01/14 JERZY BUZEK: KOGENERACJA TO WSPANIAŁA SPRAWA EUROPEJSKIE SYSTEMY WSPARCIA KOGENERACJI INWESTYCJE GAZOWE PGNIG TERMIKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "01/14 JERZY BUZEK: KOGENERACJA TO WSPANIAŁA SPRAWA EUROPEJSKIE SYSTEMY WSPARCIA KOGENERACJI INWESTYCJE GAZOWE PGNIG TERMIKA"

Transkrypt

1 CIEPŁOWNICTWO GAZOWNICTW0 E L E K T R OENER GETYKA 01/14 CIEPŁOWNICTWO GAZOWNICTW0 E L E K T R OENER GETYKA Z E S Z Y T N A U K O W 0 T E C H N I C Z N Y JERZY BUZEK: KOGENERACJA TO WSPANIAŁA SPRAWA EUROPEJSKIE SYSTEMY WSPARCIA KOGENERACJI INWESTYCJE GAZOWE PGNIG TERMIKA

2 CIEPŁOWNICTWO GAZOWNICTW0 E L EKTROENERGETY KA Z E S Z Y T N A U K O W 0 T E C H N I C Z N Y PGNiG TERMIKA jest największym w Unii Europejskiej wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Sześć zakładów TERMIKI Siekierki, Żerań, Kawęczyn, Wola, Pruszków i Regaty zatrudnia ponad 1000 osób i wytwarza 11% produkowanego w Polsce ciepła, które dociera do 70% warszawian i 60% mieszkańców Pruszkowa, Piastowa i Michałowic. PGNiG TERMIKA zapewnia ponadto pokrycie ok. 65% całkowitego zapotrzebowania stolicy na energię elektryczną. Rocznie zakłady te produkują ponad 3,7 TWh energii elektrycznej i ok. 12 TWt ciepła. Dzięki produkcji w kogeneracji zapewniona jest wysoka efektywność wykorzystania paliw. Podstawowym paliwem wykorzystywanym w PGNiG TERMIKA jest wydobywany w polskich kopalniach węgiel kamienny, którego rocznie zużywa się ok. 2,8 mln ton. W trosce o ochronę środowiska naturalnego wraz z węglem współspala się również biomasę, a niedługo zakończy się przebudowa kotła w Siekierkach, przystosowująca go do spalania tylko biomasy. Budowane nowe instalacje opalane będą głównie gazem ziemnym. Takie zróżnicowanie rodzajów wykorzystywanych paliw zwiększa niezawodność dostaw ciepła i energii elektrycznej. W Warszawie dystrybucja ciepła produkowanego przez PGNiG TERMIKA odbywa się poprzez sieć ciepłowniczą Dalkii Warszawa, a w Pruszkowie i okolicach poprzez własną sieć cieplną TERMIKI. Od stycznia 2012 roku firma jest częścią Grupy Kapitałowej PGNiG, a od roku 2013 posiadaczem połowy akcji Elektrociepłowni Stalowa Wola, gdzie trwa budowa bloku gazowo-parowego o mocy 450 MWe. PGNiG TERMIKA prowadzi szeroko zakrojone prace rozwojowe, współpracując z uczelniami z całej Polski. ZDJĘCIE: PGNIG TERMIKA

3 DEKLARACJA PROGRAMOWA Inicjatywa wydawania Zeszytu Naukowo Technicznego CGE przez PGNiG TERMIKA, Spółkę o bogatych tradycjach elektrociepłowniczych, wynika z głębokiego przekonania skupionych wokół naszej firmy ludzi nauki różnych dziedzin, jak również praktyków produkcji, finansów i ekologii oraz polityków że społeczna odpowiedzialność biznesu wymaga, by pomagał on przełamywać istniejące bariery zrównoważonego rozwoju wszędzie tam, gdzie zachodzi taka potrzeba. Uznaliśmy wspólnie, że przed takimi barierami stanęła współcześnie produkcja ciepła i energii elektrycznej w kogeneracji, w tym wykorzystująca bardzo nowoczesne rozwiązania technologii gazowo parowych. Chcemy pomóc w ich przełamywaniu. Technologie pozwalające wytwarzać ciepło, energię elektryczną i chłód w oparciu o jeden strumień wytworzonej pary wodnej charakteryzują się bardzo wysoką sprawnością, sięgającą 85%. Pozwalają na efektywniejsze wykorzystywanie paliw pierwotnych, oszczędzają zasoby naturalne naszej planety i sprzyjają ochronie środowiska naturalnego człowieka. Mimo tych zalet w ostatnich latach kogeneracja rozwija się wolniej, niż prognozowano, a niektóre jej formy, jak choćby oparte na paliwach gazowych zanotowały regres. Technologie pozwalające wytwarzać ciepło, energię elektryczną i chłód w oparciu o jeden strumień pary wodnej charakteryzują się bardzo wysoką sprawnością, sięgającą nawet 85%. Pozwalają na efektywniejsze wykorzystywanie paliw pierwotnych, oszczędzają zasoby naturalne naszej planety i sprzyjają ochronie klimatu. Przyczyną stagnacji nie jest brak innowacyjnych rozwiązań inżynierskich lub zastój w badaniach teoretycznych. Przeszkody wynikają z braku odpowiednich regulacji prawnych, nawet o zasięgu międzynarodowym, umożliwiających ekonomiczną opłacalność produkcji energii w skojarzeniu, a to wstrzymuje dalsze badania i hamuje rozwój tej dziedziny przemysłu. Celem nadrzędnym Zeszytu Naukowo Technicznego CGE jest zatem skupienie wokół pisma ludzi wielu dyscyplin i różnych środowisk zainteresowanych tym, by kogeneracja w Polsce i Europie się rozwijała. Zamierzamy prezentować wyniki badań naukowych, upowszechniać nowe rozwiązania wypracowane w praktyce produkcyjnej przedsiębiorstw, w tym korzystających z technologii gazowych, bo mamy dostęp do wiedzy wybitnych ekspertów i praktyków Grupy Kapitałowej PGNiG, której TERMIKA jest częścią. Pokazywać będziemy także problemy i rozwiązania powstające w dziedzinach powiązanych, mających wpływ na kogenerację. Nie zamierzamy się uchylać od dyskusji o aspektach społecznych, ekonomicznych i ekologicznych wpływających na tę działalność. Jerzy Kurella Wiceprezes Zarządu PGNiG SA Andrzej Gajewski Prezes Zarządu PGNiG Termika SA Chcemy drogą debat o profilu interdyscyplinarnym inspirować nowe kierunki badań, nowe rozwiązania prawno-organizacyjne, a przede wszystkim umożliwiać współpracę nauki, przemysłu i decydentów politycznych z kraju i z zagranicy. W tym celu powołaliśmy Radę Programową, której pracami kierować będzie prof. dr hab. Waldemar Kamrat z Politechniki Gdańskiej. Zapraszamy do lektury, krytycznego osądu i współpracy. Łamy pisma są dla Państwa otwarte. ZDJĘCIA: PGNIG TERMIKA 5

4 RADA PROGRAMOWA RADA PROGRAMOWA spalania. Organizator wspólnie z przemysłem gazowniczym Andrzej Rubczyński trzech międzynarodowych konferencji w Poznaniu. Członek Dyrektor Departamentu Regulacji i Legislacji ETN European Turbine Network. Wypromował sześciu dok- PGNiG TERMIKA, ekspert w zakresie legisla- torów, 120 inżynierów. cji, zwłaszcza prawa energetycznego i energe- Wiesław Jamiołkowski tyki odnawialnej. Analizuje otoczenia prawne i biznesowe energetyki, współtworzy założe- Dyrektor Departamentu Ochrony Środowi- nia i wytyczne dla długoterminowych planów rozwoju spółki. ska PGNiG TERMIKA SA. Ekspert i prak- Absolwent Politechniki Warszawskiej oraz studiów MBA. tyk prawa środowiskowego oraz zarządza- Jako wieloletni dyrektor ds. inwestycji nabył doświadczenie Przewodniczący Rady Programowej Waldemar Kamrat Profesor zwyczajny w Katedrze Elektro- Wiceprzewodniczący Rady Programowej Jerzy Kurella Wiceprezes Zarządu PGNiG SA, radca prawny, nia środowiskiem w przedsiębiorstwach energetycznych różnej skali, w tym w korporacjach międzynarodowych. Konsultant KPP Lewiatan, Polskiego Towarzystwa Elektrociepłowni Zawodo- w budowie i eksploatacji obiektów energetycznych zarówno w kraju, jak i za granicą. Janusz Skorek energetyki na Wydziale Elektrotechniki i pracował w PGNiG w latach , wych i Towarzystwa Gospodarczego Polskie Elektrownie. Profesor zwyczajny w Instytucie Techniki Ciepl- Automatyki Politechniki Gdańskiej. Specja- m.in. jako dyrektor zarządzający ds. obsługi Absolwent Politechniki Warszawskiej oraz MBA na Akade- nej Politechniki Śląskiej, gdzie utworzył zespół lista ds. energetyki kompleksowej, łączą- prawnej, a następnie ds. negocjacji. Odpo- mii im. Leona Koźmińskiego. Od 30 lat zawodowo związany badawczy kompleksowo podejmujący proble- cej w sobie elektroenergetykę, ciepłownic- wiadał m.in. za prawne aspekty wydzielenia z energetyką warszawską. matykę energetyki gazowej i inżynierii gazowni- two i gazownictwo. Pasją naukową Profesora jest rozwój energetyki i wykorzystywanie jej możliwości do stymu- operatora systemu przesyłowego, restrukturyzację zadłużenia, wykup euroobligacji i wprowadzenie spółki na Giełdę Jerzy Loch czej. Obszar zainteresowań naukowych obejmuje między innymi analizy techniczne i ekonomiczne układów lowania rozwoju gospodarki. Dyrektor Centrum Tech- Papierów Wartościowych. Od 2007 roku członek Zarządu, Redaktor naczelny Zeszytu Naukowo energetyki gazowej oraz cieplnych procesów przemysłowych, nologii Energetycznych Węzła Innowacyjnych Technolo- a następnie wiceprezes BOT Górnictwo i Energetyka, od- Technicznego CGE. 10 lat doświadcze- zagadnienia wymiany ciepła i energetycznego zaopatrzenia gii Politechniki Gdańskiej, członek Komitetu Problemów powiedzialny za strategię i integrację Grupy Kapitałowej nia w dziennikarstwie i działalności wy- budynków. Prowadzi intensywne działania w zakresie wdra- Energetyki Polskiej Akademii Nauk. Jest absolwentem BOT. Od 14 czerwca 2013 roku wiceprezes Zarządu PGNiG, dawniczej oraz 25 lat w zarządzaniu, w tym żania technologii rozproszonych kogeneracyjnych układów Wydziału Elektrycznego Politechniki Gdańskiej (1977 r.) a w okresie lipiec grudzień 2013 wykonywał obowiązki pre- 10 w energetyce: wiceprezes zarządu, na- energetycznych głównie w oparciu o paliwa gazowe. oraz Wydziału Ekonomiki Produkcji Uniwersytetu Gdańskiego (1982 r.). Ukończył również studia specjalistyczne zesa. Był przewodniczącym lub członkiem wielu rad nadzorczych, m.in. elektrowni Turów i elektrowni Bełchatów, Europol stępnie dyrektor biura w PSE Operator. Obecnie w PGNiG TERMIKA. Autor kilkuset artykułów, książki Jak zostać mi- Andrzej Zieliński w zakresie polityki i efektywności energetycznej w USA, Gaz SA, Gas Trading SA, a także szefem Rady Dyrektorów strzem w biznesie oraz współautor książki Grupy Kapi- Profesor zwyczajny w Katedrze Inżynierii Mate- uzyskując w roku 1996 Certificate of the Institute for Young PGNiG Upstream International. tałowe w Polsce. Absolwent zarządzania WSE Katowice riałowej i Spajania na Wydziale Mechanicznym Investigators in Energy Efficiency Berkeley/Washinghton DC. Od ponad 30 lat związany z Politechniką Gdańską, Tomasz Dobski oraz studiów podyplomowych: finanse (SGH), prawo spółek (SGH) i energetyka (Politechnika Warszawska). Członek w Politechnice Gdańskiej i dyrektor Centrum Zaawansowanych Materiałów Węzła Innowa- w tym w latach jako jej prorektor, praco- Profesor zwyczajnym w Katedrze Techni- Komitetu ds. Polityki Klimatyczno Energetycznej Krajowej cyjnych Technologii. Doktor nauk chemicznych wał równolegle przez wiele lat w przemyśle na stano- ki Cieplnej w Politechnice Poznańskiej (La- Izby Gospodarczej. i doktor habilitowanym nauk technicznych. Autor 265 publikacji wiskach kierowniczych, budując obiekty energetyczne w kraju i za granicą. Jest wiceprezesem Zarządu boratorium Technologii Gazowych). Praca dyplomowa projekt stacji sprężania gazu Józef Paska i pięciu patentów oraz przeszło 100 prac badawczych, rozwojowych i ekspertyz, m.in. z zakresu materiałoznawstwa, degradacji, polskiej afiliacji International Association for Energy z napędem za pomocą turbin gazowych. Studia Profesor zwyczajny w Instytucie Elektroenerge- pękania i niszczenia metali, biomateriałów, technik przeciwkorozyj- Economics (USA) oraz członkiem rad programowych podyplomowe w Politechnice Warszawskiej z technologii ją- tyki, na Wydziale Elektrycznym Politechniki War- nych, materiałów dla alloplastyki i kardiochirurgii, tworzyw sztucz- renomowanych czasopism naukowych, m.in.,,the In- drowych. Doktorat: Emisja NOx przy spalaniu gazów ziemnych szawskiej i kierownikiem Zakładu Elektrowni nych, doboru materiałów konstrukcyjnych, nanotechnologii, tech- ternational Journal of Power and Energy Systems w zaazotowanych. Staże: w Uniwersytecie Kalifornijskim, Gaz Gospodarki Elektroenergetycznej. Członek rad nologii warstw i powłok oraz ochrony środowiska. Liczne staże Calgary w Kanadzie;,,Rynek Energii ; Energetyka. W latach zasiadał w Komitecie ds. Energii Elektrycznej Europejskiej Organizacji Pracodawców Sektora Publicznego CEEP w Brukseli jako przedstawiciel Konfederacji Pracodawców Energetyki Polskiej. Jest doradcą Prezydenta Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej ds. Energetyki. Warme Instytut Essen, Paul Scherrer Instytut Szwajcaria, Politechnice w Sztokholmie oraz visiting profesor w Politechnice w Monachium. Wizyty studialne w przemyśle: Japonii, Niemiec i Szwajcarii. Prawie 40 lat współpracy z polskim przemysłem gazowniczym, wiele konstrukcji dobrze pracujących w przemyśle. Konstruktor lub współkonstruktor ponad 150 typów palników gazowych, ok. 40 typów kotłów gazowych, komór ZDJĘCIA: WALDEMAR KOMPAŁA/FOTORZEPA programowych czasopism Elektroinstalator i Energetyka ; członek Prezydium Komitetu Problemów Energetyki PAN (w kadencji ); od Przewodniczący Komitetu Energetyki Jądrowej SEP. Autor ponad 270 artykułów i referatów oraz 12 monografii i podręczników akademickich z zakresu elektroenergetyki. Zajmuje się też ekonomiką źródeł rozproszonych. naukowe w USA, RFN i Francji (łącznie ok. 5 lat). Doświadczenie przemysłowe w obszarach: projektowania, konstruowania oraz eksploatacji obiektów i rurociągów przemysłowych, kruchości wodorowej i korozji. Współpraca z kilkudziesięcioma przedsiębiorstwami, w tym zagranicznymi. Biegła znajomość języka angielskiego, niemieckiego i francuskiego. Bieżące kontakty z ponad 30 uczelniami, instytutami i przedsiębiorstwami zagranicznymi.

