Przemysł reklamowy w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przemysł reklamowy w Polsce"

Transkrypt

1 dr Anna Czarczyńska dr Katarzyna Śledziewska-Kołodziejska mgr Michał Greszta Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warszawski Przemysł reklamowy w Polsce 1. DEFINICJA i KLASYFIKACJA 1.1. Definicja Reklama jest pojęciem obejmującym swym zasięgiem wszelką działalność mającą na celu zwiększenie sprzedaży produktu bądź usługi oraz promocję osoby, idei, zespołu zachowań czy postaw, wydarzenia kulturalnego, sportowego. Może być przekazem tekstowym, werbalnym, wizualnym. Jest perswazyjna, informująca i ma zdecydowanie wpływać na zachowanie uczestników życia gospodarczego, kulturalnego, społecznego, politycznego. Reklama to fenomen uwagi. Jest komunikatem finansowanym, nie jest neutralna, ani obiektywna, wręcz przeciwnie - zawiera przesłanie typu mam zamiar sprzedać Wam produkt lub ideę. Pojęcie przemysł reklamowy zdefiniujemy więc dość szeroko, jako działalność gospodarczą, której celem jest pozyskania przez nadawcę przychylności opinii społecznej, zwiększenie sprzedaży, wykreowanie popytu na nowe towary, przekazanie konsumentom informacji o dokonanych przez producenta zmianach w swoim wyrobie, kształtowanie pozytywnego wizerunku firmy w oczach opinii publicznej. Przemysł reklamowy należy analizować w odniesieniu do różnych etapów produkcji reklamy. Wyróżnić można dobra i usługi wchodzące w skład dobra finalnego. W pierwszym etapie należy wyróżnić proces kreowania kampanii reklamowej, planowanie, prowadzenie badań rynku, projektowanie. Kolejny etap pośredni to rozpoczęcie realizacji kampanii reklamowych czyli wytwarzanie materiałów reklamowych (drukowanie folderów, ulotek, prospektów), wytwarzanie gadżetów reklamowych czy próbek; produkcja radiowa, filmowa, wykonywanie zdjęć; wykupywanie przestrzeni na cele reklamowe, czasu w środkach masowego przekazu. Ostatnim etapem będzie doręczanie prospektów druków, folderów, umieszczanie reklam w 1

2 mass mediach czy na billboardach, wystawach, drzwiach, samochodach, taksówkach, autobusach itd. Tak rozumiany przemysł reklamowy będzie obejmować działalność gospodarczą firm reklamowych zajmujących się przede wszystkim pracą koncepcyjną ale również wykonawczą jak firm będących jedynie wykonawcami. Przy tym należy zwrócić uwagę na fakt, że istnieją firmy, których tylko część działalności zaliczana będzie do przemysłu reklamowego Klasyfikacja Klasyfikacja działalności gospodarczych została w Polsce dostosowana do norm europejskich. W ramach standaryzacji opracowano, na podstawie klasyfikacji NACE (Nomenclatures des Activites de Communite Europeene) stosowanej przez Eurostat, Europejską Klasyfikację Działalności EKD. Ma ona charakter przedmiotowy i stanowi usystematyzowany zbiór rodzajów działalności społeczno-gospodarczych występujących w gospodarce narodowej. Struktura podziału działalności obejmuje różne szczeble szczegółowości. I tak poziom dwucyfrowy obejmuje działy, trzycyfrowy grupy, czterocyfrowy klasy, pięciocyfrowy kategorie, sześciocyfrowy podkategorie. W ramach klasyfikacji EKD odnaleźć można na poziomie czterocyfrowym klasę nazwań reklama, której przypisany jest kod Klasa zdefiniowana jako reklama obejmuje: projektowanie i realizowanie kampanii reklamowych, projektowanie i rozmieszczanie reklam w formie np. tablic, paneli, ram ogłoszeniowych, dekorowania wystaw sklepowych, pokazów, reklam na samochodach i autobusach itp. realizowanie reklam poprzez sprzedaż czasu i miejsca na cele reklamowe w środkach masowego przekazu, reklamę powietrzną, dystrybucję i doręczanie prospektów i próbek reklamowych, wynajmowanie przestrzeni na cele reklamowe. Klasa ta nie obejmuje: drukowania materiałów reklamowych, sklasyfikowanego w 22.22, badań rynku, sklasyfikowanych w

3 działalności specjalistów stosunków międzyludzkich ("public relations"), sklasyfikowanej w wykonywania fotografii reklamowej, sklasyfikowanego w produkcji filmów reklamowych, sklasyfikowanej w Na poziomie sześciocyfrowym wyróżniamy natomiast: Usługi w zakresie sprzedaży lub dzierżawy miejsc lub czasu na reklamę Usługi pośrednictwa w sprzedaży miejsca i czasu na reklamę w różnych środkach masowego przekazu Usługi w zakresie planowania, opracowywania i zamieszczania reklam Usługi w zakresie planowania, tworzenia i rozmieszczania reklam, które mają być demonstrowane za pomocą środków reklamowych Planowanie (bez produkcji) przedmiotów lub filmów reklamowych Wyżej wymienione podkategorie nie obejmują: usług w zakresie badania rynków sklasyfikowanych w podkategorii usług doradztwa w zakresie stosunków międzyludzkich sklasyfikowanych w podkategorii usług fotograficznych związanych z reklamą sklasyfikowanych w podkategorii produkcji filmów reklamowych sklasyfikowanej w podkategorii Usługi reklamowe pozostałe Pozostałe usługi w zakresie reklamy, gdzie indziej nie sklasyfikowane, łącznie z reklamą na otwartej przestrzeń oraz doręczaniem próbek reklamowych innych materiałów reklamowych Definicja reklamy wykracza więc poza standardową definicję przyjętą w EKD. Zdefiniowano zatem reklamę wąską, jako dział oraz reklamę szeroką, obejmującą 80% działu 22.22, 85% działu 74.13, cały dział 74.40, 70% działu oraz 65% działu Zatem w ramach szerszej definicji wzięto pod uwagę: takie rodzaje działalności reklamowej, jak badanie rynku, usługi fotograficzne, produkcję filmów, drukowanie materiałów. Dane finansowe przedsiębiorstw wykorzystane w analizie opracowywane są przez GUS w oparciu o sprawozdania F02. Sprawozdania te składają podmioty prowadzące działalność gospodarczą zatrudniające ponad 9 osób (do 1998 roku ponad 5), które prowadzą księgi rachunkowe lub uproszczoną ewidencję tj. księgę przychodów i rozchodów (z wyjątkiem banków, biur maklerskich, instytucji ubezpieczeniowych, szkół wyższych, gospodarstw indywidualnych w rolnictwie oraz podmiotów niekomercyjnych). 3

4 W badaniu wykorzystano dwa rodzaje danych. W przypadku porównań przemysłu reklamowego z wybranymi gałęziami gospodarki posłużono się danymi za okres Natomiast przy porównaniach z innymi działami EKD, dane obejmują lata i dotyczą podmiotów nierolniczych. Ponadto liczba zatrudnionych w przypadku działalności nieprzemysłowej przekraczać ma 20 osób, a przemysłowej Dane te są więc nie w pełni porównywalne. Do warunku dotyczącego zatrudnienia dochodzi jeszcze warunek koncentracji - w przypadku, gdy kategoria EKD obejmuje 1 lub 2 firmy dane są utajniane. 2. PODSTAWY TEORETYCZNE 2.1. Przegląd literatury Ekonomia zajmuje się reklamą przede wszystkim jako zjawiskiem mikroekonomicznym i niewiele jest opracowań naukowych podchodzących do tego zagadnienia bardziej globalnie. W mikroekonomii bada się przede wszystkim wpływ reklamy na zachowania konsumenckie oraz strukturę rynku reklamowego zarówno z punktu widzenia usługodawców (firmy reklamowe) jak i usługobiorców (firmy reklamujące swoje wyroby, markę itd.). Badając zachowania konsumenckie korzysta się przede wszystkim z modelu wyboru konsumenta. Reklama może odgrywać podstawową rolę przy wyborze konsumenta gdy przekaz dotyczący ceny nie jest zbyt jasny lub jest zróżnicowany (Bagwell, Ramey). W tej sytuacji firmy będą przede wszystkim wybierać reklamę jako środek oddziaływania na konsumenta. Ciekawym zagadnieniem jest często analizowany zakaz reklamy i jego wpływ na wybór konsumenta, wielkość sprzedaży czy kształtowanie się cen (Massimo, Motta). Z badań struktury przemysłu reklamowego wynika, że jest to konkurencja niedoskonała, raczej oligopolistyczna. Dotyczy to zarówno firm reklamowych jak i ich klientów. Odpowiadałoby to również strukturze przemysłu reklamowego w Polsce. Przeprowadzane są badania wpływu reklamy na ceny (Bester, Petrakis), możliwości występowania zmów (karteli) (Symeonidis), substytucyjności mediów czy występowania korzyści skali. Ważnym wnioskiem wynikającym z badań jest fakt, że jest to rynek raczej stabilny zarówno z punktu widzenia produkcji jak i cen. Inne zagadnienie to pytanie o wpływ reklamy na konkurencyjność rynku. Również w tym przypadku odpowiedź nie jest jednoznaczna. Wydatki na reklamę, jeśli są duże, będą stanowić dodatkową barierę wejścia dla innych przedsiębiorstw i mogą wpływać na 4

5 koncentrację przemysłu. Z drugiej strony, jako źródło informacji o produkcie czy usłudze, reklama może stanowić bodziec do obniżki cen i poprawy jakości, a tym samym wpływać na wzrost konkurencyjności. Makroekonomia może zajmować się reklamą badając jej wpływ na globalne zagadnienia takie jak: wielkość produkcji, konsumpcji, inflację, wpływy budżetowe. Szereg badań wykazuje duży wpływ reklamy na wielkość globalnej sprzedaży czy zagregowaną konsumpcję (Loolish i in.; Seldon i Jung). Badania wykazały, że o ile wpływ reklamy na sprzedaż firmy jest bardzo krótkotrwały (poniżej roku), to na poziomie makro efekty reklamy mogą być znacznie dłuższe. Seldon i Jung, stosując model korekty błędem (ang. error-correction model), wykazali, że istnieją związki pomiędzy obrotami przemysłu reklamowego a zagregowaną konsumpcją, co więcej wpływ wydatków na reklamę na konsumpcję znika dopiero po 9 latach. Ponieważ poziom wydatków reklamowych wpływa na poziom zagregowanej konsumpcji, wpływa też na wielkość produkcji krajowej, inwestycje i zatrudnienie. Badania (Kaul, Witting) wykazują, że reklama może mieć wpływ na ceny jeśli prowadzi do wzrostu wrażliwości cenowej u konsumentów. W tym kontekście podzielono reklamy na dwie kategorie: te nastawione na przekazywanie informacji o cenie produktów czy usług oraz te nastawione na przekazywanie informacji poza-cenowych. W pierwszym wypadku wzrastać będzie wrażliwość u konsumentów na cenę i reklama może prowadzić do spadku cen, w drugim ważniejszym stają się inne cechy produktu (np. jakość) i w ten sposób reklama będąc dodatkowym kosztem wpłynie na wzrost cen Analiza teoretyczna wpływu reklamy na gospodarkę Wpływ przemysłu reklamowego na gospodarkę może być analizowany w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze jest to podejście od strony reklamodawców czyli firm przemysłu reklamowego. Analizowana może być sprzedaż usług czy ich produkcja; wielkość inwestycji, wielkość zatrudnienia, wysokość obciążeń fiskalnych (wpływy do budżetu) i w tym kontekście również ich udział w dochodzie narodowym. Druga płaszczyzna związana jest z wpływem reklamy na wielkość konsumpcji czy sprzedaży. Można wyróżnić dwa podstawowe efekty: kreacji, który związany jest z przyrostem dodatkowej konsumpcji reklamowanego dobra czy usługi 5

6 przesunięcia, który związany jest ze wzrostem konsumpcji reklamowanego dobra czy usługi kosztem jego niereklamowanego substytutu. Jeśli skutkiem reklamy danego dobra czy usługi jest efekt przesunięcia, to nie mamy do czynienie ze wzrostem konsumpcji. Wtedy wpływ na gospodarkę może być analizowany jedynie z punktu widzenia produkcji usług wytwarzanych przez reklamodawców. Jeśli skutkiem reklamy jest efekt kreacji to mamy do czynienia ze wzrostem konsumpcji i produkcji. Problemem jest zbadanie tego wzrostu z punktu widzenia wielkości zagregowanych czyli zagregowanej konsumpcji, wydatków rządowych, produkcji czy zatrudnienia. Analiza modelowa (model Keynesa, model ASAD) wykazuje, że wzrost konsumpcji, inwestycji czy wydatków rządowych będzie powodować wzrost zagregowanego popytu. W krótkim okresie czasu jest to równoznaczne ze wzrostem produkcji i zatrudnienia bez wzrostu cen. Dalszy efekt jest związany z działaniem reklamy na zagregowaną podaż. Reklama stanowi dodatkowy koszt dla przedsiębiorstw i może prowadzić do niewielkiego spadku zagregowanej podaży. Jednocześnie jednak reklamowane są przede wszystkim produkty masowej konsumpcji i w tej sytuacji reklama jest dodatkowym bodźcem do wykorzystywania korzyści skali produkcji, wzrostu wydajności i tym samym wzrostu zagregowanej podaży. Jeśli dodatkowo gospodarka nie znajduje się na poziomie pełnego zatrudnienia, reklama może prowadzić poprzez przyrost zagregowanej podaży i zagregowanego popytu do wzrostu produkcji i zatrudnienia bez wzrostu cen. Wpływ reklamy na ceny nie jest jednak do końca jednoznaczny. Reklama będąc dodatkowym kosztem może być finansowana wzrostem cen. Jednocześnie reklama może prowadząc do wzrostu konkurencyjności wpływać na obniżkę cen. Reklama może mieć wpływ na finanse państwa. Reklama jest instrumentem jakim może się posługiwać państwo np. w celu sprzedaży obligacji państwowych. To jest oczywiste. Jednak należy pamiętać, że państwo jest również konsumentem i strukturę tej konsumpcji (strukturę wydatków rządowych) będzie miała wpływ również reklama. Dodatkowo wzrost sprzedaży reklamowanych produktów oznacza dla państwa dodatkowe wpływy do budżetu. Wpływy te mogą być z podatków pośrednich, akcyzy (samochody, wyroby tytoniowe i alkoholowe etc.) czy koncesji (telekomunikacja, telefony komórkowe). 6

7 W opracowaniu zdecydowano się przeanalizować przemysł reklamowy jedynie od strony jego wyników finansowych czy znaczenia dla gospodarki mierzonego udziałem w PKB, w dochodach państwa na tle wyników innych podmiotów gospodarczych. 3. ZNACZENIE PRZEMYSŁU REKLAMOWEGO DLA GOSPODARKI 3.1. Badanie przemysłu reklamowego na świecie Ze wstępnej analizy badań przemysłu reklamowego wynika, że w niewielu krajach istnieją organizacje zajmujące się badaniem tego segmentu rynku. Wydaje się, że do wzorcowych należy IPA. Institute of Practitioners in Advertising (IPA) prowadzi badania dotyczące przemysłu reklamowego w Wielkiej Brytanii. Badania przeprowadzane są na podstawie ankiet dostarczanych przez członków IPA (w 1999 roku 201 firm). W końcowym raporcie wyniki przedstawione są z podziałem ze względu na: wielkość firm reklamowych (małe przedsiębiorstwa, średnie - 44 przedsiębiorstwa i duże 20 przedsiębiorstw) strukturę geograficzną (podział na Londyn i pozostałe regiony), strukturę zatrudnienia (stanowiska, płeć i wiek), strukturę wydatków na media. Dodatkowo IPA szacuje udział przemysłu w PKB (w 1999 roku 1,71%, w 1998 roku 1,66%). Inne organizacje reklamowe nie przestawiają tak szerokich badań jak IPA. Irish Association of Practitioners in Ireland (IAPI) prowadzi przede wszystkim badania na podstawie struktury wydatków na media. Podaje również dane dotyczące wielkości zatrudnienia, wzrostu obrotów wśród swoich członków. Advertising Age bada wydatki reklamowe (media, niemierzalnych wydatków typu promocja, direct mail, katalogi) 100 największych firm reklamowych w Stanach Zjednoczonych. Co ciekawego przeprowadzono badania struktury wydatków według branż1. Advertising Information Group (należą: brytyjska UK Advertising Association, niemiecka Zentralverband der Deutschen Werewirtschaft, duńska Stichting Stuurgroep Reclame, 1 Należy wspomnieć, że według szacunków całkowite wydatki na reklamę w Stanach Zjednoczonych kształtują się na poziomie 187 miliardów USD rocznie (telewizja 39%, gazety 36,1%, czasopisma 12,9%, radio 10,3%, outdoor 1,7%). Stopa wzrostu tych wydatków wynosi około 7% (Hoover s on Line, The Business Network). 7

8 węgierska Advertising Association, austryjacka Fachverband Werbung und Marktkommunikation) przede wszystkim w celu wymiany doświadczenia na stronie proponowane są (można zamówić) rózne publikacje np. European Advertising and Media Yearbook Inne przykładowe stowarzyszenia to: American Association of Advertising Agencies (Amerykańskie Stowarzyszenie Agencji Reklamowych) oraz European Association of Advertising Agencies 3.2. Badanie przemysłu reklamowego w Polsce Tendencje rozwoju gospodarki światowej wskazują na bardzo dynamiczny rozwój usług który w ujęciu realnym ma coraz większy wkład we wzrost gospodarczy. Trend ten daje się zauważyć we wszystkich krajach wysoko rozwiniętych, a szczególnie w gospodarkach transformujących się których wzrost w poprzednim systemie opierał się głównie na przemyśle. Tabela 1 Struktura wartości dodanej według rodzajów działalności (ceny bieżące) Kraje Lata Rolnictwo w % Przemysł w % Usługi w % Austria Belgia Czechy Francja Grecja Hiszpania Litwa

9 Niemcy Polska USA W.Brytania Włochy Źródło: GUS Reklama jest działalnością gospodarczą zaliczaną do usług. Obserwujemy dynamiczny wzrost udziału reklamy w PKB w Polsce. Stosunek przychodów ze sprzedaży produktów2 do PKB rośnie dla reklamy wąskiej z 0,3% w 1995 roku do 0,9% w 1999, a dla reklamy szerokiej - z 0,6% do 1,4%. Dla porównania podajmy, że udział w PKB w 1999 roku handlu i napraw wyniósł 3,5% zaś działalności hotelarskiej i restauracyjnej 0,4%. Tabela 2 Udziały przychodów ze sprzedaży produktów w PKB w latach produkty Rok spożywcze i napoje hotele i restauracje handel i reklama reklama naprawy wąska szeroka ,5% 0,4% 2,8% 0,3% 0,6% ,0% 0,4% 3,2% 0,3% 0,8% ,0% 0,4% 3,4% 0,6% 1,2% ,2% 0,4% 3,1% 0,7% 1,2% ,3% 0,4% 3,5% 0,9% 1,4% Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS 2 Przychody ze sprzedaży produktów ogółem są porównywalne z PKB. 9

10 Dynamika wzrostu działalności reklamowej w latach była dużo wyższa od przeciętnej w gospodarce. Pomiędzy rokiem 1995 a 1999 przychody ogółem wzrosły realnie (tj. po uwzględnieniu CPI) aż o 219% w przypadku reklamy wąskiej i 117% w przypadku reklamy szerokiej, a więc znacznie bardziej niż w całej gospodarce (tylko 15%). Rysunek 1 Realny wzrost przychodów w latach % 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% -10% -20% produkty spożywcze i napoje hotele i restauracje handel i naprawy reklama wąska reklama szeroka ogółem Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS Branża reklamowa jest szczególnym przypadkiem bardzo wysokiej wydajności na pracownika związanej z zaangażowaniem dużej ilości kapitału ludzkiego przy relatywnie małej wartości pracy prostej. W 1999 roku przychód ogółem na pracownika wyniósł 1,02 mln zł w reklamie wąskiej, 330 tys. zł w reklamie szerokiej, podczas gdy średnio w całej gospodarce 180 tys. zł. Pochodną wysokiej wydajności jest wysokie opodatkowanie w dziale reklamy. Przykładowo, wpływy z podatku dochodowego od osób prawnych na pracownika wynoszą zł dla reklamy wąskiej, dla reklamy szerokiej, a więc dużo więcej niż w całej gospodarce (2 200 zł). 10

11 Rysunek 2 Przychody ogółem na pracownika w latach [zł] ogółem produkty spożywcze 1997 i napoje 1998 hotele i restauracje 1999 handel i naprawy reklama wąska reklama szeroka Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS Rysunek 3 Podatek dochodowy na pracownika w latach [zł] ogółem produkty spożywcze i napoje hotele i restauracje handel i naprawy reklama wąska reklama szeroka Źródło: opracowanie własne na podstawie GUS 11

12 Podobne wnioski można wyciągnąć analizując przemysł reklamowy na tle wszystkich działów działalności gospodarczej nierolniczej na poziomie 4 cyfrowym EKD. Reklama wąska jest 9. działem jeśli chodzi o przychód na pracującego. Większy przychód mają: sprzedaż hurtowa wyrobów tytoniowych (51.35), sprzedaż hurtowa paliw (51.51), sprzedaż hurtowa metali (51.52), działalność związana z grami losowymi i zakładami (92.71), produkcja wyrobów tytoniowych (16.00), wytwarzanie produktów rafinacji ropy (23.20). O pozycji reklamy świadczą też inne dane finansowe przeliczone na jednego pracującego. Działalność reklamowa jest w pierwszej dwudziestce pod względem wydatków na wynagrodzenia (ogółem 24 tys., reklama wąska 49 tys. zł (reklama szeroka 31 tys. zł))3, wartości dodanej (ogółem 33 tys., reklama wąska 80 tys. zł, szeroka 48 tys.), wpływów z podatku dochodowego (ogółem 2,6 tys., reklama wąska 12,9 tys. zł, szeroka 6,1 tys. zł), wpływów z podatku VAT(ogółem 37 tys., reklama wąska 215 tys. zł (szeroka 59 tys.)). Zatrudnienie w reklamie definiowanej wąsko nie jest wysokie i w 1999 roku wyniosło 4,5 tys. osób. Jeśli jednak reklamę definiujemy szeroko to wynosi ono 23 tys. osób. Uwzględnić dodatkowo mass media, których znaczna część przychodów pochodzi z zamieszczania reklam (92.20 działalność radiowo-telewizyjna, wydawanie gazet, wydawanie czasopism i wydawnictw periodycznych, liczba pracujących wynosi 23,8 tys. osób) oraz drukowanie gazet (22.21; osób), szacujemy liczbę pracujących w działach związanych z reklamą na 49,5 tys. osób, co stanowi ponad 1% pracujących w gospodarce Społeczne aspekty reklamy We współczesnej gospodarce głównym źródłem przewag w konkurencji społecznej staje się informacja, a współczesne społeczeństwo staje się społeczeństwem informacyjnym. Pojawiły się nowe typy usług, które oparte są na informacji (takie jak finanse, ubezpieczenia, pewne usługi biznesowe), co odróżnia je od usług tradycyjnych. Funkcjonowanie gospodarki nie jest możliwe bez informacji a co za tym idzie również bez reklamy, która jest istotną formą przekazu i nośnikiem informacji w gospodarce opartej na wiedzy (por. Galbraith). W miarę rozwoju społeczeństwa informacyjnego konkurencyjność będzie coraz bardziej zależeć od zdolności jej przemysłu do przyjmowania i przyswajania technologii opartych na wiedzy. Oznacza to wzrost znaczenia aktywów niematerialnych, takich jak badania i rozwój, 3 największe wynagrodzenia na pracownika przypadają, między innymi, klasom: działalność pomocnicza związana z ubezpieczeniami i funduszami emerytalno-rentowymi, działalność prawnicza, działalność rachunkowoksięgowa, działalność związana z zarządzaniem holdingami, badanie rynku i opinii publicznej 12

13 kapitał ludzki, projektowanie, licencje, prawa autorskie, znaki towarowe i inne prawa własności intelektualnej. Tak rozumiana rewolucja informacyjna wymaga odpowiednio przygotowanego społeczeństwa, które będzie potrafiło wykorzystać możliwości techniczne do generowania coraz większej wartości dodanej. Gospodarka współczesna wymaga więc rozwoju świadomości społecznej, wiedzy o dostępnych możliwościach, a przede wszystkim umiejętności posługiwania się nowymi wyrobami (technologie informatyczne, handel elektroniczny). W tej dziedzinie reklama ze swoim zapleczem informacyjnym w dużym części nadrabia niedomagania państwa w zakresie inwestycji w rozwój, badania i szkolenia. Reklama przyczynia się także do kształcenia świadomego konsumenta. Dostarczając informacji o produktach i usługach sprawia, że klienci są bardziej wymagający. Ponadto reklama kształtuje krytycyzm odbiorów oraz ich wymagania, zwracając uwagę na cechy jakościowe a nie tylko cenę. Reklama zatem bierze udział w procesie przekształcania społeczeństwa konsumpcyjnego w społeczeństwo konsumenckie. Jest to szczególne ważne, gdy poziom świadomości konsumenckiej (i szerzej - edukacji) polskiego społeczeństwa na początku lat 90-tych był bardzo niski. Powstała więc potrzeba ewolucji w stronę społeczeństwa konsumenckiego świadomego swoich potrzeb i toczącej się wokół gry rynkowej. Reklama generuje najbardziej nośną informację, zatem łatwo kreuje obraz rzeczywistości (faktyczny bądź wyidealizowany) tworząc pragnienia, motywacje, nowe zachowania i wzory społeczne, a wpływ ten jest tym silniejszy, im niższy poziom wykształcenia konsumenta. Należy zwrócić też uwagę na dodatkową funkcję reklamy odbudowywanie prawidłowych postaw społeczeństwa. W Polsce prowadzone są kampanie (finansowane przez organizacje rządowe, fundacje etc.), których celem, lub skutkiem jest: propagowanie postaw prospołecznych, demokratyzacja życia społecznego, promocja zdrowych postaw żywieniowych, tworzenie świadomości ekologicznej, odrzucenie dyskryminacji i przesądów etc. Reklama wpływa więc na poziom świadomości społecznej, a co za tym idzie także na dobrobyt społeczny. Występują tu silne efekty zewnętrzne, które powodują, że korzystne skutki reklamy odczuwają nie tylko jednostki bezpośrednio będące pod jej wpływem, ale całe społeczeństwo. Podsumowując, reklama jest czynnikiem rozwoju indywidualnego, tworzenia prawidłowej struktury społecznej. W pełni ukształtowanym społeczeństwie rolę tę pełni edukacja, ale w naszej sytuacji, w czasie transformacji gospodarczej, lukę tę zapełnia reklama. 13

14 Bibliografia 1. East R., Hogg A. Advertising for economic change Journal of Economic Psychology 21 (2000) Bester H., Petrakis E. Price competition and advertising in oligopoly European Economic Review (39) Symeonidas G. Cartel stability in advertising-intensive and R&D-intensive industries, Economic Letters (62) Barry S., Jung Ch. The length of the effect of aggregate advertising on aggregate consumption, Economic Letters (48) Bagwell K. Advertising and pricing to deter or accommodate entry when demand is unknown International Journal of Industrial Organization, (8) Motta M. Advertising Bans CEPR Discussion Papers Bester H., Petrakis E. Price competition and advertising in oligopoly European Economic Review (39) Bagwell K., Ramey G. Advertising as Information: Matching Products to Buyers 9. Lodish L. How TV advertising works: A meta analysis of 389 real world split cable TV Journal of Marketing Research (2) Kaul A. Wittinnk D. Empirical generalization about the impact of advertising on price sensitivity and price Marketing Science, 14(3)

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

3.5. Stan sektora MSP w regionach

3.5. Stan sektora MSP w regionach wartość wyniosła 57,4 tys. na podmiot. W Transporcie przeciętna wartość eksportu w średnich firmach wyniosła 49 tys. euro na podmiot, natomiast wartość importu 53 tys. euro. W Pośrednictwie finansowym

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA. Wymieni instrumenty marketingowego oddziaływania na rynek

PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA. Wymieni instrumenty marketingowego oddziaływania na rynek PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA Lp Dział i tematy lekcji Wymagania Podstawowe Ponadpodstawowe 1 Marketing jako forma działania firmy na rynku Zdefiniuje

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Dr inż. Piotr SZAJNER IERiGZ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Plan prezentacji Wyniki finansowe przemysłu cukrowniczego;

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 2000 2001 2002 2003 200 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 201 2015 2016 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE

TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W SOSNOWCU TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE OFERTA KSZTAŁCENIA W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W SOSNOWCU TECHNIKUM NR 1

Bardziej szczegółowo

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Termin creative industriesw języku polskim

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Dr inż. Piotr SZAJNER IERiGZ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Plan prezentacji Wyniki finansowe przemysłu cukrowniczego:

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 Nr lekcji Temat Osiągnięcia ucznia 1 Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem i PZO. 2 Produkt w ujęciu marketingowym

Bardziej szczegółowo

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB)

Metody obliczania produktu krajowego brutto (PKB) Dochód narodowy Spis treści: 1. Sposoby liczenia produktu krajowego brutto... 2 2. Produkt krajowy brutto a dochód narodowy... 3 3. Co naprawdę wyraża dochód narodowy? Dochód narodowy jako wskaźnik dynamiki

Bardziej szczegółowo

P O L S K A maja 2014 r.

P O L S K A maja 2014 r. P O L S K A 1989 2014 30 maja 2014 r. Podział administracyjny Polski Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma administracyjna, w wyniku której obowiązuje trójstopniowy podział kraju na województwa,

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WAŁBRZYCHU INFORMACJE I OPRACOWANIA STATYSTYCZNE

URZĄD STATYSTYCZNY W WAŁBRZYCHU INFORMACJE I OPRACOWANIA STATYSTYCZNE URZĄD STATYSTYCZNY W WAŁBRZYCHU INFORMACJE I OPRACOWANIA STATYSTYCZNE FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW W 1997 R. GRUDZIEŃ 1998 ZNAKI UMOWNE: Zero (0) - zjawisko istnieje, jednakże w ilościach mniejszych od liczb

Bardziej szczegółowo

Rejestru Sądowego TREŚĆ ART.6 STATUTU SPÓŁKI STOPKLATKA SA PRZED I PO ZMIANACH

Rejestru Sądowego TREŚĆ ART.6 STATUTU SPÓŁKI STOPKLATKA SA PRZED I PO ZMIANACH TREŚĆ ART.6 STATUTU SPÓŁKI STOPKLATKA SA PRZED I PO ZMIANACH Zarejestrowana przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego Było: Art. 6. Przedmiotem działalności

Bardziej szczegółowo

ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ

ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ A. DLA KIERUNKU DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA I. Wiedza o mediach 1. Funkcje mediów.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty pierwszy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /273

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /273 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 14.09.2016/273 2016 1.1. Sektor przemysłowy 2015 najważniejsze fakty Jak wynika z danych GUS, produkcja sprzedana w przemyśle w porównaniu do 2014 roku była

Bardziej szczegółowo

Rynek piwa w Polsce i UE

Rynek piwa w Polsce i UE Rynek piwa w Polsce i UE mgr Katarzyna ROLA IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: katarzyna.rola@ierigz.waw.pl, Tel: +48 22 50 54 632 Rynek. Rynek to kluczowa kategoria ekonomii głównego

Bardziej szczegółowo

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 17 grudnia 2012 r. Co to jest cloud computing? Cloud computing jest modelem umożliwiającym wygodny

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych za 2015 r.

Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych za 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, data 24.10.2016 r. Bilansowe wyniki finansowe podmiotów gospodarczych za 2015 r. Wartość aktywów (pasywów) badanych podmiotów 1 na dzień 31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce. dr Piotr Szajner

Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce. dr Piotr Szajner Bilans ćwierćwiecza doświadczenia i przemiany branży browarniczej w Polsce dr Piotr Szajner Plan prezentacji Przemiany strukturalne w sektorze piwowarskim Tendencje w produkcji piwa Tendencje w konsumpcji

Bardziej szczegółowo

IAB AdEx 2011 Full-Year

IAB AdEx 2011 Full-Year IAB AdEx 2011 Full-Year Warszawa, 23 marca 2012 1 AdEx 2011 Full-Year podsumowanie Tendencja wzrostowa na rynku reklamy on-line wciąż się utrzymuje według badania IAB AdEx przeprowadzonego przez PwC, wydatki

Bardziej szczegółowo

cen towarów i usług konsumpcyjnych

cen towarów i usług konsumpcyjnych Warszawa, 2014.03.14 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Główny Urząd Statystyczny, podobnie jak w latach ubiegłych, w lutym br. dokonał aktualizacji systemu wag stosowanego w obliczeniach wskaźnika

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 13

Spis treści. Wprowadzenie... 13 Wprowadzenie... 13 Rozdział I Cywilnoprawny charakter reklamy... 19 1. Reklama jako oświadczenie woli... 19 1.1. Pojęcie zakres oświadczenia woli... 19 1.2. Adresat i złożenie oświadczenia woli a adresat

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik organizacji reklamy powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych:

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik organizacji reklamy powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: Technik organizacji reklamy 333906 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik organizacji reklamy powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych:

Bardziej szczegółowo

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP dr Alina Warzecha Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości 17 czerwca 2009 r Gliwice Główne bariery występujące wśród MSP BARIERA ŚWIADOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

KLUCZOWE INDYKATORY OSIĄGNIĘĆ O CHARAKTERZE POWSZECHNYM

KLUCZOWE INDYKATORY OSIĄGNIĘĆ O CHARAKTERZE POWSZECHNYM Spis treści Wstęp 15 KLUCZOWE INDYKATORY OSIĄGNIĘĆ O CHARAKTERZE POWSZECHNYM A.1. Płaszczyzna finansowa 19 A.1.1. Tworzenie wartości przedsiębiorstwa 19 A.1.2. Tworzenie wartości dla akcjonariuszy przez

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Krzysztof Łapiński. Warszawa, 20 września 2016 r. Świat

Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Krzysztof Łapiński. Warszawa, 20 września 2016 r. Świat Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Krzysztof Łapiński Warszawa, 2 września 216 r. Świat Globalna sprzedaż robotów przemysłowych w latach 21 215 (w tys. sztuk) 3 25 2 15 1 5 78

Bardziej szczegółowo

Postać biznesplanu zależy od tego, czy dokument sporządzony jest dla banku, czy dla potencjalnego inwestora (np. anioła biznesu).

Postać biznesplanu zależy od tego, czy dokument sporządzony jest dla banku, czy dla potencjalnego inwestora (np. anioła biznesu). Budowa biznesplanu Postać biznesplanu zależy od tego, czy dokument sporządzony jest dla banku, czy dla potencjalnego inwestora (np. anioła biznesu). Unijne procedury wymagają bardzo obszernej i szczegółowej

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Konferencja Pomorski Broker Eksportowy Gdynia, 12 października 2016 Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej KONFERENCJA NAUKOWA UNIA EUROPEJSKA INTEGRACJA KONKURENCYJNOŚĆ - ROZWÓJ Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej mgr Anna Surma Syta 28 maj 2007 Plan prezentacji 1. Podsumowanie 2. Integracja

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1] Warszawa, 2010.01.08 Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1] W końcu września 2009 r. działalność prowadziło 69 banków komercyjnych (o 1 mniej niż rok wcześniej), w tym 59 z przewagą

Bardziej szczegółowo

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA METRYCZKA PLANOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Imię i nazwisko osoby zakładającej firmę, nazwa firmy Adres siedziby i miejsc wykonywania działalności Telefony e-mail CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY RYNEK WEWNĘTRZNY W 2007 R.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY RYNEK WEWNĘTRZNY W 2007 R. Materiał na konferencję prasową w dniu 26 sierpnia 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS RYNEK WEWNĘTRZNY W 2007 R. Na stronie internetowej

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Liczba spółek z udziałem kapitału zagranicznego zarejestrowanych w województwie łódzkim (wg REGON) w VIII r.

Tabela 1. Liczba spółek z udziałem kapitału zagranicznego zarejestrowanych w województwie łódzkim (wg REGON) w VIII r. Projekt Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w kształtowaniu aktualnego i przyszłego profilu gospodarczego województwa łódzkiego współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym Spis treœci Przedmowa do wydania ósmego... 11 Przedmowa do wydania siódmego... 12 Przedmowa do wydania szóstego... 14 1. UWAGI WSTĘPNE... 17 1.1. Przedmiot i cel ekonomii... 17 1.2. Ekonomia pozytywna

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

im. Jerzego Spławy Neymana Główny Urząd Statystyczny Warszawa

im. Jerzego Spławy Neymana Główny Urząd Statystyczny Warszawa Opracowanie raportu Instytut Statystyki Publicznej im. Jerzego Spławy Neymana Główny Urząd Statystyczny Warszawa Kierownik projektu Prof. UW dr hab. Zofia Barbara Liberda Zespół redakcyjny Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3.

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3. EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3 www.salo.pl Działalność gospodarcza w portach morskich Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa portowego opiera się na dwóch podstawowych elementach:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Miejsce Polski w handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi Unii Europejskiej. dr Łukasz Ambroziak mgr Małgorzata Bułkowska

Miejsce Polski w handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi Unii Europejskiej. dr Łukasz Ambroziak mgr Małgorzata Bułkowska Miejsce Polski w handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi Unii Europejskiej dr Łukasz Ambroziak mgr Małgorzata Bułkowska Zakład Ekonomiki Przemysłu Spożywczego Warszawa, 10 października 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej

Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Polska gospodarka na tle Europy i świata gonimy czy uciekamy rynkom globalnym? Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej VI Spotkanie Branży Paliwowej Wrocław, 6 października 2016

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY KONKURS NA NAJLEPSZY BIZNES PLAN. Adres zameldowania (ulica, nr domu/mieszkania, kod pocztowy, miejscowość, województwo)

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY KONKURS NA NAJLEPSZY BIZNES PLAN. Adres zameldowania (ulica, nr domu/mieszkania, kod pocztowy, miejscowość, województwo) Załącznik nr 1 do regulaminu Konkursu na Najlepszy Biznes Plan FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY KONKURS NA NAJLEPSZY BIZNES PLAN Imię Nazwisko PESEL Adres zameldowania (ulica, nr domu/mieszkania, kod pocztowy, miejscowość,

Bardziej szczegółowo

Zawód: technik ekonomista

Zawód: technik ekonomista Zawód: technik ekonomista W trakcie 4-letniej nauki uczniowie zdobywają wiedzę z zakresu planowania i prowadzenia działalności gospodarczej, obliczania podatków, prowadzenia spraw kadrowo-płacowych, prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Dotychczasowe brzmienie 3 Statutu Spółki:

Dotychczasowe brzmienie 3 Statutu Spółki: Dotychczasowe brzmienie 3 Statutu Spółki: Przedmiotem działalności Spółki jest: - PKD 18.11.Z drukowanie gazet, - PKD 18.12.Z pozostałe drukowanie, - PKD 18.13.Z działalność usługowa związana z przygotowaniem

Bardziej szczegółowo

Otoczenie zewnętrzne organizacji

Otoczenie zewnętrzne organizacji Analiza PEST Otoczenie zewnętrzne organizacji Otoczenie zewnętrzne to to, co znajduje się na zewnątrz niej, poza jej granicami i oddziałuje na nią Umowność rozgraniczenia organizacji i otoczenia: Otoczenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie Karta obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu Kierunek studiów: Sport

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1] Warszawa, 2009.07.10 Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1] W końcu marca br. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Spis treści: 1. Pojęcie rozwoju gospodarczego i struktury gospodarki...2 2. Podział gospodarki na trzy sektory...2 3. Tendencje zmian trójsektorowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1] Warszawa, 2009.09.23 Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1] W końcu czerwca br. działalność prowadziło 71 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 61 z przewagą kapitału zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II/III i IV Specjalność Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS

Bardziej szczegółowo

Wpływ sportu na gospodarkę

Wpływ sportu na gospodarkę Wydział Nauk Ekonomicznych UW Literatura Definicje Sportu Sport Satelite Account for Poland Barbara Liberda,, Iwona Świeczewska, Łucja Tomaszewicz Phillip Hone Assessing Contribution of Sport to the Eocnomy

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo