Mobilność pracowników i usług w regionie Morza Bałtyckiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mobilność pracowników i usług w regionie Morza Bałtyckiego"

Transkrypt

1 Dr Jakub Wiśniewski Mobilność pracowników i usług w regionie Morza Bałtyckiego Wprowadzenie Niniejszy tekst podejmuje wątek społecznych aspektów współpracy międzynarodowej w obszarze Morza Bałtyckiego. Główną osią kooperacji w regionie jest Unia Europejska (UE), zwłaszcza w kontekście swobód przepływu pracowników i świadczenia usług. Unia Europejska oddziałuje także na polityki społeczne państw obszaru Morza Bałtyckiego w sposób bezpośredni poprzez standardy socjalne ustanawiane na szczeblu wspólnotowym. Integracja europejska ma określone konsekwencje dla rozwiązań systemowych na polu społecznym ewolucji szeroko rozumianych modeli społeczno-gospodarczych. Widać to zwłaszcza na przykładzie modeli nordyckiego i postkomunistycznego (nazywanego w literaturze przedmiotu catching-up model). Efekt spill-over w dziedzinie społecznej jest widoczny zwłaszcza w regionie Morza Bałtyckiego, gdzie realizowane są dwa zasadniczo odmienne typy państwa opiekuńczego. W tekście scharakteryzowano zmiany w kierunkach i skali migracji zarobkowych po 1 maja 2004 r., a następnie ich konsekwencje dla polityk społecznych krajów wysyłających i krajów przyjmujących migrantów. Mobilność w obszarze regionu Morza Bałtyckiego uległa drastycznemu zwiększeniu po 1 maja 2004 r. Biorąc pod uwagę skalę przepływów migracyjnych, można oczekiwać, że w krajach skandynawskich i Niemczech dyskusja dotycząca dumpingu socjalnego ze Wschodu wróci na agendę mediów i partii politycznych. Ostatni podrozdział podejmuje wątek wpływu europejskiej legislacji socjalnej na wybrany element sfery zatrudnienia w dwóch reprezentatywnych krajach (Szwecji i Polsce) procedury informacyjno-konsultacyjne pracowników. Można stwierdzić, że im słabszy jest stopień uregulowania danej materii i niższy zakres uprawnień pracowniczych w państwach członkowskich, tym większy jest wpływ prawa unijnego na rozwiązania krajowe. Unia Europejska niewątpliwie przyczyniła się do podnoszenia standardów ochrony pracowników w szwedzkim i polskim prawie pracy. Tekst w części wnioskowej zawiera szereg postulatów. Stosowanie swobód świadczenia usług i przepływu pracowników prowadzi do zwiększenia konkurencyjności gospodarek regionu i co za tym idzie całej UE. Innymi słowy, wszystkie inicjatywy podejmowane Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 1

2 w regionie Morza Bałtyckiego powinny wzmacniać funkcjonowanie rynku wewnętrznego (np. poprzez eliminowanie zbędnych wymogów prawno-administracyjnych nakładanych na przedsiębiorstwa). Jedną z płaszczyzn owocnej współpracy jest tzw. policy shopping. Dotyczy to zwłaszcza sfery zabezpieczenia społecznego i polityki zatrudnienia (w tym polityki flexicurity), w których państwa nordyckie mają wiele osiągnięć. Państwa regionu, czerpiąc z owych rozlicznych doświadczeń, mogą się wiele od siebie nawzajem nauczyć. Jedną z platform owocnej współpracy mogłyby stać się programy wymiany studentów i naukowców w regionie Morza Bałtyckiego, ze szczególnym uwzględnieniem wymiany między starymi i nowymi państwami członkowskimi. 1. Charakterystyka nordyckiego modelu polityki społecznej Na wstępie warto pokusić się o krótką charakterystykę modelu polityki społecznej realizowanej w państwach skandynawskich, patrząc pod kątem wpływu, jaki integracja europejska (włączając w to integrację w regionie Morza Bałtyckiego) może wywierać na rozwiązania systemowe w zakresie ideologii i praktyki welfare state. Nordycki system zabezpieczenia społecznego czerpie inspirację zarówno z modelu Beveridge a, jak i Bismarcka, a jego konstrukcja z pozoru nie odbiega znacząco od rozwiązań przyjętych na Kontynencie Europejskim. Pierwszy komponent to system powszechnych świadczeń publicznych o stałej wysokości, zapewniających obywatelom minimalny poziom życia. Drugi komponent oparty jest na świadczeniach typu ubezpieczeniowego, których wysokość jest zależna od wcześniejszych zarobków. Oznacza to, że każda osoba przebywająca legalnie przez określony czas na terytorium kraju ma zagwarantowane określone minimum bezpieczeństwa socjalnego (w ramach pierwszego komponentu systemu zabezpieczenia społecznego). Jest to niewątpliwie okoliczność sprzyjająca potencjalnym imigrantom, zwłaszcza z krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W świetle prawa wspólnotowego przysługuje im bowiem większość uprawnień socjalnych, które przysługują obywatelom kraju przyjmującego. System ubezpieczeń na wypadek bezrobocia jest zbudowany na bazie analogicznej konstrukcji, która określana jest mianem modelu gandawskiego (Ghent model). System ten, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 2

3 oprócz komponentu podstawowego, zawiera drugi, oparty na zasadzie ubezpieczeniowej 1. Państwo wspiera fundusze ubezpieczeniowe, zorganizowane i zarządzane przez ogólnokrajowe związki zawodowe. W modelu gandawskim niezrzeszeni robotnicy i robotnicy bez ciągłości zatrudnienia są pozbawieni części zasiłku wyliczonej na podstawie wcześniejszych zarobków. Ponieważ system administrowany przez związki zawodowe nie może być uniwersalny, nawet przy rekordowych wskaźnikach uzwiązkowienia, komponent zaopatrzeniowy pełni rolę parasola ochronnego dla wszystkich pracowników. W komponencie ubezpieczeniowym wypłaty świadczeń sięgają nawet 100% wcześniejszych dochodów ubezpieczonych. Warto w tym miejscu podkreślić, że taka konstrukcja zasiłków dla bezrobotnych, oparta na komponencie ubezpieczeniowym, zmniejsza ryzyko wyłudzania świadczeń w ramach transgranicznej turystyki socjalnej. Istotną cechą modelu nordyckiego jest egalitarystyczny i uniwersalny charakter polityki społecznej, co oznacza, że pierwszy komponent systemu zabezpieczenia społecznego ma relatywnie duże znaczenie w porównaniu z rozwiązaniami przyjętymi w innych rozwiniętych krajach europejskich 2. Nordyckiej polityce społecznej przyświeca zasada zabezpieczenia dochodów (the principle of income security). W takich dziedzinach, jak ubezpieczenia zdrowotne czy system emerytur podstawowych obywatelstwo (a nie status zawodowy jak w innych krajach) jest wystarczającym tytułem do świadczeń i usług. Fundamentem systemu zabezpieczenia społecznego państw skandynawskich jest przywiązanie do idei tzw. równości rezultatu. Przez kilkasdziesiąt lat charakterystyczną cechą państw skandynawskich był wysoki poziom bezpieczeństwa socjalnego, zapewnianego w ramach obu komponentów poprzez hojne zasiłki i wysokie stopy zastąpienia, a także liberalne warunki wypłaty świadczeń (krótkie okresy karencji, możliwość pobierania zasiłków przez stosunkowo długi czas, nierestrykcyjne warunki przyznawania świadczeń). W ostatnich latach warunki wypłaty świadczeń zostały jednak zaostrzone. Większa restrykcyjność systemu zabezpieczenia społecznego jest po części pokłosiem debaty o wyłudzaniu świadczeń przez imigrantów, która miała miejsce w większości państw skandynawskich w latach 90. XX wieku. 1 U. Lundberg, K. Åmark, Social Rights and Social Security: The Swedish Welfare State , Stockholm Specyfika modeli polityki społecznej kształtuje się zawsze jako rezultat gry sił społecznych w danym momencie historycznym. Szwedzki uniwersalizm powstał w wyniku kompromisu między socjaldemokracją a chłopstwem, które na przełomie XIX i XX wieku było klasą stosunkowo dobrze sytuowaną w porównaniu z ludnością miejską, a jednocześnie obłożoną relatywnie wysokimi obciążeniami podatkowymi. Zgoda na opiekuńczość państwa ze strony ludności wiejskiej była uzależniona od takiej konstrukcji świadczeń społecznych, która obejmowałaby swoim zasięgiem również średnio zamożnych, w tym chłopów. Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 3

4 Hojne świadczenia zabezpieczenia społecznego oznaczają wysoki poziom redystrybucji między grupami dochodowymi, ale także co charakterystyczne dla całej Skandynawii między kobietami a mężczyznami. Rozbudowany sektor publiczny zatrudnia w większości kobiety, czyniąc postulat równouprawnienia płci na rynku pracy realnym do zrealizowania. Relatywnie równy status kobiet i mężczyzn znajduje odzwierciedlenie w strukturze dochodów i poziomie wykluczenia społecznego. System pomocy społecznej w państwach skandynawskich jest stosunkowo ograniczony. Jedynie nieliczne świadczenia państwa oparto na kryterium potrzeby. Wskaźniki ubóstwa są niskie dzięki rozbudowanemu systemowi ubezpieczeń społecznych 3. Odsetek świadczeniobiorców pomocy społecznej oscylował w całym okresie powojennym między 5% a 10% ludności 4. Kolejną charakterystyczną cechą modelu nordyckiego 5, a zwłaszcza szwedzkiego jest powszechny system publicznych usług socjalnych, których intensywność nie ma precedensu wśród państw OECD 6. Finansowane głównie z podatków lokalnych i subsydiów z budżetu centralnego usługi są dostępne dla wielu kategorii osób (chorych, niepełnosprawnych, osób starszych, dzieci, osób uzależnionych, imigrantów i azylantów itd.). Wiele spośród świadczonych usług ma na celu nie tylko walkę z ryzykami socjalnymi (np. umożliwianie godnego życia osobom niedołężnym), ale także profilaktykę (np. okresowe badania lekarskie dla poszczególnych kategorii wiekowych) czy szeroko rozumianą integrację społeczną. W porównaniu z innymi europejskimi państwami opiekuńczymi, model nordycki charakteryzuje się daleko idącą decentralizacją polityki społecznej. Odpowiedzialność za usługi medyczne oraz opiekuńcze, a także pomoc społeczna spoczywa na samorządach, które mogą określać priorytety polityki zdrowotnej. Warto o tym pamiętać przy analizie wpływu integracji europejskiej na konkurencyjność państw nordyckich. Ustalany na szczeblu regionalnym zakres ochrony socjalnej pozostaje w ścisłym związku z lokalnymi warunkami społecznogospodarczymi, w tym z poziomem rozwoju kapitału ludzkiego. W latach 40. i 50. ekonomiści ze związku zawodowego pracowników przemysłowych (Landsorganisation, LO), Gösta Rehn i Rudolf Meidner opracowali założenia szwedzkiej polityki gospodarczej, realizowanej w państwach skandynawskich od lat 50., która jest 3 Dla kontrastu w Wielkiej Brytanii ukształtował się model, w którym system ubezpieczeń społecznych był raczej słabo rozwinięty, co nakładało na system pomocy społecznej funkcję parasola ochronnego. 4 G. Olsen, Half Empty or Half Full? The Swedish Welfare State in Transition, CRSA/RCSA, no. 2, Pojęcie nordycki jest stosowane w niniejszym tekście zamiennie z określeniem skandynawski. 6 G. Olsen, Half Empty, s Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 4

5 określana mianem modelu Rehna-Meidnera (R-M) 7. Elementy tej polityki są stosowane do dzisiaj. Stanowi ona modyfikację tradycyjnego modelu Keynesa, czyniąc z aktywnej polityki rynku pracy główny instrument sterowania popytem i podażą. Aktywne instrumenty rynku pracy pełnią rolę wentyla bezpieczeństwa w okresie bezrobocia, gdyż zatrzymują nadwyżki siły roboczej, jednocześnie oddziałując na długofalową produktywność pracy poprzez podnoszenie kwalifikacji zawodowych osób bezrobotnych. Drugim narzędziem sterowania rynkiem pracy jest zatrudnienie w sektorze publicznym, które jest zwiększane w regionach zagrożonych wysoką stopą bezrobocia. W ten sposób państwo stawia się w roli gwaranta zatrudnienia (employer of the last resort). Co ciekawe, państwa skandynawskie stosują tradycyjnie model polityki zatrudnienia, w którym nie ma płacy minimalnej. Są jedynie autonomiczne układy zbiorowe pracy między pracownikami a pracodawcami w poszczególnych sektorach. Ma to daleko idące konsekwencje dla mobilności w regionie Morza Bałtyckiego, o czym traktują kolejne podrozdziały. Źródłem dochodów budżetowych finansujących rozbudowaną politykę społeczną jest redystrybucyjny system podatkowy. Cechą charakterystyczną modelu nordyckiego jest umiarkowanie progresywny system podatkowy pomimo ogromnych wpływów do budżetu z tytułu podatków. Dochód od osób fizycznych, konsumpcja i wzbogacenie są opodatkowane bardzo wysoko. Większość obywateli była do lat 90. XX wieku objęta podatkiem dochodowym w wysokości przekraczającej 50% (obecnie obciążenie podatkowe jest nieco niższe). Składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców sięgają 35%, podczas gdy stawka podatku VAT wynosi 25% w odniesieniu do większości dóbr i usług 8. Kapitał i dochody przedsiębiorstw są opodatkowane bardzo umiarkowanie. Taki system jest rezultatem konsensusu władz na szczeblu centralnym i pracodawców z dużych zakładów pracy. Uprzywilejowany status dużych korporacji (takich jak Volvo, ASEA, Eriksson) pod warunkiem, że angażowały kapitał w sferze produkcji, a nie konsumpcji stanowił ważny element polityki podatkowej przez cały okres powojenny. Powojenne socjaldemokratyczne rządy szwedzkie starały się skierować przepływ kapitału w stronę dużych, konkurencyjnych w skali światowej sektorów przemysłowych. Otwartość gospodarki zmuszała szwedzkie firmy do obniżania kosztów produkcji, aby sprostać wymaganiom międzynarodowego rynku. Należy pamiętać, że nawet po dekadzie wzrastających różnic płacowych skala płac w krajach 7 G. Olsen, Half Empty, s S. Steinmo, Globalization and Taxation: Challenges to the Swedish Welfare State, Comparative Political Studies, Vol. 35, no. 7, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 5

6 skandynawskich jest bardziej egalitarna niż w jakimkolwiek innym kraju należącym do OECD. Biorąc pod uwagę relatywnie wysokie obciążenia fiskalne w krajach skandynawskich, niektórzy eksperci wyrażali obawy, czy wspomniane państwa są zagrożone zjawiskiem delokalizacji. Dyskusja była szczególnie gorąca w okresie, kiedy w latach do Unii przystąpiło 10 państw postkomunistycznych. 2. Charakterystyka modelu polityki społecznej państw Europy Środkowej i Wschodniej Opinie na temat modelu polityki społecznej realizowanego w państwach Europy Środkowo- Wschodniej są podzielone. Państwa te wskazuje się jako przykłady konserwatywnego korporatywizmu z uniwersalistyczną siatką bezpieczeństwa socjalnego w żywotnych sferach 9. Bardziej krytyczne głosy mówią o załamującym się państwowym paternalizmie niezdolnym do sprostania wyzwaniom gospodarki rynkowej. We wszystkich nowych państwach członkowskich w Europie Środkowej i Wschodniej reformy polityki społecznej po 1989 r. przebiegały z pewnością o wiele wolniej niż restrukturyzacja gospodarki czy zmiany polityczne. W ostatnich latach politykę społeczną wspomnianych państw zdominowały działania realizowane doraźnie, z reguły pod hasłem zastąpienia dotychczasowej nadopiekuńczości państwa działaniami o charakterze osłonowym, skierowanymi pod adresem grup zagrożonych wykluczeniem społecznym. Można było także zaobserwować proces prywatyzacji systemu zaspokajania potrzeb. Osoby lepiej sytuowane poszukiwały indywidualnych dróg zaspokajania potrzeb socjalnych, podczas gdy części obywateli nie stać na ponoszenie kosztów usług oferowanych przez rynek. W omawianych państwach współwystępują dwa modele zaspokajania potrzeb: indywidualny i solidarystyczny. Kiedy mowa o interakcji systemów społecznych w regionie Morza Bałtyckiego, warto pamiętać o przejściowym charakterze postkomunistycznych państw opiekuńczych. Nowe państwa członkowskie są o tyle liberalne, że wycofywaniu się państwa z odziedziczonych po poprzednim systemie zobowiązań socjalnych (np. dotacje do cen podstawowych dóbr i usług) nie towarzyszy przejmowanie tych zobowiązań przez inne podmioty. Jednocześnie, 9 M. Potuček, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 6

7 zważywszy na relatywną słabość sektora organizacji pozarządowych, dominująca pozycja państwa w sferze socjalnej nie została jak dotąd w sposób istotny podważona. Na państwową politykę społeczną przeznacza się zbyt mało środków, by wystarczyły one do zaspokojenia oczekiwań społecznych na pożądanym z punktu widzenia obywateli poziomie. W nowych państwach członkowskich bowiem większa część dochodu narodowego siłą rzeczy musi być przeznaczana na potrzeby modernizacji i restrukturyzacji gospodarki. Państwa te cechuje rozbudowany system świadczeń socjalnych, który funkcjonuje w dużym stopniu kosztem znaczącej degradacji sfery usług społecznych. Ucierpiał także system świadczeń rzeczowych i pomoc społeczna. W wyniku transformacji najbardziej ucierpiały te rodzaje usług, które przesądzają o życiu, zdrowiu, wykształceniu, kwalifikacjach zawodowych i więziach międzyludzkich. Państwa Europy Środkowo-Wschodniej wciąż utrzymują uniwersalistyczne w swych założeniach systemy edukacji. Relatywna słabość systemów edukacji i szkoleń zawodowych skutkuje niskim poziomem kapitału ludzkiego, co przekłada się na niską produktywność pracy. Państwa Europy Środkowo-Wschodniej charakteryzują się znacznie niższym poziomem rozwoju gospodarczego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w poziomie życia. Koszty pracy, zarówno płacowe, jak i pozapłacowe, pozostają na znacznie niższym poziomie niż w wypadku krajów skandynawskich. Ograniczona ilość dostępnych środków finansowych skazuje te państwa na model selektywny (czyli zorientowany na najbardziej potrzebujących) oraz rezydualny (czyli o niskiej intensywności transferów społecznych). Społeczeństwo obywatelskie z jego kapitałem społecznym w krajach Europy Środkowo-Wschodniej jest na etapie formowania się. Rządy państw regionu pracują nad stworzeniem przejrzystego i umiarkowanego systemu usług społecznych w ramach państwa inwestycji społecznych. Koncept państwa inwestycji społecznych opiera się na idei aktywnego mobilizowania obywateli do udziału w życiu społecznym zamiast biernego wspierania egzystencji (mówiąc w uproszczeniu, aktywnej polityki rynku pracy ze szkoleniami i programami reorientacji zawodowej zamiast wypłacania zasiłków). W sensie praktycznym, naturalnym sojusznikiem dla takich państw, jak Estonia, Litwa czy Polska wśród dzisiejszych państw członkowskich okazała się Wielka Brytania, która bardzo wstrzemięźliwie patrzy na możliwości dalszego uwspólnotowienia polityki społecznej, czyli przerzucenia kompetencji z państw członkowskich na Unię Europejską. Państwa europejskie Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 7

8 swoje standardy w polityce społecznej wypracowywały przez dziesiątki lat w warunkach gospodarczej prosperity. Gdyby kraje doganiające zdecydowały się na jednorazowe zaadaptowanie rozwiązań szwedzkiego państwa opiekuńczego, stan finansów państwa uległby pogorszeniu, a kondycja sektora prywatnego stałaby się niekorzystna na skutek koniecznych zwiększonych świadczeń podatkowych i okołopodatkowych. 3. Wpływ rozszerzenia Unii Europejskiej na transgraniczne przepływy siły roboczej i usługodawców w regionie Morza Bałtyckiego W 2004 r. Unia Europejska powiększyła się o 10 nowych państw, a zatem większość krajów położonych w obszarze Morza Bałtyckiego legitymuje się obecnie statusem członka tej organizacji. Rozszerzenie z 2004 r. miało bezprecedensowy charakter nie tylko ze względu na liczbę państw wstępujących do Unii, ale także istotne różnice społeczne-gospodarcze dzielące stare i nowe państwa członkowskie. W regionie Morza Bałtyckiego owe różnice są szczególnie widoczne kraje, które prowadzą w międzynarodowych rankingach dotyczących konkurencyjności, takie jak Szwecja czy Finlandia, sąsiadują z takimi państwami, jak Łotwa czy Polska, które dopiero nadganiają ogromny dystans cywilizacyjny z czasów realnego socjalizmu. Istotne różnice w poziomie życia i zarobkach wywołały w niektórych krajach obawy przed niekontrolowanym napływem imigrantów. Warto w tym miejscu przeanalizować, w jaki sposób rozszerzenie UE wpłynęło na zwiększenie przepływów migracyjnych w obszarze Morza Bałtyckiego. Nie ograniczono swobody przepływu pracowników między nowymi państwami członkowskimi. Spośród starych państw członkowskich w 2004 r. jedynie Szwecja, Irlandia i Wielka Brytania zdecydowały się na pełną liberalizację dostępu obywateli państw UE-8 10 do swoich rynków pracy. Pozostałe stare państwa skorzystały z możliwości zachowania ograniczonego dostępu do swoich rynków pracy. Z pozostałych państw Europy Północnej jedynie Finlandia zniosła ograniczenia po dwóch latach, w maju 2006 r., chociaż Norwegia (członek EOG) zachowała wymóg uzyskania zezwolenia na pobyt. Warunki zatrudnienia pracownika cudzoziemskiego muszą odpowiadać norweskim warunkom pracy oraz wymogom płacowym. Dania wprowadzając pewne ułatwienia (dotyczące m.in. pracy 10 UE-8 państwa Europy Środkowej i Wschodniej, które przystąpiły do UE w 2004 r. Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 8

9 studentów i pracowników duńskich firm, które przyłączyły się do układów zbiorowych pracy) uruchomiła kampanię promującą duński rynek oraz programy aktywnej rekrutacji pracowników do pracy w Danii, adresowane szczególnie do osób z Polski i Niemiec. Podsumowując, spośród państw członkowskich EOG położonych w regionie Morza Bałtyckiego Dania, Niemcy i Norwegia, pomimo pewnych ułatwień, wciąż utrzymują restrykcje, wymagając pozwoleń na pracę. Ograniczenia w dostępie do rynków pracy Danii, Niemiec i Norwegii powinny zostać zniesione w ciągu pięciu lat po rozszerzeniu (w 2009 r.). Istnieje jednak możliwość przedłużenia okresu stosowania uregulowań przejściowych o kolejne dwa lata, gdy na rynku pracy danego państwa występują poważne zakłócenia lub istnieje ryzyko ich wystąpienia. (Niemcy i Austria zapewne zdecydują się utrzymać restrykcje do 2011 r.). Poniżej omówiono sytuację na wybranych rynkach pracy w regionie Morza Bałtyckiego oraz skalę emigracji obywateli Polski do tych państw. Niemcy. Niemcy nadal pozostają dla wielu Polaków docelowym krajem emigracji. W 2007 r. zezwolenie na pracę sezonową otrzymało 182 tys. pracowników z Polski. Porównanie z danymi z poprzednich lat pokazuje, że dotychczasowa tendencja do obniżania się stanu zatrudnienia obywateli polskich w Niemczech uległa wyhamowaniu. Wyjazdy zarobkowe Polaków do Niemiec odbywają się w ramach polsko-niemieckiej umowy o wymianie pracowników i dotyczą prac sezonowych, głównie w rolnictwie. Pozwolenia na pracę stanowią w tym wypadku odpowiedź na imienne oferty zatrudnienia zgłaszane przez pracodawców. Utrzymuje się również pozytywna tendencja wzrostu wolumenu usług wykonywanych przez polskie przedsiębiorstwa mierzonego liczbą delegowanych pracowników 11. Norwegia. Kraj ten w ostatnim czasie znacząco zyskuje jako miejsce docelowe polskiej emigracji zarobkowej, i to pomimo utrzymywania restrykcji w dostępie do rynku pracy. Wynika to głównie z popytu na polskich pracowników w tym kraju. W roku 2004 w Norwegii pracowało niewiele ponad 15 tys. osób 12. W roku 2005 liczba ta wzrosła do ponad 20 tys. Szacunki za rok 2006 pokazują, że na norweskim rynku pracy znalazło się ponad 40 tys. Polaków (w liczbie tej znajdują się również osoby, które przedłużyły zezwolenie na pracę) 13. Jest to proporcjonalnie najwyższy wzrost migracji wśród wszystkich krajów EOG. W 11 Informacja w sprawie zatrudnienia, s Dane dotyczące skali zatrudnienia w Norwegii zostały uzyskane drogą konsultacji z pracownikami FAFO, wyspecjalizowanej instytucji badawczej zajmującej się analizą imigracji do Norwegii. 13 Cytowane wyżej szacunki rozmijają się z danymi publikowanymi przez norweski urząd statystyczny, który podaje, że w 2006 r. do Norwegii przyjechało prawie 7 tys. Polaków, co w sumie daje liczbę obywateli polskich zatrudnionych w tym kraju. Cyt. za Norwegia przeżywa najazd Polaków, Rzeczpospolita, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 9

10 pierwszej połowie 2007 r. Polakom wydano 33 tys. pozwoleń na pobyt z możliwością pracy, o ok. 10 tys. więcej niż dwa lata wcześniej. Liczba pozwoleń rośnie w okresie letnim, co jest związane z zapotrzebowaniem na prace sezonowe w ogrodnictwie i rolnictwie. Z porównania strumieni migracyjnych wynika, że zatrudnienie w tym kraju jest najwyższe spośród państw skandynawskich, które otworzyły swoje rynki pracy (Finlandia, Szwecja). Przykład ten dowodzi, że stosowanie restrykcji w ramach Jednolitego Rynku ma drugorzędne znaczenie dla kierunków przepływów migracyjnych. Jednocześnie kraj ten jako jeden z niewielu prowadzi aktywną politykę zmierzającą do zachęcania Polaków do przyjazdu i podejmowania zatrudnienia. Należy się spodziewać, że w kolejnych latach zatrudnienie Polaków w Norwegii będzie rosnąć 14. Fenomenem jest, iż w Norwegii panuje pełny konsensus co do konieczności uzupełnienia rodzimej siły roboczej. Co dziwne jednak, kraj ten nie decyduje się na pełną liberalizację obawiając się utraty kontroli nad przepływem strumieni migracyjnych. Polacy stanowią w Norwegii najliczniejszą grupę pracowników z nowych państw członkowskich. (ok. 65%). Na drugim miejscu znajdują się Litwini (ok. 20%), a na trzecim Łotysze (ok. 6%). W Norwegii Polacy, tak jak większość cudzoziemców, osiedlają się głównie na południu kraju. Można wyodrębnić trzy wyraźne obszary geograficzne zamieszkiwane przez Polaków, związane z datą przyjazdu do tego kraju 15. Należy jeszcze odnotować przykład Islandii, która ma po Irlandii najwyższy poziom zatrudnienia pracowników z Europy Środkowej i Wschodniej. Ogółem, 10% zatrudnionych w Islandii stanowią cudzoziemcy, a Polacy są wśród nich grupą dominującą. Dania. W grudniu 2006 r., zatrudnionych w Danii było ok. 4,5 tys. obywateli polskich, przy czym liczba wakatów (obliczana na 20 tys. miejsc pracy) pozwala sądzić, że liczba zatrudnionych obywateli polskich w Danii będzie rosnąć 16. Polacy zatrudnieni w Danii stanowią ok. 40% zatrudnionych obywateli EU-8. Na drugim miejscu znajdują się Litwini (ok. 35%), a na trzecim Łotysze (ok. 10%). Finlandia. Liczbę Polaków legalnie zatrudnionych w Finlandii szacuje się na około 3,4 tys. Jednocześnie w miesiącach letnich pewna grupa (ok. 10 tys. osób) podejmuje nielegalne zatrudnienie w rolnictwie. Jednocześnie udział Finlandii w zatrudnianiu Polaków sukcesywnie spada. Nie zmieniło tego otwarcie przez ten kraj rynku pracy w maju 2006 r. 14 Na podstawie rozmów z decydentami norweskimi (przedstawiciele administracji rządowej oraz posłami). 15 J. Napierała, Imigranci na norweskim rynku pracy, Ośrodek Badań nad Migracjami, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2008, s Powyższe dane cytował radca ambasady duńskiej w Warszawie, Soren Juul Jorgensen podczas jednej z konferencji prasowych. Zob. Biuletyn Migracyjny nr 12, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 10

11 Finlandia jest jedynym państwem, na terytorium którego Polacy nie stanowią większości pracowników z nowych państw członkowskich. Na pierwszym miejscu znajdują się Estończycy (ponad 60%). Na rynku tym zatrudnienie znajdują również Łotysze 17. Szwecja. Pomimo otwarcia swojego rynku pracy 1 maja 2004 r. Szwecja nie zanotowała wzrostu imigracji zatrudnieniowej. Statystyka szwedzka odnotowuje jedynie osoby, które podejmują zatrudnienie powyżej trzech miesięcy. Oznacza brak jest danych dotyczących pracowników sezonowych. Nie wpływa on jednak na możliwość skonstruowania wniosków. Liczba Polaków, którzy podjęli zatrudnienie w Szwecji na okres powyżej trzech miesięcy wyniosła w 2004 r. 2,5 tys., w 2005 r. ok. 4 tys. oraz w 2006 r. ok. 5 tys. osób. Danych za poszczególne lata nie należy jednak sumować 18. Polacy stanowią najliczniejszą grupę pracowników z państw EU-8 (ok. 50%). Na drugim miejscu znajdują się Litwini (ok. 15%), a na trzecim Estończycy (ok. 6%). Podsumowując, mobilność w obszarze regionu Morza Bałtyckiego uległa drastycznemu zwiększeniu po 1 maja 2004 r. W kolejnych podrozdziałach warto się zastanowić, jakiego rodzaju konsekwencje miały wzmożone ruchy migracyjne dla polityk społecznych państw nordyckich, z jednej strony i nowych państw członkowskich, z drugiej. 4. Wpływ integracji w obszarze Morza Bałtyckiego na krajowe modele polityki społecznej W związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej ośmiu państw postkomunistycznych w maju 2004 r., w niektórych państwach członkowskich pojawiły się tendencje do zmiany świadczeń opartych na modelu Beveridge a na świadczenia oparte na modelu Bismarcka. System, gdzie świadczenia pozostają w ścisłym związku z odprowadzanymi wcześniej składkami na ubezpieczenie społeczne wydaje się bowiem mniej podatny na wyłudzanie nienależnych świadczeń. Przykładem może być Dania, która rozważała w 2003 r. wprowadzenie do systemu ubezpieczeń społecznych ograniczeń, które mogłyby obejmować prawo do zasiłku chorobowego, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego. 17 J.E. Dølvik, L. Eldring: Status report January 2006: The impact of EU enlargement on labour mobility to the Nordic countries, Semi-annual memo from a Working Group under the Labour Market Committee of the Nordic Council of Ministers, Dane FAFO. Przykładowo J.E. Dolvik, L. Eldring, The impact of EU Enlargement on Labour mobility to the Nordic countries, Oslo Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 11

12 Biorąc pod uwagę fakt, że różnicowanie statusu prawnego obywateli własnego kraju i obywateli innych państw członkowskich UE w kontekście uprawnień do świadczeń ubezpieczenia społecznego jest sprzeczne z fundamentalnymi prawami gwarantowanymi przez Traktat WE (wyjąwszy ograniczenia czasowe związane z obowiązywaniem reżimu okresu przejściowego), państwa członkowskie mogły zapobiec turystyce socjalnej jedynie poprzez ograniczenie niektórych hojnych świadczeń dla wszystkich świadczeniobiorców. Aby zapobiec wspomnianej turystyce socjalnej, Szwecja czasowo (w ramach reżimu okresu przejściowego) zaostrzyła warunki dostępu do świadczeń socjalnych dla obywateli z ośmiu postkomunistycznych państw członkowskich. Cechą charakterystyczną szwedzkiego rynku pracy jest przywiązanie do porozumień zbiorowych. Praktyką stosowaną przez szwedzkie przedsiębiorstwa jest podpisywanie układów zbiorowych z reprezentacjami pracowniczymi przy zastosowaniu zasady, że postanowienia układu dotyczą jedynie członków związków zawodowych. Powyższy model stosunków przemysłowych był jednak niezgodny z uregulowaniami UE, zwłaszcza w odniesieniu do pracowników delegowanych. W szwedzkim prawie pracy zagranicznym pracownikom delegowanym nie przysługiwały prawa zapisane w porozumieniach zbiorowych, chyba że byli oni stroną owych układów. Dostosowanie szwedzkiego prawa do uregulowań prawa wspólnotowego nastąpiło w drodze ustawy o pracownikach delegowanych (Act on Posted Workers), która weszła w życie w grudniu 1999 r. Ustawa w sposób całościowy regulowała status pracowników zagranicznych zatrudnionych na terytorium Szwecji, a także obywateli szwedzkich zatrudnionych poza granicami kraju. Akt rozszerzył zastosowanie przepisów prawa pracy na delegowanych pracowników zagranicznych zatrudnionych w Szwecji. Powyższa nowelizacja była korzystna także z punktu widzenia interesów szwedzkich związków zawodowych, ze względu na wprowadzenie zapisów zapobiegających dumpingowi socjalnemu z nowo przyjętych państw członkowskich. Nawiasem mówiąc, warunkiem zgody szwedzkich organizacji pracowniczych na otwarcie szwedzkiego rynku pracy 1 maja 2004 r. były właśnie powyższe regulacje, stanowiące, że obywatele z nowych państw członkowskich nie będą mogli otrzymywać wynagrodzeń niższych niż minimalne stawki określone w układach zbiorowych. Głos w owej debacie zabrał w grudniu 2007 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS), wydając orzeczenie w sprawie Laval 19. Dotyczyła ona pracowników z Łotwy, 19 W grudniu 2007 ETS wydał także orzeczenie ws. C-438/05 VIKING, dotyczące przeflagowania fińskiego statku na estońską banderę, po to by obowiązywały niższe koszty pracy etc. Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 12

13 zatrudnionych w Sztokholmie w sektorze budowlanym. Firma Laval un Partneri nie zgodziła się podpisać układu zbiorowego pracy w szwedzkim budownictwie. Na znak protestu szwedzkie związki zawodowe zablokowały dojazd na miejsce prac budowlanych, co sprawiło, że Laval zaskarżył tamtejsze organizacje pracownicze do ETS. Orzeczenie brzmiało następująco: związki zawodowe działały bezprawnie; szwedzki system autonomicznych układów zbiorowych pracy między pracownikami a pracodawcami w poszczególnych sektorach w obecnej formie jest niezgodny z prawem wspólnotowym; łotewska firma miała prawo nie przystępować do układu zbiorowego. Orzeczenie w sprawie Rüffert poszło w tym samym kierunku, mimo że Rzecznik Generalny w sprawie Laval sugerował inną interpretację prawa wspólnotowego niż ta, którą wygłosił ostatecznie ETS. Rzecznik powoływał się na interes publiczny, który stanowi uzasadnienie, aby usługodawca stosował się do umów zbiorowych w państwie świadczenia usługi. Sprawa Rüffert dotyczyła następującego problemu: sąd w Dolnej Saksonii skierował zapytanie prejudycjalne do ETS, czy podwykonawca usług budowlanych, polska spółka (Pracownie Konserwacji Zabytków) dochowała zobowiązań, wynikających z lokalnego układu zbiorowego. Innymi słowy, sprawa dotyczy szerszej kwestii, czy ograniczeniem swobody świadczenia usług jest przepis, według którego instytucja publiczna w danym państwie członkowskim dopuszcza do przetargów tylko takie firmy usługowe, które gwarantują stawki minimalne określone w danym układzie zbiorowym. Postępowanie trwało od listopada 2006 r., a orzeczenie Trybunału zostało wydane w kwietniu 2008 r. W trakcie postępowania zarysowały się klarownie dwie strony sporu: z jednej strony Dolna Saksonia (główny zainteresowany w sprawie), wspomagana przez rządy Danii, Francji, Irlandii i Niemiec, które wskazywały na uzasadnienie powstałego ograniczenia swobody świadczenia usług ze względu na nadrzędne cele interesu publicznego. Z drugiej strony Komisja Europejska (KE) argumentowała, że nakładanie na przedsiębiorców z innych państw członkowskich zobowiązań wynikających z układów, które nie zostały uznane za powszechnie obowiązujące (np. poprzez wpisanie do krajowego kodeksu prawa pracy), jest niedozwolone w państwie, w którym funkcjonuje system deklaracji powszechnego obowiązywania układów 20. Ponadto, KE stwierdziła, że nie ma powodu, aby władze krajowe ustanawiały szczególnie zaostrzone wymogi w jednej dziedzinie życia gospodarczego. 20 Tego rodzaju interpretacja wynika z przepisów dyrektywy 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 13

14 Interpretacja ETS będzie mieć określone konsekwencje dla państw regionu Morza Bałtyckiego, które przyjmują tanią siłę roboczą. Jak wcześniej wspomniano, państwa skandynawskie stosują tradycyjnie model polityki zatrudnienia, w którym nie ma płacy minimalnej w gospodarce. Są jedynie autonomiczne układy zbiorowe pracy między pracownikami a pracodawcami w poszczególnych sektorach. Według interpretacji ETS zapisane w porozumieniach zbiorowych postanowienia dotyczące płacy minimalnej, jeśli nie zostały wpisane do krajowego prawa pracy, nie obowiązują tych przedsiębiorstw, które nie przystępują do tych układów. Zasada związków zawodowych: "równa płaca za równą pracę", ustąpiła filozofii ETS: "minimalna płaca za równą pracę". W Danii i Szwecji rozgorzała dyskusja na temat dumpingu socjalnego i nowych efektywnych sposobów ustalania płacy minimalnej. Dla przykładu, w szwedzkim dzienniku Dagens Nyheter dwóch byłych szwedzkich ministrów postulowało, aby Szwedzka Partia Socjaldemokratyczna uzależniła ratyfikację Traktatu Lizbońskiego od zabezpieczenia związków zawodowych przed przypadkami dumpingu socjalnego 21. Można z tego wyciągnąć wniosek natury ogólnej, że państwa skandynawskie będą zmuszone zmodyfikować swoje modele welfare state. Interpretacja ETS nie pozostanie bez wpływu na to, jak będzie funkcjonować w praktyce zasada swobody świadczenia usług. Debata nad sprawami Laval, Viking i Rüffert doprowadziła do polaryzacji opinii na temat europejskiego modelu społecznego i jego powiązań z rynkiem wewnętrznym. Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (European Trade Union Confederation, ETUC), reprezentująca 60 mln pracowników w UE proponuje wzmocnienie gwarancji socjalnych w dyrektywie o pracownikach delegowanych. Skandynawskie związki zawodowe argumentują, że wymiar socjalny UE należy zintegrować z innymi działaniami Unii w ramach szerszej strategii zrównoważonego rozwoju, przywrócić należną rolę unijnym instrumentom społecznym, a także wspierać rynek wewnętrzny w takim stopniu, w jakim będzie on wzmacniał spójność społeczną. Chodzi o określenie takich reguł funkcjonowania rynku wewnętrznego, które będą sprawiedliwe i wykluczą dumping socjalny (zwłaszcza w kontekście transgranicznego świadczenia usług), a także o analizę skutków społecznych wspólnotowej legislacji socjalnej. Wiązałoby się to z uznaniem szczególnego statusu usługodawców pełniących określone funkcje społeczne non-profit, wolontariat, stowarzyszenia lokalne, towarzystwa wzajemnej pomocy i kooperatywy. 21 W artykule padają mocne sformułowania dla przykładu: od kiedy to ETS ma mandat, żeby decydować o akcjach strajkowych szwedzkich związków zawodowych? ; Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 14

15 Dyskusja wokół sprawy Rüffert przywołuje także na myśl komunikat KE Usługi interesu ogólnego, w tym usługi społeczne interesu ogólnego: nowe zobowiązanie dla Europy, przyjęty 20 listopada 2007 r. w ramach pakietu inicjatyw będących przełożeniem Citizen s Agenda na konkretne działania. Do tej pory KE prezentowała stanowisko wyważone, stojąc na straży czterech swobód rynku wewnętrznego. KE stwierdziła we wspomnianym komunikacie, iż, jeżeli władze uznają, że pewne usługi wiążą się z interesem ogółu, rynek zaś własnymi siłami nie jest w stanie ich zadowalająco świadczyć, to wówczas mogą wprowadzić pewną liczbę usług na zasadzie obowiązkowego ich świadczenia w interesie ogólnym. Wywiązanie się z tego rodzaju obowiązków może w niektórych przypadkach pociągać za sobą przyznanie specjalnych lub wyłącznych praw albo też wprowadzenie specyficznych mechanizmów finansowania lub regulacji (w tym narzucenie określonych standardów socjalnych). KE objaśniła zarówno zakres, jak i kryteria stosowania zasad rynku wewnętrznego i konkurencji. Przede wszystkim zasady te mają zastosowanie w zakresie, w jakim dana działalność jest działalnością gospodarczą wpływającą na handel między państwami członkowskimi. Tam gdzie zasady te mają zastosowanie, zgodność z nimi opiera się na trzech filarach: neutralności względem publicznej bądź prywatnej własności firm; swobodzie państw członkowskich w określaniu usług użyteczności publicznej, z zastrzeżeniem kontroli pod kątem oczywistych błędów; proporcjonalności wymagającej, by ograniczenia konkurencji i swobody wspólnego rynku nie wykraczały poza to, co jest konieczne dla zagwarantowania efektywnego wypełniania misji. Polska, biorąc pod uwagę interes polskich przedsiębiorców, opowiada się za jak najszerszym zakresem swobód traktatowych. Dlatego stanowisko polskiego rządu było zbieżne z punktem widzenia Komisji 22. Nakładanie wymogów wykraczających poza ustalone w państwie przyjmującym minimum stanowi bowiem, w opinii Polski, ograniczenie swobody świadczenia usług, które w zaistniałej sytuacji nie może zostać uzasadnione ani ze względu na cel ochrony pracowników delegowanych, ani ze względu na cel ochrony przed nieuczciwą konkurencją lub cele związane z szeroko rozumianym interesem ogólnym. Polska podkreśliła przy tym, że dla realizacji swobody świadczenia usług istotne jest, by zobowiązania dotyczące stawek wynagrodzeń wynikających z układów zbiorowych były jasne, przejrzyste i łatwo dostępne dla usługodawców z innych państw członkowskich. 22 Zob. Komunikat prasowy Ministerstwa Gospodarki: Interwencja Polski przed Trybunałem Sprawiedliwości WE w Luksemburgu, Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 15

16 5. Konwergencja modeli polityki społecznej w regionie Morza Bałtyckiego konsultacja i informowanie pracowników oraz współdecydowanie na przykładzie Polski i Szwecji Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską nakłada na Komisję Europejską obowiązek podejmowania wszelkich starań dla rozwijania dialogu między pracodawcami a pracownikami na szczeblu europejskim poprzez konsultację europejskich rozwiązań prawnych z europejskimi partnerami społecznymi. Istotne znaczenie mają także Europejskie Rady Zakładowe w przedsiębiorstwach działających na skalę europejską. Unia Europejska unormowała także niektóre aspekty prawne związane ze zwolnieniami grupowymi, transferami przedsiębiorstw, niewypłacalnością pracodawcy, statutem spółki europejskiej, a także informacją i konsultacją pracowniczą. Warto na koniec sięgnąć po studium przypadku dotyczące wybranego aspektu wspólnotowego prawa socjalnego. Analiza ewolucji krajowych uregulowań prawnych w zakresie informacji i konsultacji pracowniczej może stanowić asumpt do rozstrzygnięcia, czy modele polityki społecznej realizowane w krajach regionu Morza Bałtyckiego stopniowo nabierają cech wspólnych, czy też zachowują odrębność zagwarantowaną w prawie wspólnotowym. W niniejszym opracowaniu analizie poddane zostaną dwa kraje Szwecja i Polska. Kwestie informacji i konsultacji pracowniczej reguluje dyrektywa 2002/14/WE ustanawiająca ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we Wspólnocie Europejskiej. Wymaga ona, aby państwa członkowskie UE wprowadziły w zakładach i przedsiębiorstwach stałe systemy informowania pracowników i konsultowania się z nimi za pośrednictwem ich przedstawicieli. Konsultacja pracownicza w większości państw członkowskich UE dotyczy takich zagadnień, jak finansowa i ekonomiczna sytuacja przedsiębiorstwa, polityka kadrowa i organizacja pracy oraz wszelkich innych decyzji w sposób znaczący wpływających na sytuację pracowników. Wśród państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego można wyróżnić dwa modele reprezentacji pracowniczej. Norwegia, Finlandia, Szwecja posiadają system jednokanałowy (single channel system), w którym jedynym lub uprzywilejowanym kanałem komunikacji pracowników z pracodawcą są związki zawodowe. Do tego systemu Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 16

17 zaliczają się także Dania i Włochy, choć w krajach tych funkcjonują dodatkowo specjalnie powołane fora konsultacji pracowniczej, których rolą jest wspieranie przedstawicieli związków zawodowych. Pozostałe kraje zaliczane są do modelu dwupoziomowej reprezentacji (two-tier system). W tych państwach funkcjonują specjalne wybieralne ciała, funkcjonujące obok związków zawodowych, na których spoczywa większość obowiązków związanych z informacją i konsultacją. Wspomniane niezależne od związków struktury skupiają wyłącznie przedstawicieli z grona pracowników (tak jest np. w Niemczech czy Grecji), rzadziej także przedstawicieli pracodawcy (Belgia, Francja). W Polsce obowiązuje model pośredni. Od modelu jednokanałowego polskie regulacje różnią się tym, że związki zawodowe uzyskują informacje i przeprowadzają konsultację nie bezpośrednio, ale za pośrednictwem rady pracowników. Dlatego też można powiedzieć, że rady pracowników w zakładach uzwiązkowionych są emanacją związków zawodowych, bo to związki zawodowe decydują o ich składzie i działalności. Czy Szwecja i Polska mogą obawiać się nacisku ze strony krajów reprezentujących model dwupoziomowej reprezentacji? Regulacje unijne dotyczące informacji i konsultacji pracowniczej na szczeblu krajowym pozostawiają państwom członkowskim swobodę wyboru środków transpozycji dyrektyw do krajowego porządku prawnego. Warto jednak zwrócić uwagę na potencjalne trudności we wdrażaniu procedur informacji i konsultacji pracowniczej w przedsiębiorstwach działających na skalę wspólnotową, które zmuszone są przyjąć jeden model reprezentacji pracowniczej stosowany we wszystkich państwach, gdzie dana firma ma swoje przedstawicielstwo. Od 25 maja 2006 r. obowiązuje w Polsce ustawa o informowaniu i przeprowadzaniu konsultacji, która z ponad rocznym opóźnieniem wdrożyła postanowienia tej dyrektywy 2002/14/WE. Ustawa nakłada na pracodawców zatrudniających wskazaną w niej liczbę pracowników obowiązek stworzenia w zakładzie pracy mechanizmów powiadamiania pracowników o istotnych wydarzeniach i decyzjach, a niekiedy obowiązek konsultowania się z nimi. Funkcją rady pracowników jest pobieranie informacji i przekazywanie ich w dół. Jest ona ogniwem pośredniczącym, a beneficjentem informacji jest załoga. Szwecja jest jedynym obok Portugalii krajem, gdzie procedury informacji i konsultacji pracowniczej były obowiązkowe dla wszystkich, także małych przedsiębiorstw i zakładów Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 17

18 pracy. Tematyka konsultacji jest bardzo szeroka. Tymczasem zakres informacji i konsultacji w Polsce jest zdecydowanie węższy i właściwie dotyczy jedynie kwestii regulowanych prawem wspólnotowym. Podsumowując ten wątek, mechanizmy informacji i konsultacji pracowniczej w większości krajów, w tym w Szwecji, opierają się na obligatoryjnych procedurach wiążących pracodawcę i pracowników. W konkluzji można stwierdzić, że im słabszy jest stopień uregulowania danej materii i niższy zakres uprawnień pracowniczych w państwach członkowskich, tym większy jest wpływ prawa unijnego na rozwiązania krajowe [Florek, Latos-Miłkowska, Pisarczyk 2000]. Unia Europejska niewątpliwie przyczyniła się do podnoszenia standardów ochrony pracowników w szwedzkim i polskim prawie pracy. Zakres ingerencji był uzależniony od punktu wyjścia, czyli od tego, na jakim poziomie poszczególne instytucje prawa pracy były ukształtowane w obu krajach. W dziedzinie stosunków przemysłowych wpływ ten był wyraźny bardziej w Szwecji niż w Polsce. Wnioski Rozszerzenie z 2004 r. miało bezprecedensowy charakter nie tylko ze względu na liczbę państw wstępujących do Unii, ale także istotne różnice społeczne-gospodarcze dzielące stare i nowe państwa członkowskie. W regionie Morza Bałtyckiego owe różnice są szczególnie widoczne kraje, które prowadzą w międzynarodowych rankingach dotyczących konkurencyjności, takie jak Szwecja czy Finlandia, sąsiadują z państwami, takimi jak Łotwa czy Polska, które dążą do zmniejszenia ogromnego dystansu cywilizacyjnego z czasów realnego socjalizmu. Istotne różnice w poziomie życia i zarobkach wywołały w niektórych krajach obawy przed niekontrolowanym napływem imigrantów. Nie ulega wątpliwości, że mobilność w obszarze regionu Morza Bałtyckiego uległa drastycznemu zwiększeniu po 1 maja 2004 r. Biorąc pod uwagę skalę przepływów migracyjnych, można oczekiwać, że w krajach takich jak Szwecja, Niemcy czy Finlandia dyskusja dotycząca dumpingu socjalnego ze Wschodu zostanie ponownie podjęta. Europejska prasa związana z ruchem socjaldemokratycznym mówi o załamaniu się koncepcji Europy Socjalnej 23. Wbrew 23 Zob. Welcome to Vaxholm and have a nice day, Times of Malta, (autorem jest Joseph Muscat, europoseł i wiceszef Komitetu Ekonomiczno-Walutowego). Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 18

19 pozorom skutki orzeczenia mogą też dotknąć nowe państwa członkowskie (nikt nie skorzysta na ewentualnej fali protekcjonizmu w Europie). Wzrasta rola związków zawodowych zarówno na szczeblu wspólnotowym (ETUC), jak i krajowym, jeśli chodzi o interpretację i egzekwowanie litery prawa socjalnego. Organizacje pracownicze stanowią silną grupę nacisku, nie pozostającą bez wpływu na działalność ETS. Ponadto, niektóre państwa członkowskie (Niemcy, Szwecja) wykorzystują partnerów społecznych do realizacji narodowych priorytetów w swoich politykach europejskich. Europejski Trybunał Sprawiedliwości stopniowo poszerza zakres kompetencji Wspólnoty w odniesieniu do problematyki społecznej poprzez akumulację decyzji prawnych. Dopóki orzeczenia są zgodne z punktem widzenia KE (stojącej na straży czterech swobód rynku wewnętrznego), Polsce nie grozi niekorzystna tendencja zmierzająca do ograniczenia czterech swobód rynku wewnętrznego. Warto dostrzec także obserwowany w ostatnich latach wzrost uprawnień procesowych partnerów społecznych, zagwarantowanych w dyrektywach socjalnych. Prawo wspólnotowe stanowi, że każdy powinien mieć dostęp do procedur sądowych dla stwierdzenia, czy nie zaszło naruszenie przepisów dyrektyw socjalnych. Zapis powołujący się na te prawa pojawia się w większości dyrektyw. Do niedawna wspólnotowe akty prawne tradycyjnie nie stawiały wymogu przyznania organizacjom pracowniczym prawa do reprezentowania osób czy grup poszkodowanych w rozprawach sądowych. W ostatnich latach w prawie krajowym ogromnej większości państw członkowskich, związkom zawodowym i innym organizacjom pracowniczych nadano takie uprawnienia 24. Tymczasem dyrektywy prawa pracy wydane w ostatnich latach poszły w kierunku wzmocnienia roli partnerów społecznych. Dyrektywa dotycząca równych praw w sferze zatrudnienia 25 nie tylko dała osobom poszkodowanym prawo odwołania się do procedur sądowych, ale także podkreśliła rolę partnerów społecznych w realizacji jej postanowień 26. Owa współpraca 24 W Szwecji partnerzy społeczni mają relatywnie najsilniejszy status, co świadczy o specyfice nordyckiego modelu stosunków przemysłowych. W innych krajach w ostatnich latach wyraźna była tendencja do wzmocnienia roli partnerów społecznych w tej materii. Nawet we Włoszech, gdzie przez wiele lat dominowało podejście indywidualistyczne, poszerzono prawa związków zawodowych w prawie procesowym. 25 Dyrektywa 2000/78/WE ustanawiająca ogólne ramy równego traktowania w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu. 26 Podobne rozwiązania zawierają dyrektywa 2000/43/WE wdrażająca zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe i etniczne i dyrektywa 2002/73/WE zmieniająca dyrektywę 76/207/EWG Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 19

20 przedstawicieli świata pracy miała dotyczyć monitorowania realizacji przepisów dyrektywy, w tym wypadku dyskryminacji w miejscu pracy. To oznacza, że dialog społeczny w świetle unijnego prawodawstwa nie jest celem samym w sobie, ale przyczynia się do egzekwowania prawa socjalnego. Co się tyczy mechanizmów informacji i konsultacji pracowniczej w krajach regionu Morza Bałtyckiego i wpływu prawa wspólnotowego na krajowe welfare states, można stwierdzić, że im słabszy jest stopień uregulowania danej materii i niższy zakres uprawnień pracowniczych w państwach członkowskich, tym większy jest wpływ prawa unijnego na rozwiązania krajowe. Unia Europejska niewątpliwie przyczyniła się do podnoszenia standardów ochrony pracowników w szwedzkim i polskim prawie pracy. Implikacje dla Strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego W relacjach z partnerami w regionie Morza Bałtyckiego Polska powinna podkreślać, że stosowanie swobód świadczenia usług i przepływu pracowników prowadzi do zwiększenia konkurencyjności gospodarek regionu i co za tym idzie całej UE. Innymi słowy, wszystkie inicjatywy podejmowane w regionie Morza Bałtyckiego powinny wzmacniać funkcjonowanie rynku wewnętrznego (np. poprzez eliminowanie zbędnych wymogów prawno-administracyjnych nakładanych na przedsiębiorstwa). Jedną z płaszczyzn owocnej współpracy jest tzw. policy shopping. Dotyczy to zwłaszcza sfery zabezpieczenia społecznego i polityki zatrudnienia (w tym polityki flexicurity), w których państwa nordyckie mają wiele osiągnięć. W krajach Europy Północnej zrodził się także dialog społeczny, służący harmonijnemu rozwiązywaniu konfliktów między pracownikami a pracodawcami. Jednocześnie, o ile rola partnerów społecznych, jest generalnie pozytywna, związki zawodowe mogą także reprezentować interesy partykularne, służące ograniczeniu zasad funkcjonowania Jednolitego Rynku. Owe interesy są często werbalizowane także na szczeblu europejskim. Państwa nordyckie, takie jak Dania od dawna uważają za priorytet wysoki poziom edukacji i kwalifikacji zawodowych, z powodzeniem utrzymując niemal pełne dotyczącą wdrożenia zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia zawodowego i awansu oraz warunków pracy. Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego 20

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywy usługowej: art. 3 Ustęp 1 : relacje z innymi specyficznymi aktami prawa wtórnego

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel sporządzenia Protokołu do Umowy W związku ze stopniowym otwieraniem przez państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego rynków

Bardziej szczegółowo

Proponowane rozwiązania regulują warunki, na jakich udzielane będzie zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony w celu podjęcia w Rzeczypospolitej

Proponowane rozwiązania regulują warunki, na jakich udzielane będzie zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony w celu podjęcia w Rzeczypospolitej UZASADNIENIE Celem opracowania projektowanej zmiany ustawy o cudzoziemcach jest konieczność transponowania do polskiego porządku prawnego postanowień przepisów prawa Unii Europejskiej. W dniu 16 grudnia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08 Najnowsze migracje z i do Polski Agata Górny Demografia, 26.11.08 Polska jako kraj emigracji Najważniejsze okresy/momenty w historii emigracyjnej Polski Okres międzywojenny: migracje za chlebem Okres powojenny:

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw Konieczność wdrożenia T/N TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu o zmianie - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw TYTUŁ PROJEKTU: TYTUŁ WDRAŻANEGO AKTU PRAWNEGO/ WDRAŻANYCH AKTÓW

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007 Materiał na konferencję prasową w dniu 25 lipca 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

DOING BUSINESS IN FINLAND. www.ecovis.com tax services auditing and accounting legal services corporate advisory services

DOING BUSINESS IN FINLAND. www.ecovis.com tax services auditing and accounting legal services corporate advisory services Global expertise with local faces DOING BUSINESS IN FINLAND - NAJWAŻNIEJSZE ASPEKTY PRAWNE Plan prezentacji FORMY PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI Ś GOSPODARCZEJ ZAGADNIENIA PODATKOWE PRAWO PRACY Dlaczego Finlandia?

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

UZASADNIENIE. do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Projekt z dnia 15 września 2015 r. UZASADNIENIE do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. CZEŚĆ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE. W ustawie niniejszej planowaną zmianą jest wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA. Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś

Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA. Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie filia w Radomiu EURES OTWARTA EUROPA Doradca Eures Janusz Wojcieszek-Łyś Radom 24.02.2010 EURES - CO TO JEST? EURES Europejskie Służby Zatrudnienia (European Employment

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

USTAWA. z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Projekt USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Art. 1. W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r poz. 361, z późn.zm 1).)

Bardziej szczegółowo

Działania stymulujące transgraniczną mobilność zawodową.

Działania stymulujące transgraniczną mobilność zawodową. SEMINARIUM nr 2 Działania stymulujące transgraniczną mobilność zawodową. Mobilność na transgranicznym rynku pracy wspierana przez samorządy - POWT Polska - Saksonia Zgorzelec, Hotel Pawłowski 17 października

Bardziej szczegółowo

Norweska gospodarka. Jest to szczególnie zachęcający czynnik, powodujący wzrost zainteresowania

Norweska gospodarka. Jest to szczególnie zachęcający czynnik, powodujący wzrost zainteresowania Biznes w Norwegii Migracja Polaków do Norwegii w celach zarobkowych to coraz częstszy temat w mediach. Praca etatowa jest dla większości z nich najważniejsza, ale nie można zapominać o powiększającej się

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Bibliografia Przedmowa Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej

Spis treści Wykaz skrótów Bibliografia Przedmowa Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej Wykaz skrótów... XI Bibliografia... XV Przedmowa... XXXV Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej... 1 1. Wprowadzenie... 1 2. Traktat Rzymski...

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r.

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 9.7.2015 r. C(2015) 4625 final ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus.

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 17 Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Część I. Osoby z grupy 50 plus na rynkach pracy państw członkowskich. Proces starzenia się społeczeństw nie

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

usunięcie założeń dotyczących umów, dla których nie został ustalony harmonogram spłat,

usunięcie założeń dotyczących umów, dla których nie został ustalony harmonogram spłat, UZASADNIENIE Niniejsza ustawa wdraża do polskiego porządku prawnego dyrektywę Komisji 2011/90/UE z dnia 14 listopada 2011 r. zmieniającą część II załącznika I do dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie służące ustaleniu prawa do świadczenia rodzicielskiego

Oświadczenie służące ustaleniu prawa do świadczenia rodzicielskiego Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego Imię

Bardziej szczegółowo

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Michał Szczerba Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu Spotkanie inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

WZÓR. WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego

WZÓR. WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego Dziennik Ustaw 42 Poz. 2284 Załącznik nr 12 Załącznik nr 12 WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim, DYREKTYWA RADY 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Porozumienie w sprawie polityki społecznej załączone

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Raportowanie informacji niefinansowych

Raportowanie informacji niefinansowych 9 grudnia 2014 r. Raportowanie informacji niefinansowych Małgorzata Szewc Główny Specjalista Departament Rachunkowości 1 Stan obecny Polska na tle innych krajów UE Polska implementowała w zakresie ujawniania

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Miejsce zamieszkania Telefon. Ulica Numer domu Numer mieszkania

Miejsce zamieszkania Telefon. Ulica Numer domu Numer mieszkania Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Z informacji uzyskanych od Banku Gospodarstwa Krajowego wynika, że z kwoty przeznaczonej na pożyczki i zwiększenie pożyczek z budżetu państwa przewidzianych w ustawie z dnia 15

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Projekt w wersji na RM

Projekt w wersji na RM Projekt w wersji na RM USTAWA z dnia. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2015/0296 (CNS) 15373/15 FISC 191 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 14 grudnia 2015 r. Do: Nr

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową W dniu 22 marca 1990 r. została zawarta Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec maj 2011 r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) W maju sytuacja na

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego: Data urodzenia

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego: Data urodzenia Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie ul. Strzelców Bytomskich 21, 41-902 Bytom Dział Świadczeń Rodzinnych ul. Strzelców Bytomskich 21, 41-902 Bytom tel. 32 388-86-07 lub 388-95-40; e-mail: sr@mopr.bytom.pl

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY

Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.5.2015 r. COM(2015) 231 final 2015/0118 (NLE) Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY zmieniająca decyzję 2009/790/WE w celu upoważnienia Polski do przedłużenia okresu stosowania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej

Rozdział 1. Europejskie prawo podatkowe w systemie prawa Unii Europejskiej Europejskie prawo podatkowe. Rafał Lipniewicz Głównym celem książki jest przedstawienie podstawowych mechanizmów oddziałujących obecnie na proces tworzenia prawa podatkowego w państwach poprzez prezentację

Bardziej szczegółowo

Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunki wykonywania przez cudzoziemców pracy na

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293).

- o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1293). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów DMPiA 140-43(1)/07 Warszawa, 28 marca 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przekazuję stanowisko Rady

Bardziej szczegółowo

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Forum Współpracy Empowerment, nazywane dalej Forum, jest autonomicznym ciałem bez osobowości prawnej. 2. Forum powołuje się na czas nieokreślony.

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Podatki bezpośrednie 2015-06-30 12:24:06

Podatki bezpośrednie 2015-06-30 12:24:06 Podatki bezpośrednie 2015-06-30 12:24:06 2 Podatek od dochodów osób prawnych, czyli CIT, stanowi średnio 8 proc. całości wpływów podatkowych w Danii. Natomiast podatek od dochodów osób fizycznych składa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop.

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop. Polityka Unii Europejskiej na rzecz wsparcia Ekonomii Społecznej Warszawa, 22 marca 2005 Eric LAVILLUNIERE CECOP CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE KAROLINA ŁUKASZCZYK Definicja zabezpieczenia społecznego przyjęta na potrzeby raportu: Szeroka definicja obejmującą wszystkie świadczenia

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego Załącznik nr 16 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

Bardziej szczegółowo

Nazwisko. Miejsce zamieszkania Telefon (nieobowiązkowo) Kod pocztowy

Nazwisko. Miejsce zamieszkania Telefon (nieobowiązkowo) Kod pocztowy Załącznik nr 16 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

Bardziej szczegółowo