5 spis 22 CIEPŁOWNICTWO PROF. WALDEMAR KAMRAT, POLITECHNIKA GDAŃSKA Współczesne układy skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła WYDARZENIA 30 DR TOMASZ SURMA, ANDRZEJ RUBCZYŃSKI Mechanizmy wsparcia wysokosprawnej kogeneracji w krajach Unii Europejskiej PROF. JERZY BUZEK To fantastyczne źródło energii i szansa na zyskanie konkurencyjności JERZY LOCH, KAROL MANYS Nie ma ukrytego scenariusza rozmowa z Andrzejem Czerwińskim, przewodniczącym sejmowej podkomisji ds. energetyki AGNIESZKA CHILMON Ograniczanie emisji gazów cieplarnianych oczami prawnika, kogeneracja potrzebuje wsparcia PROF. JÓZEF PASKA, POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wsparcie dla rozproszonych źródeł energii w Polsce odnawialne źródła energii. Ile daje wola polityczna PROF. TOMASZ DOBSKI, POLITECHNIKA POZNAŃSKA Kogeneracja sposób na zwiększenie efektywności generacji energii elektrycznej i ciepła w oparciu o zasilanie paliwami gazowymi PROF. WŁADYSŁAW MIELCZARSKI, POLITECHNIKA ŁÓDZKA Perspektywy dla kogeneracji. Realizacja założeń Polityki Energetycznej 2030 jest mało prawdopodobna, ale to nie oznacza, że nie ma perspektyw rozwoju PROF. JANUSZ SKOREK, POLITECHNIKA ŚLĄSKA Wysokoefektywne układy kogeneracji gazowej jak to się robi na świecie 8 9

6 spis ELEKTROENERGETYKA 70 WORLD ENERGY OUTLOOK 2013 Streszczenie raportu Międzynarodowej Agencji Energetycznej GAZOWNICTWO MACIEJ BANDO W kierunku konkurencyjnego rynku gazu głos wiceprezesa Urzędu Regulacji Energetyki STEFAN ZARAŚ, JERZY LOCH Stalowa Wola, Pruszków, Żerań, Siekierki inwestycje kogeneracji gazowej PGNiG Termika PROF. KRZYSZTOF ŻMIJEWSKI, POLITECHNIKA WARSZAWSKA Polityka energetyczna jako element strategii gospodarczej Polski jednostronne analizy relacji polityki energetycznej i gospodarczej DR BOLESŁAW JANKOWSKI Analizy i wspomaganie decyzji w sprawach polityki klimatyczno-energetycznej. Przegląd prac EnergSys w latach MAREK SAMOTYJ Portfel energetyczny USA w 2015 roku co mają w planach liderzy amerykańskiego przemysłu elektroenergetycznego? 88 DR MAGDALENA WASILUK HASSA Elektroenergetyka i telekomunikacja coraz bliżej siebie o współpracy infrastruktury elektroenergetycznej i telekomunikacyjnej

7 ZDJĘCIE: 123RF WYDARZENIA

8 WYDARZENIA WYDARZENIA Kogeneracja to fantastyczne źródło energii Kogenerację nazwałbym fantastycznym źródłem energii. Przy okazji produkcji prądu otrzymujemy również ciepło, a także możemy uzyskiwać produkty chemiczne. To spore pole do zagospodarowania i szansa na zyskanie konkurencyjności uważa Jerzy Buzek. Jak pogodzić ze sobą coś, co wydaje się niemożliwe do pogodzenia, a mianowicie: jak zaspokoić cele, jeśli chodzi o redukcję emisji stawiane nam przez Unię, a równo- cześnie doprowadzić do tego, by ceny energii były na poziomie akceptowalnym przez odbiorców i żebyśmy przy tym wykorzystywali nasze zasoby naturalne przede wszystkim węgiel? Odpowiem w ten sposób: nie należy wprowadzać ograniczeń na rodzime źródła energii to przede wszystkim. Obostrzenia chociażby z zakresu ochrony środowiska, które obecnie obo- wiązują, uważam za wystarczające. To daje nam np. szanse na to, by sprawdzić, czy gaz z łupków jest w Polsce w takiej ilości, że jego wydobycie i produkcja są opłacalne. Druga sprawa. Nie możemy mylić celów i środków, które do celu prowadzą. A mianowicie nie możemy mówić w Unii Eu- ropejskiej o gospodarce niskowęglowej czy o eliminacji węgla. My, jako kraje UE, mamy eliminować emisje, które powstają w trakcie spalania węgla. To jest naszym celem. Jeśli więc wprowadzimy czyste technologie węglowe, bezemisyjne, albo które nie powodują zagrożenia dla zdrowia i śro- Korzystajmy z kogeneracji. W ten sposób ograniczymy emisję CO 2 aż o połowę. dowiska, bo emitują niewiele CO 2, to sprawa będzie rozwiązana. Apeluję więc, byśmy wykorzystywali węgiel, ale opierając się na nowych technologiach. Owszem, trzeba przeznaczyć na ten cel trochę środków, ale da się to zrobić, byle tylko współpracować w skali europejskiej i wtedy efekt dla gospodarki polskiej i europejskiej może być bardzo dobry. Mówiąc o ograniczaniu emisji i wykorzystaniu węgla, nie możemy jednak zapomnieć o jego efektywnej eksploatacji. Taką technologią jest znana i stosowana od lat w Polsce produkcja energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu. Kogenerację nazwałbym fantastycznym źródłem energii. Przy okazji produkcji prądu otrzymujemy również ciepło, a także możemy uzyskiwać produkty chemiczne. Tutaj jest także spore pole do zagospodarowania i szansa na zyskanie konkurencyjności. Produkując z węgla energię, przy obecnej sprawności bloków energetycznych wynoszącej ok. 30%, doskonale widać, że marnujemy ok. 70%. W przypadku nowoczesnych elektrowni sprawność jest oczywiście wyższa, ale jeśli możemy produkować równolegle prąd, ciepło i jeszcze chemikalia, np. gaz ziemny w czasie zgazowania, to możemy osiągnąć sprawność powyżej 80%! Zróbmy to i korzystajmy z kogeneracji. W ten sposób, można powiedzieć automatyczny, ograniczymy emisję CO 2 aż o połowę. A do tego tam, gdzie będziemy przy produkcji energii elektrycznej stosowali kogenerację, możemy uzyskać konkurencyjność na rynku europejskim, jeśli chodzi o produkcję energii elektrycznej. Trzeba robić wszystko, aby gospodarka oparta na węglu była równocześnie gospodarką o małej emisji. Stawiajmy na to również w skali całej UE, tym bardziej że UE jest gotowa zapłacić za opracowanie tego typu instalacji, technologii. Jeśli więc chcemy chronić klimat i globalnie zmniejszać emisję, to musimy dostarczyć takie technologie. ROZMAWIAŁ: WŁODZIMIERZ WŁOCH ZDJĘCIA: ANDRZEJ STAWIŃSKI/REPORTER, MATERIAŁY PRASOWE Jerzy Buzek podczas zeszłorocznego EKG Tematyka kogeneracji jako narzędzia ochrony klimatu będzie szerzej omawiana podczas tegorocznego Europejskiego Kongresu Gospodarczego, który odbędzie się w Katowicach między 7 a 9 maja. Swoje stanowisko w tym zakresie będzie tam również przedstawiać PGNiG Termika

9 Andrzej Czerwiński, szef Podkomisji Stałej ds. Energetyki WYDARZENIA WYDARZENIA Nie ma ukrytego scenariusza. Wiele osób komentuje, że pieniądze, które mogłyby iść na wsparcie kogeneracji, trafiają do energetyki tradycyjnej. Dostrzega Pan konflikt interesów pomiędzy kogeneracją a dużymi elektrowniami? Na rynku zawsze istnieje jakiś konflikt interesów. Tego się nie Na razie załatwiamy doraźne problemy. I natychmiast po uregulowaniu bieżących problemów chcemy zacząć dyskusję, co będzie dalej. Nie jesteśmy pod ścianą więc być może to będzie już zadanie dla kolejnego parlamentu, ale sama dyskusja się musi rozpocząć. Pewnych rzeczy nie da się forsować przed Dyskusja o kogeneracji da uniknąć. A wszystko, co tylko jest w jakikolwiek sposób regulowane, ten konflikt nasila. A naszym zadaniem jest takie patrzenie, by każdy, kto cokolwiek wnosi do puli ograniczania wyborami ponieważ wtedy przepychanki polityczne biorą górę nad merytoryczną dyskusją. Z trójpakiem też byliśmy gotowi w 2011 roku, ale wtedy w pełni świadomie podjęliśmy decyzję, dopiero się zacznie emisji, mógł funkcjonować na rynku. Generalnie jeśli chodzi o osiągnięcie celu unijnego, powinniśmy wspierać mniejszych, rozproszonych producentów energii, ponieważ to ma wpływ na wydatki dotyczące systemu przesyłowego. Poza tym dużych że odłożymy to na później, by nie ulegać wyborczym emocjom. Czyli w tej kadencji chcecie rozpocząć dyskusję, by po wyborach ją zamknąć? Sejm kończy pracę nad propozycjami rządu w sprawie tzw. dużego trójpaku. Jaki jest stan prac? Szczególnie interesuje nas oczywiście nowy system wsparcia dla jednostek kogeneracyjnych. Trójpak to pewne hasło, które kryje w sobie prawo energetyczne, prawo gazowe oraz ustawę o odnawialnych źródłach energii. Od 2011 r. prace były prowadzone dość intensywnie, a owocem było uchwalenie tzw. małego trójpaku, w którym chodziło o dostosowanie polskiego prawa do wymogów UE, choć pojawiły się w nim też inne istotne elementy rynku energetycznego. Aktualny stan prac jest taki, że ustawa o odnawialnych źródłach energii jest przedmiotem prac rządu i mam nadzieję, że w kwietniu trafi do laski marszałkowskiej. Jeśli chodzi o Prawo energetyczne, to Sejm 14 marca przyjął nowelizację dotychczas obowiązującej ustawy. Wprowadza ona wsparcie dla kogeneracji. Wejdzie w życie najprawdopodobniej od 1 maja. Ale wsparcie będzie obowiązywało tylko do 2018 roku. To za krótko, by zachęcić do decyzji inwestycyjnych. Mieliśmy do wyboru: dać wsparcie kogeneracji szybko, choć może nie w pełni satysfakcjonujące, i potem kontynuować prace nad rozwiązaniem kompleksowym, albo dalej prowadzić dyskusje, czekając na ideał. Wybraliśmy to pierwsze. Od półtora roku jest w Sejmie wola, by od 2018 roku kogeneracja została objęta wsparciem z wykorzystaniem wielu mechanizmów wzajemnie się uzupełniających. Do tego czasu powstało rozwiązanie przejściowe na 4,5 roku. Jak Pan przewiduje, kiedy całość przepisów składających się na trójpak może wejść w życie? W tym roku, bo musimy pamiętać, że przepisy wymagają jeszcze notyfikacji w Brukseli. Wróćmy do kogeneracji. W ustawie obniżono dolny próg opłaty zastępczej o jedną trzecią, z 15 do 5%, to obniży wartość certyfikatów. Z obcięciem mamy do czynienia, gdy komuś coś się zabiera. A tu nikt nikomu niczego nie zabiera. Maksymalny próg pozostał na dotychczasowym poziomie 30%. Zdajemy się na fachowość i obiektywizm Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który będzie z bliska obserwował rynek. Proszę pamiętać, że to pewien kompromis między trzema stronami: producentem, który oczywiście nie może dokładać do interesu, odbiorcą ciepła, bo on nie może pokrywać wszelkich kosztów, i stroną trzecią zapisami umów międzynarodowych, które podpisaliśmy i musimy respektować. Ja oczywiście rozumiem stanowisko branży kogeneracyjnej, która mówi o cięciu. Ale proszę mi wierzyć, tu nie ma żadnego ukrytego scenariusza, no i pamiętajmy, że nadrzędnym interesem musi być interes odbiorców ciepła. Nie w momencie, gdy mamy tak drogie paliwo. Mówię o teoretycznej możliwości. Wsparcie wprowadzamy m.in. właśnie po to, by zachęcić do gazu. Wysokość zachęty nie jest głównym problemem. Być może potrzebna jest większa elastyczność stawek, a decyzja o ich wysokości byłaby w rękach URE. Państwo dostrzega, że rozwój kogeneracji leży w jego interesie? Oczywiście. Choćby dlatego, że mamy zobowiązania dotyczące redukcji emisji, o których mówiłem, a z których chcemy się jako państwo wywiązać. Ale najmniejszym możliwym kosztem. Premier powtarzał to wielokrotnie. Nie chcemy przy tym, by płacił za to odbiorca. Nie chcemy też obciążać budżetu. Bo co to jest budżet? To jest obciążenie obywatela. I tam się zawsze odbywa coś kosztem czegoś. ZDJĘCIA: ROBERT GARDZIŃSKI/FOTORZEPA jest może niewielu, ale mają potężne wpływy, a mali producenci sami się nie obronią, bo nie mają takich możliwości sprawczych. Ciepło to temat, który nie jest tak szeroko dyskutowany publicznie, bo nie jest tak nośny jak energetyka, choć nie mniej istotny. Uważam, że ci gracze tego segmentu, którzy są sprawni, bez problemu się obronią. Jedno jest pewne po stronie ciepłowników zawsze są odbiorcy ciepła. Ale my w parlamencie chcemy reprezentować odbiorców ciepła. Czy nie powinniśmy bardziej pokazywać, że kogeneracja to też ochrona klimatu? Jeśli na gazie można uzyskać 85% sprawności, to znaczy, że z jednej jednostki wyciska się dużo więcej. Ale jeśli z gazu wyciska się więcej, to naturalną konsekwencją jest, że to powinno być tańsze. A więc po co tak duże wsparcie? To się powinno zamknąć wynikiem ekonomicznym. Gdyby ceny gazu były rynkowe. A nie są. To po co rozwijać coś, co nie jest rynkowe? Trzeba się koncentrować na tym, by zbijać cenę gazu, i to właśnie robimy. Za chwilę będziemy mieć przecież gazoport i gaz łupkowy. W perspektywie to jest ważniejsze. Chcę powiedzieć tyle, że dyskusja o ciepłownictwie się dopiero zaczyna. Rozumiem, że tak naprawdę chce pan powiedzieć, że kogeneracja nie powinna liczyć na wsparcie finansowe ze strony państwa? Do 2018 roku mamy zaciągnięte pewne zobowiązania i one będą realizowane. Moim zdaniem już teraz powinniśmy podjąć rzetelną dyskusję, co będzie dalej. Jeśli po 2018 roku nie powstanie nowy system wsparcia, może to zagrozić niektórym elektrociepłowniom. Taka jest perspektywa. Trudnych ustaw nie da się przeprowadzić szybko, bo to byłoby ze szkoda dla nich. Jeśli chodzi o ciepło, ciągle sobie zresztą zadaję pytania: po co regulować jego ceny? Lepiej byłoby to oddać samorządom. Nie jestem przekonany, że tu powinien działać centralnie regulowany system i czy nie lepiej byłoby, gdyby takie decyzje zapadały na poziomie samorządów, tak jak to jest np. z wodą albo ściekami. Pana zdaniem ciepło powinno zostać przekazane władzom lokalnym? Zastanawiam się nad tym. Być może to byłoby lepsze i wyzwoliło inicjatywy. A co Pan myśli o utworzeniu tzw. rynku mocy? To również dotyczy kogeneracji. Teoretycznie mogłoby to u nas funkcjonować. Jeśli wprowadzamy niestabilne źródła mocy, takie jak np. wiatraki, to w systemie muszą się również znaleźć źródła rezerwowe, których utrzymanie kosztuje. Bez względu na to, czy będzie to rodzaj giełdy, czy decyzje szefa URE, musimy znaleźć odpowiedź na pytanie, jak utrzymać to jak najmniejszym kosztem. W tej chwili nie stoimy nad żadną przepaścią braku mocy i wygląda na to, że dzięki uruchomieniu nowych źródeł nie staniemy. Musimy za to inwestować w sieci przesyłowe. Dla upewnienia się: rozumiemy, że obecny system traktujemy jako tymczasowy, a docelowy zostanie uruchomiony po 2018 roku. Zdążymy? Jestem przekonany, że tak właśnie będzie. ROZMAWIALI: JERZY LOCH, KAROL MANYS 16 17

10 WYDARZENIA WYDARZENIA Agnieszka Chilmon Unijna polityka klimatyczna związana z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych wymusza poszukiwania rozwiązań efektywnych energetycznie. Wysokosprawna kogeneracja idealnie wpisuje się w powyższą politykę, biorąc pod uwagę jej potencjał w zakresie oszczędności energii pierwotnej. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej [1] promuje skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła, w tym rozproszone wytwarzanie w jednostkach kogeneracyjnych o całkowitej znamionowej mocy cieplnej dostarczonej w paliwie wynoszącej mniej niż 20 MW. Dyrektywa nadto nakazuje państwom członkowskim stworzenie rynku kogeneracji przyjaznego inwestorom, jeśli dane państwo oceni pozytywnie potencjał wysokosprawnej kogeneracji. Kogeneracja została również ujęta w Polityce energetycznej Polski do 2030 r. [2] jako preferowana technologia przy budowie nowych mocy wytwórczych. Polityka energetyczna Polski zakłada również podwojenie produkcji energii w skojarzeniu do 2030 r. Istotnym elementem rozwoju rynku kogeneracji jest jego wsparcie. Produkcja energii w kogeneracji wymaga poniesienia przez wytwórców wysokich kosztów operacyjnych, w szczególności związanych z kosztami paliwa oraz sezonowością. UE uzależnia wszelkie dostępne wsparcie od tego, czy energia elektryczna wytwarzana i pochodząca z wysokosprawnej kogeneracji jest efektywnie wykorzystywana w celu osiągnięcia oszczędności energii pierwot- Kogeneracja potrzebuje wsparcia nej. Jednocześnie nie wskazuje, jakie systemy wsparcia mogą być stosowane, pozostawiając państwom członkowskim swobodę w ich określeniu. UE również sygnalizuje, iż wsparcie ze środków publicznych dla kogeneracji podlega w stosownych przypadkach zasadom dotyczącym pomocy państwa. Pomoc w tym zakresie, co do zasady, spotyka się z aprobatą Komisji Europejskiej. W Polsce aktualnie istnieje system wsparcia oparty na świadectwach kogeneracyjnych, zwanych potocznie fioletowymi certyfikatami, wydawanych dla jednostek kogeneracji opalanych metanem uwalnianym i ujmowanym przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego lub gazem uzyskiwanym z przetwarzania biomasy. W ramach tego systemu określony podmiot jest zobligowany uzyskać i przedstawić do umorzenia Prezesowi URE [3] świadectwo pochodzenia z kogeneracji lub uiścić na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej opłatę zastępczą. Świadectwa takie inkorporują prawa majątkowe, które powstają z chwilą zapisania świadectwa w odpowiednim rejestrze na koncie ewidencyjnym uprawnionego podmiotu, będącego członkiem takiego rejestru. Powstałe w ten sposób prawa majątkowe stanowią przedmiot obrotu, producent ciepła zaś uzyskuje dodatkowe środki pieniężne na wytwarzanie energii. System wsparcia fioletowymi certyfikatami ma jednak ograniczone zastosowanie przez wzgląd na rodzaj paliwa używanego w procesie skojarzonego wytwarzania energii. Co istotne, od 1 stycznia 2013 r., wobec braku odpowiednich przepisów, wsparciem nie są objęte jednostki opala- ne paliwami gazowymi oraz jednostki o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej źródła poniżej 1 MW, jak również jednostki opalane innym rodzajem paliwa, w tym węglem kamiennym i brunatnym. Dzieje się tak, albowiem na podstawie istniejących przepisów Prawa energetycznego [4] Prezes URE jest zobowiązany wydawać tzw. żółte i czerwone świadectwa pochodzenia z kogeneracji, natomiast nie posiada regulacji, które szczegółowo określałyby sposób obliczenia danych podanych we wniosku o wydanie świadectwa oraz zakres obowiązku potwierdzania danych. Świadectwo takie nie podlega umorzeniu, a tym samym wytwórca ciepła nie otrzymuje wsparcia. Powyższe zauważył polski ustawodawca, który obecnie pracuje nad przywróceniem systemu żółtych i czerwonych certyfikatów. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw [5], w przypadku zaprzestania wsparcia nie tylko rozwój kogeneracji staje się niemożliwy, ale pod znakiem zapytania pozostaje możliwość utrzymania obecnego poziomu wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji po 2016 r., kiedy zacznie obowiązywać dyrektywa o emisjach przemysłowych ( ) pozostawienie elektrociepłowni bez systemu wsparcia jest niezgodne z deklaracjami zawartymi w Polityce energetycznej Polski do 2030 r. ( ). Zgodnie z przywołanym projektem ustawy system wsparcia wysokosprawnej kogeneracji zostanie przywrócony na okres do 31 grudnia 2018 r. Zakres obowiązku przedstawienia do umorzenia zostaje uzależniony, podobnie jak poprzednio, od rodzaju wykorzystywanego paliwa oraz mocy danej jednostki kogeneracji. Planowane wsparcie żółtymi certyfikatami będzie wzrastać co roku o ok. 1 pkt proc., aż do poziomu 8% w roku Czerwone certyfikaty pozostaną jednakże na poziomie niezmienionym, wynoszącym 23,2% w każdym kolejnym roku. Jednocześnie ustawodawca wydłuża termin przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia z kogeneracji z 31 marca na 30 czerwca. Na uwagę zasługuje proponowany zapis, przewidujący brak możliwości rozliczenia żółtych i czerwonych certyfikatów wydanych dla energii elektrycznej przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (omawiany projekt ustawy). Innymi słowy, podmiot, który nabył takie certyfikaty w 2013 r. lub w latach ubiegłych, nie będzie mógł ich przedstawić do umorzenia w wykonaniu obowiązku za 2014 r. Zatem podmiot, który zakupił uprzednio taki certyfikat, najprawdopodobniej nie odzyska zainwestowanych środków. Co więcej, nie będzie można bankować świadectw, w tym fioletowych. Na potrzeby wykonania obowiązku za dany rok będzie można umorzyć wyłącznie certyfikaty, które zostały wydane dla energii wytworzonej w tym roku. Powyższe ma na celu ograniczenie nadpodaży świadectw na rynku. Należy zadać pytanie co się dzieje ze świadectwami wydanymi na skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Otóż proponuje się, aby świadectwo takie było uwzględniane przy rozliczaniu obowiązku za rok, w którym zostało wydane, zgodnie z prawomocnym orzeczeniem sądu. Przywołany projekt ustawy wprowadza także przepisy przejściowe, w świetle których do postępowań wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy dotychczasowe. W konsekwencji podmiot zobowiązany nie będzie mógł się powołać w szczególności na termin wykonania obowiązku do 30 czerwca. Wreszcie należy zwrócić uwagę, iż Senat zaproponował obniżenie dolnej granicy jednostkowej opłaty zastępczej do 5% średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym, co może przyczynić się do zmniejszenia wsparcia. Na uwagę zasługuje również fakt, iż system certyfikatów pokrywa jedynie koszty operacyjne związane z bieżącą działalnością istniejących instalacji kogeneracyjnych, nie pokrywa natomiast nakładów inwestycyjnych poniesionych przy budowie nowych mocy jednostek. Mając na względzie powyższe, polski ustawodawca powinien rozważyć wprowadzenie dodatkowego systemu wsparcia, wzorem innych państw członkowskich, opartego w szczególności na dopłatach do inwestycji. BIBLIOGRAFIA [1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz.U.UE.L ), której przepisy powinny być implementowane do polskiego porządku prawnego w terminie do dnia 5 czerwca [2] Dokument stanowiący załącznik do uchwały Rady Ministrów nr 202/2009 z dnia 10 listopada 2009 r. (MP z 2010 r., Nr 2, poz. 11). [3] Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. [4] Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU 2012, Nr 1059, j.t.). [5] Projekt ustawy z dnia 24 stycznia 2014 roku dostępny na stronie ADW. AGNIESZKA CHILMON Szef Departamentu Energetyki Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

11 ZDJĘCIE: 123RF CIEPŁOWNICTWO

12 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Współczesne układy skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła Rys. 1. Układ silnika gazowego dla systemu grzewczego wg [7]. Odbiór energii elektrycznej G Zasilanie gazem naturalnym Spaliny Odbiornik Wymiennik ciepła chłodzenia cylindrów i powietrza doładowania Chłodnica oleju smarnego Prof. Waldemar Kamrat niskich kosztach, dużej sprawności energetycznej i zaletach Uwagi ogólne środowiskowych wszędzie tam, gdzie jest dostępny gaz. Z reguły na świecie lokalne władze są odpowiedzialne za do- Współczesne technologie energetyczne odgrywają znaczą- stawy ciepła i energii elektrycznej dla swoich mieszkańców. cą rolę w systemach zaopatrzenia w energię, przy czym jest Elektrociepłownie czystej energii PEP (ang. Pure Energy Plant) istotna opłacalność, która zależy od wielu czynników rozmaitej zapewniają równoczesną dostawę ciepła i energii elektrycznej Rys. 2. Układ energetyczny z wykorzystaniem silnika gazowego w układzie PECC wg [7]. natury. Niektóre z nich (zwłaszcza dotyczące charakterystyk w najbardziej wydajny sposób w obecnym czasie [7]. Współ- urządzeń i warunków pracy źródła) nie odgrywają znaczącej czesne elektrociepłownie PEP wytwarzają równocześnie ciepło roli, inne mogą być przyjmowane dowolnie, a jeszcze inne wynikają z określonej sytuacji lokalnej oraz sytuacji ekonomicznej kraju i wywierają istotny wpływ na opłacalność stosowania i energię elektryczną prawie w równych ilościach. Oznacza to dostawę dwukrotnie większej energii w porównaniu z konwencjonalną ciepłownią opalaną węglem, przy tym samym pozio- Walczak G wybranego układu energetycznego [7, 8]. W niniejszym artykule zwięźle opisano nowoczesne techno- mie dostawy ciepła. Całkowita sprawność PEP wytwarzającej energię elektryczną i ciepło zależy od temperatury wody po- Turbina parowa logie skojarzonego wytwarzania energii. Z uwagi na fakt, że w powszechnie dostępnej literaturze są przedstawiane i opisywane dokładnie układy konwencjonalne i klasyczne, w ni- wrotnej z systemu grzewczego. Im niższa temperatura wody powrotnej, tym wyższa sprawność [7]. W niektórych krajach europejskich, gdzie temperatura wody Zasilanie gazem naturalnym Zbiornik wody zasilającej Kondensator pary niejszej pracy zaprezentowano wyłącznie stosunkowo nowoczesne układy wytwarzania energii mniejszej skali. Szczególną uwagę poświęcono takim technologiom i układom energetycznym, których charakterystyki są rozproszone powrotnej standardowo wynosi 40 o C, sprawność elektrociepłowni PEP osiąga 90%. W krajach Europy Środkowej, gdzie tradycyjnie temperatura wody dostarczanej do sieci i wody powrotnej jest wyższa, całkowita sprawność wynosi ok. 85% Odbiór energii elektrycznej Kocioł ogrzewany spalinami Spaliny w wielu materiałach źródłowych i nie zawsze są łatwo dostępne szerszemu gronu czytelników. Z drugiej strony z oczywistych względów w pracy przedstawiono wyłącznie zwięzłe opisy technologii wytwarzania energii. Układy skojarzone bloków silnikowych i turbinowych Układy energetyczne z wykorzystaniem silników gazowych (por. tablica 1). Układ silnika gazowego (typoszereg V25 SG) dla systemu grzewczego przedstawiono na rys. 1, przy czym możliwe są tutaj konfiguracje: 2 x W12V25 SG, 3 x W16V25 SG [7, 11]. Powyższe układy charakteryzują się następującymi danymi technicznymi, jak zestawiono w tablicy 1. W celu polepszenia ekonomiki wytwarzania energii silniki gazowe mogą być włączone do klasycznych układów z turbiną parową. Poprawia to G Wymiennik ciepła chłodzenia cylindrów i powietrza doładowania Chłodnica oleju smarnego i małych turbin dają możliwości efektywnych rozwiązań przy sprawność z 40% do 44% w przypadkach, gdy kombinowa

13 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Tablica 1. Dane techniczne silników gazowych wg [7, 11]. Konfiguracja układu 2 x W12V25 SG 3 x W16V25 SG moc elektryczna [kw] moc cieplna w gorącej wodzie [kw] sprawność całkowita [%] temp. wody zasilającej [ o C] temp. wody powrotnej [ o C] Tablica 2. Dane techniczne układu PECC wg [11]. Konfiguracja układu 4 x W16V25 SG (cztery gazowe jednostki z jedną wspólną turbiną parową) moc elektryczna [MW] 4 x 2,8 + 1,2 = 12,4 moc cieplna [MW] 12,4 ciśnienie pary [MPa] 1,0 temperatura 380 pary świeżej [ o C] wartość opałowa gazu [MJ/Nm 3 ] przepływ paliwa [Nm 3 /h] x 2800 zapotrzebowanie 2,1 paliwa [kg/s] NOx 0,9 CO 1,8 NMHC 0,9 sprawność 43 wytwarzania energii elektrycznej [%] sprawność układu [%] 86 ne cykle systemu energii PECC (ang. Pure Energy Combined Cycles) są używane wyłącznie do wytwarzania energii elektrycznej. Dla układów PECC stosunek między energią elektryczną a ciepłem ulega podwyższeniu. Układ taki przedstawiono na rys. 2, a ogólną specyfikację techniczną zestawiono w tablicy 2. Dla przemysłu są możliwe do zastosowania także układy ogrzewane gazami wydechowymi silnika gazowego produkujące parę i wodę gorącą. Ogólny schemat powyższego układu przedstawiono na rys. 3, a główne dane techniczne zestawiono w tablicy 3. Przydatne również (szczególnie dla lokalnej energetyki) w postaci źródeł rozproszonych wytwarzania energii mogą okazać się bloki z turbinami gazowymi małej mocy. Źródła rozproszone w postaci bloków skojarzonych z turbinami gazowymi i wodnymi kotłami odzyskującymi ciepło ze spalin turbiny gazowej są interesującą alternatywą nie tylko dla technologii węglowych, ale także dla bloków z gazowymi silnikami Diesla [2]. Aktualnie są dostępne bloki z turbinami gazowymi już od mocy rzędu kilkuset kw. W przypadku elektrociepłowni przemysłowych pokrywających zapotrzebowanie nie tylko na ciepło dla celów grzewczych, ale także na ciepło technologiczne w postaci pary wodnej, dominują bloki z turbinami gazowymi, gdyż takie układy zapewniają lepsze parametry pracy. Powyższe układy są szerzej scharakteryzowane w pracach [6, 7], natomiast na rys. 4, 5 przedstawiono jedynie schematy niektórych układów, które mogą być zastosowane na lokalnym rynku energii lub w energetyce przemysłowej. W układzie technologicznym elektrociepłowni turbogazowej przedstawionym na rys. 4 spaliny z komory spalania KS (odpływające z turbiny gazowej TG) płyną przez wymiennik ciepła W. W powyższym układzie (rys. 5) spaliny z komory spalania KS, po przepływie przez turbinę gazową TG są kierowane do kotła odzyskowego KO, gdzie w procesie technologicznym jest wytwarzana para przemysłowa i woda grzewcza. Skojarzenie takich procesów znacząco skraca łańcuch przemian termodynamicznych, zmniejsza straty energii poprzez wyeliminowanie niektórych przemian, redukuje nakłady inwestycyjne na zbędne urządzenia i zmniejsza koszty eksploatacji [6, 7, 9]. Dla lokalnej gospodarki energetycznej obiecującym układem może okazać się układ trigeneracyjny obejmujący skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej, ciepła i chłodu sieciowego, którym jest najczęściej woda lodowa o temperaturze 5 7 o C. Odbiorcami czynnika ziębiącego (chłodu sieciowego) są przede wszystkim urzędy, szkoły, szpitale, budynki użyteczności publicznej, przemysł lokalny, handel a nawet indywidualni odbiorcy komunalni. Uwzględniając przesunięcie w skali roku pomiędzy zapotrzebowaniem na ciepło grzejne (sezon ogrzewczy) oraz chłód sieciowy (maksimum zapotrzebowania w miesiącach letnich), w dużych aglomeracjach miejskich zasilanych z elektrociepłowni występują warunki do skojarzenia procesów wytwarzania ciepła grzejnego, chłodu i energii elektrycznej. Zwolnione moce cieplne w okresach letnich mogą być wykorzystane np. do zasilania warników ziębiarek absorpcyjnych, z których woda wypływająca o temperaturze 70 o C może służyć do przygotowania ciepłej wody użytkowej. Poprawia to stopień skojarzenia oraz efektywność ekonomiczną wytwarzania energii. Wariantów tego typu układów może być wiele i stanowią one indywidualną cechę, którą rozwiązuje się dla konkretnych warunków lokalnych. Uwzględniają one z jednej strony strukturę technologiczną źródła ciepła, a z drugiej wielkość zapotrzebowania na nośniki energetyczne [5, 10]. Przykładowy układ trigeneracyjny przedstawiono na rys. 6. Układy ogniw paliwowych Przyszłościową technologią wytwarzania energii mogą się okazać ogniwa paliwowe. Ogniwa paliwowe stanowią typowe źródło generowania czystej energii elektrycznej u odbiorców. Rys. 3. Przemysłowy układ energetyczny pary i gorącej wody z wykorzystaniem ciepła odpadowego wg [7]. Odbiór energii elektrycznej G Rys. 4. Uproszczony schemat elektrociepłowni turbogazowej. S Zasilanie gazem naturalnym KS TG W G Kocioł ogrzewany spalinami Walczak Wymiennik ciepła Zbiornik wody zasilającej Wymiennik ciepła chłodzenia cylindrów i powietrza doładowania Chłodnica oleju smarnego Odbiornik Spaliny Odbiornik Rys. 5. Uproszczony schemat elektrociepłowni przemysłowej. S KS TG K O G Para technologiczna Woda grzewcza 24 25

14 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Tablica 3. Główne dane techniczne dla przemysłowego układu energetycznego wg [11]. Konfiguracja układu 1 x W12V25 SG 2 x W16V25 SG moc [MW] 2,1 5 6 wydajność układu [t/h] 1,8 4 8 moc cieplna w parze [MW] 1,2 3 1 moc cieplna w wodzie gorącej [MW] 1,5 3 9 Sprawność [%]: wytw. energii elektrycznej wytw. pary wytw. wody gorącej Straty [%] Ocenia się, że będą one stosowane przede wszystkim w budynkach przemysłowych, hotelach, szpitalach i obiektach użyteczności publicznej. Poza tym ogniwa stanowią jednocześnie źródła ciepła, które mogą być wykorzystywane tak, jak ma to miejsce w gospodarce skojarzonej [5]. Ogniwo paliwowe to czysty i nieemitujący hałasu generator energetyczny, przydatny do wytwarzania energii w miejscu odbioru. Charakterystyka urządzenia stwarza przedsiębiorstwom energetycznym możliwości nowego rodzaju działania. Energia pochodząca z ogniw paliwowych umożliwia zaspokojenie potrzeb na czystą energię bez rozbudowy linii przesyłowej i rozdzielczej [5, 7]. Najczęściej spotykane ogniwa paliwowe to układy z kwasem fosforowym. Zawierają one wszystkie składniki niezbędne do przekształcania gazu ziemnego w energię elektryczną oraz energię cieplną. Parametry wytwarzanego ciepła są wystarczające do wykorzystania komunalnego w postaci ciepłej wody lub ciepła do ogrzania pomieszczeń. Obecnie znajdują szersze zastosowanie następujące typy ogniw paliwowych [7]: fosforo kwasowe (PACF), węglanowe (MCFC), ze stałym utleniaczem (SOFC). Ogniwa te różnią się sprawnością i temperaturą przebiegu reakcji elektrochemicznej. Najwyższą sprawność dochodzącą do 60% można uzyskać, stosując ogniwa typu MCFC, a najwyższą temperaturę czynnika (ok. 95 o C) dają ogniwa typu SOFC. Mogą więc być stosowane w cyklach kombinowanych z turbiną parową lub w gospodarce skojarzonej, wymagającej wysokich parametrów odbieranego ciepła [7]. Układ technologiczny z ogniwami PAFC pokazano na rys. 7, a główne parametry techniczne i eksploatacyjne przedstawiono w tablicy 4 [4]. Powietrze z otoczenia jest sprężane w dwustopniowej sprężarce do ciśnienia 0,84 MPa i chłodzone w chłodnicy międzystopniowej do temperatury 193 o C. Większa część sprężonego powietrza jest wykorzystywana na katodzie ogniwa paliwowego, a reszta jest odseparowana w komorze spalania reformera. Zużyty utleniacz wlatuje do rekuperacyjnego wymiennika ciepła przed wejściem do chłodnicy (co pozwala na usunięcie wilgoci, która jest wtórnie użyta w obiegu), natomiast osuszony strumień jest ponownie podgrzewany oraz mieszany ze strumieniem powietrza wchodzącego do reformera i kierowany do komory spalania reformera. Strumień wylotowy z komory spalania reformera uczestniczy w przegrzewaniu wlatującego utleniacza i jest kierowany do pomocniczej komory spalania, gdzie jest wprowadzana niewielka ilość gazu ziemnego [7]. Część pary nasyconej wytworzonej w obiegu chłodzenia ogniwa paliwowego jest wykorzystywana do zaspokojenia potrzeb reformera. Strumień pary nasyconej w ilości 3,8 t/h pod ciśnieniem 1,24 MPa jest dostępny dla innych zastosowań [7]. Układ ogniw paliwowych ze stopionym węglanem (MCFC) zasilany gazem ziemnym dla elektrowni o mocy 3 MW zaprezentowano na rys. 8 [4, 7]. Gaz ziemny jest oczyszczany ze związków siarki w instalacji oczyszczania paliwa. Para jest dodawana do strumienia niezreformowanego paliwa przed dostarczeniem jej do ogniwa paliwowego, gdzie następuje wewnętrzne reformowanie. Paliwo reaguje elektrochemicznie z utleniaczem w ogniwach paliwowych, wytwarzając moc 3 MW prądu stałego [4]. Parametry układu MCFC z wewnętrznym reformowaniem przedstawiono w tablicy 5. Układ ciśnieniowych ogniw ze stałym tlenkiem (SOFC) o mocy 4,5 MW zasilany gazem ziemnym zaprezentowano na rys. 9. Gaz ziemny dostarczany do obiegu zawiera objętościowo 95% CH4, 2,5% C2H6, 1% CO 2 i 1,5% N 2 wraz ze śladowymi ilościami związków siarki. Gorący odsiarczony strumień paliwa wlatuje do anod wysokociśnieniowych ogniw paliwowych w temperaturze 399 C i pod ciśnieniem 0,94 MPa. Paliwo wlatujące do niskociśnieniowych ogniw paliwowych ma parametry: 399 C i 0,31 MPa. Powietrze z otoczenia jest sprężane do 0,3 MPa i ogrzewane do temperatury 135 C, a następnie ochładzane do 27 C oraz sprężane ponownie do 0,89 MPa i (160 C), po czym podgrzewane do temperatury 555 C wlatuje do katody wysokociśnieniowego ogniwa paliwowego [7]. Gorące odsiarczone paliwo oraz sprężone powietrze są elektrochemicznie łączone w module wysokociśnieniowego ogniwa paliwowego przy stopniu wykorzystania paliwa i utleniacza odpowiednio na poziomie 78% i 20,3%. Moduł wysokociśnieniowych ogniw SOFC jest przewidziany do Rys. 6. Układ skojarzonej produkcji energii elektrycznej, ciepła i chłodu K wykorzystujący ziębiarkę absorpcyjną wg [5]. T 120C 60C WC AChW G 70C 320C OSC OSCh Rys. 7. Układ z ogniwami typu PAFC zasilany gazem ziemnym wg [2, 4]. Gaz ziemny Spaliny Silnik ekspansyjny Instalacja odsiarczania OC OCh Chłodnica kominowa lub chłodnica Powietrze Sprężarka Sprężarka powietrza Para do reformera Pomocnicza komora spalania Rys. 8. Układ oparty na ogniwach MCFC zasilany Gaz ziemny Woda gazem ziemnym wg [2]. Ciepło odpadowe lub spaliny Instalacja oczyszczania Wytwornica pary Powietrze Reformer HTSC LTSC Odzyskane paliwo gazowe Gazy spalinowe Czyste paliwo Para Gaz ziemny/para Ogniwa MCFC Zużyte paliwo H 2, CO 2, H 2 O Konwerter anodowy Sprężarka Do przegrzewacza pary PAFC A N O D A Katoda Anoda CECC K A T O D A Powietrze CO 2 Wlot do przedziału katody Chłodziwo Dmuchawa 26 27

15 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO pracy z napięciem 0,63 V/ogniwo. Zużyte strumienie paliwa i powietrza w układzie rurowych ogniw SOFC są spalane w module, którego ciepło jest wykorzystywane do pokrywania zapotrzebowania na nie w egzotermicznej reakcji w prereformerze. Większość procesów reformowania zachodzi wewnątrz rurowego ogniwa paliwowego. Generator pracujący na wspólnym wale z turbiną generuje moc 1,4 MW oddawaną do sieci prądu przemiennego, a spaliny, które mają temperaturę 649 C, są wykorzystywane do podgrzewania strumieni paliwa i utleniacza. Strumień spalin uzyskiwany na wyjściu obiegu opuszcza sekcję mocy (stos ogniw paliwowych) przy temperaturze 258 C. Parametry pracy układu wg [4, 7] zestawiono w tablicy 6. Układy wytwarzania energii oparte na ogniwach paliwowych są dynamicznie rozwijającą się i interesującą gałęzią energetyki. Jednakże rozwój ogniw paliwowych, jak każdej nowej technologii, jest związany z wysokimi nakładami i koniecznością finansowania badań naukowych. Ogniwa paliwowe jeszcze długo nie będą mogły skutecznie konkurować na rynku ze znacznie tańszymi technologiami wytwarzania energii elektrycznej, opartymi głównie na spalaniu węgla, aczkolwiek elektrownie wykorzystujące ogniwa paliwowe zapowiadają się bardzo obiecująco szczególnie w układach skojarzonych, zasilających niewielkie grupy odbiorców. Zakończenie Wprowadzenie nowoczesnych technologii wymagać będzie znaczących nakładów finansowych, warunkujących rozwój sektora energii. Nie ma i w najbliższych dziesięcioleciach nie będzie jednej dominującej technologii energetycznej w rozwoju bazy paliwowej dla sektora energetycznego należy być przygotowanym na umiejętność wykorzystania całego spektrum dostępnych i dobrze opanowanych rozwiązań technicznych: od czystej energetyki węglowej, poprzez rozwijającą się energetykę odnawialną, aż po energetykę jądrową. Wybór konkretnych rozwiązań inwestycyjnych będzie wynikał tylko i wyłącznie z rachunku ekonomicznego i wzajemnej konkurencji poszczególnych paliw i techno logii. Rozległy zakres tematyki dotyczącej polityki energetycznej, a w szczególności zagadnienia rozwoju w warunkach konkurencji podsektora wytwarzania energii, jest bardzo istotny z punktu widzenia programowania rozwoju gospodarczego kraju. Z tego względu należy dążyć do sukcesywnego wzbogacania i uszczegóławiania prognoz rozwoju energetyki z uwzględnieniem dotychczasowych doświadczeń oraz Tablica 4.Parametry pracy dla ogniw PAFC zasilanych gazem ziemnym wg [4, 7]. Parametry pracy Jednostka Wartość Napięcie na ogniwo V 0,76 Gęstość prądu ma/cm Liczba stosów - 12 Temperatura pracy ogniw oc 207 Ciśnienie wylotowe MPa 0,81 Ogólny wskaźnik % 86,2 wykorzystania paliwa Moc cieplna doprowadzona MJ/s 25,42 do układu Moc ogniw paliwowych brutto: Moc brutto DC MW 13,25 Straty na falowniku MW 0,4 Moc brutto AC MW 12,85 Potrzeby własne MW 0,54 Moc netto MW 12,31 Sprawność elektryczna % 46 Jednostkowe zużycie ciepła kj/kwh 6682 Tablica 5. Parametry układu MCFC zasilanego gazem ziemnym z wewnętrznym reformowaniem wg [4, 7]. Parametry pracy Jednostka Wartość Napięcie na ogniwo V - Gęstość prądu ma/cm 3 - Temperatura pracy ogniw oc - Ciśnienie wylotowe MPa 0,1 Ogólny wskaźnik % 78,0 wykorzystania paliwa Moc cieplna doprowadzona MJ/s 4,8 do układu Moc ogniw paliwowych brutto Moc brutto DC MW 3,0 Straty na falowniku MW 0,15 Moc brutto AC MW 2,85 Potrzeby własne MW 0,05 Moc netto MW 2,80 Sprawność elektryczna % 58 Jednostkowe zużycie ciepła kj/kwh 5592 szerszego tła uczestnictwa Polski w politykach wspólnotowych. Powinno to zaowocować opracowa niem racjonalnych (opartych na rachunku ekonomicznym) oraz przyjaznych dla środo wiska koncepcji rozwoju energetyki. PROF. DR HAB. WALDEMAR KAMRAT Politechnika Gdańska, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Katedra Elektroenergetyki. Dyrektor Centrum Technologii Energetycznych Węzła Innowacyjnych Technologii Politechniki Gdańskiej. Rys. 9. Schemat układu ciśnieniowych ogniw SOFC o mocy 4,5 MW wg [4, 7]. Paliwo Powietrze Filtr Sprężarka Chłodnica międzystopniowa Spaliny Sprężarka/Turbina Sprężarka Tablica 6. Parametry układu ciśnieniowych ogniw SOFC zasilanego gazem ziemnym wg [4, 7]. Parametry pracy Jednostka Wysokoprężne ogniwa paliwowe Turbina Ogniwa SOFC Powietrze Paliwo Rekuperator/Podgrzewacz paliwa Niskoprężne ogniwa paliwowe Napięcie na ogniwo V 0,63 0,62 Gęstość prądu ma/cm 3 brak danych brak danych Temperatura pracy ogniw oc Ciśnienie wylotowe MPa 0,85 0,29 Ogólny wskaźnik % wykorzystania paliwa Moc cieplna doprowadzona do układu MJ/s 6,68 Moc ogniw paliwowych brutto MW Moc prądu stałego DC MW 3,22 Straty na falowniku MW 0,13 Moc prądu przemiennego AC MW 3,09 Moc elektryczna MW układu AC brutto Moc ogniw paliwowych AC MW 3,09 Moc turbiny MW 1,40 Moc układu AC MW 4,49 Potrzeby własne MW 0,04 Moc netto MW 4,45 Sprawność elektryczna % 63 Jednostkowe zużycie ciepła kj/kwh 4853 Spaliny Paliwo Związki odsiarczające paliwo Ogniwa SOFC Turbina Spaliny BIBLIOGRAFIA [1] Alsparr J.: Druckaufgeladene Wirbelschiechtfeuerung der Birka Energi. VEB Kraftwerkstechnik 2000, nr 3. [2] EG and G Services Parsons, Inc. Science Applications International Corporation: Fuel Cell Handbook (Fifth Edition), U.S. Department of Energy, Office of Fossil Energy, National Technology Laboratory, Morgantown, West Virginia, October [3] Gas Turbine World Handbook, vol 21. A. Pequot Publication, Pequot Publishing Inc. Fairfield, CT, USA. [4] Jaskólski M.: Układy ogniw paliwowych. Rynek Energii, nr 2, [5] Kabat M., Sobański R.: Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej oraz ciepłej i zimnej wody w scentralizowanych systemach ogrzewania i chłodzenia miast. Sympozjum Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej oraz ciepłej i zimnej wody w ciepłownictwie. Łeba, 5 7 grudnia [6] Kamrat W.: Dylematy rozwoju energetyki w Polsce. Konferencja Gazterm. Międzyzdroje [7] Kamrat W.: Metody oceny efektywności inwestowania w elektroenergetyce. Wydawnictwo PG, Gdańsk [8] Marecki J.: Energetyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro. Seminarium KPE PAN, Gdańsk [9] Paska J.: Możliwości wykorzystania ogniw paliwowych w generacji rozproszonej. Rynek Energii, nr 6, [10] Vadrot A., Delbes J.: District Cooling Handbook. Wydanie drugie. ELYO, [11] Wärtsila Handbook. Sweden, [12] Zaporowski B.: Wykorzystanie technologii wytwórczych na polskiej mapie bezpieczeństwa elektroenergetycznego. Seminarium KPE PAN, Warszawa/Serock G 28 29

16 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Mechanizmy wsparcia wysokosprawnej kogeneracji w krajach Unii Europejskiej Rys. 1. Oszczędność paliwa jednostki kogeneracyjnej w stosunku do produkcji w układzie rozdzielonym. 44 MWh 125 MWh Emisja CO 2 60 t/h Kotłownia wglowa Sprawność 80% Kotłownia wglowa Sprawność 45% Redukcja emisji CO 2 40 t/h (66%) Ciepło 35 MWh Energia elektryczna 55 MWh Emisja CO 2 20 t/h Elektrociepłownia gazowa Sprawność 90% 100 MWh Dr Tomasz Surma, Andrzej Rubczyński Wstęp Jednostki kogeneracyjne, wytwarzające w jednym procesie energię elektryczną i ciepło użytkowe, są skutecznym Szacunki wskazują, że wybudowanie ww. nowych mocy w jednostkach kogeneracyjnych może w perspektywie 2020 r. przynieść następujące korzyści gospodarcze: Dodatkowa produkcja energii elektrycznej ok. 24 TWh/a; Redukcja emisji CO 2 o ok. 16,4 mln ton (oszczędność Paliwo Zużycie 608 GJ (170 MWh) Oszczędność paliwa 248 GJ (40%) Zużycie 360 GJ (100 MWh) narzędziem umożliwiającym energetyce znaczące ogra- 0,6 mld zł); niczenie emisji CO 2. Zmniejszenie zużycia węgla o 6,3 mln ton (oszczędność Chcąc wykorzystać zalety kogeneracji, należy ją wesprzeć. członkowskie powinny oszacować możliwości rozwoju ko- Zastępowanie jednostek węglowych pracujących w ukła- 1,8 mld zł); Ważne, i jednocześnie bardzo trudne, jest znalezienie rów- generacji oraz stworzyć inwestorom stabilny i wspierający dach rozdzielonych jednostkami kogeneracji gazowej może Redukcja strat przesyłowych o 1,9 TWh (oszczędność nowagi pomiędzy kosztem systemu wsparcia przenoszo- inwestycje system promujący te źródła. pozwolić na ograniczenie emisji CO 2 o ok. 60%, a zużycie 0,4 mld zł); nym na odbiorców energii i korzyściami, jakie społeczeń- paliwa można zredukować nawet o 40% (co przedstawio- Ograniczenie kosztów społecznych, nieinkorporo- stwo uzyskuje z rozwoju tej technologii. Państwa Unii Europejskiej już wcześniej wprowadziły no na rys. 1). Jednocześnie realizacja inwestycji wysoko- wanych w cenę energii elektrycznej, w wysokości Wykonane analizy wskazują, że suma korzyści dla spo- różne systemy promocji produkcji w skojarzeniu. sprawnej kogeneracji wymagać będzie mniejszych nakła- 1,2 mld zł. łeczeństwa przewyższa koszty wynikające z systemu Zasadniczo w Europie dominuje, podobnie jak w przypad- dów finansowych, niezbędnych dla zapewnienia rosnącej Dodatkowym, korzystnym zjawiskiem towarzyszącym bu- wsparcia kogeneracji [3]. ku energetyki odnawialnej, system tzw. feed in, oparty konsumpcji energii na świecie [1]. Zgodnie z szacunkami różnych zespołów eksperckich, w tym również Ministerstwa Gospodarki, w Polsce istnieje ekonomiczny potencjał do wybudowania ok. 4 5 tys. MW dowie rozproszonych źródeł energii lokowanych w bezpośredniej bliskości odbiorców końcowych jest zmniejszenie ryzyka black out oraz zmniejszenie nakładów finansowych na rozbudowę sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. W tej Przegląd europejskich systemów promujących źródła kogeneracyjne Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE na gwarantowanych prawem taryfach dla energii, bądź system feed in premium, gdzie dopłata uzupełnia wpływy ze sprzedaży energii elektrycznej po cenach rynkowych. Niektóre kraje wdrożyły także systemy oparte na formule nowych mocy w rozproszonych jednostkach kogeneracyj- sytuacji rodzi się zasadnicze pytanie: Skoro kogeneracja z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności sprzedaży praw majątkowych do świadectw pochodzenia nych, zasilających komunalne lub przemysłowe systemy jest taka korzystna dla gospodarki i społeczeństwa, to energetycznej ujmuje w swoich przepisach kwestie do- (tzw. certyfikatów) oraz system kontraktów i dopłat do in- ciepłownicze. Wymuszona zaostrzającymi się standarda- dlaczego jej rozwój w Polsce się zatrzymał? tyczące rozwoju wysokosprawnej kogeneracji [2]. Uchy- westycji. W wielu krajach istnieją także systemy mieszane, mi środowiskowymi modernizacja zamortyzowanego parku Na pytanie powyższe można wskazać następujące od- liła ona dyrektywę 2004/8/WE z dnia 11 lutego 2004 r. które determinują wielkość oraz rodzaj wsparcia, zależnie maszynowego ciepłowni miejskich i przemysłowych może powiedzi: w sprawie wspierania kogeneracji w oparciu o zapotrzebo- od mocy zainstalowanej jednostek wysokosprawnej ko- stać się niepowtarzalną okazją do poprawy efektywności 1. W Polsce brakuje spójnej i długoterminowej wizji rozwo- wanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii, generacji. Wsparcie operacyjne często uzupełnione jest energetycznej krajowego sektora wytwórczego oraz okazją ju kogeneracji. wzmacniając promocję wysokosprawnej kogeneracji jako wsparciem inwestycyjnym, szczególnie w tych krajach, które do poczynienia wymiernych oszczędności finansowych 2. Ceny ciepła sieciowego są zaniżane i traktowane często narzędzia do poprawy efektywności energetycznej. Do- w rozwoju wysokosprawnej kogeneracji upatrują szansy na w budżetach odbiorców energii. Potrzebna jest jednak sku- jako instrument polityki władz lokalnych. kument wskazuje m.in., że należy wzmocnić przyjęte na poprawę efektywności energetycznej oraz zrównoważony teczna i konsekwentna polityka energetyczna w zakresie 3. Immanentną cechą elektrociepłowni i systemów cie- podstawie poprzedniej dyrektywy przepisy o potencjale rozwój energetyczny, ustalając cele rozwoju kogeneracji rozwoju jednostek kogeneracyjnych. płowniczych jest sezonowość produkcji. wysokosprawnej kogeneracji. W szczególności państwa w dokumentach strategicznych

17 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Systemy ciepłownicze oparte na wysokosprawnej kogeneracji Rys. 2. Udział energii elektrycznej wytwarzanej rozwinęły się w krajach skandynawskich, gdzie zasadniczym w skojarzeniu w końcowym zużyciu tej energii w UE. instrumentem promującym takie rozwiązania jest system podatkowy. Nałożenie podatku węglowego na paliwa kopalne oraz dofinansowanie z budżetu państwa programów poprawy efektyw- 50 ności spowodowało rozwój kogeneracji opartej na wykorzystaniu 40 paliw odnawialnych, w szczególności biomasy. W przypadku Danii i Finlandii dołączono to tego mechanizmu obowiązek przyłączania budynków do sieci ciepłowniczej. W krajach Europy Środkowo Wschodniej rozwój systemów ciepłowniczych, w tym wysokosprawnej kogeneracji został podyktowany przez poprzedni system polityczny, który pod pojęciem opieki socjalnej gwarantował także dostawę energii mieszkańcom miast EU-27 Dania Finlandia Holandia Węgry Łotwa Słowacja Polska Belgia Litwa Rep. Czeska Austria Niemcy Portugalia Rumunia Szwecja Włochy Luksemburg Bułgaria Estonia Hiszpania W. Brytania Irlandia Słowacja Francja Grecja Cypr Malta Wdrożone systemy wsparcia wysokosprawnej kogeneracji zyskały aprobatę Komisji Europejskiej, która upatruje w tych źródłach narzędzia poprawy efektywności energetycznej, zaznaczyć, że duński system wsparcia, rozbudowany jak ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz poprawy efek- opisano powyżej, uzyskał notyfikację Komisji Europejskiej tywności energetycznej. w zakresie dozwolonej pomocy publicznej. Na rys. 2 przedstawiono udział energii elektrycznej wytwa- system wsparcia dla jednostek wysokosprawnej kogeneracji wany jest dla produkcji energii elektrycznej, ciepła oraz rzanej w skojarzeniu w UE. Jak widać, Polska plasuje się na Finlandia (36%) oraz rozwoju systemów ciepłowniczych uzyskał w 2011 r. chłodu i w procedurze przetargowej wszystkie źródła kon- niezłym miejscu w rankingu krajów UE, jednak jak wskazu- Ok. 76% ciepła w Finlandii wytwarza się w jednostkach pozytywną akceptację Komisji Europejskiej w zakresie do- kurują ze sobą. Warto jednak zaznaczyć, że na skutek wad ją analizy Ministerstwa Gospodarki, w naszym kraju istnieje wysokosprawnej kogeneracji i jak wskazują rządowe ana- zwolonej pomocy publicznej. w organizacji systemu przetargowego jego efekty jak do w dalszym ciągu potencjał do podwojenia wielkości produkcji lizy, potencjał tej branży został prawie w całości wyko- tej pory są dalekie od oczekiwań. w jednostkach kogeneracyjnych. rzystany. Ok. 18% zaopatrzenia w ciepło w Finlandii pokry- Holandia (34%) Kogeneracja w wybranych krajach Unii Europejskiej (w nawiasach podano udział produkcji energii elektrycznej wa energia elektryczna, a obecnie obserwuje się również wzrost zainteresowania pompami ciepła. Ten rezultat został osiągnięty dzięki konsekwentnemu stosowaniu mechanizmów wsparcia. Spowodowały one wzrost produkcji ciepła W Holandii regulacje prawne gwarantują energii elektrycznej wytworzonej w jednostkach kogeneracyjnych priorytet dostępu do sieci oraz pierwszeństwo w przesyle energii. Chociaż w Holandii wprowadzono system certyfikatów dla Węgry (21%) Na Węgrzech wysoki udział produkcji energii elektrycznej w skojarzeniu to oczywiście efekt polityki socjalnej XX w. Jednak także po 2000 r. nastąpił przy- wytworzonej w jednostkach kogeneracji) w skojarzeniu z 21 TWh w 2000 r. do 28 TWh w 2012 r., to jest energii elektrycznej wytworzonej w jednostkach wyso- rost wysokosprawnej kogeneracji, kiedy to skierowano o jedną trzecią, przy jednoczesnym wzroście produkcji ener- kosprawnej kogeneracji, to stanowią one tylko poboczny znaczne nakłady na budowę jednostek wykorzystują- Dania (46%) gii elektrycznej o ok. 35%. Co interesujące, w latach 2000 mechanizm wsparcia. Podstawowy mechanizm wsparcia cych gaz ziemny. Obecnie w ciepłownictwie węgier- Produkcja w skojarzeniu odgrywa zasadniczą rolę w dosta odnotowany został również wzrost produkcji chłodu do opiera się na dopłatach inwestycyjnych. W latach 2009 skim ok. 80% dostaw energii bazuje na wykorzystaniu wach energii w Danii, która w tym względzie jest liderem wśród ok. 110 GWh, co dodatkowo podniosło sprawność systemu (ostatnie dostępne dane) przeznaczono na rozwój gazu, a udział energii elektrycznej wytwarzanej w sko- krajów UE. Jednocześnie ciepło ze źródeł kogeneracyjnych Ważnym elementem wspierania kogeneracji w Finlandii są małej kogeneracji ok. 16 mln euro w ramach programu jarzeniu wzrósł z 9% w 2000 r. do ok. 20% w 2011 r. zasila ponad 60% odbiorców w Danii. Wdrożony mechanizm zwolnienia podatkowe. Produkcja energii elektrycznej i ciepła Subsidy Scheme on Sustainable Heat. Dodatkowo ze środ- W ramach systemu wsparcia kogeneracji bazującego wsparcia jest wielokierunkowy i wspiera wytwarzanie ener- w skojarzeniu powoduje obniżenie o 50% stawki opodatko- ków tego programu przekazano w 2010 r. 168 mln euro na finansowaniu inwestycji tylko w 2010 r. przekazano gii elektrycznej w jednostkach wykorzystujących biomasę, wania podatkiem CO 2. Uzupełnieniem jest funkcjonujący od na budowę dużej jednostki kogeneracyjnej, jednak oferta ok. 182 mln euro na ten cel (ostatnie dostępne dane). biogaz oraz odpady komunalne. Narzędziami są taryfy gwa- wielu lat system wsparcia oparty na taryfach gwarantowanych ta nie znalazła zainteresowania inwestorów. W kolejnych Dodatkowo wprowadzono pierwszeństwo dla przesyłu rantowane feed in, wprowadzony obowiązek przyłączenia feed in, adresowanych dla źródeł wykorzystujących biomasę latach przewidziano 1,8 mld euro na wsparcie i odbioru energii elektrycznej oraz ciepła wytwarzanych do sieci ciepłowniczych nowych odbiorców ciepła gwaran- oraz biogaz. Dodatkowo w latach Fiński Fundusz dla jednostek kogeneracyjnych wykorzystujących bioma- z wykorzystaniem paliw odnawialnych. Niestety, od 2008 r. tujący wzrost zapotrzebowania na produkcję ciepła i energii dla Technologii i Innowacji realizował Growth from Renewa- sę. Ponadto wdrożono system wsparcia produkcji energii Węgry dotknięte kryzysem ekonomicznym ograniczyły inwe- elektrycznej, jak również dopłaty inwestycyjne oraz stabilne, długoterminowe warunki inwestowania w okresie lat, co zapewnia bezpieczeństwo prowadzenia inwestycji. Warto bles Programme, w którym dedykowano środki finansowe na wsparcie małych projektów kogeneracyjnych wykorzystujących paliwa odnawialne. Również ten, mocno rozbudowany ZDJĘCIE: 123RF w źródłach wykorzystujących zasoby odnawialne, oparty na systemie przetargowym, w którym promowane są jednostki wysokosprawnej kogeneracji. System ten dedyko- stycje i nastąpiła stagnacja. Niemniej jednak wcześniejsze doświadczenia węgierskie zasługują na wykorzystanie przy projektowaniu polskich rozwiązań w tym zakresie

18 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Łotwa (20%) generacji oparty na formule certyfikatów. System wyróż- Rys. 3. Udział mocy w jednostkach kogeneracyjnych na tle mocy dla ich budowy uruchomienie subsydiów inwestycyjnych. Do- Łotwa duży rozwój sieci ciepłowniczych także zawdzięcza niał jednostki wykorzystujące paliwa gazowe oraz źródła zainstalowanych w Polsce. datkowo w latach istniał system wsparcia ope- socjalnemu podejściu poprzedniego systemu politycznego, o mocy poniżej 1 MW. Obecnie już ponad rok nie funkcjo- racyjnego dla kogeneracji, w ramach którego przekazano powstałe wówczas systemy opierały się jednak głównie na nuje w Polsce system wsparcia produkcji energii w wyso- Moc krajowej energetyki (MWe) ok. 350 mln euro. Dodatkowo dla źródeł wykorzystujących ciepłowniach. Dopiero w ostatnich latach wdrożono system, który na miarę rozwoju gospodarczego wspiera zamianę kosprawnej kogeneracji. Nie wdrożono też zapowiadanych mechanizmów zachęcających do inwestowania w budowę 40 tys. paliwa odnawialne wdrożono system cen gwarantowanych oraz dodatkowy system wsparcia inwestycyjnego. ciepłowni w jednostki wysokosprawnej kogeneracji. System wsparcia kogeneracji na Łotwie od 2010 r. oparty jest na dwóch nowych jednostek kogeneracyjnych, modernizowania źródeł istniejących, a zwłaszcza przebudowy ciepłow- 30 tys. Niemcy (14,5%) filarach. Jednym z nich jest system taryf gwarantowanych, które ustalane są indywidualnie. Operatorzy na podstawie metodologii opartej na formule kosztowej, przedstawionej ni na elektrociepłownie. Produkcja energii elektrycznej w jednostkach wysokosprawnej kogeneracji utrzymuje się od lat na tym samym poziomie. 20 tys. 10 tys. Elektrownie Koniec rozwoju kogeneracji System wsparcia znowelizowano w połowie 2012 r. w celu przyspieszenia rozwoju kogeneracji i osiągnięcia w 2020 r. udziału na poziomie 25%. Obecnie w jednostkach kogeneracyjnych w ustawie o Rynku Energii Elektrycznej oraz Wytycznych Gabinetu Rady Ministrów aplikują o przyznanie taryf na sprzedaż Belgia (15%) 0 Elektrownie zawodowe Elektrownie przemysłowe wytwarza się ponad 100 TWh energii elektrycznej. System wsparcia w dalszym ciągu bazuje na dopłatach do cen ener- energii elektrycznej i ciepła. Koszty zakupu tej energii rozdzie- Z powodu ograniczonego potencjału rozwoju systemów gii elektrycznej, tzw. system feed in premium. Przyjęty system lane są na wszystkich odbiorców energii proporcjonalnie do ciepłowniczych system wsparcia dla wysokosprawnej ko- różnicuje moc jednostki wytwórczej i wynosi w granicach wielkości ich konsumpcji. Drugim filarem jest system dopłat generacji obecnie dedykowany jest jedynie dla małych 21 54,1 euro/mwh ponad rynkową cenę energii elektrycznej. do mocy zainstalowanej w jednostkach kogeneracyjnych. źródeł, często indywidualnych źródeł gazowych, budo- mem kwotowym, obligującym do zakupu energii elektrycznej Wsparcie operacyjne przyznane zostało na okres 10 lat (dla wanych na potrzeby gospodarstw domowych i rolnictwa. z jednostek wysokosprawnej kogeneracji. Oprócz tego, od mikrokogeneracji) oraz maksymalnie godzin pracy dla Słowacja (20%) W Belgii wdrożono system certyfikatów, przyznawanych na 2004 r. państwo wspomaga finansowo inwestycje w pro- wszystkich pozostałych jednostek wytwórczych. System wsparcia opiera się na taryfach gwarantowanych, okres 15 lat od momentu rozpoczęcia produkcji. Certyfikaty dukcję w skojarzeniu, przekazując zróżnicowane kwoty, od Dodatkowo wsparciem inwestycyjnym objęto rozwój sieci które co roku indywidualnie uzgadniane są z tamtejszym automatycznie umarzane są w okresie 5 lat od momentu wy- ponad 10 mln euro w 2010 r. do ponad 87 mln euro w 2009 r. ciepłowniczych wykorzystujących ciepło wytworzone w Urzędem Regulacji Energetyki. System ten wzmocnio- dania. Cena maksymalna świadectw wynosi 100 euro/mwh. W 2012 r. (ostatnie dostępne dane) przekazano na inwesty- wysokosprawnej kogeneracji. Dopłata do 1 mb rurociągu no w 2010 r. obowiązkiem pierwszeństwa przesyłu i od- Ustanowiono także poziom ceny minimalnej, która wynosi cje skojarzonej produkcji energii ok. 33 mln euro). Ponadto ciepłowniczego wynosi 100 euro/mb. Maksymalna kwota bioru energii elektrycznej wytworzonej w źródłach wyso- 65 euro/mwh. Istnieją odmienne systemy kwotowe na tere- na lata rząd Litwy przeznaczył dodatkowe środki dopłaty wynosi 40% całkowitego nakładu na budowę sieci kosprawnej kogeneracji oraz określono czas wsparcia na nie Walonii i Flandrii. W regionie Brukseli przyznaje się dwa na uruchomienie ponad 350 MW jednostek kogeneracyjnych o średnicy do 100 mm i 30% dla sieci powyżej 100 mm. 15 lat od momentu oddania jednostki do użytkowania lub certyfikaty dla źródeł poniżej 50 kw oraz półtora dla źródeł wykorzystujących biomasę. Ponadto, promując wzrost efektywności wytwarzania energii co ważne jej modernizacji. Dodatkowo system wyróżnia powyżej tej mocy. Ponadto wdrożono system zwolnień po- wspiera się budowę akumulatorów ciepła kwotą 250 euro/m 3 wsparcie dla źródeł o mocy powyżej i poniżej 5 MW wyko- datkowych i wsparcia inwestycyjnego dla małych źródeł. Republika Czeska (15%) lecz nie więcej niż 30% wartości inwestycji i nie więcej rzystujących paliwa odnawialne oraz wykorzystanie krajo- Od 2013 r. prawo zobowiązuje właścicieli nowych budyn- niż 5 mln euro. Zgodnie z ustawą, łączna suma dopłat nie wego węgla. W 2010 r. ceny gwarantowane wahały się od Litwa (15%) ków do przeprowadzenia audytów oceniających zasadność może przekroczyć kwoty 750 mln euro rocznie. 78 euro/mwh do 89 euro/mwh w zależności od technolo- Litwa swój system elektroenergetyczny oparła w przeszło- przyłączania budynków do sieci ciepłowniczych zasilanych gii oraz mocy. Dodatkowo w latach dedykowano ści na produkcji energii elektrycznej w elektrowni jądrowej z jednostek wysokosprawnej kogeneracji lub zainstalowa- Szwecja (12%) 20 mln euro rocznie na wsparcie inwestycyjne jednostek Ignalina. Na Litwie przed 2000 r. funkcjonowało jedynie nia w budynku małych jednostek kogeneracyjnych. System W ostatnich latach w Szwecji rozwija się kogeneracja wykorzy- wysokosprawnej kogeneracji, jednak ze względu na skom- 9 jednostek kogeneracyjnych o mocy ok. 550 MW. Sytuacja wsparcia produkcji energii elektrycznej w skojarzeniu opiera stująca paliwa odnawialne. Produkcja energii elektrycznej w tych plikowane procedury aplikacyjne do 2013 r. program ten nie zmieniła się znacząco po zamknięciu elektrowni jądrowej, się na systemie dopłat do rynkowej ceny energii elektrycz- jednostkach wzrosła od 2004 r. ponadtrzykrotnie, osiągając w przyniósł spodziewanych efektów. kiedy rząd przyjął program rozwoju systemu elektroener- nej, tzw. feed in premium. W 2011 r. na ten cel wydatkowa r. ponad 13 TWh, przy całkowitej produkcji energii elektrycz- getycznego przy dedykowaniu m.in. wsparcia dla budowy no ponad 25,5 mln euro. Moc zainstalowana źródeł koge- nej w skojarzeniu na poziomie 18 TWh. Wsparcie tych jednostek Polska (17%) jednostek kogeneracyjnych. Dzisiaj moc zainstalowana neracyjnych w Republice Czeskiej utrzymuje się od wielu oparte jest na systemie zielonych certyfikatów. Dodatkowo wdro- Wysoki stan rozwoju ciepłownictwa na tle innych krajów UE w 32 takich jednostkach wytwórczych wynosi ponad 1100 MW. lat na tym samym poziomie ok MW. żono w Szwecji kilka programów konwersji indywidualnych syste- Polska zawdzięcza podobnie jak inne byłe kraje socjali- Głównym paliwem wykorzystywanym do produkcji energii mów grzejnych do przyłączenia do sieci ciepłowniczej. Na ten cel styczne socjalnemu podejściu do zaspokajania potrzeb w skojarzeniu jest gaz ziemny, choć w ostatnich latach rośnie Austria (15%) w latach przeznaczono ok. 52 mln euro). obywateli w drugiej połowie ubiegłego stulecia. rola wykorzystania paliw odnawialnych. Wdrożono mecha- Rządowe plany rozwoju systemu elektroenergetycznego Austrii W latach parlament Szwecji przeznaczył łącznie Po liberalizacji rynku energii elektrycznej i odejściu od sys- nizm taryfowy różnicujący wsparcie zależnie od mocy, two- zakładają do 2018 r. budowę 1700 MW nowych mocy źródeł ok. 700 mln euro) na wsparcie projektów służących ochronie temu taryf na energię elektryczną, od 2007 r. do końca rząc trzy przedziały: do 5 MW, od 5 do 50 MW oraz powyżej termalnych. Wszystkie te źródła mają być źródłami wysoko- środowiska, w tym część z nich trafiła na wsparcia budowy 2012, wdrożono system wsparcia dla wysokosprawnej ko- 50 MW. Rozwiązanie to dodatkowo wspomagane jest syste- sprawnej kogeneracji. Przyjęty Cogeneration Act przewiduje jednostek kogeneracyjnych, oraz kolejne ponad 203 mln euro 34 35

19 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO w latach Te znaczące kwoty wsparcia nie wzbudziły niepokoju w UE i system szwedzki uzyskał aprobatę Komisji Europejskiej. Włochy (12%) Wdrożono operacyjny system wsparcia oparty na białych certyfikatach, które operatorzy jednostek wysokosprawnej do dnia dzisiejszego przedłużony. Wygaśnięcie wsparcia spowodowało, że niektóre jednostki wysokosprawnej kogeneracji, w szczególności źródła małe oraz wykorzystujące paliwa gazowe, straciły swoją pozycję na rynku energii elektrycznej. W wielu przypadkach, przy obecnej rynkowej cenie energii elektrycznej oraz cenie paliw gazowych, wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji zostało zredukowane. Mechanizmy wsparcia w wybranych krajach Unii Europejskiej Inny system wsparcia Aukcje na zakup energii elektrycznej System gwarantujący odbiór energii elektrycznej przez okres 20 lat kogeneracji otrzymują za efekt oszczędności paliwa przy przemianie energii. System ten wspiera źródła przez okres 10 lat, gwarantując stabilne warunki rozwoju. Dodatkowo we Włoszech funkcjonował system zielonych certyfikatów, który wspierał produkcję opierającą się na wykorzystaniu zasobów odnawialnych. System ten został zmieniony w system aukcyjny. Dodatkowo system zwolnień podatko- Dodatkowo krótki okres zaprogramowanego wsparcia oraz skoncentrowanie jedynie na wsparciu operacyjnym nie spowodowało przyrostu nowych mocy i rozwoju systemów ciepłowniczych [4] (co przedstawiono na rys. 3). W przyjętej przez Sejm 14 marca 2014 r. nowelizacji Prawa energetycznego przewiduje się co prawda wsparcie dla kogeneracji, jednak w ograniczonym horyzoncie czasowym, bo zaledwie do Wsparcie odbioru ciepła Obowiązek przyłączania do sieci ciepłowniczych System dopłat do mocy zainstalowanej System dopłat do rynkowej ceny energii elektrycznej Obecnie system dopłat do rynkowej ceny energii elektrycznej od 21 do 54 EUR/MWh. Wsparcie udzielane na okres 10 lat lub godzin pracy System białych certyfikatów, który wspiera także CHP w okresie 10 lat Obecnie system aukcyjny wych wspiera małe źródła kogeneracyjne. Francja (6%) We Francji system wsparcia preferuje małe jednostki kogeneracyjne. Od 2012 r. wdrożono dodatkowo system zwolnień podatkowych dla małych źródeł gazowych. Małe jednostki do 5 MW ujęte są w systemie taryf gwarantowanych w wysokości 2018 r. Nie pobudzi to zatem nowych inwestycji. Tymczasem dla uzyskania rzeczywistej promocji źródeł kogeneracyjnych niezbędne jest wdrożenie stabilnego systemu, który doprowadzi do realnego przyrostu mocy jednostek kogeneracyjnych. Wskazane jest wprowadzenie systemu, który umożliwi nie tylko bieżące funkcjonowanie istniejących jednostek, ale przede wszystkim przyczyni się do budowy nowych jednostek wytwórczych, w szczególności Zwolnienia podatkowe Warunkowy obowiązek przyłączania do sieci ciepłowniczych Obniżenie podatku o 50% Zwolnienia podatkowe dla źródeł małej mocy Warunkowy obowiązek przyłączenia do sieci ciepłowniczych Dodatkowe wsparcie inwestycyjne na rozwój sieci ciepłowniczych euro/mwh. System gwarantuje stabilne wsparcie przez 20 lat. Dla dużych jednostek kogeneracyjnych przyjęto system zobowiązujący do odbioru energii wytworzonej w tych jednostkach przez 20 lat. Dodatkowo wspierany jest rozwój kogeneracji wykorzystującej biomasę i w tym zakresie rządowe plany zakładają wzrost o ponad 2300 MW mocy tych źródeł do 2020 r. Podsumowanie Wytwarzanie energii elektrycznej w jednostkach wysokosprawnej kogeneracji znalazło uznanie w wielu krajach Unii Europejskiej. Kraje te dla stymulowania rozwoju tych źródeł wprowadziły systemy wsparcia. Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła jest narzędziem do realizacji celów polityki energetycznej poprawy efektywności energetycznej, poprawy bezpieczeństwa energetycznego, dywersyfikacji struktury wytwarzania energii, szerszego wykorzystania zasobów odnawialnych, rozwoju rynków konkurencyjnych oraz ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko. W Polityce Energetycznej Polski do 2030 r. założono rozwój jednostek wysokosprawnej kogeneracji, jednak obecne doświadczenia wskazują, że planowany cel na rok 2020 nie będzie osiągnięty. System wsparcia dla wysokosprawnej kogeneracji, który zaprojektowano jedynie na okres , nie został źródeł rozproszonych i modernizacji źródeł istniejących. Równie istotna jest również promocja rozwoju sieci ciepłowniczych, gdyż rozwój jednostek kogeneracyjnych ściśle powiązany jest z popytem na ciepło sieciowe. BIBLIOGRAFIA [1] Combined Heat and Power Evaluation the benefits of greater global investment. International Energy Agency, [2] Dyrektywa 2012/27/UE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie efektywności energetycznej (DzU L 315 z ). [3] ENERGOPROJEKT KATOWICE: System wsparcia wysokosprawnej kogeneracji, Prezentacja dla Sejmowej Podkomisji Nadzwyczajnej ds. Energetyki, Warszawa, wrzesień [4] Surma T., Gąsiorowska E.: Wytwarzanie energii elektrycznej w jednostkach kogeneracyjnych stan obecny i perspektywy rozwoju, XVI Konferencja Naukowo Techniczna Rynek Energii Elektrycznej Rynek, technologie, polityka, Kazimierz Dolny, maja [5] Polityka energetyczna Polski do 2030 r. Uchwała nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada DR INŻ. TOMASZ SURMA Zastępca Dyrektora ds. Regulacji, Rynku i Ochrony Środowiska; Regulatory, Market and Environmental Protection Deputy Director CEZ Polska. ANDRZEJ RUBCZYŃSKI Dyrektor Departamentu Regulacji i Legislacji PGNIG TERMIKA. Wsparcie inwestycyjne System wsparcia bazujący na certyfikatach Taryfy gwarantowane Kraj Polska Od 2013 r. brak systemu wsparcia Wsparcie dla wykorzystania biopaliw i odpadów komunalnych. Wsparcie na lat Dania Wsparcie dla małych jednostek wytwórczych Finlandia Wsparcie dla biopaliw Różne dedykowane programy inwestycyjne, 1,8 mld EUR na lata Holandia Jako dodatkowy system wsparcia Wsparcie inwestycyjne dla nowych źródeł, ograniczone w okresie kryzysu gospodarczego Węgry System indywidualnych taryf gwarantowanych Łotwa 20 mln EUR na lata System taryf gwarantowanych na okres 15 lat, uzgadnianych z Regulatorem Słowacja Wsparcie inwestycyjne w rejonie Brukseli Certyfikaty na okres 15 lat, cena minimalna 65 EUR/MWh, cena maksymalna 100 EUR/MWh Belgia Wsparcie inwestycyjne na transformację sektora energetycznego i rozwój CHP. Plany nowych 350 MW CHP wykorzystujących biomasę System taryf gwarantowanych, promujących dodatkowo biomasę Litwa Rep. Czeska Na lata przewidziano dopłaty inwestycyjne z celem budowy 1700 MW nowych mocy wysokosprawnej kogeneracji Ceny gwarantowane dla źródeł wykorzystujących paliwa odnawialne Austria Niemcy Realizowano kilka programów inwestycyjnych System zielonych certyfikatów dla jednostek wykorzystujących paliwa odnawialne Szwecja Funkcjonował system wsparcia inwestycyjnego Włochy Przewiduje się objęcie pomocą inwestycyjną budowę 2300 MW źródeł wysokosprawnej kogeneracji do 2020 r. System taryf gwarantowanych dla małych źródeł do 5 MW (w przedziale EUR/MWh) Francja 36 37

20 CIEPŁOWNICTWO CIEPŁOWNICTWO Rys. 1. Udział energii z OZE w finalnym zużyciu energii w krajach UE w 2005 r. (słupki czarne) i zakładany w 2020 r. (słupki różowe). Wsparcie dla rozproszonych źródeł energii w Polsce odnawialne źródła energii 50% 40% 30% 20% 10% 0% Prof. Józef Paska Innym podstawowym argumentem polityków popierających Austria Belgia Bułgaria Dania Finlandia Niemcy Grecja Holandia Hiszpania Irlandia Włochy Luksemburg Portugalia Szwecja W. Brytania Czechy Polska Estonia Cypr Łotwa Litwa Malta Rumunia Słowacja Słowenia Wprowadzenie rozwój generacji rozproszonej jest to, że wykorzystanie lokalnych źródeł energii zwiększy niezależność energetyczną UE [2, 4]. Na świecie istnieją zróżnicowane systemy wsparcia dla energii Długość okresu wsparcia, dla konkretnej inwestycji okre- Wpływ na rozwój generacji rozproszonej (rozproszonych źródeł Obok dokumentów strategicznych UE, wyrażających wolę po- ze źródeł odnawialnych. W UE najbardziej popularny jest system ślona w latach (zazwyczaj lat) od daty pierwszego energii) [8, 9] ma międzynarodowa wola polityczna. Podstawo- lityczną, istnieją także dokumenty prawne, z których najważ- taryf gwarantowanych, taryf stałych (tzw. FiT od feed in uruchomienia instalacji; wym argumentem polityków jest to, że poprzez rozwój energetyki niejszym jest Dyrektywa 2009/28/EC w sprawie promocji tariff), obowiązujący w 20 z 27 krajów Wspólnoty (rys. 2), System dodatkowych bonusów (w ramach systemu FiT) odnawialnej i skojarzonej można ograniczyć emisję szkodliwych energii elektrycznej wytworzonej w źródłach odnawialnych jak również w Chinach, Australii, Japonii, Kanadzie, Stanach udzielanych np. w związku ze zwiększoną produktywno- substancji, a tym samym zapobiec dalszej degradacji środowi- na wewnętrznym rynku energii elektrycznej z 23 kwietnia Zjednoczonych, Indiach i wielu innych krajach [1, 5, 10 11, 14 15]. ścią źródeł lub dla źródeł o mniejszej mocy; ska naturalnego. Najważniejszym międzynarodowym dokumen r. [3]. Dyrektywa wytycza obecnym i przyszłym krajom Polega on na ustalonych, gwarantowanych cenach dla energii Degresja czyli planowane tempo zmian (zazwyczaj spadku) tem wzywającym do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych członkowskim UE cele ilościowe odnoszące się do udziałów ze źródeł odnawialnych, dla poszczególnych technologii wy- wysokości taryf (w stosunku do roku poprzedniego) dla jest Protokół z Kioto, ratyfikowany przez kraje Unii Europejskiej energii elektrycznej z OZE w konsumpcji energii elektrycz- twarzania i grup źródeł. Inne stosowane systemy to: instalacji oddawanych do użytku w kolejnych latach. 31 maja 2002 r. Protokół ten zobowiązuje państwa UE do redukcji emisji CO 2 o 8% w latach w stosunku do emisji z 1990 r. Także Biała Księga Energia dla przyszłości: odnawialne źródła energii z 26 listopada 1997 r., będąca najważniejszym nej brutto. Udział energii z OZE w finalnym zużyciu energii w krajach UE w 2005 r. i zakładany (2020 r.), wg dyrektywy OZE [3], przedstawiono na rys. 1. Podstawowe cele europejskiej polityki energetycznej do Mechanizm kwotowy (quota obligation), polegający na określonym obowiązkowym udziale energii ze źródeł odnawialnych, rozliczenie tego obowiązku przez podmioty zobowiązane odbywa się zwykle z wykorzystaniem tzw. Historia systemu wsparcia energii ze źródeł odnawialnych w Polsce Ustawa z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne [13] od dokumentem strategicznym UE, wzywała do wykorzystania ener r. to: świadectw pochodzenia (certificate of orygin). początku swego obowiązywania zawierała regulacje pro- gii ze źródeł odnawialnych, ze względu na zalety ekologiczne procentowa redukcja emisji gazów cieplarnianych Mechanizm ustalonych premii (feed in premium), po- mujące wytwarzanie energii elektrycznej (a także ciepła) ze Biała Księga proponowała mechanizmy wspierania i przedsta- w stosunku do poziomu z 1990 r.; legający na taryfach wyższych od ceny rynkowej ener- źródeł odnawialnych. Specyfiką tej promocji jest ustawowe wiła plan działania mający na celu stworzenie odpowiednich procentowe zmniejszenie zużycia energii; gii, ale zmieniających się dynamicznie i proporcjonalnie nałożenie obowiązku zakupu (lub poprzednio wytworzenia) warunków rynkowych dla rozwoju odnawialnych źródeł energii procentowy udział energii ze źródeł odnawialnych w stosunku do tej ceny. energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Ponieważ re- bez nadmiernych obciążeń finansowych. Podstawowym zało- w zużyciu energii w UE do 2020 r. Architektura systemów wsparcia z zastosowaniem FiT w po- alizacja tego obowiązku generowała dodatkowe koszty, żeniem planu było to, aby w 2010 r. udział energii ze źródeł od- Cele te są celami całej UE niekoniecznie wszystkich państw szczególnych państwach jest różna i dopasowana do warun- a to z kolei powodowało niechęć do jego wypełnienia, usta- nawialnych w całkowitym zużyciu energii elektrycznej wynosił członkowskich. Dla energii z OZE w Polsce oznacza to 15 pro- ków lokalnych, w tym kosztów wytwarzania energii ze źródeł wodawca przewidział nakładanie przez Prezesa Urzędu 12%. Cel ten miał być realizowany przede wszystkim poprzez centowy udział (rys. 1), a w odniesieniu do kogeneracji 18% odnawialnych. Głównymi czynnikami różnicującymi są: Regulacji Energetyki (URE) kar pieniężnych na podmioty instrumenty finansowe, takie jak m.in. sprawiedliwy dostęp OZE w łącznym zużyciu energii elektrycznej w 2020 r. [6, 12, 17]. Wysokość wsparcia dla poszczególnych technologii OZE, niewywiązujące się z obowiązku [7]. do rynku energii elektrycznej czy przychylne instrumenty fiskalne i finansowe (podatki i subsydia). Ponadto Biała Księga mówiła Ogólna charakterystyka systemów wsparcia jak również klasyfikacja technologii (m.in. ich rodzaj, moc, wydajność) objętych wsparciem, wysokość wsparcia jest Początkowo obowiązujące (do 13 czerwca 2000 r.) regulacje miały charakter wręcz lakoniczny, ale podczas kolejnych o wzmocnieniu roli OZE w różnych programach politycznych, Możliwości wspierania rozwoju wykorzystania energii ze źródeł odwrotnie proporcjonalna do wielkości instalacji i najczę- nowelizacji ustawy Prawo energetyczne ulegały istotnym a także o wsparciu finansowym badań i rozwoju technologii OZE. odnawialnych scharakteryzowano w tablicy 1. ściej różna dla poszczególnych technologii; zmianom. W okresie od 14 czerwca do 31 grudnia 2002 r

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI

ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI ROZPROSZONE SYSTEMY KOGENERACJI Waldemar Kamrat Politechnika Gdańska XI Konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec Sulechów, 1o października 2014 r. Wprowadzenie Konieczność modernizacji Kotły

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji gazowej

Rozwój kogeneracji gazowej Rozwój kogeneracji gazowej Strategia Grupy Kapitałowej PGNiG PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Zakłady PGNiG TERMIKA wytwarzają 11 procent produkowanego

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

KOGENERACJA Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną. 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland

KOGENERACJA Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną. 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną Usługi dla energetyki Opinie i ekspertyzy dotyczące spełniania wymagań

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Małe układy do skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla VIII Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska w Energetyce Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla Główny Inżynier ds. Przygotowania i Efektywności Inwestycji 1 Rynek gazu Realia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

Skojarzona gospodarka cieplno-elektryczna. Energia, ciepło i chłód

Skojarzona gospodarka cieplno-elektryczna. Energia, ciepło i chłód Skojarzona gospodarka cieplno-elektryczna. Energia, ciepło i chłód Autor: Piotr Kubski (Nafta & Gaz Biznes marzec 2005) Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej (ang. Combined Heat and Power

Bardziej szczegółowo

KOGENERACJA w aspekcie efektywności energetycznej. 1 2013-03-18 Prezentacja TÜV Rheinland

KOGENERACJA w aspekcie efektywności energetycznej. 1 2013-03-18 Prezentacja TÜV Rheinland w aspekcie efektywności energetycznej 1 2013-03-18 Prezentacja TÜV Rheinland TÜV Rheinland Group na świecie 140 przedstawicielstw 2 2013-03-18 Prezentacja TÜV Rheinland TÜV Rheinland w Polsce OLSZTYN TÜV

Bardziej szczegółowo

Techniczno-ekonomiczne aspekty modernizacji źródła ciepła z zastosowaniem kogeneracji węglowej i gazowej w ECO SA Opole.

Techniczno-ekonomiczne aspekty modernizacji źródła ciepła z zastosowaniem kogeneracji węglowej i gazowej w ECO SA Opole. Techniczno-ekonomiczne aspekty modernizacji źródła ciepła z zastosowaniem kogeneracji węglowej i gazowej w ECO SA Opole. Rytro, 25 27 08.2015 System ciepłowniczy w Opolu moc zainstalowana w źródle 282

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl OCENA ENERGETYCZNA BUDYNKÓW Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl SYSTEM GRZEWCZY A JAKOŚĆ ENERGETYCZNA BUDNKU Zapotrzebowanie na ciepło dla tego samego budynku ogrzewanego

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie. Baltic Business Forum 2011

Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie. Baltic Business Forum 2011 Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie Baltic Business Forum 2011 Projekt Kruczkowskiego 2 Powiśle Park Sp. z o.o. - spółka specjalnego

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE GAZU W ELEKTROCIEPŁOWNI GORZÓW

ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE GAZU W ELEKTROCIEPŁOWNI GORZÓW Polska Agencja Prasowa Warszawa 18.11.2010 r. ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE GAZU W ELEKTROCIEPŁOWNI GORZÓW Struktura zużycia paliwa do generacji energii elektrycznej STRUKTURA W UE STRUKTURA W POLSCE 2 BLOK

Bardziej szczegółowo

Przegląd aktualnych zmian Prawa energetycznego. Tomasz Ogłódek Kancelaria Radców Prawnych Tomasz Ogłódek, Marzena Czarnecka

Przegląd aktualnych zmian Prawa energetycznego. Tomasz Ogłódek Kancelaria Radców Prawnych Tomasz Ogłódek, Marzena Czarnecka Przegląd aktualnych zmian Prawa energetycznego Tomasz Ogłódek Kancelaria Radców Prawnych Tomasz Ogłódek, Marzena Czarnecka z dnia 14 marca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych

Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych Tomasz Kamiński Pracownia Technologiczna Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych Prezentacja wykonana m.in. na podstawie materiałów przekazanych przez

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii mgr inż. Robert Niewadzik główny specjalista Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

NUMER CHP-1 DATA 5.03.2012 Strona 1/5 TEMAT ZWIĘKSZENIE EFEKTYWNOŚCI GOSPODAROWANIA ENERGIĄ POPRZEZ ZASTOSOWANIE KOGENERACJI

NUMER CHP-1 DATA 5.03.2012 Strona 1/5 TEMAT ZWIĘKSZENIE EFEKTYWNOŚCI GOSPODAROWANIA ENERGIĄ POPRZEZ ZASTOSOWANIE KOGENERACJI NUMER CHP-1 DATA 5.03.2012 Strona 1/5 KOGENERACJA- to proces jednoczesnego wytwarzania ciepła i energii elektrycznej. Zastosowanie kogeneracji daje Państwu możliwość zredukowania obecnie ponoszonych kosztów

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009 EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej Warszawa, 27 października 2009 Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ Czarna skrzynka Energetyka Energia pierwotna Dobro ogólnoludzkie?

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady. Wykład 3

Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady. Wykład 3 Elektrociepłownie w Polsce statystyka i przykłady Wykład 3 Zakres wykładu Produkcja energii elektrycznej i ciepła w polskich elektrociepłowniach Sprawność całkowita elektrociepłowni Moce i ilość jednostek

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna technika grzewcza

Innowacyjna technika grzewcza Innowacyjna technika grzewcza analiza ekonomiczna 2015 pompy ciepła mikrokogeneracja kondensacja instalacje solarne fotowoltaika ogniwa paliwowe Łukasz Sajewicz Viessmann sp. z o. o. 1. Struktura zużycia

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ trójgeneracji gazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie GAZTERM 2014

Innowacyjny układ trójgeneracji gazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie GAZTERM 2014 Innowacyjny układ trójgeneracji gazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie GAZTERM 2014 Projekt Kruczkowskiego 2 Powiśle Park Sp. z o.o. - spółka specjalnego

Bardziej szczegółowo

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Magdalena Rogulska Szwedzko-Polska Platforma Zrównoważonej Energetyki POLEKO, 8 października 2013 r. Cele polityki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010 Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków Kraków, 14 stycznia 2010 3 Ciepło sieciowe z kogeneracji Efektywny energetycznie produkt spełniający oczekiwania klientów 4 Ekoplus Sp. z o.o. Naszym

Bardziej szczegółowo

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko l/i M.o~. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko Adres e-mail szkoły:dyrektor@lo.olecko.pl Telefon: +875234183 Nauczyciel chemii: mgr Teresa Świerszcz

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w ochronę środowiska w TAURON Wytwarzanie. tauron.pl

Inwestycje w ochronę środowiska w TAURON Wytwarzanie. tauron.pl Inwestycje w ochronę środowiska w TAURON Wytwarzanie Moc zainstalowana TAURON Wytwarzanie TAURON Wytwarzanie w liczbach 4 506 MWe 1 274.3 MWt Elektrownia Jaworzno Elektrownia Łagisza Elektrownia Łaziska

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej RYSZARD FRANCUZ VIII KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Sulechów, 18 listopada 2011 r. 1 I. Geneza ustawy o

Bardziej szczegółowo

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POKŁADÓW WĘGLA W JASTRZĘBSKIEJ SPÓŁCE WĘGLOWEJ S.A.

GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POKŁADÓW WĘGLA W JASTRZĘBSKIEJ SPÓŁCE WĘGLOWEJ S.A. GOSPODARCZE WYKORZYSTANIE METANU Z POKŁADÓW WĘGLA W JASTRZĘBSKIEJ SPÓŁCE WĘGLOWEJ S.A. mgr inż. Kazimierz Gatnar Zespół Zarządzania Energią i Gospodarki Metanem 1 Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. 5 kopalń:

Bardziej szczegółowo

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce Wojciech Stawiany Doradca Zespół Strategii

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układy z silnikami tłokowymi zasilane gazem Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK Seminarium Naukowo-Techniczne WSPÓŁCZSN PROBLMY ROZWOJU TCHNOLOGII GAZU ANALIZA UWARUNKOWAŃ TCHNICZNO-KONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGNRACYJNYCH MAŁJ MOCY W POLSC Janusz SKORK Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja - strategia rozwoju w Polsce

Kogeneracja - strategia rozwoju w Polsce Kogeneracja - strategia rozwoju w Polsce Międzyzdroje 2015 Agenda 1. Nowe wymagania emisyjne dla ciepłownictwa 2. Rynek gazu w Polsce 3. PGNiG Termika Nowe inwestycje Strategia M&A 2 3 Nowe wymagania emisyjne

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Stabilne podwaliny dla przyszłego porządku ciepłowniczego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Debata : Narodowa Mapa Ciepła - Warszawa 22 listopada 2013 Struktura

Bardziej szczegółowo

Energetyka przemysłowa.

Energetyka przemysłowa. Energetyka przemysłowa. Realna alternatywa dla energetyki systemowej? Henryk Kaliś Warszawa 31 styczeń 2013 r 2 paliwo 139 81 58 Elektrownia Systemowa 37% Ciepłownia 85% Energia elektryczna 30 kogeneracja

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do formularza G-10.m

Objaśnienia do formularza G-10.m Objaśnienia do formularza G-10.m Objaśnienia dotyczą wzoru formularza za poszczególne miesiące 2016 r. Do sporządzania sprawozdania są zobowiązane: - poszczególne elektrownie cieplne i elektrociepłownie,

Bardziej szczegółowo

Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii

Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii Zygmunt Jaczkowski Prezes Zarządu Izby Przemysłowo- Handlowej w Toruniu 1 Celem audytu w przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja gazowa kontenerowa 2,8 MWe i 2,9 MWt w Hrubieszowie

Kogeneracja gazowa kontenerowa 2,8 MWe i 2,9 MWt w Hrubieszowie Kogeneracja gazowa kontenerowa 2,8 MWe i 2,9 MWt w Hrubieszowie LOKALIZACJA CHP w postaci dwóch bloków kontenerowych będzie usytuowana we wschodniej części miasta Hrubieszów, na wydzielonej (dzierżawa)

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie efektywności wytwarzania mediów energetycznych w przemyśle mleczarskim na przykładzie Mlekovity

Zwiększanie efektywności wytwarzania mediów energetycznych w przemyśle mleczarskim na przykładzie Mlekovity Zwiększanie efektywności wytwarzania mediów energetycznych w przemyśle mleczarskim na przykładzie Mlekovity Program Prezentacji 1) Wstęp 2) Podnoszenie sprawności kotłowni parowych 3) Współpraca agregatów

Bardziej szczegółowo

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Jednym z głównych celów każdego państwa jest zapewnienie swoim obywatelom komfortu cieplnego 1. Aby móc to uczynić w warunkach geograficznych

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Konferencja. Silesia Power Meeting. Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050. Termin: 12.04.2013

Konferencja. Silesia Power Meeting. Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050. Termin: 12.04.2013 Konferencja Silesia Power Meeting Technologie Gazowe w Polskiej Mapie Drogowej 2050 Termin: 12.04.2013 Expo Silesia, Sosnowiec, Braci Mieroszewskich 124 Linia przewodnia : Rolą gazowych technologii energetycznych,

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w źródłach rozproszonych (J. Paska)

Skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w źródłach rozproszonych (J. Paska) 1. Idea wytwarzania skojarzonego w źródłach rozproszonych Rys. 1. Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła: rozdzielone (a) w elektrowni kondensacyjnej i ciepłowni oraz skojarzone (b) w elektrociepłowni

Bardziej szczegółowo

Kocioł na biomasę z turbiną ORC

Kocioł na biomasę z turbiną ORC Kocioł na biomasę z turbiną ORC Sprawdzona technologia produkcji ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu dr inż. Sławomir Gibała Prezentacja firmy CRB Energia: CRB Energia jest firmą inżynieryjno-konsultingową

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna"

Ankieta do opracowania Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna" I. CZĘŚĆ INFORMACYJNA Nazwa firmy Adres Rodzaj działalności Branża Osoba kontaktowa/telefon II. Budynki biurowe

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania infrastrukturą ciepłowniczą za pomocą systemów informatycznych. Licheń, listopad 2012

Wspomaganie zarządzania infrastrukturą ciepłowniczą za pomocą systemów informatycznych. Licheń, listopad 2012 Wspomaganie zarządzania infrastrukturą ciepłowniczą za pomocą systemów informatycznych Licheń, listopad 2012 Agenda Dalkia podstawowe informacje o strategii Zasady podejścia do infrastruktury ciepłowniczej

Bardziej szczegółowo

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE dr Zdzisław Muras Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2009 Zawartość prezentacji 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce

Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce R A Z E M C I E P L E J Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce Janusz Lewandowski 3 lutego 2011 Wybrane Dyrektywy UE określające warunki działania i rozwoju ciepłownictwa sieciowego 1. Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Wysokosprawna kogeneracja w Polsce. Tomasz Dąbrowski Departament Energetyki

Wysokosprawna kogeneracja w Polsce. Tomasz Dąbrowski Departament Energetyki Wysokosprawna kogeneracja w Polsce Tomasz Dąbrowski Departament Energetyki [%] 2 Wysokosprawna kogeneracja w Polsce Ogólna charakterystyka sektora ciepłowniczego w Polsce Wielkość sprzedaży ciepła z sieci

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery ITC Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery Janusz Lewandowski Sulechów, listopad 2011 Ogólne uwarunkowania 1. Kogeneracja jest uznawana w Polsce za jedną z najefektywniejszych technologii

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

Jak wspierać dalszy rozwój kogeneracji w Polsce? Rola sektora kogeneracji w realizacji celów PEP 2050 Konferencja PKŚRE

Jak wspierać dalszy rozwój kogeneracji w Polsce? Rola sektora kogeneracji w realizacji celów PEP 2050 Konferencja PKŚRE Jak wspierać dalszy rozwój kogeneracji w Polsce? Rola sektora kogeneracji w realizacji celów PEP 2050 Konferencja PKŚRE Warszawa 22.10.2015r Polska jest dobrym kandydatem na pozycję lidera rozwoju wysokosprawnej

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 22 grudnia 215 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (druk nr 55)

do ustawy z dnia 22 grudnia 215 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (druk nr 55) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 22 grudnia 215 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej (druk nr 55) U S T A W A z dnia 15 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w oparciu o gaz ziemny oraz biogaz

Kogeneracja w oparciu o gaz ziemny oraz biogaz Kogeneracja w oparciu o gaz ziemny oraz biogaz Wytwarzanie prądu w elekrowniach konwencjonalnych W elektrowniach kondensacyjnych większa część włożonej energii pozostaje niewykorzystana i jest tracona

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

5 sierpnia 2013 r. Szanowni Państwo,

5 sierpnia 2013 r. Szanowni Państwo, Szanowni Państwo, W związku z licznymi pytaniami dot. świadectw pochodzenia i opartych na nich prawa majątkowych, które otrzymaliśmy po publikacji wyników za II kw. 2013 r., prezentujemy rozszerzony materiał

Bardziej szczegółowo

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła energii dla Polski Konferencja Demos Europa Centrum Strategii Europejskiej Warszawa 10 lutego 2009 roku Skraplanie

Bardziej szczegółowo

Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej

Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej Skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej Autor: Jacek Marecki Politechnika Gdańska ( Wokół Energetyki luty 2005) Ciepło skojarzone powstaje w procesie technologicznym, który polega na jednoczesnym

Bardziej szczegółowo

Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi

Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi KONFERENCJA POLITYKA ENERGETYCZNA PAŃSTWA A INNOWACYJNE ASPEKTY GOSPODAROWANIA W REGIONIE Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi Warszawa, 18 czerwca 2009 r. Leszek Drogosz Urząd m.st. Warszawy Proces

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Automatyczne sterowanie pracą źródła ciepła. Mirosław Loch

Automatyczne sterowanie pracą źródła ciepła. Mirosław Loch Automatyczne sterowanie pracą źródła ciepła Mirosław Loch Biuro Inżynierskie Softechnik Informacje ogólne Biuro Inżynierskie Softechnik Sp. z o.o. S.K.A. działa od roku 2012 Kadra inżynierska ma kilkunastoletnie

Bardziej szczegółowo

Energetyka konwencjonalna

Energetyka konwencjonalna ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ Energetyka konwencjonalna Dr hab. inż. prof. ZUT ZBIGNIEW ZAPAŁOWICZ Energetyka

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH

WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH INŻ. BARTOSZ SMÓŁKA, BEATA SZKOŁA WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH S t r e s z c z e n i e W związku z wprowadzaniem kolejnych dyrektyw dotyczących oszczędzania

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA UKŁADU SKOJARZONEGO Z TURBINĄ GAZOWĄ Z SYSTEMEM ELEKTROENERGETYCZNYM I SYSTEMEM CIEPŁOWNICZYM MIASTA OPOLA

WSPÓŁPRACA UKŁADU SKOJARZONEGO Z TURBINĄ GAZOWĄ Z SYSTEMEM ELEKTROENERGETYCZNYM I SYSTEMEM CIEPŁOWNICZYM MIASTA OPOLA WSPÓŁPRACA UKŁADU SKOJARZONEGO Z TURBINĄ GAZOWĄ Z SYSTEMEM ELEKTROENERGETYCZNYM I SYSTEMEM CIEPŁOWNICZYM MIASTA OPOLA MODERNIZACJE LIKWIDACJA DO 1998 ROKU PONAD 500 KOTŁOWNI LOKALNYCH BUDOWA NOWYCH I WYMIANA

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Produkcja ciepła i prądu z biogazu jako alternatywa dla lokalnych ciepłowni. mgr inż. Grzegorz Drabik

Produkcja ciepła i prądu z biogazu jako alternatywa dla lokalnych ciepłowni. mgr inż. Grzegorz Drabik Produkcja ciepła i prądu z biogazu jako alternatywa dla lokalnych ciepłowni mgr inż. Grzegorz Drabik Plan prezentacji O firmie Technologia Wybrane realizacje Ciepłownia gazowa a elektrociepłownia gazowa

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność ciepłownictwa systemowego. Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu

Konkurencyjność ciepłownictwa systemowego. Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu Konkurencyjność ciepłownictwa systemowego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu Pozycja ciepłownictwa systemowego na rynku ciepła Polsce Struktura form zaopatrzenia gospodarstw domowych w ciepło w Polsce

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła,

Bardziej szczegółowo

Nowy segment biznesowy GK PGNiG

Nowy segment biznesowy GK PGNiG Nowy segment biznesowy GK PGNiG Krzysztof Gajewski Koordynator Projektów - Departamentu Wytwarzania Ryn, 23-24 września 2010 r. Stan obecny elektroenergetyka gazowa W 2008 roku 7,6 % całkowitej sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Produkcja energii elektrycznej z biogazu na przykładzie zakładu Mlekoita w Wysokim Mazowieckim. mgr inż. Andrzej Pluta

Produkcja energii elektrycznej z biogazu na przykładzie zakładu Mlekoita w Wysokim Mazowieckim. mgr inż. Andrzej Pluta Produkcja energii elektrycznej z biogazu na przykładzie zakładu Mlekoita w Wysokim Mazowieckim mgr inż. Andrzej Pluta Czym się zajmujemy? Firma Centrum Elektroniki Stosowanej CES Sp. z o.o. działa na rynku

Bardziej szczegółowo

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego produkt szyty na miarę Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego Warsztaty energetyczne 2013 Idea produktu Propozycja współpracy Idea produktu Zamiarem TAURON Sprzedaż jest propagowanie

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 1. Stan istniejący. Obecnie na terenie Oczyszczalni ścieków w Żywcu pracują dwa agregaty prądotwórcze tj. agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 o mocy znamionowej 114 kw energii elektrycznej i 186 kw energii

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO GOSPODARKI, plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa. G-10.m. Miesięczne dane o energii elektrycznej

MINISTERSTWO GOSPODARKI, plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa. G-10.m. Miesięczne dane o energii elektrycznej MINISTERSTWO GOSPODARKI, plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej G-10.m Miesięczne dane o energii elektrycznej Agencja Rynku Energii S.A. Portal sprawozdawczy ARE

Bardziej szczegółowo

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego.

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Białe certyfikaty Debata - Procesy Inwestycyjne Warszawa, 26 września 2007 r. www.ptce.pl Tomasz Wieczorek

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

EKRAN 5. Zyski ciepła wg rozporządzenia [1]

EKRAN 5. Zyski ciepła wg rozporządzenia [1] Zyski ciepła Wprowadzone zyski ciepła na poziomie całego budynku mogą być takie same dla lokali, jednak najczęściej tak nie jest. Czasami występuje konieczność określania zysków ciepła na poziomie lokalu,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI

ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI ANALIZA EFEKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ ELEKTROCIEPŁOWNI OPALANYCH GAZEM ZIEMNYM PO WPROWADZENIU ŚWIADECTW POCHODZENIA Z WYSOKOSPRAWNEJ KOGENERACJI Autor: Bolesław Zaporowski ( Rynek Energii nr 6/2007) Słowa

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

PROCESY ENERGETYCZNE POD KONTROLĄ

PROCESY ENERGETYCZNE POD KONTROLĄ V Konferencja Szkoleniowa Zakładu Techniki Cieplnej PROCESY ENERGETYCZNE POD KONTROLĄ 5 7 maja 2014 r., Hotel Zamek Gniew**** w Gniewie Organizator: Zakłady Pomiarowo Badawcze Energetyki ENERGOPOMIAR Sp.

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo