzeganiu siebie, a negatywnym innych. Trzeba przy tym pamiętać, że niewłaściwe postawy oraz cechy osobowościowe, nawet wówczas, kiedy nie prowadzą do otwartych starć, stwarzają niesprzyjającą atmosferę w stosunkach pracowniczych i są przedmiotem powszechnej, chociaż nie zawsze wyrażonej publicznie, dezaprobaty. Wspomniane cechy osobowościowe bywają nie tylko czynnikiem sprawczym konfliktów, ale także wpływają w istotny sposób na zaistniałe z innych przyczyn sytuacje konfliktowe. Ponadto określają w znacznym stopniu ich przebieg i społeczne konsekwencje. Przy tego rodzaju nieporozumieniach narasta eskalacja konfliktu, następuje niechęć do zawierania kompromisów oraz usztywnienie postaw i zachowań. Konflikt związany z osobowością może być źródłem konfliktów społecznych. Czynniki, które powodują tego rodzaju konflikty, mogą tkwić w: ewidentnych wadach psychicznych, predyspozycjach psychicznych i cechach charakterystycznych, ukształtowania w przyszłości, a więc w okresie prze konfliktowym, postawach i nabytych do-świadczeniach. Równie niebezpieczny w otoczeniu pracowniczym jest konflikt ideowy. Może on wynikać z odmiennych systemów wartości ludzi zaangażowanych w daną sytuację, różnych interpretacji dobra i zła oraz uznawania i stosowania innych reguł sprawiedliwości. Takich konfliktów nie unikniemy w miejscu pracy, gdyż jest ono płaszczyzną społeczną sprzyjającą uzewnętrznianiu postaw. Konflikt w istotny sposób może przyczynić się do antagonizowania ludzi i zablokowania jakiejkolwiek współpracy między pracownikami (pracownik pracownik), ale także między kadrą menadżerską Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

20 i pracownikami (pracodawca pracownik). Należy zadać sobie sprawę z tego, że konflikty w otoczeniu pracowniczym są nieuniknione, a im szybciej zostaną rozwiązane, tym straty (koszty) dla przedsiębiorstwa będą niższe. W przypadku stwierdzenia konfliktu należy w pierwszej kolejności przeprowadzić postępowanie mediacyjne na etapie przesądowym. 17 Doświadczenia w wielu krajach wskazują, iż mediacja w konfliktach pracowniczych spełnia oczekiwania wszystkich zaangażowanych w nie stron. W USA mediacja obecnie jest najczęściej stosowaną metodą w konfliktach pracowniczych. W Norwegii w ubiegłym dziesięcioleciu przez trzy lata prowadzone były badania i program, który miał na celu wskazanie najlepszej z możliwych metod działania w konfliktach pracowniczych. Wyniki tegoż programu wskazują, ze najlepszym sposobem w rozwiązywaniu konfliktów pracowniczych (także tych mających już znamiona lobbingu) jest mediacja. W Polsce mediacja jest stosowana w stopniu niewystarczającym. Mediacja sprawdza się także w konfliktach toczących się przed sądami pracy. Sąd pracy kieruje sprawę do mediacji. Strony konfliktu przed mediatorem zawierają pisemną ugodę. Ugoda zawarta przed mediatorem zostaje przez niego przesłana do sądu, który to sprawę zatwierdza, a jeśli jest to konieczne, nadaje jej klauzule wykonalności. Analiza spraw z zakresu prawa pracy, których sprawy zostały skierowane do mediacji przez Sąd w trybie art KPC w Polsce w latach została przedstawiona w tabeli stanowiącej załącznik nr 3 do niniejszej analizy. Liczba zawartych ugód i liczba wniosków o zatwierdzenia ugód przez sąd 18 była w badanym okresie niewielka tj. kilka rocznie (od 1 do 11). Do mediacji w sprawach pracowniczych mogą być kierowane wszystkie sprawy, w których dopuszczalne jest zawarcie ugody. 19 Mediacje pracownicze sprawdzają się, gdy wystąpią następujące sytuacje w firmie: zachwianie hierarchii w miejscu pracy, konflikt w zarządzie, nieporozumienia w kadrze zarządzającej i menadżerskiej, wybuch niezadowolenia zbiorowego np. przy zwolnieniach grupowych, kryzys finansowy przedsiębiorstwa. Koszty konfliktu w otoczeniu pracowniczym tj. w indywidualnych sprawach pracowniczych mogą mieć szeroki wymiar i mogą być rozpatrywane ze względu na rożne rodzaje kosztów tj. jako koszty finansowo-ekonomiczne, koszty gospodarcze (koszty wewnętrzne), koszty społeczne (koszty zewnętrzne), 20 koszty zapobieżenia konfliktom (prewencji) a także jako koszty wystąpienia konfliktu (koszty postępowania mediacyjnego na etapie przedsądowym lub na etapie sądowym) 21 Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

21 Opłaty i koszty sądowe w sprawach z zakresu prawa pracy przedstawiają się następująco: Pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z wyjątkiem następujących spraw: Jeżeli wartość przedmiotu sporu przewyższa zł Apelacja od wyroku sądu rejonowego lub okręgowego Zażalenie od postanowienia Sądu Rejonowego lub Sądu Okręgowego Skarga kasacyjna Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Pobiera się opłatę stosunkową, tj. 5 % wartości przedmiotu sporu Opłata podstawowa 30 zł Opłata podstawowa 30 zł Opłata podstawowa 30 zł Opłata podstawowa 30 zł Wydatki związane z czynnościami podejmowanymi w toku postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy - o roszczenia pracownika - ponosi tymczasowo Skarb Państwa. Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

22 Zasady ponoszenia kosztów w sprawach pracowniczych omówiono w pkt 9 w II części: koszty sądowe w poszczególnych kosztach w opisie koszty w sprawach pracowniczych. Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie rozstrzyga o tych wydatkach. Obciążenie pracownika tymi wydatkami może nastąpić w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Zazwyczaj kosztami sądowymi - w przypadku przegrania sporu przez przedsiębiorcę - w całości obciążany jest pracodawca. Pracodawca wnoszący powództwo do sądu, nie korzysta z takiego zwolnienia jak pracownik. Jest on zobowiązany wnieść od pozwu opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu (nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż zł). 22 Koszt postępowania mediacyjnego w postępowaniu sądowym obejmują przede wszystkim wynagrodzenie mediatora, zwrot jego wydatków oraz koszty poniesione przez strony obliczane na zasadach dotyczących niezbędnych kosztów procesu. Wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 1000 zł za całość postępowania mediacyjnego. W sprawach o prawa majątkowe, (których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić) oraz o prawa niemajątkowe wynagrodzenie mediatora za pierwsze posiedzenie mediacyjne, przeprowadzone w wyznaczonym przez sąd czasie mediacji, wynosi 60 zł, a za każde następne posiedzenie - 25 zł. 23 Strony mogą w ugodzie uregulować kwestię ponoszenia kosztów procesu według własnych ustaleń. Jeśli tego nie uczynią, każda ze stron ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Jest to tzw. zasada wzajemnego zniesienia się kosztów procesu. 24 W wyniku zawartej ugody uznaje się, że nie ma strony przegranej, dlatego przyjęto takie rozwiązanie dotyczące kosztów sądowych. W przypadku mediacji z woli stron wysokość wynagrodzenia i sposób jego rozliczenia określa umowa między stronami. W sytuacji, gdy mediacja nie zakończy się ugodą albo zawarta ugoda nie zostanie zatwierdzona przez sąd, a strona sporu wniesie pozew do sądu pracy w ciągu 3 miesięcy od zakończenia mediacji, wówczas do niezbędnych kosztów procesu, o których orzeka sąd kończąc sprawę w danej instancji, zaliczane są także koszty mediacji w wysokości nieprzekraczającej czwartej części opłaty sądowej należnej od pozwu w takiej sprawie. 25 Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, sąd z urzędu zwróci stronie, która dokonała opłaty od pisma wszczynającego postępowanie 3/4 wysokości wpisu. 26 Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

23 Koszty ugody przedsądowej wezwanie do próby ugodowej tzw. postępowanie pojednawcze, zainicjowane przez strony na podstawie wniosku złożonego do sądu. Sposobem na uniknięcie uciążliwego procesu może być zawarcie ugody przedprocesowej. Obie strony sporu, a zatem pracownik i pracodawca mogą zainicjować to postępowanie, składając do sądu pracy wniosek o wezwanie do próby ugodowej. Od wniosku o wezwanie do próby ugodowej pobiera się opłatę stałą, która nie jest zależna od kwoty będącej przedmiotem sporu. Opłata sądowa wynosi 40 zł. 27 Gdy strony porozumieją się i zawrą ugodę, wówczas koszty postępowania pojednawczego ulegają wzajemnemu zniesieniu tzn., że każda ze stron ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Strony mogą także inaczej uregulować kwestię kosztów. Zwolnienie z kosztów sądowych Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą wnosić do sądu o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Pracownik lub pracodawca będący osobą fizyczną może dochodzić zwolnienia z kosztów sądowych, jeśli złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego do utrzymania siebie i rodziny. Pracodawca niebędący osobą fizyczną również może domagać się zwolnienia z kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie posiada środków finansowych na ich uiszczenie. 28 Strona zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych nie uiszcza także opłaty sądowej. 29 Koszty przedsądowego postępowania mediacyjnego Koszty postępowania mediacyjnego zwanego często mediacją prywatną są różne. Opłaty pobierane są na zasadach wolnorynkowych, a ich wysokość jest różna w zależności od mediatora lub instytucji mediacyjnej. Wysokość kosztów mediacji uzależniona jest bądź od wartości przedmiotu sporu bądź/i od ilości sesji mediacyjnych. W Polsce istnieje wiele ośrodków mediacyjnych oraz wykwalifikowanych mediatorów prywatnych w tym mediatorów niezrzeszonych w ośrodkach mediacyjnych. W ramach projektu: Budowa Centrum Wsparcia Przedsiębiorców Pracodawców RP mediacje oraz inne formy zapobiegania i ozwiązywania konfliktów są świadczone bezpłatnie aż do końca realizacji projektu tj. do r. Konflikty w indywidualnych sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

24 05. Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

25 Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik) W Polsce system rozwiązywania sporów zbiorowych określa ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. 30 Zgodnie z art. 1 ww. ustawy, spór zbiorowy pracowników z pracodawcą może dotyczyć warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych. Nie jest dopuszczalne prowadzenie sporu zbiorowego w celu poparcia indywidualnych żądań pracowniczych, jeżeli ich rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym spory o roszczenia pracowników. Stronami sporu zbiorowego są: pracownicy reprezentowani przez związki zawodowe oraz pracodawca lub pracodawcy, którzy mogą być reprezentowani przez właściwe organizacje pracodawców. Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych określa następujące etapy rozwiązywania sporów zbiorowych: rokowanie, mediacja, arbitraż społeczny. Między indywidualnymi stosunkami pracy występuje ścisły związek, polegający na tym, że zbiorowe prawo pracy służy realizacji indywidualnych stosunków pracy. Powiązania te uzasadniają zaliczenie tych przepisów z tego rodzaju stosunków do szeroko rozumianego prawa pracy. 31 Jednak ze względu na odrębność przedmiotu realizacji każda z tych dziedzin (a głównie Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

26 rozwiązywanie sporów zbiorowych) uregulowana jest w oddzielnych ustawach. Akty prawne krajowe oraz międzynarodowe w zakresie zbiorowych stosunków pracy znajdują się na stronie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w zakładce dialog społeczny. Spór zbiorowy wszczyna się w dniu, w którym podmiot reprezentujący interesy pracownika wystąpił z żądaniem do pracodawcy, a pracodawca nie uwzględnił wszystkich żądań w terminie określonym w wystąpieniu nie krótszym niż 3 dni. W wystąpieniu związek zawodowy lub wspólna reprezentacja związkowa określa przedmiot zadań objętych sporem. Ponadto przedmiot reprezentujący interesy pracownicze w sporze zbiorowym może uprzedzić pracodawcę, iż w razie nieuwzględnienia postulatów zostanie ogłoszony strajk (ustawa zastrzega jednak, że strajk nie może zostać proklamowany przed upływem 14 dni od dnia zgłoszenia sporu). Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych nakłada na pracodawcę obowiązek niezwłocznego podjęcia rokowań w celu zakończenia sporu w drodze porozumienia. Jednocześnie na pracodawcy spoczywa obowiązek powiadomienia o powstaniu sporu właściwego okręgowego inspektora pracy. O składzie, liczebności, udziale doradców lub ekspertów, czasie trwania oraz miejscu prowadzenia rokowań decydują strony sporu zbiorowego. Jeżeli rokowania bezpośrednie nie doprowadziły do podpisania porozumienia, a związek zawodowy podtrzymuje zgłoszone żądania, to zostaje sporządzony protokół rozbieżności ze wskazaniem stanowisk stron podpisany przez strony. Protokół rozbieżności nie musi stanowić wspólnego dokumentu stron niemniej powinien jednoznacznie świadczyć o tym, że strony sporu zbiorowego odbyły i zakończyły etap rokowań bezpośrednich oraz wskazywać stanowiska każdej ze stron w przedmiocie żądań będących podstawą sporu zbiorowego. Podpisanie dokumentów przez każdą ze stron uwiarygodnia ich treść, pomimo iż ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych stanowi jedynie o sporządzeniu protokołu rozbieżności. Następnym etapem po impasie rokowań jest mediacja. Na gruncie ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych postępowanie mediacyjne jest obligatoryjne. Mediacja jest również procedurą, która poprzedza inne metody rozstrzygania sporów zbiorowych: akcję strajkową lub w przypadku nieskorzystania z prawa do strajku postępowanie przed kolegium arbitrażu społecznego. Mediacja polega na rozwiązywaniu konfliktu przy pomocy osoby trzeciej. Rozwiązywanie konfliktów w sprawach zbiorowych jest trudne ze względu na relacje dotyczące spraw pracowniczych, ponieważ wynikają z konfliktu emocji. Mediacja w sprawach zbiorowych ma charakter formalny, co oznacza, że jest uregulowana ustawowo. 32 Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

27 Uprawnienia mediatora polegają w szczególności na: pomocy stronom w zrozumieniu swoich racji, zachęcania do kompromisowych rozwiązań, wskazywaniu na nowe rozwiązania, które uwzględniają stanowiska obu stron, motywowaniu stron do osiągnięcia kompromisu, proponowaniu przeprowadzenia ekspertyzy w szczególnych przypadkach, czuwaniu nad terminami mediacji i kierowaniu wniosków o przesunięcie terminu rozpoczęcia strajku. Ponadto mediator: organizuje i zarządza procesem mediacji, informuje strony o przebiegu i istocie mediacji, informuje strony o swojej roli w procesie mediacji, informuje strony o sposobie wynagrodzenia, który ma zamiar stosować, jest neutralny wobec przedmiotu sporu, dba o poufność mediacji. Koszty postępowania mediacyjnego ponoszą strony sporu zbiorowego w równych częściach. Dopuszczalny jest też inny podział kosztów. Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych w art. 11 określa zasady ustalenia wynagrodzenia dla mediatorów. Wynagrodzenie należne mediatorowi oraz zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowania określa umowa zawarta miedzy mediatorem, a stronami sporu zbiorowego. Wynagrodzenie mediatora nie może być niższe niż określone w rozporządzeniu z dnia r. w sprawie warunków wynagrodzenia mediatorów z listy mediatorów ustalonej przez ministra właściwego do spraw pracy. 33 Wynagrodzenie mediatora z listy mediatorów z listy ustanowionej przez właściwego ministra ds. pracy ustalone jest w wysokości 388 zł za pierwszy dzień mediacji, 311 zł za drugi dzień oraz 235 zł za każdy kolejny dzień. Wynagrodzenie mediatora może być wyższe, jeżeli strony sporu zbiorowego w zawartej umowie tak postanowią. W praktyce stawki dla mediatorów ustalane są w wyższej wysokości niż jest to określone w rozporządzeniu. 34 Spory zbiorowe w sprawach pracowniczych (pracodawca pracownik)

28 06. Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym

29 Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym Mediacja przeprowadzona na wczesnym etapie konfliktu może w sposób pozytywny ograniczyć koszty konfliktu. Mediacja w otoczeniu pracowniczym zapewnia rozwiązywanie konfliktów, które można zaproponować na bardzo wczesnym etapie konfliktu. Mediacja pracownicza rozpoczęta na wczesnym etapie konfliktu (jest procesem nieformalnym i poufnym) daje szybki i wymierny efekt, a głównie: Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym

30 a) zapewnia natychmiastową poprawę wydajności oraz odbudowanie relacji pracowniczych i daje satysfakcję z pracy, b) poprawia sytuacje finansową, wydajność pracowników, c) pozwala ograniczyć koszty finansowe sporów sądowych (efekt ekonomiczny, finansowy), d) przyczynia się do poprawy i łagodzenia negatywnych emocji w środowisku pracowniczym. Koszty konfliktu w środowisku pracy można zobrazować w następujący sposób: Należy mieć także na uwadze to, że konflikt rodzi także inne koszty takie jak: osłabienie wydajności pracy, wzrost nieobecności w pracy, wzrost liczby skarg. Powoduje także duże trudności zarządcze. Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym

31 Koszty konfliktów pracowniczych można rozpatrywać bardzo wąsko - jako koszty przedsiębiorstwa (koszty wewnętrzne), ale także w szerokim kontekście (koszty zewnętrzne). Do kosztów zapobiegania konfliktów (prewencji) należy zaliczyć: a) koszty szczegółowe i koszty dodatkowe, b) koszty wprowadzenia procedur zapobiegania konfliktu, c) koszty kontroli przestrzegania procedur (koszty audytu), d) koszty szkoleń, prezentacji itp. Do kosztów finansowo ekonomicznych na etapie powstania konfliktu można zaliczyć: a) koszty personelu: koszty wyboru personelu, koszty zmniejszenia osłabienie wydajności pracy, koszty absencji chorobowych i innych nieobecności, 35 koszty odszkodowań itp. b) koszty bezpośrednie związane z konfliktem: koszty rozwiązani konfliktów, koszty postępowań sądowym, opłaty i koszty sądowe, koszt ekspertyzy przesądowej, koszt mediatorów, pełnomocnictwo stron itp. c) koszty pośrednio związane z wykonywaniem pracy na etapie konfliktu: częste błędy, pomyłki, koszty zniszczeń, niedotrzymanie warunków umów, koszty reklamacji, opóźnień itp. Koszty te mają wymiar ekonomiczny i na podstawie szczegółowej analizy określonego przedsiębiorstwa mogą zostać wyliczone w sposób przybliżony. Wynik kosztu (zysk) uzależniony jest od wielu czynników takich jak: ilość pracowników będących w konflikcie, wielkość, wartość produkcji lub sprzedaży, wartość przedmiotu sporu itp. Koszty postępowania mediacyjnego na etapie przedsądowym określone są między stronami umowy, natomiast koszty na etapie sądowym oraz zasady wynagrodzenia mediatora zostały zaprezentowane w pkt. 9 niniejszej ekspertyzy. Koszty konfliktów w otoczeniu pracowniczym

32 07. Mediacja w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych z uwzględnieniem spraw podatkowych

33 Mediacja w postępowaniach administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych z uwzględnieniem spraw podatkowych Do procedury sądowoadministracyjnej mediacja została wprowadzona w związku z reformą sądownictwa administracyjnego w 2004 roku. 36 Celem i założeniem tejże regulacji było usprawnienie funkcjonowania sądów administracyjnych a także doprowadzenie do zwiększenia efektywności udzielonej przez nią ochrony. 37 Mediacja także może być przeprowadzona w przedsądowych postępowaniach administracyjnych. Mediacja w postępowaniu administracyjnym posiada charakter publicznoprawny i wymaga współpracy organu administracyjnego z podmiotem prywatnym. Zdefiniowanie prawa administracyjnego nie jest proste. Jest to jeden z najszerszych zakresów regulacji, obejmujący wiele dziedzin działalności zarówno państwa jak i organów administracyjnych realizujących zadania publiczne oraz osób prywatnych. Specyfika prawa administracyjnego wpływa na charakter sporów, które mogą mieć wymiar zarówno przedmiotowy jak i podmiotowy. Prawo administracyjne określa prawa i obowiązki podmiotów Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

34 administracyjnych i administrowanych (ich zadania i kompetencje). 38 Cechą postępowania administracyjnego jest jego władztwo administracyjne oraz przymus administracyjny. Realizacja praw i obowiązków w sferze prawa administracyjnego co do zasady następuje w sformalizowanym postępowaniu administracyjnym, w którym dokonuje się władcze ustalenie sytuacji prawnej podmiotu administracyjnego. 39 Tak ukształtowany stosunek administracyjny implikuje określenie możliwości wykorzystania ADR w rozwiązywaniu sporów w toku postępowania administracyjnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym relacje te są odmienne. O ile w postępowaniu administracyjnym strona nie ma wiele praw i podlega ona autorytetowi władzy, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym dochodzi do zrównania praw. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w obszarze administracji publicznej, a przedmiotem skargi jest władcze rozstrzygnięcie organu administracyjnego. ADR tworzą system prawa, stanowią uzupełnienie sądowego wymiaru sprawiedliwości. Co prawda organy administracyjne 40 są związane prawem, to ustawodawca wyposażył je w instrumenty władzy dyskrecjonalne, w tym uznanie administracyjne co powoduje, że w tym zakresie istnieje pole do ADR a w szczególności mediacji. Instytucja mediacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w art p.p.s.a. i obowiązuje od r. Dla celów niniejszej ekspertyzy przeanalizowano badanie dotyczące ilości wszczętych postępowań mediacyjnych w postępowaniach sądowoadministracyjnych, ilość załatwionych spraw w tym postępowaniu oraz oceny skuteczności tych postępowań w latach ww. analiza stanowi załącznik nr 9. Z analizy wynika, że liczba spraw podejmowanych w postępowaniu administracyjnosądowym jest niewielka. Ogółem w latach we wszystkich wojewódzkich sądach administracyjnych wszczęto 124 postępowania i załatwiono w tym trybie 38 z nich. We wszystkich latach obowiązywania przepisów o mediacji ich stosunek do wszystkich postępowań sądowoadministracyjnych jest symboliczny i wynosi poniżej 1%. Instytucja mediacji ma zastosowanie do wszystkich spraw prowadzonych przed WSA w tym także w sprawach podatkowych. W analizowanych latach we wszystkich WSA rozstrzygały najwięcej spraw z zakresu prawa podatkowego tj.: z zakresu wszystkich podatków i innych świadczeń pieniężnych, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej 41 oraz egzekucji środków pieniężnych. Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

35 W wyniku przeprowadzonej analizy stwierdzono, że w badanym okresie w sprawach podatkowych przed wszystkimi WSA wszczęto niewiele postępowań mediacyjnych, a ich skuteczność jest znikoma tj. ok. 0,1%. Dla uzupełnienia należy dodać, że zgodnie z art p.p.s.a skargę wnosi strona lub organ, który wydał zaskarżony akt (tj. decyzje lub postanowienie) albo też podjął zaskarżoną czynność, ma prawo złożyć wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego. Możliwość skierowania sprawy na posiedzenie mediacyjne na podstawie art p.p.s.a ma także wojewódzki sąd administracyjny, jeżeli uzna on za celowe zastosowanie tego trybu w konkretnej sprawie. Jednak samo złożenie wniosku czy też skierowanie sprawy z urzędu przez sąd na posiedzenie mediacyjne jest niewystarczające do rozpoczęcia rozwiązywania sporu w takiej formie. Sąd ocenia celowość przeprowadzenia w danej sprawie postępowania mediacyjnego. Co istotne, to na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego może nie zgodzić się wnoszący skargę lub organ biorący udział w sprawie. Należy pamiętać, że aby postępowanie mediacyjne było w ogóle możliwe, to obie strony muszą się na nią zgodzić (tj. strona i organ). Przepisy p.p.s.a. nie regulują przebiegu samego postępowania mediacyjnego. Określają one jedynie osobę mediatora, którym może być sędzia także sędzia sprawozdawca lub referendarz sądowy (art p.p.s.a.). Postępowanie mediacyjne odbywa się w sądzie. Biorą w nim udział wszyscy uczestnicy postępowania. W wyniku przeprowadzonego posiedzenia mediacyjnego strony mogą nie dokonać żadnych ustaleń, a ich stanowiska w dalszym ciągu mogą pozostać sporne. W takim przypadku sprawa, podobnie jak w sytuacji braku zgody na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, podlega rozpoznaniu przez sąd w trybie postępowania zwykłego przed WSA. W wyniku postępowania mediacyjnego (tzw. pozytywnego) dochodzi do ugody, w której organ wyda nowy akt lub podejmie nową czynność. W przypadku wydania przez organ nowego aktu lub podjęcia nowej czynności przepisy p.p.s.a. dają stronie prawo do zaskarżenia tego aktu lub czynności w terminie 30 dni od dnia doręczenia aktu bądź wykonania czynności (art p.p.s.a.). Skarga taka może zostać wniesiona nie tylko przez stronę postępowania. Prawo do jej złożenia mają także uczestnicy postępowania oraz prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich (art p.p.s.a.). Ustawa nie ogranicza możliwości zaskarżenia nowego aktu lub czynności do sytuacji, gdy są one niezgodne z ustaleniami wypracowanymi w toku postępowania mediacyjnego. Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

36 Opłaty i koszty w postępowaniu sądowoadministracyjnym Wszczynając postępowanie sądowoadministracyjne, w tym składając wniosek o mediację w postępowaniu sądowoadministracyjnym, należy się liczyć z wniesieniem opłaty sądowej. Opłatami w postępowaniu administracyjno-sądowym są wpisy sądowe oraz opłaty kancelaryjne. Wpis może być stosunkowy lub stały w zależności od rodzaju sprawy i tak: Wpis stosunkowy Wysokość należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem Do zł Od zł do zł Od zł do zł Ponad zł Wysokość wpisu 4% wartości przedmiotu zaskarżenia jednak nie mniej niż 100 zł. 3% wartości przedmiotu zaskarżenia jednak nie mniej niż 400 zł. 2% wartości przedmiotu zaskarżenia jednak nie mniej niż zł 1% wartości przedmiotu zaskarżenia jednak nie mniej niż zł i nie więcej niż zł Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

37 Wpis stały Rodzaj sprawy Skargi na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym Skargi na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej Skargi na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej Skargi na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego Skargi na bezczynność organów administracji publicznej Zażalenia na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych Wysokość wpisu 100 zł 300 zł 300 zł 300 zł 100 zł 100 zł Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

38 W sprawach skarg dotyczących zezwoleń, koncesji i pozwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie: Budowy i eksploatacji autostrad płatnych oraz dróg ekspresowych; energetyki; transportu lotniczego, kolejowego i morskiego; radiofonii i telewizji; publicznego obrotu papierami wartościowymi; działalności bankowej; ubezpieczeń bezpośrednich i reasekuracji; funduszy emerytalnych; funduszy inwestycyjnych; kasyn gry; Wytwarzania wyrobów spirytusowych i tytoniowych; obrotu hurtowego napojami alkoholowymi innych niż kasyna gry, gier losowych i zakładów wzajemnych; łączności w tym telekomunikacji bez usług pocztowych; Ochrony osób i mienia; usług detektywistycznych; obrotu dewizowego; prawa celnego; Produkcji i obrotu hurtowego środkami farmaceutycznymi; Żywności i żywienia; Usług pocztowych; geologii i górnictwa; kultury, edukacji i wychowania; sportu, turystyki i rekreacji; Utrzymywania czystości i porządku W pozostałym zakresie zł zł zł zł zł zł 800 zł 500 zł Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

39 W sprawach skarg dotyczących zezwoleń, koncesji i pozwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie: Własności przemysłowej; Budownictwa i architektury; zagospodarowania przestrzennego; zobowiązań podatkowych; prawa celnego; Gospodarki wodnej; cudzoziemców, paszportów i wiz; Ochrony środowiska i przyrody; nieruchomości; rolnictwa i leśnictwa; W sprawach skarg dotyczących uprawnień do wykonywania określonego zawodu, czynności lub zajęć, bez względu na ich rodzaj i charakter; W sprawach skarg dotyczących postanowienia lub decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany albo wygaśnięcia aktu, bez względu na przedmiot sprawy; W sprawach skarg niewymienionych powyżej; Od wniosku o wszczęcie postępowania bez względu na przedmiot sprawy; zł 500 zł 300 zł 200 zł 200 zł 200 zł 200 zł 100 zł Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

40 Od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi. nie mniej jednak niż 100 zł Podstawa prawna: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U r., Nr 221, poz ze zm.) Mediacja w postępowaniach admin. oraz sądowoadmin. z uwzględnieniem spraw podatkowych

MEDIACJA DLA KAŻDEGO. - poradnik

MEDIACJA DLA KAŻDEGO. - poradnik MEDIACJA DLA KAŻDEGO - poradnik Czym jest mediacja? Mediacja należy do coraz bardziej rozpowszechnionych i promowanych form polubownego rozwiązywania sporów. Jest szybsza niż postępowanie sądowe, niedroga

Bardziej szczegółowo

Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów!

Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów! Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów! Czym jest mediacja? Dobrowolny i poufny proces dochodzenia do rozwiązania sporu, prowadzony w obecności osoby neutralnej mediatora. Jest

Bardziej szczegółowo

Plan Wykładu. Postępowanie mediacyjne wszczęcie, przebieg, ugoda Postępowanie arbitrażowe przebieg, wszczęcie, wyrok sądu polubownego

Plan Wykładu. Postępowanie mediacyjne wszczęcie, przebieg, ugoda Postępowanie arbitrażowe przebieg, wszczęcie, wyrok sądu polubownego Pozasądowe sposoby rozwiązywania sporów powstałych między przedsiębiorcami a ich klientami lub kontrahentami na gruncie transakcji e commerce w obrocie krajowym MAGDALENA ROMATOWSKA Plan Wykładu I. Mediacja

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych Rozdział 1 Przepisy ogólne Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1991 r. Nr 55, poz. 236, z 1997 r. Nr 82, poz. 518, Nr

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1. Przepisy ogólne

USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1. Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami może dotyczyć warunków

Bardziej szczegółowo

Przygotowane przez Księgarnia FREL Przygotowane przez Księgarnie FREL

Przygotowane przez Księgarnia FREL  Przygotowane przez Księgarnie FREL Kodeks postępowania administracyjnego ze schematami wyd. 2. (2015) Wojciech Piątek, Wojciech Sawczyn, ISBN 978-83-264-9202-0 SPIS TREŚCI Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce... 1 1. Początki sądowej kontroli administracji na ziemiach polskich... 6 2. Najwyższy Trybunał

Bardziej szczegółowo

Dz.U Nr 55 poz. 236 USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1. Przepisy ogólne

Dz.U Nr 55 poz. 236 USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Rozdział 1. Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 1991 Nr 55 poz. 236 USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 295, 1240. Rozdział 1 Przepisy ogólne

Bardziej szczegółowo

Sądownictwo administracyjne. Ustrój, skarga do sądu, wyroki sądowe

Sądownictwo administracyjne. Ustrój, skarga do sądu, wyroki sądowe Sądownictwo administracyjne Ustrój, skarga do sądu, wyroki sądowe Sądownictwo administracyjne ISTOTA I USTRÓJ SĄDÓW ADMINISTRACYJNYCH Istota sądownictwa administracyjnego Sądownictwo administracyjne zapewnia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH dr Marta Janina Skrodzka PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Wprowadzenie Mediacja jest przedstawiana, jako alternatywna

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

WZÓR NR 117 SKARGA DO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO NA DECYZJĘ ORGANU ADMINISTRACJI Wałbrzych, 9 stycznia 2009 r.

WZÓR NR 117 SKARGA DO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO NA DECYZJĘ ORGANU ADMINISTRACJI Wałbrzych, 9 stycznia 2009 r. WZÓR NR 117 SKARGA DO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO NA DECYZJĘ ORGANU ADMINISTRACJI Wałbrzych, 9 stycznia 2009 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego

Bardziej szczegółowo

Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację

Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację Mediacja jest dobrowolną, poufną metodą rozwiązywania sporu, w której strony konfliktu lub

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Sejmu s. 1/6. Dz.U poz. 295

Kancelaria Sejmu s. 1/6. Dz.U poz. 295 Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2015 poz. 295 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 20 lutego 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI dr Marta Janina Skrodzka WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI Wprowadzenie Najbardziej pożądanym rezultatem prowadzenia postępowania mediacyjnego jest zawarcie przez strony

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13 Rafał Morek Rozdział 1. Wprowadzenie / 15 1.1. Pojęcie mediacje / 15 1.2. Podstawy języka mediacji / 17 1.3.

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI. Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG

POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI. Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG ROZDZIAŁ I. Geneza i rozwój postępowania administracyjnego ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE

Spis treści. Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE Spis treści Wykaz skrótów.......................................................... 13 Przedmowa............................................................. 15 Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad Spis treści Wykaz skrótów CZĘŚĆ PIERWSZA ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział pierwszy Geneza i rozwój postępowania administracyjnego i sądownictwa administracyjnego 1. Europa 2. Polska A. Okres międzywojenny B.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO w Pomorskim Centrum Arbitrażu i Mediacji POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO w Pomorskim Centrum Arbitrażu i Mediacji POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO w Pomorskim Centrum Arbitrażu i Mediacji POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Regulamin określa zasady prowadzenia postępowania zmierzającego do rozwiązania sporu przed Pomorskim

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym

ROZDZIAŁ I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym i prawa o postępowaniu sądowoadministracyjnym Spis treści Wykaz skrótów Przedmowa Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ I. Funkcje prawa o postępowaniu i prawa o postępowaniu sądowo ROZDZIAŁ II. Zasady podstawowe postępowania oraz postępowania

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790)

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Uzasadnienie

POSTANOWIENIE. Uzasadnienie Sygn. akt I PZ 33/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 2 marca 2012 r. SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący) SSN Józef Iwulski SSA Maciej Piankowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06

Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06 Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06 Od apelacji lub skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu prawa pracy należy uiścić opłatę stosunkową od wartości przedmiotu zaskarżenia, choćby była niższa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do siódmego wydania Przedmowa do czwartego wydania Przedmowa do pierwszego wydania... 19

Spis treści. Przedmowa do siódmego wydania Przedmowa do czwartego wydania Przedmowa do pierwszego wydania... 19 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.......................................................... 13 Przedmowa do siódmego wydania........................................ 15 Przedmowa do czwartego wydania.......................................

Bardziej szczegółowo

Wszczęcie postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania administracyjnego Wszczęcie postępowania administracyjnego Art. 61. 1. Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. 2. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes

Bardziej szczegółowo

Spis treœci About the book Wstêp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR Rozdzia³ II.

Spis treœci About the book Wstêp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR Rozdzia³ II. Spis About treœci the book... Wstêp... Wykaz skrótów... Bibliografia... XI XIII XV XVII Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR... 1 1. Wprowadzenie... 1 2. Rozwój wspó³czesnej mediacji w

Bardziej szczegółowo

Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Autorzy: Barbara Adamiak i Janusz Borkowski. Wykaz skrótów. Przedmowa

Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Autorzy: Barbara Adamiak i Janusz Borkowski. Wykaz skrótów. Przedmowa Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Autorzy: Barbara Adamiak i Janusz Borkowski Wykaz skrótów Przedmowa Część pierwsza ZAGADNIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ I. Funkcje prawa o postępowaniu administracyjnym

Bardziej szczegółowo

Mediacja, jako sposób rozwiązywania sporów. Daria Bernaś Mediacje i negocjacje społeczne Rok II, sem. II, studia II stopnia, stacjonarne

Mediacja, jako sposób rozwiązywania sporów. Daria Bernaś Mediacje i negocjacje społeczne Rok II, sem. II, studia II stopnia, stacjonarne Mediacja, jako sposób rozwiązywania sporów Daria Bernaś Mediacje i negocjacje społeczne Rok II, sem. II, studia II stopnia, stacjonarne Drogi Nauczycielu! 1. Czym jest mediacja? 2. Procedura mediacji 3.

Bardziej szczegółowo

System pozas¹dowego rozwi¹zywania sporów od 10 stycznia 2017

System pozas¹dowego rozwi¹zywania sporów od 10 stycznia 2017 System pozas¹dowego rozwi¹zywania sporów od 10 stycznia 2017 Pytania i odpowiedzi Warszawa, listopad 2016 r. Spis treści Co to jest spór konsumencki?... 3 Jakie są formy pozasądowego dochodzenia roszczeń?...

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOSZTÓW TRYBUNAŁU ARBITRAŻOWEGO DO SPRAW SPORTU PRZY POLSKIM KOMITECIE OLIMPIJSKIM

REGULAMIN KOSZTÓW TRYBUNAŁU ARBITRAŻOWEGO DO SPRAW SPORTU PRZY POLSKIM KOMITECIE OLIMPIJSKIM REGULAMIN KOSZTÓW TRYBUNAŁU ARBITRAŻOWEGO DO SPRAW SPORTU PRZY POLSKIM KOMITECIE OLIMPIJSKIM Na podstawie art. 16 ust. 4 Statutu Trybunału Arbitrażowego do Spraw Sportu przy Polskim Komitecie Olimpijskim,

Bardziej szczegółowo

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - postępowanie przed sądami - Rola sądów w funkcjonowaniu administracji publicznej.

Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - postępowanie przed sądami - Rola sądów w funkcjonowaniu administracji publicznej. Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - postępowanie przed sądami - Rola sądów w funkcjonowaniu administracji publicznej Zestaw 12 Przedmiot 1 2 3 Wprowadzenie Sądownictwo administracyjne podstawy prawne,

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów.

Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów. Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów. 1. Cel regulacji. Celem projektu jest doprowadzenie do szerszego i bardziej powszechnego wykorzystywania mediacji i innych

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Kompendium. Wydanie 14. Autor: Andrzej Zieliński

Postępowanie cywilne. Kompendium. Wydanie 14. Autor: Andrzej Zieliński Postępowanie cywilne. Kompendium. Wydanie 14. Autor: Andrzej Zieliński Wykaz skrótów Wykaz ważniejszej literatury Przedmowa Przedmowa do wydania czternastego Rozdział I. Zagadnienia ogólne 1. Pojęcie sprawy

Bardziej szczegółowo

POZASĄDOWE ROZWIĄZYWANIE SPORÓW KONSUMENCKICH

POZASĄDOWE ROZWIĄZYWANIE SPORÓW KONSUMENCKICH POZASĄDOWE ROZWIĄZYWANIE SPORÓW KONSUMENCKICH od 10 stycznia 2017 roku Warszawa 2016 Witaj! Mam na imię Adrian i chcę Ci przybliżyć zagadnienie pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich. Warto,

Bardziej szczegółowo

Regulamin postępowania mediacyjnego Toruńskiego Ośrodka Mediacji przy Izbie Przemysłowo Handlowej w Toruniu. Rozdział 1. Postanowienia ogólne

Regulamin postępowania mediacyjnego Toruńskiego Ośrodka Mediacji przy Izbie Przemysłowo Handlowej w Toruniu. Rozdział 1. Postanowienia ogólne Regulamin postępowania mediacyjnego Toruńskiego Ośrodka Mediacji przy Izbie Przemysłowo Handlowej w Toruniu Rozdział 1. Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin Toruńskiego Ośrodka Mediacji Gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych *

Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych * Władysław Rychłowski Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych * Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami bądź z innym podmiotem mogącym być stroną

Bardziej szczegółowo

Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Procedury administracyjne (KPA), organy I i II instancji Podstawowe zasady postępowania administracyjnego konstytucyjne podstawy procedury administracyjnej zasada praworządności (art. 6 Kpa) Organy administracji

Bardziej szczegółowo

Mediacja co warto wiedzieć

Mediacja co warto wiedzieć Małgorzata Budnik Mediacja co warto wiedzieć ADR-Alternative (Appropriate) Dispute Resolution (powszechnie: Alternatywne Metody Rozwiązywania Sporów) 1 jest to katalog metod, które stanowią alternatywę

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego

Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego Dr Marta Janina Skrodzka Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego Ze względu na swoją nieformalność, elastyczność, a także brak szczegółowych 1 regulacji prawnych w polskim systemie prawnym w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym

Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym Oprac. dr Marta Janina Skrodzka Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym 1. Mediacja dogadajmy się Jedną

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CNP 32/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 marca 2014 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Iwona Koper

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca) Sygn. akt IV CZ 86/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 25 października 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 29 stycznia 2008 r. II UZ 45/07

Postanowienie z dnia 29 stycznia 2008 r. II UZ 45/07 Postanowienie z dnia 29 stycznia 2008 r. II UZ 45/07 Ustanowienie dla strony w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych adwokata lub radcy prawnego z urzędu na podstawie art. 117 6 k.p.c. nie jest równoznaczne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt IV CZ 60/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 września 2009 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Dzień bez długów 2016

Wielkopolski Dzień bez długów 2016 Wielkopolski Dzień bez długów 2016 Pomoc Prawna i Mediacje dla osób zadłużonych - Marcin Brambor Nowy Tomyśl, 24.11.2016 roku PATRONAT HONOROWY NAD KONFERENCJĄ: STAROSTA NOWOTOMYSKI PAN IRENEUSZ KOZECKI

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE dr Marta Janina Skrodzka MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE Wprowadzenie Każde postępowanie mediacyjne, co zostało wskazane w przygotowanych do tej pory opracowaniach, przebiega zasadniczo w podobny sposób,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt II PZ 25/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 października 2013 r. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Stanisław Dąbrowski SSN Zbigniew Strus

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Stanisław Dąbrowski SSN Zbigniew Strus Sygn. akt V CK 296/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 4 listopada 2005 r. SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Stanisław Dąbrowski

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 68/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 października 2015 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 226/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 25 kwietnia 2013 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca) Sygn. akt III UZ 1/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 marca 2011 r. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Ustawa. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych

Ustawa. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych Ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z dnia 26 czerwca 1991 r.) z dnia 23 maja 1991 r. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami moŝe dotyczyć

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Konstrukcja prawna pełnomocnictwa procesowego

Spis treści. Konstrukcja prawna pełnomocnictwa procesowego Wykaz skrótów................................. 13 Przedmowa.................................... 15 Część pierwsza Konstrukcja prawna pełnomocnictwa procesowego Rozdział I. Prawo do wsparcia i reprezentacji............

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Pojęcie postępowania sądowoadministracyjnego i jego przedmiot- sprawa sądowoadministracyjna

ROZDZIAŁ 2. Pojęcie postępowania sądowoadministracyjnego i jego przedmiot- sprawa sądowoadministracyjna POSTĘPOWANIE SĄDOWOADMINISTRACYJNE Autorzy: Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska Red.: Tadeusz Woś Wykaz skrótów I. Źródła prawa II. Czasopisma III. Sądy i inne instytucje IV. Inne Wstęp

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 47/12. Dnia 5 września 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 47/12. Dnia 5 września 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CZ 47/12 POSTANOWIENIE Dnia 5 września 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE 1. Zakres zastosowania 1. Przedmiotem niniejszego Regulaminu jest unormowanie zasad rozstrzygania

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO: nowy tekst jednolity ORDYNACJA PODATKOWA:

KODEKS POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO: nowy tekst jednolity ORDYNACJA PODATKOWA: KODEKS POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO: nowy tekst jednolity ORDYNACJA PODATKOWA: 21 października 2015 r., 1 stycznia 2016 r., 1 lipca 2016 r., 1 stycznia 2017 r. - ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie

Bardziej szczegółowo

Marcin Czugan POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW?

Marcin Czugan POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW? POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW? Marcin Czugan Dyrektor Departamentu Prawno - Legislacyjnego Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów...9. Część pierwsza PODSTAWOWE INSTYTUCJE KODEKSU POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO

Wykaz skrótów...9. Część pierwsza PODSTAWOWE INSTYTUCJE KODEKSU POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...9 Część pierwsza PODSTAWOWE INSTYTUCJE KODEKSU POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO Rozdział I. Istota i funkcje przepisów procesowych w prawie administracyjnym... 13 Rozdział II.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) Sygn. akt II CZ 57/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt I PZ 1/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 kwietnia 2015 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA RADCÓW PRAWNYCH JURAŁOWICZ, HERMANN I WSPÓLNICY

KANCELARIA RADCÓW PRAWNYCH JURAŁOWICZ, HERMANN I WSPÓLNICY KANCELARIA RADCÓW PRAWNYCH JURAŁOWICZ, HERMANN I WSPÓLNICY SPÓŁKA KOMANDYTOWA Poznań, dnia 6 maja 2013 roku Postępowanie w przedmiocie sporu zbiorowego z pracodawcą Przedmiotowe zagadnienie regulowane

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) SSN Krzysztof Rączka

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) SSN Krzysztof Rączka Sygn. akt II UZ 58/16 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 7 grudnia 2016 r. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca) SSN Krzysztof Rączka w sprawie z wniosku R. W.

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2011 roku

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2011 roku Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 14 KR SKO z dnia 24 listopada 2008r. Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w 2011 za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2011 roku CZĘŚĆ I OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku. za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2008 roku

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku. za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2008 roku Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2008 roku CZĘŚĆ I OGÓLNA INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOLEGIUM 1. Podstawa i zakres działania

Bardziej szczegółowo

Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym

Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym Oprac. dr Marta Janina Skrodzka Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym 3.3. Szybkość i koszt postępowania

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2005 Nr 167 poz. 1398

Dz.U. 2005 Nr 167 poz. 1398 Kancelaria Sejmu s. 1/34 Dz.U. 2005 Nr 167 poz. 1398 USTAWA z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Opracowano na podstawie: tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, Nr 152, poz.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ROZDZIAŁ I. Przepisy wstępne... 21

Spis treści. ROZDZIAŁ I. Przepisy wstępne... 21 Wykaz skrótów.......................................................... 15 Od Autorów............................................................. 17 ROZDZIAŁ I. Przepisy wstępne............................................

Bardziej szczegółowo

I Wydział Cywilny. w Sądzie Rejonowym w Puławach /PROCES/ /POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE/ /POSTĘPOWANIE NAKAZOWE I UPOMINAWCZE/

I Wydział Cywilny. w Sądzie Rejonowym w Puławach /PROCES/ /POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE/ /POSTĘPOWANIE NAKAZOWE I UPOMINAWCZE/ I Wydział Cywilny w Sądzie Rejonowym w Puławach /PROCES/ 1. Naruszenie posiadania 200 zł 2. Opróżnienie lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu 200 zł 3. Ustalenie wstąpienia w stosunek najmu

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie Załącznik do uchwały nr I/1/08 Zgromadzenia Ogólnego SKO w Tarnowie z dnia 18 marca 2008r. Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego

Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego Pyt. 2 Pojęcie Prawa Gospodarczego Czym jest prawo publiczne? Czym jest prawo prywatne? Gdzie zaliczamy prawo gospodarcze? (metody, przedmiot, prawo interwencji, stosunki wertykalne i horyzontalne, określa

Bardziej szczegółowo

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1]

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] U S T A W A z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa:

Bardziej szczegółowo

STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW,

STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW, STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW, UCHWALONE PRZEZ SPOŁECZNĄ RADĘ DO SPRAW ALTERNATYWNYCH METOD ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW I SPORÓW PRZY MINISTRZE SPRAWIEDLIWOŚCI W DNIU 29 PAŹDZIERNIKA 2007 ROKU Standardy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt II PZ 7/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 maja 2011 r. SSN Romualda Spyt (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 21 października 2008 r. II PZ 32/08

Postanowienie z dnia 21 października 2008 r. II PZ 32/08 Postanowienie z dnia 21 października 2008 r. II PZ 32/08 Wynikający z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) sposób uiszczania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) Sygn. akt II PZ 21/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2013 r. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) w sprawie z powództwa M. O.

Bardziej szczegółowo

Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII

Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII Część A. Pytania 1 Rozdział I. Postępowanie cywilne zagadnienia wstępne 3 1.1. Pojęcie i zasady postępowania cywilnego 3 1.2. Relacje postępowania cywilnego do innych postępowań

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05

Uchwała z dnia 4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05 Uchwała z dnia 4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Maria Grzelka Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi na czynności

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 stycznia 2015 r. Poz. 2 USTAWA z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Myślenicach

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Myślenicach Załącznik nr 2 do Regulaminu Centrum Profilaktyczno-Dydaktycznego REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Myślenicach I. Zakres zastosowania Regulaminu 1. Regulamin

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... XIII Wykaz skrótów... XV Bibliografia... XIX

Spis treści. Wstęp... XIII Wykaz skrótów... XV Bibliografia... XIX Wstęp................................................. XIII Wykaz skrótów........................................... XV Bibliografia............................................. XIX Prawo o postępowaniu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Sygn. akt I CZ 124/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2010 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa A.(...)

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KROŚNIE. za okres od dnia 01 stycznia do 31 grudnia 2012 roku

INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KROŚNIE. za okres od dnia 01 stycznia do 31 grudnia 2012 roku INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KROŚNIE za okres od dnia 01 stycznia do 31 grudnia 2012 roku CZĘŚĆ I OGÓLNA INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOLEGIUM 1. Podstawa i zakres działania

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów 9. Rozdział I. Rys ewolucyjny polskiego postępowania administracyjnego 13

Wykaz skrótów 9. Rozdział I. Rys ewolucyjny polskiego postępowania administracyjnego 13 Spis treści Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 11 Rozdział I. Rys ewolucyjny polskiego postępowania administracyjnego 13 Rozdział II. Postępowanie administracyjne zagadnienia ogólne 15 1. System prawa administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2009 roku

Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2009 roku Sporządził: Alicja Wilczyńska Data sporządzenia: 2010-03-08 Osoba odpowiedzialna: Paulina Chomiak Data udostępnienia: 2010-03-24 Informacja o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie

Bardziej szczegółowo

RF/WBK/M/SKI/218/17. Biuro Rzecznika Finansowego tel , Al. Jerozolimskie 87 fax Warszawa

RF/WBK/M/SKI/218/17. Biuro Rzecznika Finansowego tel , Al. Jerozolimskie 87 fax Warszawa RF/WBK/M/SKI/218/17 Uprzejmie informuję, iż bieg przedawnienia może Pan przerwać na trzy sposoby: poprzez wytoczenie powództwa, zawezwanie do próby ugodowej lub wszczęcie na Pana wniosek pozasądowego postępowania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CZ 15/15. Dnia 24 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CZ 15/15. Dnia 24 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt II CZ 15/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 kwietnia 2015 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Owczarek SSN Karol Weitz w sprawie z wniosku E.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 183/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 sierpnia 2014 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 377/13. Dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 377/13. Dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt II CSK 377/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 4 kwietnia 2014 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski

Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski Zawartość opracowania: - Blok pierwszy: Co o prawie pracy powinien wiedzieć młody

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 207/12. Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 207/12. Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CSK 207/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku A.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Opracowano na podstawie: Dz. U. z 1985 r. Nr 20, poz. 85, z 1996

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Marek Sychowicz

POSTANOWIENIE. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Marek Sychowicz Sygn. akt I CK 579/04 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 12 stycznia 2005 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Marek Sychowicz w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 81/09. Dnia 17 grudnia 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 81/09. Dnia 17 grudnia 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CZ 81/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 grudnia 2009 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski SSA Barbara Trębska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo