PRACE KAZUISTYCZNE. A Newborn with the Congenital Cardiac Defect and Dysmorphic Features Case Report of CATCH 22 Syndrome

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE KAZUISTYCZNE. A Newborn with the Congenital Cardiac Defect and Dysmorphic Features Case Report of CATCH 22 Syndrome"

Transkrypt

1 PRACE KAZUISTYCZNE Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ISSN X ROBERT ŚMIGIEL 1, ANNA BŁOŃSKA 1, ELŻBIETA KUKAWCZYŃSKA 2, HANNA PIKULSKA 2, IZABELA ŁACZMAŃSKA 3, MARIA MAŁGORZATA SĄSIADEK 3 A Newborn with the Congenital Cardiac Defect and Dysmorphic Features Case Report of CATCH 22 Syndrome Noworodek z wrodzoną wadą serca i cechami dysmorficznymi opis zespołu CATCH 22* 1 Katedra i Zakład Patofizjologii AM we Wrocławiu 2 Oddział Kardiologii Dziecięcej Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego we Wrocławiu 3 Katedra i Zakład Genetyki AM we Wrocławiu Streszczenie Zespół CATCH 22 jest heterogennym zespołem genetycznym obejmującym wiele innych zespołów, m.in.: DiGeorge a, Shprintzena oraz Takao. Opisano ponad 180 cech wchodzących w skład tego zespołu, przy czym żad na nie jest patognomoniczna. Wyróżnia się pewne główne nieprawidłowości, sugerujące rozpoznanie zespołu CATCH 22. Należą do nich: wrodzone wady serca, dysmorfia twarzy, brak lub niedorozwój grasicy oraz zaburze nia funkcji gruczołów przytarczycznych. Przyczyną zespołu CATCH 22 jest mikrodelecja regionu w obrębie ra mienia długiego chromosomu 22 (22q11). Autorzy pracy przedstawili opis przypadku noworodka z zespołem CATCH 22. U dziecka stwierdzono wadę serca pod postacią zespołu Fallota oraz cechy dysmorficzne twarzy. Od urodzenia obserwowano małe stężenie wapnia. Rozpoznanie zespołu CATCH 22 potwierdzono badaniem gene tycznym, identyfikując mikrodelecję w rejonie 22q11 za pomocą sondy TUPLE1. Autorzy chcieliby zwrócić uwa gę na potrzebę wykonywania badań cytogenetycznych u dzieci ze strukturalnymi wadami serca oraz wadami do datkowymi innych układów i/lub cechami dysmorfii (Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ). Słowa kluczowe: zespół CATCH 22, zespół DiGeorge a, delecja 22q11, cytogenetyka molekularna. Abstract CATCH 22 syndrome is a genetic disorder encompassing cases of DiGeorge, Shprintzen and Takao syndromes. More than 180 features of this syndrome were described, however none was patognomonic. Certain major charac teristics could be distinguished, suggesting diagnosis of CATCH 22. Those are as follow: inherited heart defects, dysmorfic features, disturbances of thymus development and parathyroid dysfunction. The reason of CATCH 22 phenotype is a microdeletion on the long arm of chromosome 22 (22q11). The authors present a clinical and genet ic analysis of an infant diagnosed with CATCH 22 syndrome. The infant reveals a heart defect, which occurs as the Fallot Syndrome and shows dysmorfic features of the face. Since birth a law blood calcium level was observed. Diagnosis of CATCH 22 was confirmed by the molecular testing of 22q11 region with region probe TUPLE1 (Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ). Key words: CATCH 22 syndrome, DiGeorge syndrome, deletion 22q11, molecular cytogenetic. Delecja regionu 22q11 jest najczęstszym zes połem mikrodelecji u człowieka i występuje z czę stością 1 : urodzeń. Stanowi ona przy czynę 5 20% wszystkich przypadków wrodzo nych wad serca [1 6]. Zespoły powodowane mi krodelecją 22q11 określa się mianem zespołu CATCH 22, obejmującym przypadki zespołu DiGeorge a, zespołu podniebienno sercowo twa * Praca współfinansowana z grantu uczelnianego 478/2002.

2 176 rzowego (zespół Shpritzena) i zespołu Takao. Obraz kliniczny charakteryzuje duża różnorod ność [7 10]. Dotychczas opisano ponad 180 nie prawidłowości wchodzących w skład zespołu CATCH 22 [11 13]. Żadna z tych cech nie jest pa tognomoniczna. Można wyróżnić jednak pewne główne cechy, których obecność może sugerować rozpoznanie zespołu CATCH 22. Oprócz anomalii rozwojowych serca i charakterystycznych cech dysmorficznych twarzy, należą do nich także róż ne odmiany rozszczepu podniebienia, brak lub niedorozwój grasicy lub dysfunkcja limfocytów T, a także zaburzenie funkcji gruczołów przytar czycznych. Obserwuje się ponadto nieprawidło wości naczyń krwionośnych, uogólnioną hipoto nię, niedobór wzrostu i masy ciała, niedosłuch oraz sporadycznie upośledzenie rozwoju intelektu alnego [11 13]. Większość przypadków zespołu DiGeorge a, a także innych zespołów charakteryzujących się róż nej wielkości delecją w obrębie chromosomu 22q11 występuje sporadycznie. W rodzinnej pos taci w zespole DiGeorge a opisano rożne sposoby dziedziczenia: autosomalne dominujące, autoso malne recesywne i sprzężone z chromosomem X, zespół podniebienno sercowo twarzowy jest dzie dziczony natomiast w sposób autosomalny domi nujący z niepełną penetracją. Postać rodzinna ze społu CATCH 22 obejmuje około 10 25% wszyst kich pacjentów [1, 10, 14]. W wyniku cytogenetycznych oraz molekular nych badań określono minimalny krytyczny re gion 22q11.2 (MDGCR1 Minimal DiGeorge Critical Region 1), obejmujący kilka tysięcy par zasad, którego utratę uznano za najbardziej praw dopodobną przyczynę powstawania zespołu CATCH 22. Obecnie diagnostyka zespołu obejmu je, poza klasycznym badaniem kariotypu, cytoge netykę molekularną z użyciem metody FISH oraz badanie DNA krytycznego regionu 22q11 za po mocą reakcji PCR [10, 14, 15]. Celem pracy było przedstawienie przypadku noworodka z wrodzoną wadą serca oraz cechami dysmorficznymi, u którego rozpoznano zespół CATCH 22, potwierdzony badaniem genetycz nym. Autorzy chcieliby zwrócić uwagę na po trzebę wykonywania badań cytogenetycznych u dzieci ze strukturalnymi wadami serca oraz wa dami dodatkowymi innych układów i/lub cecha mi dysmorfii. W zespole CATCH 22 cechy dys morficzne są nieznaczne, choć charakterystycz ne. Często zdarza się, że opis cech dysmorficznych u noworodków i wcześniaków w obrębie twarzy jest utrudniony z powodu intu bacji i innych zabiegów, w wyniku których rysy twarzy mogą być zniekształcone. Opis przypadku R. ŚMIGIEL et al. Noworodek płci żeńskiej młodych, zdrowych rodziców, urodzony z czwartej ciąży, czwartego porodu, siłami natury w 39 Hbd, z obecnością zie lonych wód płodowych, o masie ciała 3350 g, dłu gości 52 cm, w stanie dobrym, oceniony na 9 punk tów w skali Apgar. Z wywiadu rodzinnego wynika, że rodzeństwo pacjenta w wieku: 7, 9, 10 lat jest zdrowe. W okresie noworodkowym u dziecka roz poznano wrodzone zapalenie płuc oraz zakażenie układu moczowego. Ze względu na obniżone war tości tlenu w kolejnych badaniach gazometrycz nych, pomimo stosowanej tlenoterapii, w drugiej dobie życia wykonano badanie echokardiograficz ne, stwierdzając wadę wrodzoną serca o typie zes połu Fallota. W badaniach dodatkowych obserwo wano u dziecka hipokalcemię już od pierwszej do by życia. Stężenie wapnia wynosiło 0,78 oraz 1,07 mmol/l (norma: 1,10 1,35 mmol/l) i utrzymy wało się na obniżonym poziomie przez cały okres hospitalizacji, nie powodując zaburzeń klinicznych. Stwierdzano także przejściową hiperkaliemię. Dziecko umieszczono na oddziale kardiologii dziecięcej w celu dalszych badań diagnostycznych układu krążenia. Przy przyjęciu stan dziecka był średnio ciężki. Badaniem przedmiotowym stwier dzono cechy dysmorficzne twarzy: małą, cofniętą ku tyłowi żuchwę, nos z charakterystycznym spłasz czonym czubkiem (tzw. bulwiasty koniec nosa) oraz słabo wykształconą rynienkę nosową, cienkie wargi i małe usta, dysplastyczne małżowiny uszne, długie palce rąk i stóp (ryc. 1). W badaniu fizykalnym stwierdzono ponadto uogólnioną sini cę, głośny szmer skurczowy w okolicy przedser cowej, zmiany osłuchowe nad płucami, okresowo stany gorączkowe oraz uogólnioną hipotonię mięś niową. Dziecko niechętnie jadło, występowały problemy w karmieniu. W badaniu radiologicz nym klatki piersiowej uwidoczniono powiększoną sylwetkę serca. W licznych badaniach gazome trycznych występowały obniżone wartości ciśnie nia parcjalnego tlenu. W badaniu echokardiogra ficznym potwierdzono wstępnie rozpoznaną wro dzoną, siniczą wadę serca pod postacią skrajnego zespołu Fallota, charakteryzującego się zwęże niem podzastawkowym tętnicy płucnej i obu gałę zi płucnych, podzastawkowym ubytkiem między komorowym z dekstrapozycją aorty. Wadzie serca towarzyszył prawostronny łuk aorty z widocznymi naczyniami krążenia obocznego. Podejrzenie zespołu DiGeorge a u dziecka po stawiono na podstawie obecności wrodzonej wady serca i utrzymujących się małych wartości wapnia zjonizowanego w surowicy (mogących wskazy wać na zaburzenie funkcji przytarczyc) oraz cech dysmorficznych twarzy.

3 Noworodek z zespołem CATCH Ryc. 1. Fenotyp pacjenta z zespołem CATCH 22 Fig. 1. Phenotype of patient with CATCH 22 syndrome W badaniu cytogenetycznym wykonanym w Katedrze Genetyki AM we Wrocławiu metodą GTG stwierdzono prawidłowy kariotyp żeński. W kolejnym badaniu metodą fluoroscencyjnej hy brydyzacji in situ (FISH) z użyciem sondy DiGeorge/VCFS TUPLE1 Region Probe (22q11.2) oraz sondy Control Probe 22qter firmy Cytocell wykryto mikrodelecję regionu 22q11.2, co po twierdziło rozpoznanie zespołu CATCH 22 (ryc. 2a i b). Badanie wykonano również u obojga ro dziców dziecka w celu wykluczenia postaci dzie dzicznej zespołu CATCH 22. U rodziców stwier dzono prawidłowe kariotypy, w badaniu FISH na tomiast nie uwidoczniono mikrodelecji badanego regionu. Na podstawie całości obrazu klinicznego oraz cytogenetycznego rodzinie dziecka udzielono porady genetycznej. Omówienie Zespół DiGeorge a, po raz pierwszy opisany w 1965 r. przez doktora Angelo DiGeorge, charak teryzuje się brakiem lub dysfunkcją grasicy i gru czołów przytarczycznych, hipokalcemią w okresie noworodkowym, zaburzeniami immunologiczny mi, cechami dysmorfii twarzy i współistnieniem wrodzonych wad serca, głównie dotyczących podziału stożka i pnia naczyniowego. Powstanie zespołu jest uwarunkowane mikrodelecją regionu 22q11.2 [1, 8, 11, 14]. Delecja ta jest również przyczyną innych zespołów, jak: zespołu podnie bienno sercowo twarzowego (zespół Shpritzena, VCFS), zespołu Takao, Caylera oraz zespołu Opitz G/BBB. Wymienione zespoły mają wspólną nazwę: CATCH 22 (Cardiac defects, Abnormali ty/abnormal facies, T cell deficit or Thymic hypo plasia, Cleft palate/palate dysfunction, Hypocal caemia) lub z uwagi na wspólny mechanizm po Ryc. 2. Badanie metodą fluoroscencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH) za pomocą sondy DiGeorge/VCFS TUPLE1 Region Probe (22q11.2) with Control Probe (22qter) firmy Cytocell. W badanym materiale stwier dzono obecność mikrodelecji badanego regionu 22q11.2. Widoczne są dwa sygnały zielone odpowia dające regionom 22qter oraz jeden sygnał czerwony odpowiadający regionowi TUPLE1 (w obszarze 22q11.2) Fig. 2. Fluorescent hybridization in situ (FISH) study using DiGeorge/VCFS TUPLE1 Region Probe (Cytocell). The microdelection 22q11.2 was confirmed wstawania zaburzeń nazwę: zespół mikrodelecji 22q11 [9 11]. W zależności od wielkości utraco nego fragmentu 22q11 pacjentów z zespołem CATCH 22 można podzielić na różne grupy. U 85 90% pacjentów występuje delecja o wielko ści trzech milionów par zasad, obejmująca około 30 genów, które kodują głównie białka odpowie dzialne za prawidłową migrację komórek grzebie nia nerwowego. W około 8% przypadków stwier dzana delecja o wielkości 1,5 Mb obejmuje około 24 geny, najmniejszą natomiast grupę przypadków stanowią translokacje z punktami złamań w regio nie 22q11.2. Wielkość stwierdzanej delecji nie ko reluje jednak z przebiegiem i stopniem ciężkości fenotypu zespołu CATCH 22 [14]. Diagnostyka zespołu CATCH 22 opiera się na klasycznych testach cytogenetycznych, metodach cytogenetyki molekularnej oraz badaniach DNA. Pierwszy etap diagnostyczny powinien zaczynać się od oceny prążków GTG chromosomów. U badanego noworodka wykazano prawidłowy

4 178 R. ŚMIGIEL et al. kariotyp. Badanie to jednak może ujawnić duże delecje oraz aberracje strukturalne regionu 22q11, a także inne aberracje chromosomowe [2, 7, 9, 15]. Podstawowym badaniem diagnostycznym przy podejrzeniu zespołu CATCH 22 jest fluore scencyjna hybrydyzacja in situ (FISH) z zastoso waniem charakterystycznych sond dla regionu krytycznego na 22q11 [2, 3, 15]. Delecję 22q11, diagnozowaną metodą FISH, stwierdza się u oko ło 80 90% chorych z zespołem DiGeorge a [2, 15]. U badanego noworodka badanie FISH wyko nano z wykorzystaniem najczęściej stosowanej sondy DiGeorge/VCFS TUPLE1 Region Probe (22q11.2) z kontrolą (22qter) firmy Cytocell (ryc. 2a i b). W rutynowej diagnostyce FISH jest tak że dostępna sonda DiGeorge/VCFS N25 (D22S75). W nielicznych laboratoriach genetycznych w diagnostyce zespołu CATCH 22 jest możliwe wykonanie badania molekularnego z zastosowa niem reakcji PCR oraz swoistych markerów. Ba danie to ma na celu określenie dokładnego regio nu delecji, a nawet identyfikację genów w obrębie utraconego regionu krytycznego. Badanie moleku larne w diagnostyce CATCH 22 wykonuje się, gdy u pacjentów z klinicznym rozpoznaniem zespołu DiGeorge a lub Shpritzena nie potwierdza się mikrodelecji w badaniu FISH. Głównym zaburzeniem w zespołach mikro delecji 22q11 są wady serca występujące u około 80% pacjentów. Najczęstszymi wadami w zespole DiGeorge a są wady aorty (przerwany łuk aorty, koarktacja aorty), a także wspólny pień tętniczy oraz zespół Fallota, którego ciężką postać rozpo znano u badanego noworodka. W zespołach dele cji 22q11 są także opisywane inne nieprawidłowo ści w strukturach serca, np.: wady przegrody mię dzyprzedsionkowej, anomalie dużych tętnic (całkowite lub częściowe przełożenie dużych tęt nic), anomalie drogi odpływu prawej komory oraz nieprawidłowości drogi odpływu komory lewej [11]. Stosunkowo często występują złożone wady serca [3 5]. W piśmiennictwie podaje się, że zes pół Fallota jest jedną z najczęstszych wad wystę pujących w zespole CATCH 22 i stwierdza się go u 22% pacjentów z mikrodelecją 22q11 [16]. Na szczególną uwagę w opisie pacjentów z zes połem mikrodelecji 22q11 zasługują objawy dys morficzne twarzy. Są one punktem zwrotnym w diagnostyce zespołu CATCH 22. Stwierdzenie u pacjenta z wadą serca dysmorfii twarzy lub in nych dodatkowych wrodzonych nieprawidłowości powinno obligować do wykonania badań cytoge netycznych oraz podejrzenia zespołu uwarunko wanego mikrodelecją 22q11. Najczęściej opisywa ne cechy dysmorficzne w zespole CATCH 22 to: podłużna twarz, wydatny, długi nos z charaktery stycznym spłaszczonym, zduszonym czubkiem (w piśmiennictwie anglojęzycznym cecha ta jest opisywana jako bulwiasty koniec nosa), mała i cofnięta ku tyłowi żuchwa, krótkie i wąskie szpa ry powiekowe oraz ich szerokie ustawienie. W ze społach delecji 22q11 opisuje się także wiele in nych cech dysmorficznych. W obrębie nosa i ust spotyka się niedorozwój skrzydełek nosa, krótką, słabo wykształconą rynienkę nosowa, cienkie war gi, małe usta (raczej u młodszych dzieci). U star szych dzieci otwarte usta są często przyczyną nie prawidłowej diagnozy i opisywane jako twarz ade noidalna, podczas gdy migdałki podniebienne są zwykle małe lub w ogóle ich nie ma. Uszy są czę sto nisko osadzone i zrotowane ku tyłowi. Na rycinie 1 przedstawiono noworodka z rozpozna nym zespołem DiGeorege a. U dziecka wyraźnie zaznacza się wydatny nos z typowym bulwia stym zakończeniem. Często zdarza się, że cechy dysmorficzne u noworodków i wcześniaków mo gą zostać przeoczone, szczególnie u tych, które wymagają intubacji i innych zabiegów pielęgna cyjnych i medycznych w obrębie twarzy, w wyni ku których rysy twarzy u noworodka mogą być zniekształcone, a twarz taką określa się mianem niesymetrycznej [11, 13, 17]. U badanego nowo rodka występowała ponadto uogólniona hipotonia, a także problemy w karmieniu, co może zwiększać prawdopodobieństwo aspiracji treści pokarmowej do układu oddechowego. Przy współistniejących zaburzeniach odporności może to być przyczyną ciężkich infekcji układu oddechowego. Zespół mikrodelecji 22q11 jest najczęstszą opisywaną w literaturze mikrodelecją i przyczyną około 5 20% wszystkich wad serca, szczególnie wad stożka i pnia naczyniowego. Podejrzenie zes połu mikrodelecji 22q11 powinno być brane pod uwagę szczególnie wtedy, gdy wadom struktural nym serca towarzyszą cechy dysmorficzne twarzy oraz inne dodatkowe wady rozwojowe. U takiego pacjenta w pierwszej kolejności należy wykonać klasyczne badanie cytogenetyczne, a następnie w przypadku prawidłowego wyniku, badanie FISH, stosując charakterystyczne sondy dla regio nu 22q11. Piśmiennictwo [1] Thompson PW, Devies SJ: Frequency of inherited deletions of 22q11.2. J Med Genet 1998, 35, [2] Wilson DI, Cross IE, Wren C, Scambler PJ, Burn J, Goodship J: Minimum prevalence of chromosome 22q11 deletions. Am J Hum Genet 1994, 55, 975.

5 Noworodek z zespołem CATCH [3] Goldmuntz E, Emanuel BS: Genetic disorders of cardiac morphogenesis. The DiGeorge and velocardiofacial syndromes. Circ Res 1997, 80, [4] Goldmuntz E, Driscoll D, Budarf ML, Zackai EH, McDonald McGinn DM, Biegel JA, Emanuel BS: Micro deletions of chromosomal region 22q11 in patient with congenital conotruncal cardiac defects. J Med Genet 1993, 30, [5] Sucov HM: Molecular insights into cardiac development. Ann Rev Physiol 1998, 60, [6] Driscoll DA, Salvin J, Sellinger B, Budarf ML, McDonald McGinn DM, Zackai EH, Emanuel BS: Prevalen ce of 22q11 microdeletions in DiGeorge and velocardiofacial syndromes: implications for genetic counselling and prenatal diagnosis. J Med Genet 1993, 30, [7] Scambler PJ, Kelly D, Lindsay E, Wiliamson R, Goldberg R, Shprintzen RJ, Wilson DI, Goodship JA, Cross IE, Burn J: Velocardiofacial syndrome associated with chromosome 22 deletions encompassing the DiGeorge locus. Lancet 1992, 339, [8] Wilson DI, Burn J, Scambler P, Goodship J: DiGeorge syndrome: part of CATCH 22. J Med Genet 1993, 30, [9] Scambler PJ, Mari A, Diglio MC, Mingarelli R, Marino B, Giannotti A, Novelli G, Dallapiccola B: The 22q11 deletion syndromes. Hum Mol Genet 2000, 9, [10] Lindsay EA: Chromosomal microdeletions: dissecting del22q11 syndrome. Nat Genet 2001, 11, [11] Ryan AK, Goodship JA, Wilson DI, Philip N, Levy A, Seidel H, Schuffenhauer S, Oechsler H, Belohradsky B, Prieur M, Aurias A, Raymound FL, Clayton Smith J, Hatchwell E, McKeown C, Beemer FA, Dallapiccola B, Novelli G, Hurst JA, Jgnatius J, Green AJ, Winter RM, Brueton L, Brondum Nielsen K, Scambler PJ: Spectrum of clinical features associated with interstitial chromosome 22q11 deletions: a European collaborative study. J Med Genet 1997, 34, [12] Goldberg R, Motzkin B, Marion R, Scambler PJ, Shpirntzen RJ: Velocardiofacial syndrome: a review of 120 patients. Am J Med Genet 1993, 45, [13] Kirkpatrick SJ, Pauli RM: Frontonasal malformations and deletion of 22q11. Am J Med Genet 1998, 75, [14] Carlson C, Sirotkin H, Pandita R, Goldberg R, McKie J, Wadey R, Patanjali SR, Weissman SM, Anyane Yeboa K, Warburton D, Scambler P, Shprintzen R, Kucherlapati R, Morrow BE: Molecular definition of 22q11 deletions in 151 velocardiofacial syndrome patients. Am J Hum Genet 1997, 61, [15] Bocian E, Stankiewicz P, Jakubów Druska K, Helias Rodziewicz Z, Obersztyn E, Kutkowska Kaźmierczak A, Szpecht Potocka A, Mazurczak T: Diagnostyka kliniczna zespołów mikrodelecji ocena przydatności metod cytogenetyki molekularnej. Ped Pol 2000, 75, [16] Amati F, Mari A, Digilio MC, Mingarelli R, Marino B, Giannotti A, Novelli G, Dallapiccola B: 22q11 dele tions in isolated and syndromic patients with tetralogy of Fallot. Hum Genet 1995, 95, [17] Piórecka Makuła A, Wróblewska Kałużewska M, Pawłowska B, Ilnicka A: Zespół DiGeorge a u noworod ka. Ped Pol 2001, 76, Adres do korespondencji: Robert Śmigiel Katedra i Zakład Patofizjologii AM ul. Marcinkowskiego Wrocław e mail: Praca wpłynęła do Redakcji: r. Po recenzji: r. Zaakceptowano do druku: r. Received: Revised: Accepted:

Badania nad występowaniem delecji chromosomu 22q11.2 i innych aberracji chromosomowych w wadach rozwojowych i zaburzeniach psychicznych.

Badania nad występowaniem delecji chromosomu 22q11.2 i innych aberracji chromosomowych w wadach rozwojowych i zaburzeniach psychicznych. Prof. dr hab. n. med. Małgorzata Krajewska-Walasek Zakład Genetyki Medycznej Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka 04-730 Warszawa Aleja Dzieci Polskich 20 tel 22 815 74 52 fax 22 815 74 57 e-mail: genetyka@czd.pl

Bardziej szczegółowo

Department of Genetics, Silesian Piasts University of Medicine in Wrocław, Poland 2

Department of Genetics, Silesian Piasts University of Medicine in Wrocław, Poland 2 EDITORIAL Adv Clin Exp Med 2007, 16, 6, 717 723 ISSN 1230 025X Copyright by Silesian Piasts University of Medicine in Wrocław ROBERT ŚMIGIEL 1, MAŁGORZATA PIOTROWICZ 2, IZABELA ŁACZMAŃSKA 1, IZABELA MAKOWSKA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI

DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI DIAGNOSTYKA NIEINWAZYJNA I INWAZYJNA WRODZONYCH I NABYTYCH WAD SERCA U DZIECI Dlaczego dzieci sąs kierowane do kardiologa? Różnice w diagnostyce obrazowej chorób układu krążenia u dorosłych i dzieci Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 v Wstęp xiii Przedmowa do wydania I polskiego xv Wykaz skrótów xvii 1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 A. Wywiad perinatalny i z okresu ciąży 1 B. Wywiad po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Kraków, czerwiec 2005 Genetyka kliniczna Kierunki rozwoju Choroby

Bardziej szczegółowo

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test)

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) Nieinwazyjne badanie krwi kobiety ciężarnej w kierunku wykluczenia najczęstszych trisomii u płodu Cel testu NIPT Celem testu NIPT jest

Bardziej szczegółowo

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi Płód w płodzie fetus in fetu. Hanna Moczulska 1, Maria Respondek-Liberska 2 1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi 2. Zakład

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Wstęp: Bladość u dzieci do 1 roku życia Bladość to subiektywny objaw polegający

Bardziej szczegółowo

3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej

3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej 3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej Joanna Dangel Badania ultrasonograficzne i echokardiograficzne W 1998 roku pojawiły się pierwsze doniesienia wskazujące na to, że prenatalne

Bardziej szczegółowo

Zapytaj swojego lekarza.

Zapytaj swojego lekarza. Proste, bezpieczne badanie krwi, zapewniające wysoką czułość diagnostyczną Nieinwazyjne badanie oceniające ryzyko wystąpienia zaburzeń chromosomalnych, takich jak zespół Downa; opcjonalnie umożliwia również

Bardziej szczegółowo

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK PRZEDMIOT: BIOLOGIA MEDYCZNA (CZĘŚĆ 1 GENETYKA) PROGRAM ĆWICZEŃ 2009/2010 L.p. Data zajęć Temat zajęć 1. 15.02 18.02 Podstawy genetyki klasycznej (podstawowe pojęcia i definicje

Bardziej szczegółowo

10. Zmiany elektrokardiograficzne

10. Zmiany elektrokardiograficzne 10. Zmiany elektrokardiograficzne w różnych zespołach chorobowyh 309 Zanim zaczniesz, przejrzyj streszczenie tego rozdziału na s. 340 342. zmiany elektrokardiograficzne w różnych zespołach chorobowych

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik nr do Zarządzenia nr 17/2004 Prezesa NFZ NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWIERANIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROW0TNEJ

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Witkowska-Sędek E. i inni: Somatotropinowa niedoczynność przysadki u dziewczynki z zespołem de Grouchy typu I Vol. 12/2013 Nr 4(45) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Somatotropinowa niedoczynność

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS)

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS) S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Genetyka Kliniczna Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Dietetyka

Bardziej szczegółowo

PAWEŁ J. CHOMIAK, JACEK J. PIETRZYK 1

PAWEŁ J. CHOMIAK, JACEK J. PIETRZYK 1 Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Ścisłe, Nr 3 (2/2011) PAWEŁ J. CHOMIAK, JACEK J. PIETRZYK 1 (UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI) OMÓWIENIE PROBLEMU WŁAŚCIWEJ INTERPRETACJI WYNIKÓW KARIOTYPU MOLEKULARNEGO

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI Rafał Kurzawa rafal.kurzawa@gmail.com Pomorski Uniwersytet Medyczny Sekcja Płodności i Niepłodności PTG Ośrodek Studiów nad Płodnością Człowieka IVF ma 35 lat

Bardziej szczegółowo

Kardiomegalia u płodu

Kardiomegalia u płodu Kardiomegalia u płodu Kardiomegalia u płodu to powiększenie sylwetki serca płodu w stosunku do klatki piersiowej płodu[4]. Powiększenie sylwetki serca jest uniwersalnym objawem niewydolności krążenia zarówno

Bardziej szczegółowo

Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie

Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Zakład Genetyki Medycznej powstał w roku 1973 na mocy decyzji Dyrektora Instytutu Matki i Dziecka, prof. dr hab. n. med. Krystyny Bożkowej, jako jedna z

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Robert Śmigiel 1, Izabela Łaczmańska 1, Maria Wojdyło 2

Robert Śmigiel 1, Izabela Łaczmańska 1, Maria Wojdyło 2 Mikroduplikacja regionu 7q11.23 krytycznego dla zespołu Williamsa- Beurena problemy diagnostyczne przedstawione na podstawie opisu przypadku rozpoznanego u 11-miesięcznej dziewczynki Microduplication of

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Kardiologia. Aspekty kliniczne. Wskazania kliniczne

Kardiologia. Aspekty kliniczne. Wskazania kliniczne 3 Kardiologia Aspekty kliniczne Wycinkowa echokardiografia jest idealnym narzędziem diagnostycznym do oceny zaburzeń kardiologicznych w stanach zagrożenia życia. Opierając się jedynie na wynikach badania

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady serca u dorosłych

Wrodzone wady serca u dorosłych Wrodzone wady serca u dorosłych - rozpoznane po raz pierwszy w wieku dorosłym - wada mało zaawansowana w dzieciństwie - nie korygowana - wada po korekcji lub zabiegu paliatywnym w dzieciństwie - niewydolność

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie nowoczesnych technik cytogenetyki molekularnej w diagnostyce wrodzonych wad rozwojowych

Zastosowanie nowoczesnych technik cytogenetyki molekularnej w diagnostyce wrodzonych wad rozwojowych Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 3, zeszyt 2, 108-116, 2010 Zastosowanie nowoczesnych technik cytogenetyki molekularnej w diagnostyce wrodzonych wad rozwojowych KRZYSZTOF SZCZAŁUBA, EWA OBERSZTYN,

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Genetyka. Kod przedmiotu: 6 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy endokrynne żołądka 1% nowotworów narządu, 9% wszystkich tego typu w układzie pokarmowym 1-2 przypadki

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Infekcje układów sterujących pracą serca - podziały, kryteria oceny rozległości infekcji Anna Polewczyk II Klinika Kardiologii Świętokrzyskie Centrum Kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu UJK Kielce Infekcje

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2014/1015

SYLABUS na rok 2014/1015 SYLABUS na rok 2014/1015 (1) Nazwa przedmiotu Embriologia i genetyka (2) Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego przedmiot Katedra: Położnictwa () Kod przedmiotu - (4)

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

Zespół Kleefstra z wrodzoną niedoczynnością. Kleefstra syndrome with congenital hypothyroidismin 4year old girl the case report.

Zespół Kleefstra z wrodzoną niedoczynnością. Kleefstra syndrome with congenital hypothyroidismin 4year old girl the case report. Praca kazuistyczna Endokrynol. Ped. 2015.14.4.53.53-57. DOI: 10.18544/EP-01.14.04.1632 Case Report Pediatr. Endocrinol. 2015.14.4.53.53-57. Zespół Kleefstra z wrodzoną niedoczynnością tarczycy u 4-letniej

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Przerwany ³uk aorty. Ireneusz Haponiuk, Janusz H. Skalski. 3.1. Wstêp. 3.2. Anatomia i klasyfikacja wady ROZDZIA 3

Przerwany ³uk aorty. Ireneusz Haponiuk, Janusz H. Skalski. 3.1. Wstêp. 3.2. Anatomia i klasyfikacja wady ROZDZIA 3 27 ROZDZIA 3 Przerwany ³uk aorty 3.1. Wstêp Przerwanie ³uku aorty jest rzadk¹ patologi¹, która polega na braku ci¹g³oœci têtnicy g³ównej w tym odcinku. Jest efektem zaburzeñ tworzenia ³uków aortalnych

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

Poradnie i Pracownie - Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie

Poradnie i Pracownie - Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Poradnie i Pracownie - Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Poradnia Genetyczna Kierownik Poradni Genetycznej dr n. med. Ewa Obersztyn Poradnia prowadzi działalność specjalistyczną w zakresie

Bardziej szczegółowo

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII Prof. nadzw. dr hab. med. Marek Jemielity Klinika Kardiochirurgii UM w Poznaniu Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach...

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach... SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii................ 16 2. Układ rozrodczy................... 26 Układ rozrodczy męski.................. 26 Narządy rozrodcze wewnętrzne...............

Bardziej szczegółowo

Chronimy Twoich bliskich badając geny. MIKROMACIERZE Medycyna genetyczna przyszłości

Chronimy Twoich bliskich badając geny. MIKROMACIERZE Medycyna genetyczna przyszłości Chronimy Twoich bliskich badając geny MIKROMACIERZE Medycyna genetyczna przyszłości Spis treści 1. Słowo wstępne 4 2. Mikromacierze kliniczne w diagnostyce genetycznej 5 3. Rozdzielczość technik stosowanych

Bardziej szczegółowo

Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania

Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania Zdjęcie rentgenowskie oraz tomografia komputerowa u chorych z mechanicznym wspomaganiem oddychania Jan Głowacki Współcześnie stosowane metody w diagnostyce chorób KLP: -zdjęcie sumacyjne P-A i boczne -zdjęcie

Bardziej szczegółowo

Choroby uwarunkowane genetycznie i wady rozwojowe

Choroby uwarunkowane genetycznie i wady rozwojowe Choroby uwarunkowane genetycznie i wady rozwojowe dr n. med. Jolanta Meller Ogólne zasady dziedziczenia Dziedziczność przekazywanie cech z pokolenia na pokolenie Genotyp zasób informacji genetycznej zawarty

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie recesywne

Dziedziczenie recesywne 12 Zakład Genetyki Medycznej Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" telefon 022 815 74 50 (sekretariat) 022 815 74 51 (poradnia) Dziedziczenie recesywne, Szpital Dziecięcy, Dziekanów Leśny k/o Warszawy

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL 3B 3A Grupa Data Godzina miejsce Przedmiot/tematyka Prowadzący czwartek 8.00-8.45 8.45-11.45 Mieszanki mlekozastępcze. Zaburzenia karmienia u dzieci. Cyrta 4 h Rozwój psychomotoryczny dziecka do 3 roku

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Propedeutyka chorób dzieci Kod modułu LK.3.E.002 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10. Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016 Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.2015) Temat: Wprowadzenie 1. Omówienie regulaminu zajęć Temat: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS)

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS) Dla większości kobiet w ciąży ograniczenie spożycia alkoholu jest rzeczą naturalną, jednak nie wszystkie zdają sobie sprawę, że nie ma bezpiecznej jego dawki w tym stanie. Szkodliwy wpływ alkoholu na płód,

Bardziej szczegółowo

Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować. Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka

Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować. Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka Serce płucne jest to zespół objawów spowodowanych nadciśnieniem płucnym, wywołanym

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁISTNIENIE WRODZONYCH WAD UKŁADU KRĄŻENIA Z INNYMI WADAMI ROZWOJOWYMI

WSPÓŁISTNIENIE WRODZONYCH WAD UKŁADU KRĄŻENIA Z INNYMI WADAMI ROZWOJOWYMI 284 Developmental Period Medicine, 2012, XVI, 4 IMiD, Wydawnictwo Aluna Radosław Sierpiński 1, Katarzyna Sobczyk 2, Katarzyna Wojtyniak 2, Marta Żuk 3, Małgorzata Żuk 1 WSPÓŁISTNIENIE WRODZONYCH WAD UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Prof.dr hab.med. Anna Latos-

Prof.dr hab.med. Anna Latos- Lp. 1. 2. 3. Nazwa ośrodka Uniwersytecki Szpital Dziecięcy Wielospecjalistycz nej Przychodni Lekarskiej Fundacji Akademii Medycznej SPSK1 Adres korespondencyj ny Ul. Wielicka 265, 30-663 Kraków Ul. K.

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Budowa twarzowej części czaszki u pacjentów z zespołem Williamsa

Budowa twarzowej części czaszki u pacjentów z zespołem Williamsa Czas. Stomat., 2005, LVIII, 5 Budowa twarzowej części czaszki u pacjentów z zespołem Williamsa Facial morphology in patients with Williams syndrome Anna Urbaniak, Marzena Onoszko, Anna Rosnowska-Mazurkiewicz,

Bardziej szczegółowo

Is subtelomeric MLPA test (Multiplex Ligation-Dependent Probe Amplification) useful in prenatal diagnosis of congenital malformations?

Is subtelomeric MLPA test (Multiplex Ligation-Dependent Probe Amplification) useful in prenatal diagnosis of congenital malformations? Praca oryginalna Czy technika MLPA jest przydatna w diagnostyce prenatalnej aberracji regionów subtelomerowych u płodów z wadami rozwojowymi? Is subtelomeric MLPA test (Multiplex Ligation-Dependent Probe

Bardziej szczegółowo

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 Spis treści CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 2. Układ rozrodczy 17 Układ rozrodczy żeński 17 Narządy rozrodcze wewnętrzne 17 Narządy rozrodcze

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia zespołu Patau obserwacje własne

Symptomatologia zespołu Patau obserwacje własne Czas. Stomatol., 2006, LIX, 8, 587-591 Organ Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego http://www.czas.stomat.net Symptomatologia zespołu Patau obserwacje własne Manifestations of Patau s syndrome - own

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe Podstawy genetyki człowieka Cechy wieloczynnikowe Dziedziczenie Mendlowskie - jeden gen = jedna cecha np. allele jednego genu decydują o barwie kwiatów groszku Bardziej złożone - interakcje kilku genów

Bardziej szczegółowo

Zaliczenie procedur medycznych

Zaliczenie procedur medycznych Załącznik nr 2 do Indeksu wykonanych zabiegów i procedur medycznych Zaliczenie procedur medycznych wykonanych przez lekarza w czasie staży specjalizacyjnych i kierunkowych realizowanych w ramach specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Hanna Moczulska, Sebastian Foryś, Maria Respondek-Liberska

Opracowanie: Hanna Moczulska, Sebastian Foryś, Maria Respondek-Liberska Agenezja nerek, zalecenia postępowania luty 2011 Opracowanie: Hanna Moczulska, Sebastian Foryś, Maria Respondek-Liberska Agenezja nerek może byd jedno lub obustronna. Rokowanie dla obu przypadków jest

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia rozwojowe części twarzowej czaszki

Zaburzenia rozwojowe części twarzowej czaszki 27 Ingrid Wady rozwojowe części twarzowej czaszki Różyło-Kalinowska Zaburzenia rozwojowe części twarzowej czaszki stanowią ważny problem nie tylko dla samego pacjenta ze względu na niepełnosprawność lub

Bardziej szczegółowo

szczęki, objawy i sposoby Natalia Zając

szczęki, objawy i sposoby Natalia Zając Etiologia wybranych grup rozszczepów szczęki, objawy i sposoby ich zespołowego leczenia. Natalia Zając Promotor: dr n. med., prof. Vaclav Bednar Wstęp Wśród wad rozwojowych występujących u noworodków w

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI

Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI Konsekwencje zdrowotne używania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąży ROMUALD DĘBSKI CMKP UZALEŻNIENIA W CIĄŻY NARKOTYKI ALKOHOL PAPIEROSY ŁĄCZNIE 1/4 CIĘŻARNYCH Najczęstsze używki w ciąży PAPIEROSY

Bardziej szczegółowo

Inwazyjne monitorowanie hemodynamiczne u pacjentów w do operacji torakochirurgicznych z wysokim ążeniowych

Inwazyjne monitorowanie hemodynamiczne u pacjentów w do operacji torakochirurgicznych z wysokim ążeniowych Marcin Pachucki Inwazyjne monitorowanie hemodynamiczne u pacjentów w do operacji torakochirurgicznych z wysokim ryzykiem powikłań krąż ążeniowych Opiekun ITS: drr n. med. Waldemar Machała Studenckie Koło

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

SAMODZIELNY PUBLICZNY SZPITAL KLINICZNY NR 1 AKADEMI MEDYCZNEJ W GDAŃSKU PRZYCHODNIA PRZYKLINICZNA PORADNIA GENETYCZNA 80-211 Gdańsk ul.

SAMODZIELNY PUBLICZNY SZPITAL KLINICZNY NR 1 AKADEMI MEDYCZNEJ W GDAŃSKU PRZYCHODNIA PRZYKLINICZNA PORADNIA GENETYCZNA 80-211 Gdańsk ul. SAMODZIELNY PUBLICZNY SZPITAL KLINICZNY NR 1 AKADEMI MEDYCZNEJ W GDAŃSKU PRZYCHODNIA PRZYKLINICZNA PORADNIA GENETYCZNA 80-211 Gdańsk ul. Dębinki 7 tel./fax (58) 349-26-31-rejestracja, 349-28-75 KATARZYNA

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Znaczenie zapisu EEG w rozpoznaniu i leczeniu EEG wspiera kliniczne rozpoznanie padaczki, ale na ogół nie powinno stanowić podstawy rozpoznania wobec

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3 Kod przedmiotu: IOZRM-L-3k23-2012-S Pozycja planu: B23 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność - Jednostka

Bardziej szczegółowo

Program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki

Program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki Program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki 2. OPIS PROGRAMU Uzasadnienie celowości wdrożenia programu: Opis problemu Wrodzone wady rozwojowe twarzowej części

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE PRAKTYK ZAWODOWYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok II semestr III

TREŚCI MERYTORYCZNE PRAKTYK ZAWODOWYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok II semestr III TREŚCI MERYTORYCZNE PRAKTYK ZAWODOWYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok II semestr III rok akademicki 2012/2013 PODSTAWY PIELĘGNIARSTWA PRAKTYKI ZAWODOWE (40 godzin sem II + 80 godzin sem III)

Bardziej szczegółowo