Rys. 1. Klasy bonitacyjne gleb Polski (GUS Ochrona środowiska 2006 ). Polska IV 39,9% V-VI 34,1% III 22,7% I 0,4% II 2,9%

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rys. 1. Klasy bonitacyjne gleb Polski (GUS Ochrona środowiska 2006 ). Polska IV 39,9% V-VI 34,1% III 22,7% I 0,4% II 2,9%"

Transkrypt

1 V. GLEBY Gleba stanowi podstawowy, nieodnawialny element środowiska przyrodniczego. Jej właściwości decydujące o przydatności rolniczej, muszą być dobrze poznane i monitorowane, a istniejące zasoby szczególnie chronione. Gleba powstaje w czasie oddziaływania organizmów, klimatu, rzeźby terenu i zwietrzeliny. To dynamiczny twór przyrody. Zachodzą w niej intensywne procesy. Cechy gleby mają charakter biologiczny, fizyczny, chemiczny i mieszane. Jest integralnym elementem wszystkich ekosystemów lądowych. Rozwój gleby uzależniony jest od szybkości wietrzenia. Ochrona zasobów glebowych oraz ich jakości dyktowana jest potrzebą zabezpieczania samowystarczalności produkcji odpowiedniej ilości surowców roślinnych o wysokich parametrach jakościowych. Właściwości gleb mogą być modyfikowane rolniczą oraz pozarolniczą działalnością człowieka. Zmiany te są bardzo trudne ze względu na ich ogromną i złożoną dynamikę zachodzącą w czasie, na którą wpływają oddziaływania antropogeniczne. Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska, ochrona powierzchni ziemi polega na zapewnieniu jak najlepszej jej jakości, w szczególności poprzez: racjonalne gospodarowanie, zachowanie wartości przyrodniczych, zachowanie możliwości produkcyjnego wykorzystania, ograniczenie zmian naturalnego ukształtowania, utrzymanie jakości gleby i ziemi powyżej lub co najmniej na poziomie wymaganych standardów, doprowadzenie jakości gleby i ziemi co najmniej do wymaganych standardów, gdy nie są one dotrzymane, zachowanie wartości kulturowych, z uwzględnieniem archeologicznych dóbr kultury. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (D. U. Nr 165/2002, poz. 1359) określa wartości dopuszczalne stężeń w glebie lub ziemi, z uwzględnieniem ich funkcji aktualnej i planowanej, dla określonych grup rodzajów gruntów (A, B, C). Pełni ono ważną rolę w kształtowaniu świadomości, zarówno wśród organów administracji państwowej i samorządowej, jak i wśród władających powierzchnią terenu. W systemie ochrony środowiska szczególne miejsce przypada obszarom rolniczym, mają one bowiem największy udział w areale powierzchniowym kraju, otaczają i przenikają wszystkie inne ekosystemy odgrywając nadzwyczaj istotną rolę w kształtowaniu naturalnych procesów samooczyszczania się środowiska. Ochrona gruntów rolnych i leśnych w myśl ustawy O ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 16/1995 roku z późn.zm.) polega na: ograniczeniu przeznaczania ich na cele nierolnicze i nieleśne, zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych i leśnych oraz szkodom w produkcji rolniczej lub leśnej oraz w drzewostanach, powstających wskutek działalności nierolniczej lub nieleśnej, rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze, zachowaniu torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych, 155

2 przywracaniu i poprawianiu wartości użytkowej gruntom, które utraciły charakter gruntów leśnych wskutek działalności nieleśnej, a także na zapobieganiu obniżania produktywności gruntów leśnych. W wyniku współdziałania czynników glebotwórczych, takich jak: klimat, woda, organizmy żywe, ukształtowanie powierzchni, człowiek i czas, powstają gleby o różnych profilach. W znacznej części obszaru województwa małopolskiego (północna i centralna część) występują kompleksy bardzo dobrych gleb, tj.: czarnoziemy i gleby brunatne wytworzone z lessów oraz urodzajne mady. W południowej części przeważają gleby płytkie, silnie szkieletowe, narażone na procesy erozyjne, o niskiej wartości rolniczej. Polska 39,9% 22,7% 2,9% 0,4% V-V 34,1% Rys. 1. Klasy bonitacyjne gleb Polski (GUS Ochrona środowiska 2006 ). 156

3 Województwo małopolskie 36,4% 26,5% V-V 30,5% 5,2% 1,4% Rys. 2. Klasy bonitacyjne gleb województwa małopolskiego (GUS Ochrona środowiska 2006 ) 1. UŻYTKOWANE GRUNTÓW ZAGROŻENA W województwie małopolskim użytkuje się rolniczo ha, co stanowi 58,9% jego obszaru. Użytki leśne oraz zadrzewione stanowią ha (30%). W ogólnej powierzchni użytków rolnych, grunty orne stanowią 74,5%, sady 3,8%, a użytki zielone 21,7% (tabela 1). Tabela 1. Struktura użytków rolnych w województwie małopolskim (stan na dzień r.) Wyszczególnienie Powierzchnia Powierzchnia [%] geodezyjna [ha] Grunty orne ,5 Sady ,8 Łąki ,2 Pastwiska ,5 Razem Na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się spadek powierzchni użytków rolniczych, a w ich strukturze zmniejszanie powierzchni gruntów ornych na rzecz powierzchni łąk i pastwisk. Powierzchnia sadów pozostaje na tym samym, nie zmienionym poziomie. W roku 2005 nie zaobserwowano większych zmian w porównaniu z rokiem

4 W systemie ochrony środowiska szczególne miejsce przypada obszarom rolniczym. Mają one największy udział w areale powierzchniowym kraju, otaczają i przenikają wszystkie inne ekosystemy. Główne zagrożenia dla tych obszarów to: niedobory wody, zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych, zanieczyszczenie atmosfery, degradacja fizyczna, chemiczna i biologiczna gleb, urbanizacja i osadnictwo. Analizując zagrożenia rolniczej przestrzeni produkcyjnej, można wyróżnić zagrożenia o charakterze ilościowym i jakościowym. Zagrożenia ilościowe Zagrożenia o charakterze ilościowym wyrażają się w zmniejszeniu powierzchni użytkowanej rolniczo w następstwie przejmowania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne oraz degradacji gruntów w wyniku erozji. W województwie małopolskim w latach wyłączeniu z produkcji rolniczej i leśnej uległo odpowiednio: ha z czego 98,7% stanowiły grunty rolne, ha z czego 87% stanowiły grunty rolne, ha z czego 87% stanowiły grunty rolne. Zmiany klimatyczne oraz szaty roślinnej wywołują nasilenie erozji. Polska, chociaż znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego nie stwarzającego silnego zagrożenia procesami erozyjnymi, to jednak na około 1/3 ogólnego obszaru jest zagrożona erozją wodną powierzchniową oraz erozją wietrzną, a na około 1/5 występuje erozja wąwozowa. Przeprowadzone badania wykazały, że około 29% obszaru kraju, w tym 24% użytków rolnych (głównie gruntów ornych) i około 5% powierzchni lasów jest zagrożone erozją wodną. W skali kraju najbardziej zagrożone erozją wodną powierzchniową jest województwo małopolskie około 57% jego obszaru, w tym dominuje erozja silna (26% obszaru) nad erozją średnią (21% obszaru). Erozja wąwozowa występuje na 17,5% powierzchni Polski, a najbardziej rozwiniętą sieć wąwozów ma województwo małopolskie, gdzie wąwozy występują na około 53% obszaru. Wprawdzie największy obszar (24,5%) zajmuje erozja wąwozowa średnia, to jednak na 14% obszaru występuje erozja silna, a na powierzchni 1,5% obszaru erozja bardzo silna. Obszar województwa zaliczany jest do pierwszego stopnia pilności ochrony, a zagospodarowanie wąwozów uznano jako bardzo pilne. Biorąc pod uwagę omówioną strukturę zagrożenia erozją wodną i występowania sieci wąwozowej, najbardziej narażone na degradację erozją są tereny wyżyn lessowych oraz tereny pogórzy i górskie w granicach powiatów: bocheńskiego, gorlickiego, krakowskiego, limanowskiego, miechowskiego, myślenickiego, nowosądeckiego, proszowickiego, suskiego, tarnowskiego-ziemskiego, tatrzańskiego, wadowickiego. Ocenę potencjalnego zagrożenia erozją wietrzną dokonuje się z uwzględnieniem kilku podstawowych kryteriów determinujących występowanie i nasilenie erozji wietrznej, takich jak: typ rzeźby terenu, podatność gleb na deflację i stopień lesistości terenu. Z przeprowadzonych badań wynika, że około 28% ogółu użytków rolnych w kraju jest zagrożone erozją wietrzną, w tym około 10% erozją średnią i około 1% silną. Zagrożenie 158

5 erozją wietrzną na terenie województwa małopolskiego jest niewielkie a silny stopień nasilenia erozji szacuje się, że występuje tylko na 0,1% jego powierzchni. Każdy rodzaj erozji gleby jest czynnikiem degradującym środowisko przyrodnicze, a zwłaszcza rolniczą przestrzeń produkcyjną. Jej skutki przejawiają się w niekorzystnych, przeważnie trwałych zmianach: warunków przyrodniczych (rzeźby, gleb, stosunków wodnych, naturalnej roślinności), warunków gospodarczo-organizacyjnych (deformowanie granic pól, rozczłonkowanie gruntów, pogłębianie dróg, niszczenie urządzeń technicznych). Zmiany te prowadzą do obniżenia potencjału produkcyjnego ziemi i walorów ekologicznych krajobrazu. Zagrożenia jakościowe Mówiąc o zagrożeniach jakościowych, wskazać należy na uszkodzenia gruntów w wyniku działalności wydobywczej, emisji zanieczyszczeń przemysłowych i komunikacyjnych. Każda eksploatacja kopalin powoduje naruszenie dotychczasowego stanu środowiska. Do najczęstszych przekształceń górniczych należą: deformacja terenu, zmiana struktur geologicznych, zmiany stosunków wodnych, wycofywanie się roślin i zwierząt z eksploatowanego obszaru. Do najpoważniejszych zagrożeń powodowanych przez przemysł, komunikację i gospodarkę komunalną należą: emisja do powietrza zanieczyszczeń technologicznych z przemysłu oraz spalania paliw płynnych i stałych, zanieczyszczenie wód ściekami oraz odciekami ze składowisk, zanieczyszczenie powierzchni ziemi odpadami oraz zajmowanie terenów pod składowiska. Nie bez znaczenia dla środowiska glebowego jest działalność rolnicza. Analizując zagrożenia rolnicze należy mieć na uwadze błędy popełnione w przeszłości, takie jak: nadmierne wylesienia, osuszanie bagien, eksploatacja torfowisk, wadliwie prowadzone melioracje, ale również stosowane w uprawie środki ochrony roślin i nawozy. Stopień uszkodzenia gruntów określa się stosując pojęcia degradacji i dewastacji: grunty zdegradowane to grunty, których rolnicza lub leśna wartość użytkowa zmalała, w szczególności w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwej działalności rolniczej, grunty zdewastowane to grunty, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku przyczyn, o których mowa wyżej. Powierzchnię gruntów zdewastowanych i zdegradowanych w województwie małopolskim przedstawia tabela

6 Tabela 2. Grunty zdewastowane i zdegradowane wymagające rekultywacji oraz zrekultywowane i zagospodarowane Rok Grunty wymagające rekultywacji [ha] Grunty w ciągu roku [ha] ogółem zdewastowane zdegradowane zrekultywowane zagospodarowane ogółem w tym cele ogółem w tym cele rolnicze leśne rolnicze leśne Z ogólnej powierzchni gruntów wymagających rekultywacji średnio 96% to grunty zdewastowane a więc takie, które utraciły całkowicie wartość użytkową. Ponad 56% powierzchni gruntów zdewastowanych i zdegradowanych, to grunty, które utraciły swoją wartość użytkową w wyniku działalności górniczej i kopalnictwa surowców w 2005 r. W ostatnich latach rekultywację prowadzono na następujących wielkościach powierzchni, które takich zabiegów wymagały: 1999 r. 11%, 2000 r. 17%, 2005 r. 5,6%. W 2005 roku ponad 55% powierzchni rekultywowane jest na cele leśne. Monitoring chemizmu gleb ornych Polska dysponuje bardzo dobrym przestrzennym rozpoznaniem jakości gleb, ich zasobów i przydatności rolniczej, jak również zbiorem informacji dotyczących właściwości gleb, powierzchni klas bonitacyjnych i kompleksów przydatności rolniczej gleb oraz waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, która wskaźnikiem syntetycznym, uwzględniającym ocenę jakości gleby, rzeźbę terenu, warunki wodne i warunki klimatyczne, określa możliwości produkcyjne środowiska przyrodniczego kraju. Pomimo ogromnej ilości danych o glebach Polski i ich właściwościach chemicznych, fizycznych i fizyko-chemicznych, dokumentujących stan tych właściwości w określonym czasie, do 1995 roku nie dysponowano systemem monitorowania zmian właściwości gleb zachodzących wraz z upływem czasu pod wpływem czynników przyrodniczych i działalności gospodarczej człowieka. Monitoring właściwości gleb przeprowadzono w latach 1995, 2000 i 2005 w 216 punktach kontrolno pomiarowych zlokalizowanych na terenie całego kraju. Gleby objęte badaniami to grunty orne charakteryzujące się dużym zróżnicowaniem typologicznym, składem granulometrycznym oraz wartością (klasa bonitacyjna) i przydatnością rolniczą (kompleksy glebowo- rolnicze). Punkty kontrolno pomiarowe gleb przewidziane do badań ich właściwości chemizmu, zlokalizowano na gruntach ornych całego kraju. Reprezentują one typowo rolnicze obszary o różnym stopniu intensyfikacji rolnictwa oraz obszary znajdujące się w zasięgu oddziaływania różnego rodzaju zanieczyszczeń. Taki układ umożliwia śledzenie zmian zachodzących w glebie pod wpływem określonej rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka. Badania przeprowadzane w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska są wykonywane w nstytucie Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. Pozwalają one na obserwację zmian chemizmu gleb pod wpływem czynników antropopresji. Ocena prezentowana poniżej powstała na podstawie badań przeprowadzonych w 1995, 2000 i 2005 roku. Pierwszy program badań i wyniki wstępne (1995 roku) zostały opublikowane przez nspekcję Ochrony Środowiska w serii Biblioteki Monitoringu Środowiska pod tytułem Monitoring chemizmu gleb ornych Polski. 160

7 Charakterystyka sieci monitoringu na terenie województwa małopolskiego Na terenie województwa zlokalizowanych jest 17 punktów pomiarowych, których lokalizację oraz wykaz przedstawia rysunek 3 i tabela 3. Lokalizacja punktów uwzględnia zróżnicowanie pokrywy glebowej (typy, gatunki, rodzaje, kompleksy przydatności rolniczej, klasy bonitacyjne), a także inne czynniki środowiska mogące być pomocne w pozyskiwaniu informacji o stanie i zmianach właściwości zachodzących w glebach. Charakterystyka typów i podtypów gleb, na których zlokalizowano monitoring przedstawia się następująco: gleby płowe 5 punktów, gleby brunatne właściwe 2 punkty, gleby brunatne wyługowane 4 punkty, gleby brunatne kwaśne 1 punkt, czarnoziemy zdegradowane 1 punkt, mady brunatne 4 punkty. Według klas bonitacyjnych oraz kompleksów przydatności rolniczej lokalizacja przedstawia się następująco: klasa kompleks przydatności: pszenny bardzo dobry klasa kompleks przydatności: pszenny dobry klasa a kompleks przydatności: pszenny dobry klasa b kompleks przydatności: żytni bardzo dobry, pszenny górski klasa a kompleks przydatności: żytni bardzo dobry, zbożowy górski klasa b,v kompleks przydatności: owsiano-ziemniaczany górski 347 Oświęcim OŚWĘCM CHRZANÓW 349 Grojec WADOWCE OLKUSZ 417 Wadowice-Chocznia 351 Czajowice MECHÓW Łyszkowice 355 PROSZOWCE KRAKÓW BRZESKO BOCHNA 353 Kraków- Pleszów WELCZKA 421 Brzyczyna 425 Łapczyca MYŚLENCE 423 Pcim 365 Łęka Szczucińska DĄBROWA TARNOWSKA 363 Biała TARNÓW 433 Zakliczyn SUCHA BESKDZKA 427 Tymbark LMANOWA NOWY SĄCZ 435 Moszczenica NOWY TARG 431 Biegonice GORLCE Objaśnienia: 419 Jabłonka 429 Sromowce Wyżne punkt pomiarowy ZAKOPANE Rys. 3. Lokalizacja punktów pomiarowych (źródło: UNG 2007) 161

8 Tabela 3. Lokalizacja punktów kontrolno-pomiarowych w zależności od źródeł zanieczyszczenia Numer punktu Miejscowość Gmina Powiat Emisje przemysłowe Zanieczyszczenia komunikacyjne Emisje ze źródeł komunalnych Brak wyraźnego oddziaływania zanieczyszczeń Grojec Alwernia chrzanowski X Czajowice Wielka Wieś krakowski X Oświęcim Oświęcim oświęcimski X Wadowice- Chocznia Wadowice wadowicki X Kraków- Nowa Huta m.kraków X Pleszów Łyszkowice Koniusza proszowicki X Brzyczyna Mogilany krakowski X Pcim Pcim myślenicki X Jabłonka Jabłonka nowotarski X Tymbark Tymbark limanowski X Sromowce Wyżne Czorsztyn nowotarski X Biegonice Nowy Sącz m.nowy Sącz X Moszczenica Moszczenica gorlicki X Biała Tarnów tarnowski X Łęka Szczucińska Szczucin dąbrowski X Łapczyca Bochnia bocheński X Zakliczyn Zakliczyn tarnowski X 2. OCENA ZANECZYSZCZENA GLEB UŻYTKÓW ROLNYCH METALAM CĘŻKM, SARKĄ WELOPERŚCENOWYM WĘGLOWODORAM AROMATYCZNYM Kryterium oceny zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi Skład chemiczny gleb uwarunkowany jest wieloma czynnikami naturalnymi i antropogenicznymi. Głównie zależy od budowy geologicznej i geomorfologii terenu oraz warunków klimatycznych, które decydują o przebiegu procesów wietrzenia skał oraz uruchamianiu, migracji i akumulacji pierwiastków w środowisku. Zakresy stężeń występujących w glebach pierwiastków śladowych są bardzo ważne, bowiem niektóre z nich są konieczne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin i zwierząt, z drugiej strony nadmiar tych pierwiastków w glebie może być szkodliwy dla organizmów żywych. Na obszarach nieuprzemysłowionych wysokie zawartości potencjalnie szkodliwych pierwiastków w glebach mogą być jedynie związane z wietrzeniem i erozją wychodni okruszcowanych skał lub płytko zalegających złóż mineralnych. Na terenach uprzemysłowionych podwyższone 162

9 koncentracje pierwiastków śladowych i trwałych zanieczyszczeń organicznych w glebach są przede wszystkim wynikiem różnorodnej działalności gospodarczej człowieka prowadzonej na terenie, efektem funkcjonowania miast oraz depozycją z atmosfery. W zanieczyszczonych glebach odnotowywane są najczęściej podwyższone stężenia metali lub metaloidów, które miały lub mają obecnie szerokie zastosowanie w gospodarce lub uruchamianych procesach podczas przetwarzania surowców m.in.: rtęci, kadmu, srebra, arsenu, chromu, miedzi, niklu, ołowiu, cynku, selenu i talu. We współczesnych glebach często obserwowana jest również podwyższona zawartość trwałych zanieczyszczeń organicznych m. in. wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) oraz ksenobiotyków tj. pestycydów chloroorganicznych, które przez kilkadziesiąt lat stosowane były w wysokich dawkach na całym globie, a także polichlorowanych bifenyli (PCBs), szeroko wykorzystywanych w produkcji przemysłowej do lat siedemdziesiątych. Problem zanieczyszczenia gleb jest bardzo istotny ze względu na możliwość ich pośredniego lub bezpośredniego negatywnego oddziaływania na zdrowie człowieka. Zanieczyszczenia z gleb mogą przenikać do organizmu człowieka pośrednio przez: spożywanie roślin, które pobierały szkodliwe składniki z zanieczyszczonych gleb lub zostały zanieczyszczone poprzez depozycję z atmosfery cząsteczek wyemitowanych przez zakłady przemysłowe lub uległy erozji wietrznej lub ablacji deszczowej, spożywanie wody, która została skażona w wyniku migracji szkodliwych składników z zanieczyszczonej gleby do wód podziemnych lub powierzchniowych. Zanieczyszczone gleby mogą także bezpośrednio wpływać na zdrowie człowieka poprzez układ oddechowy na skutek wdychania składników ulatniających się z gleb (np. związki organiczne, rtęć), emanację pierwiastków promieniotwórczych jak również wdychania cząstek organicznych i nieorganicznych wywiewanych z gleb. Zanieczyszczenia mogą także przedostawać się do organizmów ludzi poprzez układ pokarmowy (dotyczy to zwłaszcza dzieci) oraz poprzez skórę. O mobilności metali ciężkich w glebie decyduje również skład granulometryczny czyli zawartość części spławialnych. Wymienione cechy gleby oraz zawartość metali ciężkich decydują o zaliczeniu gleby do określonego stopnia zanieczyszczenia wg klasyfikacji opracowanej przez Kabatę-Pendias. Klasyfikacja ta wyróżnia 5 stopni zanieczyszczenia gleb: 0 zawartość naturalna (gleby nie zanieczyszczone), zawartość podwyższona, słabe zanieczyszczenie, średnie zanieczyszczenie, silne zanieczyszczenie, V bardzo silne zanieczyszczenie. Wykorzystanie gleb użytków rolnych zanieczyszczonych metalami ciężkimi zależy od stopnia ich zanieczyszczenia. W związku z brakiem odpowiednich uregulowań prawnych dotyczących tak oceny gleb, jak i ich wykorzystania, zastosowanie znalazły zalecenia rolniczego wykorzystania gleb, w różnym stopniu zanieczyszczonych metalami ciężkimi opracowane przez Kabatę-Pendias, stosowane do oceny przez UNG: 163

10 0 Gleby nie zanieczyszczone. Gleby te mogą być wykorzystane pod uprawę wszystkich roślin ogrodniczych i rolniczych, szczególnie roślin przeznaczonych do konsumpcji dla dzieci i niemowląt. Gleby o podwyższonej zawartości metali. Na glebach tych mogą być uprawiane wszystkie rośliny uprawy polowej z ograniczeniem warzyw przeznaczonych na przetwory i do bezpośredniej konsumpcji dla dzieci. Gleby słabo zanieczyszczone. Rośliny uprawiane na tych glebach mogą być chemicznie zanieczyszczone. Z uprawy należy zatem wykluczyć niektóre warzywa, takie jak: kalafior, szpinak, sałatę itp. Dozwolona jest natomiast uprawa zbóż, roślin okopowych i pastewnych oraz użytkowanie kośne i pastwiskowe. Gleby średnio zanieczyszczone. Rośliny uprawiane na tych glebach są narażone na skażenia metalami ciężkimi. Zaleca się tu uprawę roślin zbożowych, okopowych i pastewnych, kontrolując okresowo zawartość metali w konsumpcyjnych i paszowych częściach roślin. Na glebach tych zalecana jest również uprawa roślin przemysłowych oraz roślin do produkcji materiału nasiennego. Gleby silnie zanieczyszczone. Gleby te, a szczególnie gleby lekkie, powinny być wyłączone z produkcji rolniczej. Na lepszych odmianach gleb (cięższych) zaleca się uprawiać rośliny przemysłowe (konopie, len), wiklinę, zboża i trawy (materiał siewny), ziemniak i zboża z przeznaczeniem na produkcję spirytusu, rzepak na olej techniczny, sadzonki drzew i krzewów itp. Wykorzystanie na użytki zielone należy ograniczyć. V Gleby bardzo silnie zanieczyszczone. Gleby te powinny być całkowicie wyłączone z produkcji rolniczej i zalesione, ze względu na przenoszenie zanieczyszczeń z pyłami glebowymi. Jedynie najlepsze odmiany tych gleb można przeznaczyć pod uprawę roślin przemysłowych, podobnie jak gleb o stopniu zanieczyszczenia. Kryteria oceny zanieczyszczenia gleb siarką Siarka jest pierwiastkiem niezbędnym dla życia roślin. Jej nadmiar w środowisku glebowym, spowodowany imisją siarki z atmosfery zanieczyszczonej tym pierwiastkiem, może być szkodliwy dla wzrostu i rozwoju roślin. Negatywne skutki zanieczyszczenia gleb siarką w wyniku antropopresji, to degradacja chemiczna przez zakwaszenie oraz wzrost zawartości w glebie siarczanów. Ocenę zanieczyszczenia gleb siarką dokonuje się biorąc pod uwagę naturalną jej zawartość w zależności od gatunku gleb i wyróżnia się 4 stopnie zawartości tego pierwiastka: zawartość niska (naturalna), zawartość średnia (podwyższona), zawartość wysoka (zanieczyszczenie słabe), zawartość bardzo wysoka (zanieczyszczenie bardzo silne). Wyróżnione stopnie zawartości siarki określają naturalne ilości ( ) form tego pierwiastka w różnych glebach oraz określają ich wzbogacenie (zanieczyszczenie) w siarkę wskutek antropopresji ( - ). Stopnie te, określając poziom zawartości S-SO 4 wskazują również nie tylko na były, ale i na aktualny stan zagrożenia środowiska glebowego kraju nadmierną emisją związków siarki. 164

11 brak. Uregulowań prawnych w zakresie dopuszczalnych stężeń tego pierwiastka w glebach Kryteria oceny zanieczyszczenia gleb wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) stanowią grupę związków organicznych szeroko rozpowszechnionych w środowisku. ch obecność stwierdzono we wszystkich elementach środowiska, a także w różnych produktach np. w smole, asfalcie. W warunkach naturalnych wielopierścieniowe węglowodory tworzone są podczas pożarów naturalnych zbiorowisk roślinnych. Związki te mogą być syntetyzowane przez rośliny, mogą być produktem przemian metabolicznych mikroorganizmów rozkładających szczątki roślinne i zwierzęce. Współcześnie wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne uruchamiane są do środowiska przede wszystkim podczas spalania kaustobiolitów (palna skała osadowa pochodzenia organicznego np. węgiel, torf itp.), przeróbki paliw kopalnych w zakładach przemysłu koksowniczego i rafineriach ropy naftowej, spalania paliw płynnych w silnikach samochodowych i samolotowych, wydobywania, transportowania i magazynowania paliw płynnych, jak również w trakcie procesów hutniczych. Zawartość WWA w glebach waha się w znacznym zakresie od 0,005 mg/kg na terenach położonych daleko od ośrodków przemysłowych i nieużytkowanych rolniczo, do kilku tysięcy mg/kg na terenie rafinerii. Gleby terenów miejskich mają wyższe zawartości WWA niż tereny rolnicze i na terenach dużych miast ich zawartość w glebach często przekracza kilkanaście mg/kg. Średnia zawartość WWA w uprawnych glebach Polski wynosi 327 ppb. W Polsce gleby o zawartości WWA poniżej 0,200 ppb stanowią 30%, a gleby silnie zanieczyszczone zawierające powyżej 8000 ppb stanowią zaledwie 1% (Maliszewska- Kordybach 2000). WWA zatrzymywane są w glebie przede wszystkim w warstwie próchniczej; ze względu na ich sorpcję przez składniki glebowe i ich bardzo małą rozpuszczalność oraz podatność na wymywanie tylko w niewielkim stopniu przemieszczają się w głąb profilu glebowego. Stężenie WWA w glebach zależy od właściwości gleb, z których niewątpliwie najistotniejszą rolę odgrywa zawartość substancji organicznej. Gleby bogate w substancję organiczną charakteryzują się wyższą zawartością WWA (Jones et al. 1989). Zależność taka jest mniej istotna w pobliżu źródeł zanieczyszczeń. Znaczna ich zawartość w glebach wysoko próchnicznych może być związana albo z silniejszą akumulacją tych związków z atmosfery lub też wolniejszym ich usuwaniem ze środowiska glebowego, jak i z biosyntezą. Źródłem zanieczyszczenia gleb mogą być również awaryjne wycieki substancji ropopochodnych, jak również osady rzeczne przemieszczone na tarasy zalewowe podczas powodzi. Niektóre spośród związków WWA wykazują właściwości toksyczne (zatrucia ostre i chroniczne) oraz wpływają na odporność organizmów i rozmnażanie. Charakteryzują się one właściwościami rakotwórczymi i mutagennymi. Kryteria oceny stanu zanieczyszczenia gleb użytków rolnych przez WWA (Kabata Pendias i inni, 1995) zostały oparte na wynikach badań i szacunku modelowym. Uregulowania formalno-prawne: rozporządzenie Ministra Środowiska z r. (Dz. U. Nr 165, poz.1359) w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi. 165

12 Stopień zanieczyszczenia gleb WWA decyduje o sposobie ich użytkowania: 0 gleby nie zanieczyszczone dopuszcza się uprawę wszystkich roślin, bez obawy zanieczyszczenia ziemiopłodów WWA, 1 gleby o zawartości podwyższonej dopuszcza się uprawę wszystkich roślin, bez obawy zanieczyszczenia ziemiopłodów WWA, 2 - gleby mało zanieczyszczone ograniczyć uprawę roślin do produkcji żywności dla dzieci, 3 gleby zanieczyszczone nie przeznaczać nawet na użytki zielone (wypas zwierząt), 4 gleby silnie zanieczyszczone nie przeznaczać nawet na użytki zielone (wypas zwierząt), 5 gleby bardzo silnie zanieczyszczone wyłączenie z produkcji rolniczej. Ocena jakości gleb na podstawie badań realizowanych w sieci monitoringu krajowego w dwu seriach badawczych w latach 2000 i 2005 Wpływ rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka na właściwości gleb może być w zależności od intensywności i kierunku, mniej lub bardziej wyraźny. Określenie tempa i wielkości zmian chemizmu gleb wymaga długiego okresu ze względu na właściwości buforowe gleb. Oceny jakości gleb dokonano na podstawie dwóch serii badań wykonanych w okresie z częstotliwością poboru prób co 5 lat. Analiza badań przeprowadzonych w 17 punktach kontrolno-pomiarowych na terenie województwa małopolskiego pozwala na sformułowanie następujących wniosków: Z 17 punktów zlokalizowanych na terenie województwa małopolskiego, 11 zlokalizowanych jest w strefie oddziaływania zanieczyszczeń przemysłowych, 1 punkt (Wadowice-Chocznia - gmina Wadowice) zlokalizowany jest w strefie oddziaływania zanieczyszczeń komunikacyjnych, 1 punkt (Brzyczyna - gmina Mogilany) w strefie oddziaływania zanieczyszczeń komunalnych oraz 4 punkty bez wyraźnego oddziaływania zanieczyszczeń. Monitorowane obszary reprezentowane są przez 5 typów i podtypów gleb, najliczniejszą grupę stanowią gleby płowe (5 punktów) oraz gleby brunatne wyługowane i mady brunatne (po 4 punkty). Wartość rolnicza gleb punktów kontrolno-pomiarowych jest również zróżnicowana i mieści się w przedziale od klasy (gleby najlepsze) do klasy V (gleby słabe). Ponad 50% punktów kontrolnych zlokalizowane zostało na glebach zaliczonych do klasy, a, b, co nie w pełni odzwierciedla stan bonitacji gleb ornych w województwie (klasa 26,5% powierzchni województwa) Analiza wyników badań odczynu ph gleb, zawartości metali ciężkich, siarki oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych wykazała, że: obserwuje się stosunkowo wysokie zakwaszenie gleb. Gleby dwóch punktów kontrolno-pomiarowych (~10% zbioru) wykazują odczyn bardzo kwaśny, 10 punktów (~59% zbioru) odczyn kwaśny, 3 punktów (~18% zbioru) odczyn słabo kwaśny i tylko w dwóch punktach stwierdzono gleby obojętne o odczynie ph>6,5. Gleby silnie kwaśne stwierdzono w punktach kontrolno-pomiarowych zlokalizowanych w gminie Wadowice oraz w gminie Tarnów. 166

13 wyniki badań dotyczące zawartości metali ciężkich pozwalają na wyciągnięcie wielu konstruktywnych wniosków odnośnie zanieczyszczenia gleb poszczególnymi pierwiastkami (rys. 4-11). Cd 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys. 4. Zanieczyszczenie gleb kadmem Gleby 10 punktów kontrolno-pomiarowych (~59% zbioru) charakteryzują się naturalną (0 ) zawartością kadmu, a 7 (41% zbioru) zawartością podwyższoną ( ) rysunek 4. W porównaniu do 2000 roku spadek stężenia kadmu nastąpił w czterech punktach zlokalizowanych w gminie Oświęcim, Czorsztyn, Zakliczyn i Moszczenica, co spowodowało sklasyfikowanie gleby jako gleby o naturalnej zawartości tego pierwiastka, natomiast w gminie Alwernia spadek stężenia pierwiastka spowodował sklasyfikowanie gleby, jako gleby o podwyższonej zawartości kadmu. Gleby badanych punktów kontrolno-pomiarowych wykazują w zdecydowanej większości (94% zbioru, 16 profili) naturalną (0 ) zawartość miedzi (rys. 5). W przypadku jednego profilu stężenie było nieco wyższe od zawartości naturalnej i gleby te zaliczono do klasy o podwyższonej ( ) zawartości tego pierwiastka. W stosunku do 2000 roku nie nastąpił wzrost stężenia Cu w punktach kontrolnopomiarowych. Jedynie punkt zlokalizowany w Tymbarku utrzymał wartość klasy. Punkt ten został sklasyfikowany, jako narażony na emisje przemysłowe. 167

14 Cu 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 349 Grojec 347 Oświęcim 417 Wadowice-Chocznia 363 Biała KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów TARNÓW 421 Brzyczyna 425 Łapczyca Zakliczyn Pcim 435 Tymbark NOWY SĄCZ Moszczenica V Stopień zanieczyszczenia gleb Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Rys.5. Zanieczyszczenie gleb miedzią Ni 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 349 Grojec 347 Oświęcim 417 Wadowice-Chocznia 363 Biała KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów TARNÓW 421 Brzyczyna 425 Łapczyca Zakliczyn Pcim 435 Tymbark NOWY SĄCZ Moszczenica V Stopień zanieczyszczenia gleb Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne 2000 Rys. 6. Zanieczyszczenie gleb niklem

15 Gleby 13 punktów (76% zbioru) charakteryzują się naturalną (0 ) a 3 (~18% zbioru) podwyższoną ( ) zawartością niklu (rys. 6). Gleby jednego punktu wykazują średnie ( ) zanieczyszczenie niklem. Zanieczyszczenie to wynika z naturalnej wysokiej zawartości niklu w materiale glebowym (rys. 6). W stosunku do 2000 roku nastąpiło polepszenie jakości gleby w dwóch punktach pomiarowych zlokalizowanych w miejscowości Czorsztyn oraz miejscowości Zakliczyn. Pb 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys. 7. Zanieczyszczenie gleb ołowiem Gleby badanych punktów pomiarowo-kontrolnych w zdecydowanej większości charakteryzują się naturalną (0 ) zawartością ołowiu (16 profili = 94% zbioru) - rysunek 7. Podwyższoną zawartość ołowiu ( ) stwierdzono tylko w jednym profilu glebowym zlokalizowanym w Czajowicach - gmina Wielka Wieś (powiat krakowski). Punkt ten został sklasyfikowany jako narażony na oddziaływanie zanieczyszczeń przemysłowych. W stosunku do 2000 roku nie obserwuje się zmian. Gleby 11 punktów kontrolno-pomiarowych (65% zbioru) wykazują naturalną (0 ) zawartość cynku (Zn), a 6 punktów zawartość podwyższoną ( ) - rysunek 8. W stosunku do 2000 roku obserwuje się nieznaczny wzrost ilości gleb (1 profil glebowy), gdzie stwierdzono wzrost stężenia cynku tj.: Czajowice - gmina Wielka Wieś. Punkt ten został sklasyfikowany jako punkt narażony na oddziaływanie zanieczyszczeń przemysłowych. 169

16 Zn 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys.8. Zanieczyszczenie gleb cynkiem Gleby 11 punktów kontrolno-pomiarowych (65% zbioru) wykazują naturalną (0 ) zawartość cynku (Zn), a 6 punktów zawartość podwyższoną ( ) - rysunek 8. W stosunku do 2000 roku obserwuje się nieznaczny wzrost ilości gleb (1 profil glebowy), gdzie stwierdzono wzrost stężenia cynku tj.: Czajowice - gmina Wielka Wieś. Punkt ten został sklasyfikowany jako punkt narażony na oddziaływanie zanieczyszczeń przemysłowych. Wyniki badań gleb w punktach kontrolno-pomiarowych wykazały, że ich zanieczyszczenie łączne wszystkimi metalami (Cd, Cu, Ni, Pb, Zn) jest niewielkie (rys. 9). W glebach 9 (53% zbioru) punktów stężenie analizowanych metali ciężkich nie przekracza wartości granicznych ustalonych dla 0 zanieczyszczenia, poziom zanieczyszczenia 7 profili (41% zbioru) nie przekracza wartości dopuszczalnych, ustalonych dla (zawartość podwyższona) zanieczyszczenia. Gleba jednego profilu wykazuje zanieczyszczenie charakterystyczne dla gleb średnio zanieczyszczonych ( ). 170

17 W.S. 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys. 9. Zanieczyszczenie gleb metalami ciężkimi w.s. wskaźnik syntetyczny zanieczyszczenia gleb łącznie Cd+Cu+Ni+Pb+Zn S-SO4 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys. 10. Zanieczyszczenie gleb S-SO4 171

18 Zawartość siarki siarczanowej (S-SO 4 ) w próbkach gleb punktów kontrolnopomiarowych waha się od 0,88-2,85 mg/100 g gleby, średnia zawartość wynosi 1,64 mg i jest wyższa od średniej krajowej wynoszącej 1,39 mg/100g gleby. Zdecydowana większość gleb (16 profili=94% zbioru) charakteryzuje się niską (naturalną) zawartością siarki siarczanowej - zanieczyszczenia (rys. 10). Jeden profil glebowy wykazuje podwyższoną zawartość siarki siarczanowej zanieczyszczenia. W porównaniu do 2000 roku obserwuje się spadek stężenia siarki siarczanowej w glebach tylko w punkcie w gminie Moszczenica. WWA 351 Czajowice 355 Łyszkowice 365 Łęka Szczucińska 347 Oświęcim 349 Grojec KRAKÓW 353 Kraków- Pleszów 363 Biała TARNÓW Brzyczyna 425 Łapczyca 433 Wadowice-Chocznia 423 Pcim 427 Tymbark NOWY SĄCZ Zakliczyn 435 Moszczenica V Jabłonka 431 Biegonice 429 Sromowce Wyżne Stopień zanieczyszczenia gleb Rys. 11. Zanieczyszczenie gleb wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi (WWA) Niską zawartością wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) (0 ) charakteryzują się 3 profile (18% zbioru) rysunek 11. Gleby o podwyższonej zawartości WWA (1 ) stanowią 59% zbioru (10 profili). Gleby w niewielkim stopniu (2 ) zanieczyszczone przez WWA stanowią 12% zbioru 2 profile. Glebę średnio zanieczyszczoną (3 ) WWA stwierdzono w dwóch punktach pomiarowych zlokalizowanych w miejscowości Pleszów-gmina Nowa Huta oraz w miejscowości Zakliczyn. Obecna analiza wykonana w oparciu o opracowanie pod tytułem Monitoring chemizmu gleb ornych Polski w latach Podsumowanie Potrzeba ochrony powierzchni ziemi wynika z przesłanek przyrodniczych, gospodarczych i społecznych. Powierzchnia ziemi stanowi podłoże, na którym rozwinęła się cała biosfera i od jakości tego podłoża zależy trwanie i rozwój życia na ziemi. 172

19 Analiza zagrożeń powierzchni ziemi pozwala na sformułowanie następujących spostrzeżeń: obszar województwa małopolskiego to obszar najbardziej w skali kraju narażony na erozję wodną oraz wąwozową co skutkuje trwałymi zmianami warunków przyrodniczych, znacznie ponad 90% ewidencjonowanych gruntów wymagających rekultywacji to grunty zdewastowane a więc takie, które całkowicie utraciły wartość użytkową wskutek działalności przemysłowej, rolniczej lub zmian środowiska. W ciągu ostatnich trzech lat rekultywacji poddawano od 5,6-17% powierzchni, która takiej rekultywacji wymaga, obserwuje się silne zakwaszenie gleb, które pozostaje na niezmienionym poziomie w obydwu okresach badawczych, co wskazuje na pilną potrzebę ich wapnowania. Zabieg ten poprawi nie tylko odczyn gleb, ale wpłynie również korzystnie na większość ich właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych, włącznie z ograniczeniem mobilności i fitotoksyczności pierwiastków śladowych (metale ciężkie) oraz glinu, żelaza, manganu itp., zanieczyszczenie gleb metalami ciężkimi jest niewielkie, aczkolwiek nieznacznie wzrasta szczególnie w punktach sklasyfikowanych jako narażone na oddziaływanie zanieczyszczeń przemysłowych, zdecydowana większość gleb punktów kontrolno-pomiarowych charakteryzuje się niską (naturalną) zawartością siarki siarczanowej, chociaż średnia zawartość jest wyższa od średniej krajowej, tylko około 18% zbioru charakteryzuje się niską zawartością WWA, pozostałe 82% profili charakteryzuje się w różnym stopniu podwyższoną ich zawartością. Wzrost stężenia wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych obserwuje się w punktach kontrolno-pomiarowych scharakteryzowanych, jako narażone na oddziaływania emisji przemysłowych, komunikacyjnych i komunalnych. Do przeciwdziałania wszystkim wymienionym zagrożeniom obliguje Polityka ekologiczna państwa przyjęta przez Radę Ministrów i Sejm. 173

II 0,9%; III 20,8% Tabela V.1. Struktura użytków rolnych w województwie zachodniopomorskim (wg stanu na r.)

II 0,9%; III 20,8% Tabela V.1. Struktura użytków rolnych w województwie zachodniopomorskim (wg stanu na r.) V. JAKOŚĆ GLEB Soil quality Ochrona zasobów i jakości gleb, a w szczególności gleb użytkowanych rolniczo, stanowi istotny element działań w zakresie polityki środowiskowej oraz rolnej. Rodzaj gleb, ich

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ GLEB Soil quality

JAKOŚĆ GLEB Soil quality VI. JAKOŚĆ GLEB Soil quality Monitoring gleb jest częścią Państwowego Monitoringu Środowiska koordynowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Na poziomie krajowym monitoring gleb obejmuje badania

Bardziej szczegółowo

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI

6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI 6. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI Główne czynniki mające wpływ na powierzchnię ziemi to m.in. mechaniczne niszczenie pokrywy glebowej wskutek procesów urbanizacji, działalności górniczej i niewłaściwie prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates

Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Rzeszowie Prawdziwy rozwój człowieka, zwierzęcia i roślin zależy od gleby Hipokrates Organizacja Stacji Obecnie funkcjonuje Krajowa Stacja w Warszawie podległa Ministrowi

Bardziej szczegółowo

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby,

a. ph, zawartości makroskładników (P, K, Mg) w 899 próbkach gleby, b. zawartości metali ciężkich (Pb, Cd, Zn, Cu, Ni i Cr ) w 12 próbkach gleby, Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza w Gliwicach odebrała i wykonała badanie próbek glebowych z obszaru użytków rolnych Powiatu Raciborskiego w Gminie Krzyżanowice z powierzchni 1577ha. odebrano z terenu

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY

JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY 6. Konferencja Naukowa Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie 27-28 listopada 2013 roku JAKOŚĆ ŚRODOWISKA WODNEGO LESSOWYCH OBSZARÓW ROLNICZYCH W MAŁOPOLSCE NA PRZYKŁADZIE ZLEWNI SZRENIAWY dr inż. Sylwester

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA

OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA OCENA WYNIKÓW BADAŃ W GMINIE KUŹNIA RACIBORSKA Wyniki badań odczynu gleby i zawartości makroelementów w próbkach gleby przedstawiono w tabelach zasobności gleby: Zestawienie zasobności gleby na obszarze

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu Program ochrony środowiska Powiat Strzelce Opolskie Spis treści str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania... 4 1.3. Informacje

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy.

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy. Program ochrony środowiska Gmina Izbicko str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI

WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI Powierzchnia geodezyjna województwa kujawsko-pomorskiego według stanu w dniu 1 I 2011 r. wyniosła 1797,1 tys. ha, co stanowiło 5,7 % ogólnej powierzchni

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie i ochrona powierzchni ziemi. Ochrona przyrody i krajobrazu. Lasy

Wykorzystanie i ochrona powierzchni ziemi. Ochrona przyrody i krajobrazu. Lasy WYNIKI BADAŃ - SYNTEZA Wykorzystanie i ochrona powierzchni ziemi. Ochrona przyrody i krajobrazu. Lasy Powierzchnia województwa małopolskiego według stanu w dniu 1 I 2007 r. wynosiła 1518,3 tys. ha, co

Bardziej szczegółowo

OCHRONA GLEBY I GOSPODARKA ZASOBAMI NATURALNYMI. 1. ochrona gleby 2. gospodarka zasobami naturalnymi

OCHRONA GLEBY I GOSPODARKA ZASOBAMI NATURALNYMI. 1. ochrona gleby 2. gospodarka zasobami naturalnymi OCHRONA GLEBY I GOSPODARKA ZASOBAMI NATURALNYMI 1. ochrona gleby 2. gospodarka zasobami naturalnymi OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI POJĘCIE POWIERZCHNI ZIEMI art. 3 pkt 25 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska.

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania...

Bardziej szczegółowo

4. Blok stan 4.2. Podsystem monitoringu jakości wód Monitoring wód podziemnych

4. Blok stan 4.2. Podsystem monitoringu jakości wód Monitoring wód podziemnych Monitoring wód podziemnych dotyczy ich stanu chemicznego i ilościowego, i wchodzi w zakres informacji uzyskiwanych w ramach państwowego monitoringu środowiska. Ogólne zapisy dotyczące badania i oceny stanu

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ Załącznik nr 1 Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ DLA CZĘŚCI TERENU W MIEJSCOWOŚCI CHUDOBCZYCE (tekst i rysunek zmiany studium) Kwilcz,

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 19 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Nawożenie warzyw w uprawie polowej Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Roślinom do prawidłowego wzrostu i rozwoju niezbędne są pierwiastki chemiczne pobrane z gleby i powietrza, nazywane

Bardziej szczegółowo

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R.

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2007 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 19

Bardziej szczegółowo

GLEBA I JEJ FUNKCJE. Jacek Niedźwiecki. Puławy, 2016

GLEBA I JEJ FUNKCJE. Jacek Niedźwiecki. Puławy, 2016 GLEBA I JEJ FUNKCJE Jacek Niedźwiecki Puławy, 2016 Zadanie 1.2. Ocena gleb użytkowanych rolniczo z uwzględnieniem prawidłowego funkcjonowania ekosystemów glebowych oraz wskazanie działań zapobiegających

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 5. Zasady stosowania

Bardziej szczegółowo

STAWY OSADOWE INFORMACJA O STANIE ŚRODOWISKA W MIEŚCIE STALOWA WOLA. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie Delegatura w Tarnobrzegu

STAWY OSADOWE INFORMACJA O STANIE ŚRODOWISKA W MIEŚCIE STALOWA WOLA. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie Delegatura w Tarnobrzegu Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie Delegatura w Tarnobrzegu INFORMACJA O STANIE ŚRODOWISKA W MIEŚCIE STALOWA WOLA STAWY OSADOWE 2014 r. Działalność przemysłowa prowadzona na terenie

Bardziej szczegółowo

Geneza, właściwości i przestrzenne zróżnicowanie gleb w Polsce

Geneza, właściwości i przestrzenne zróżnicowanie gleb w Polsce Company LOGO Geneza, właściwości i przestrzenne zróżnicowanie gleb w Polsce Marcin Świtoniak Gleba Gleba - integralny składnik wszystkich ekosystemów lądowych i niektórych płytkowodnych utworzony w powierzchniowych

Bardziej szczegółowo

Możliwość zastosowania biowęgla w rolnictwie, ogrodnictwie i rekultywacji

Możliwość zastosowania biowęgla w rolnictwie, ogrodnictwie i rekultywacji Agnieszka Medyńska-Juraszek, Irmina Ćwieląg Piasecka, Magdalena Dębicka, Piotr Chohura, Cecylia Uklańska-Pusz, Wojciech Pusz 1, Agnieszka Latawiec, Jolanta Królczyk 2 1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień czym jest las? Las (biocenoza leśna) kompleks roślinności swoistej dla danego regionu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących

Bardziej szczegółowo

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA Zestawienie standardów jakości środowiska oraz standardów emisyjnych Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA STANDARDY JAKOŚCI ŚRODOWISKA (IMISYJNE) [wymagania, które muszą być spełnione w określonym czasie przez

Bardziej szczegółowo

3. Technologia uprawy pszenicy ozimej Produkcja i plony Odmiany pszenicy Zmianowanie Termin siewu

3. Technologia uprawy pszenicy ozimej Produkcja i plony Odmiany pszenicy Zmianowanie Termin siewu SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ I ZBOŻA... 11 1. Biologia zbóż... 11 1.1. Pochodzenie i udomowienie zbóż... 11 1.1.1. Pszenica... 13 1.1.2. Jęczmień... 14 1.1.3. Żyto... 15 1.1.4. Owies... 15 1.1.5. Pszenżyto...

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk. Dr Sylwia Kulczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytet Warszawski

Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk. Dr Sylwia Kulczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytet Warszawski Ochrona i konserwacja wartości przyrodniczych Polski Wschodniej jako podstawa trwałego rozwoju Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Uniwersytet Warszawski Dr Sylwia

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych

Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych dr inż. Henryk KLETA WYDZIAŁ GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Katedra Geomechaniki, Budownictwa Podziemnego i Zarządzania Ochroną Powierzchni Analiza

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2005 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego na lata

Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego na lata 10. Dane źródłowe - Informacja o stanie środowiska w roku 2014 i działalności kontrolnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w powiecie poznańskim ziemskim w roku 2014, WIOŚ, Poznań,

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy

Bardziej szczegółowo

GLEBOZNAWSTWO = pedologia - nauka o glebach

GLEBOZNAWSTWO = pedologia - nauka o glebach GLEBY GLEBA - biologicznie czynna, powierzchniowa warstwa litosfery, powstała ze skał pod wpływem abiotycznych i biotycznych czynników środowiska, zdolna zapewnić roślinom wyższym warunki wzrostu i rozwoju.

Bardziej szczegółowo

GLEBA zewnętrzna, zwietrzała powierzchnia skorupy ziemskiej, o głębokości średniej do 1,5 metra, zawierająca wodę, związki organiczne i

GLEBA zewnętrzna, zwietrzała powierzchnia skorupy ziemskiej, o głębokości średniej do 1,5 metra, zawierająca wodę, związki organiczne i GLEBY GLEBA zewnętrzna, zwietrzała powierzchnia skorupy ziemskiej, o głębokości średniej do 1,5 metra, zawierająca wodę, związki organiczne i nieorganiczne, zdolna do produkcji roślin Funkcja i miejsce

Bardziej szczegółowo

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW GMINA PRZECISZÓW STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW Część I WPROWADZENIE Załącznik nr 1 do uchwały Nr V/39/15 Rady Gminy Przeciszów z dnia 26 marca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport

Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport Ocena zastosowania geokompozytów sorbujących wodę w uprawie miskanta olbrzymiego i traw na podłożach rekultywacyjnych - raport dr Marta Pogrzeba dr Jacek Krzyżak dr hab. Grażyna Płaza Kierownik zadania:

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia VI KONFERENCJA NAUKOWA WODA - ŚRODOWISKO - OBSZARY WIEJSKIE- 2013 Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia A. Kuźniar, A. Kowalczyk, M. Kostuch Instytut Technologiczno - Przyrodniczy,

Bardziej szczegółowo

Obieg materii w skali zlewni rzecznej

Obieg materii w skali zlewni rzecznej WODY PODZIEMNE Wody podziemne stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii w zlewni. W ramach ZMŚP na Stacjach Bazowych

Bardziej szczegółowo

1. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE WOJEWÓDZTWA I POLSKI

1. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE WOJEWÓDZTWA I POLSKI 1. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE WOJEWÓDZTWA I POLSKI Porównanie gminy Bogdaniec z gminami ościennymi pod względem występowania zagrożeń środowiska (stan na 1996 r.) Lp. Gmina PA WP

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa o osadach ściekowych

Dyrektywa o osadach ściekowych Dyrektywa o osadach ściekowych 03.10.2006..:: Dopłaty i Fundusze - Portal Informacyjny ::. Dyrektywa 86/278/EWG w sprawie ochrony środowiska, w szczególności gleby, w przypadku wykorzystania osadów ściekowych

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2006 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ ENERGETYCZNY ROLNICTWA GMINY BEJSCE

POTENCJAŁ ENERGETYCZNY ROLNICTWA GMINY BEJSCE POTENCJAŁ ENERGETYCZNY ROLNICTWA GMINY BEJSCE Andrzej Pacocha Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich i Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego w Kielcach ZASOBY GRUNTOWE CZYLI CZYM

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

Henryk Greinert OCHRONA GLEB

Henryk Greinert OCHRONA GLEB Henryk Greinert OCHRONA GLEB WYDAWNICTWO POLITECHNIKI ZIELONOGÓRSKIEJ Zielona Góra, 1998 Recenzenci: Prof. dr hab. inż. JAN BENDER Akademia Rolnicza w Poznaniu Prof. dr hab. inż. EDWARD NIEDŹWIECKI Akademia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Rekultywacja gleb i gruntów. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Rekultywacja gleb i gruntów. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Rekultywacja gleb i gruntów Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr inż. Stanisław Kowalik Zespół dydaktyczny Dr inż. Stanisław Kowalik Opis kursu (cele kształcenia) Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

"Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania"

Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania "Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania" Agnieszka RAJMUND 1), Marta BOŻYM 2) 1) Instytut Technologiczno-Przyrodniczy, Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r. Dz.U.10.137.924 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.) Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM GOSPODARKI ODPADAMI NIEBEZPIECZNYMI W REGIONIE POLSKI POŁUDNIOWEJ 31

KOMPLEKSOWY PROGRAM GOSPODARKI ODPADAMI NIEBEZPIECZNYMI W REGIONIE POLSKI POŁUDNIOWEJ 31 KOMPLEKSOWY PROGRAM GOSPODARKI ODPADAMI NIEBEZPIECZNYMI W REGIONIE POLSKI POŁUDNIOWEJ 31 2.2 Odpady niebezpieczne zdeponowane na składowiskach Składowiska odpadów niebezpiecznych stanowią w mniejszym lub

Bardziej szczegółowo

Raport początkowy w aspekcie nowych uregulowań prawnych na przykładzie Wałbrzyskich Zakładów Koksowniczych Victoria S.A.

Raport początkowy w aspekcie nowych uregulowań prawnych na przykładzie Wałbrzyskich Zakładów Koksowniczych Victoria S.A. Raport początkowy w aspekcie nowych uregulowań prawnych na przykładzie Wałbrzyskich Zakładów Koksowniczych Victoria S.A. Irena Lis Wałbrzyskie Zakłady Koksownicze Victoria S.A. Jolanta Telenga-Kopyczyńska

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Spis treści INFORMACJE WSTĘPNE

Spis treści INFORMACJE WSTĘPNE INFORMACJE WSTĘPNE Spis treści 1. Przedmiot i zakres opracowania 11 2. Forma opracowania 12 3. Tok formalno - prawny sporządzania Studium 13 4. Tok merytoryczny sporządzania Studium 14 5. Aktualnie obowiązujące

Bardziej szczegółowo

Pielęgnacja plantacji

Pielęgnacja plantacji PRODUKCJA ROŚLINNA CZĘŚĆ III TECHNOLOGIE PRODUKCJI ROŚLINNEJ Podręcznik dla uczniów szkół kształcących w zawodzie technik rolnik Praca zbiorowa pod redakcją prof. Witolda Grzebisza WYDANIE I HORTPRESS

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE Załącznik do Uchwały Rady Gminy nr XXII/170/2004, z dnia 24.06.2004 r. Gmina Michałowice PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY

Bardziej szczegółowo

STAN I OCHRONA ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM W 2014 R.

STAN I OCHRONA ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM W 2014 R. Urząd Statystyczny w ie STAN I OCHRONA ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM W 214 R., wrzesień 215 r. Podstawowe tendencje W województwie lubelskim w 214 roku: w porównaniu z rokiem poprzednim ZIEMIA zmniejszyła

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2005 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2005 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2006 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 18

Bardziej szczegółowo

WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA

WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA WÓJT GMINY ŁAZISKA PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY ŁAZISKA (2004-2015) Łaziska 2004 Autorzy opracowania: dr Witold Wołoszyn mgr Tomasz Furtak Ważniejsze skróty użyte w tekście ARiMR - Agencja Restrukturyzacji

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL

INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL Ekograncali Activ INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL Większość gleb użytkowanych w Polsce znajduje się na utworach polodowcowych, bogatych w piaski i iły. Naturalne ph tych utworów jest niskie. Dobór właściwego

Bardziej szczegółowo

Ocena wyników badań prowadzonych w ramach monitoringu operacyjnego stanu chemicznego wód podziemnych w 2014 roku

Ocena wyników badań prowadzonych w ramach monitoringu operacyjnego stanu chemicznego wód podziemnych w 2014 roku Ocena wyników badań prowadzonych w ramach monitoringu operacyjnego stanu chemicznego wód podziemnych w 2014 roku Przepisy prawne, dotyczące wykonywania badań i oceny stanu wód podziemnych, zawarte są w

Bardziej szczegółowo

Raport. z sytuacji na rynku pracy w Województwie Małopolskim. nr 2. za okres: maj opracowany w ramach projektu:

Raport. z sytuacji na rynku pracy w Województwie Małopolskim. nr 2. za okres: maj opracowany w ramach projektu: Raport z sytuacji na rynku pracy w Województwie Małopolskim nr 2 za okres: maj 2016 opracowany w ramach projektu: Kompleksowe wsparcie osób zwolnionych i zagrożonych zwolnieniem z pracy z obszaru u Nowosądeckiego

Bardziej szczegółowo

MONITORING JAKOŚCI WÓD PODZIEMNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 ROKU

MONITORING JAKOŚCI WÓD PODZIEMNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 ROKU MONITORING JAKOŚCI WÓD PODZIEMNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 ROKU W roku 2013 w ramach monitoringu jakości śródlądowych wód podziemnych, w województwie mazowieckim realizowane były zadania: badania

Bardziej szczegółowo

grupa a Człowiek i środowisko

grupa a Człowiek i środowisko grupa a Człowiek i środowisko................................................. Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 18 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

S T U D I A I R A P O R T Y IUNG - PIB. Jan Jadczyszyn. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach

S T U D I A I R A P O R T Y IUNG - PIB. Jan Jadczyszyn. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach S T U D I A I R A P O R T Y IUNG - PIB ZESZYT 12 2008 155 Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach OCENA WARUNKÓW PRZYRODNICZO-EKONOMICZNYCH GOSPODARSTW NA OBSZARACH

Bardziej szczegółowo

Ars Vitae. PRACOWNIA PROJEKTOWA Anna Dorota Władyczka Plac Solny 6/7a m. 13, Wrocław, tel. (0-71) tel./fax: (0-71)

Ars Vitae. PRACOWNIA PROJEKTOWA Anna Dorota Władyczka Plac Solny 6/7a m. 13, Wrocław, tel. (0-71) tel./fax: (0-71) PRACOWNIA PROJEKTOWA Anna Dorota Władyczka Plac Solny 6/7a m. 13, 50-061 Wrocław, tel. (0-71) 3435300 tel./fax: (0-71) 3429804 Opracowanie nr AV-715 BADANIA JAKOŚCI GLEB NA TERENIE POWIATU OŁAWSKIEGO W

Bardziej szczegółowo

Zmiany środowiska po roku 1750

Zmiany środowiska po roku 1750 Zmiany środowiska po roku 1750 Zmiany od końca XVIII wieku: - wzrost uprzemysłowienia spowodował wzrost demograficzny - przemysł staje się podstawową gałęzią gospodarki - rozpoczynają się procesy urbanizacyjne

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA OBSZARÓW POGÓRNICZYCH POŁOŻONYCH W OBRĘBIE MIAST

REWITALIZACJA OBSZARÓW POGÓRNICZYCH POŁOŻONYCH W OBRĘBIE MIAST INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGIĄ PAN Pracownia Badań Strategicznych Dr hab. inż. Elżbieta Pietrzyk-Sokulska prof. ndzw. REWITALIZACJA OBSZARÓW POGÓRNICZYCH POŁOŻONYCH W OBRĘBIE MIAST

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ekologiczne w kl.vi

Wychowanie ekologiczne w kl.vi Wychowanie ekologiczne w kl.vi Autor: Burczyk T. 20.04.2008. - 2000 ZSP Kleszczewo Kościerskie Wychowanie ekologiczne w klasie szóstej Założeniem Wychowania Ekologicznego jest zbliżenie ucznia do przyrody.

Bardziej szczegółowo

Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego

Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA F/PSZ-2/1/2 1/6 Rejestr wymagań prawnych i innych dot. Systemu Zarządzania Środowiskowego 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Ustawy Ustawa

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://krakow.stat.gov.pl Opracowanie sygnalne Nr 7 lipiec 2015 r. BUDOWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Opatowskie rolnictwem stoi

Opatowskie rolnictwem stoi Opatowskie rolnictwem stoi Powierzchnia powiatu opatowskiego liczy 91151 ha i swoim zasięgiem obejmuje 8 gmin: Baćkowice, Iwaniska, Lipnik, Opatów, Ożarów, Sadowie, Tarłów, Wojciechowice. Są to gminy typowo

Bardziej szczegółowo

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy Rolnictwo ekologiczne przyjazne środowisku naturalnemu Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy 1. Rolnictwo ekologiczne w realizacji celów KPR 2. Status rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Katedra Ochrony Środowiska

Katedra Ochrony Środowiska Katedra Ochrony Środowiska Lp. Kierunek studiów stacjonarnych II stopnia Specjalność Temat pracy dyplomowej magisterskiej 2016/2017 Opiekun pracy Nazwisko studenta 1. Ochrona środowiska TOŚ Wpływ eksploatacji

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Dziedziny nauki i dyscypliny

Bardziej szczegółowo

Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód

Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód Ogólne charakterystyka wód naturalnych Woda występująca w przyrodzie stanowi wodny roztwór substancji nieorganicznych i organicznych, jak również zawiera koloidy i zawiesiny.

Bardziej szczegółowo

Mapa glebowo - rolnicza

Mapa glebowo - rolnicza Mapa glebowo - rolnicza Informuje o właściwościach i przestrzennym rozmieszczeniu siedlisk rolniczych W zależności od celu opracowania i charakteru odbiorcy mapy sporządza się w różnych skalach Składa

Bardziej szczegółowo

Technologie produkcji roślinnej praca zbiorowa. Rok wydania 1999 Liczba stron 437. Okładka ISBN Spis treści

Technologie produkcji roślinnej praca zbiorowa. Rok wydania 1999 Liczba stron 437. Okładka ISBN Spis treści Tytuł Technologie produkcji roślinnej Autor praca zbiorowa Wydawca PWRiL Rok wydania 1999 Liczba stron 437 Wymiary 235x165 Okładka miękka ISBN 83-09-01629 Spis treści 1. Wprowadzenie do technologii produkcji

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak ważną role pełni gleba?

Dlaczego tak ważną role pełni gleba? Gleba jest to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstała ze skały macierzystej, będącą siedliskiem życia producentów. Ta rozdrobniona skała macierzysta charakteryzuje się urodzajnością tzn. zdolnością

Bardziej szczegółowo

Przetarg IX - ROLA I ZADANIA STUDIUM, - UZASADNIENIE ZMIANY STUDIUM, - PODSTAWOWE DANE O GMINIE.

Przetarg IX - ROLA I ZADANIA STUDIUM, - UZASADNIENIE ZMIANY STUDIUM, - PODSTAWOWE DANE O GMINIE. Przetarg IX Wersja archiwalna Przetarg nieograniczony poniżej 60 000 EURO na: Sporządzenie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego dla miasta i gminy Leśna. OGŁOSZENIE Gmina Leśna

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Dębska Próchniak Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli

Jadwiga Dębska Próchniak Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli Plan rolno-środowiskowy. Jadwiga Dębska Próchniak Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli Plan rolno-środowiskowy Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 sierpnia 2004 roku,

Bardziej szczegółowo

Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince. Gdańsk, 14 maja 2014 r.

Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince. Gdańsk, 14 maja 2014 r. Przegląd ekologiczny zamkniętego składowiska fosfogipsów w Wiślince Gdańsk, 14 maja 2014 r. Plan prezentacji - Podstawy prawno-proceduralne - Zakres problemowy przeglądu ekologicznego - Analiza istotnych

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Anna Kowalska Zakład Ekologii Lasu Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary,

Bardziej szczegółowo

Regionalne uwarunkowania produkcji rolniczej w Polsce. Stanisław Krasowicz Jan Kuś Warszawa, Puławy, 2015

Regionalne uwarunkowania produkcji rolniczej w Polsce. Stanisław Krasowicz Jan Kuś Warszawa, Puławy, 2015 Regionalne uwarunkowania produkcji rolniczej w Polsce Stanisław Krasowicz Jan Kuś Warszawa, Puławy, 2015 Hipoteza 1. Zasoby czynników produkcji (ziemi, pracy, kapitału) wyznaczają potencjał produkcyjny

Bardziej szczegółowo

powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej będąca produktem wietrzenia skał, czyli długotrwałego działania na nie wody, powietrza i temperatury, oraz

powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej będąca produktem wietrzenia skał, czyli długotrwałego działania na nie wody, powietrza i temperatury, oraz powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej będąca produktem wietrzenia skał, czyli długotrwałego działania na nie wody, powietrza i temperatury, oraz działania mikroorganizmów Złożony i długotrwały proces

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia chemiczne

Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia w środkach spożywczych Podstawa prawna: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych

Bardziej szczegółowo

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER

ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER ZWYKŁA DOBRA PRAKTYKA ROLNICZA IRENA DUER Zakres prezentacji Definicja ZDPR Podstawy prawne ZDPR Jaki jest cel upowszechniania ZDPR Kto ma obowiązek przestrzegać ZDPR Zakres ZDPR Kto kontroluje ZDPR Definicja

Bardziej szczegółowo

światowej na podstawie mapy podaje cechy podziału wyjaśnia wpływ ustroju politycznego na rozwój administracyjnego Polski

światowej na podstawie mapy podaje cechy podziału wyjaśnia wpływ ustroju politycznego na rozwój administracyjnego Polski Temat (rozumiany jako lekcja w podręczniku) 1. System władzy i podział administracyjny kraju 2. Zmiany liczby ludności Polski 3. Rozmieszczenie ludności Dział: ZAGADNIENIA LUDNOŚCIOWE Wymagania edukacyjne

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

1. Wiadomo ci wst pne 2. Klimatyczne czynniki siedliska 3. Glebowe czynniki siedliska

1. Wiadomo ci wst pne 2. Klimatyczne czynniki siedliska 3. Glebowe czynniki siedliska Spis treści 1. Wiadomości wstępne 1.1. Zadania i zakres przedmiotu 1.2. Znaczenie gospodarcze produkcji roślinnej 2. Klimatyczne czynniki siedliska 2.1. Atmosfera i siedlisko roślin 2.2. Czynniki meteorologiczne

Bardziej szczegółowo