WYKORZYSTANIE FLUORESCENCYJNEJ HYBRYDYZACJI IN SITU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYKORZYSTANIE FLUORESCENCYJNEJ HYBRYDYZACJI IN SITU"

Transkrypt

1 Metoda FISH, Anammox, struktura gatunkowa, Izabela BIEDROŃ, Kamil JANIAK* WYKORZYSTANIE FLUORESCENCYJNEJ HYBRYDYZACJI IN SITU (FISH) DO OCENY STRUKTURY GATUNKOWEJ MIKROORGANIZMÓW PRZEPROWADZAJĄCYCH BEZTLENOWE UTLENIANIE AMONIAKU (ANAMMOX) Proces Anammox jest bardzo interesującą alternatywą dla klasycznych metod usuwania azotu ze strumieni o wysokim stężeniu azotu i wysokiej temperaturze (np. odcieki z węzła gospodarki osadowej). Niestety, trudności z jego rozruchem i nierozpoznany w pełni wpływ czynników środowiskowych powodują, iż nie jest on powszechnie stosowany w oczyszczalniach ścieków. Przy poszerzaniu wiedzy na temat tego procesu, bardzo istotna jest możliwość identyfikacji gatunkowej bakterii Anammoxoraz produktów ich metabolizmu. Artykuł prezentuje obecny stan wiedzy na temat wykorzystania metody FISH do oceny struktury gatunkowej bakterii prowadzących proces Anammox. 1. WSTĘP Usuwanie azotu ze ścieków wykorzystuje połączenie autotroficznego procesu nitryfikacji z heterotroficznym procesem denitryfikacji. Przez wiele lat uznawano, że proces utleniania NH 4 + wymaga warunków tlenowych, jednak pierwsze wzmianki o istnieniu mikroorganizmów zdolnych do beztlenowego utleniania jonów amonowych pochodzą z lat siedemdziesiątych XX wieku. Wtedy Broda wysunął taką hipotezę opierającą się jedynie na podstawie obliczeń termodynamicznych i bilansu związków azotowych [4, 9]. Beztlenowe utlenianie jonów amonowych (Anammox) zostało potwierdzone eksperymentalnie w 1995 roku w oczyszczalni ścieków przemysłowych w Delft, w Holandii przez Muldera [9]. Anammox został opisany jako nowy szlak mikrobiologicznego obiegu azotu, gdzie azotyny są akceptorem elektronów, natomiast produktami * Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska, Politechnika Wrocławska, pl. Grunwaldzki 9, Wrocław,

2 62 I. BIEDROŃ, K.JANIAK pośrednimi są: hydroksyloamina i hydrazyna [2, 10]. W procesie Anammox uczestniczą mikroorganizmy typu Planctomycetes. Pierwszy opis bakterii Anammox pochodzi z 1999 roku, była to "Brocadia anammoxidans", która nie była czystym szczepem w rozumieniu klasycznej mikrobiologii. Gatunek ten nie został oficjalnie uznany, dlatego też otrzymał przedrostek Candidatus [4]. 2.CHARAKTERYSTYKA BAKTERII ANAMMOX Badania nad mikroorganizmami Anammox klasycznymi metodami były nieskuteczne, dlatego niezbędna okazała się izolacja ich DNA i amplifikacja ze standardowymi starterami 16S rdna. Na podstawie pozyskanych sekwencji bakterie Anammox zakwalifikowano do typu Planctomycete [10].Obecnie opisanych jest pięć rodzajów tych organizmów, które zostały wykryte w osadach pochodzących z różnych oczyszczalni ścieków (Candidatus: Brocadia, Kuenenia, Scalindua, Anammoxoglobus, Jettenia). Tylko rodzaj Candidatus Scalindua wydaje się być powszechny dla ekosystemów naturalnych [1, 4]. Podobieństwo sekwencji charakterystycznej dla rodzaju waha się wśród tych gatunków między 87-99%. Niezależnie od stosunkowo dużego dystansu filogenetycznego, wszystkie z organizmów należą do rzędu Brocadiales [4] Są to organizmy wolnorosnące, będące obligatoryjnymi anaerobami, dla których stężenie 2 µm tlenu wpływa hamująco na dalszy rozwój. Dowiedziono, że bakterie Anammox nie są obligatoryjnymi chemolitoautotrofami, poza NH 4 + mogą wykorzystywać Fe 2+ i związki organiczne (kwasy karboksylowe) jako donory elektronów (np. gatunek Anammoxoglobus propionicus, który wzrasta na propionianie). Jetten zaznacza, że bakterie Anammox w swoim metabolizmie mogą również wykorzystywać Fe 3+, tlenki manganu i azotany jako akceptory elektronów [4]. Szczególnie istotne jest wykorzystywanie azotanów przez te mikroorganizmy, ponieważ tak jak w procesie denitryfikacji, są one przekształcane w N 2, ale w innym szeregu przemian. Azotany są redukowane do azotynów i jonów amonowych, a te w procesie anammox przekształcane są w N 2. Przeprowadzanie takiego szeregu przemian pozwala bakteriom anammox pozostać niezauważonymi pośród grupy bakterii przeprowadzających denitryfikację [4]. Bakterie Gram ujemne Anammox jako źródło węgla wykorzystują CO 2. Cechą charakterystyczną w budowie komórek jest brak peptydoglikanu w ścianie komórkowej, obecność unikalnego organellum- anamoksosomu oraz zróżnicowaną na kompartmenty cytoplazmę. Obecność dwóch błon po wewnętrznej stronie ściany komórkowej tworzy charakterystyczne przedziały. Błona cytoplazmatyczna okala cytoplazmę nie zawierającą RNA-paryfoplazmę, druga, wewnętrzna błona otacza ryboplazmę, która zawiera rybosomy i otoczony podwójna błoną anamoksosom. Anamoksosom zajmuje 50-70% objętości komórki. Błona otaczająca anamoksosom

3 Wykorzystanie fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH) do oceny struktury gatunkowej 63 zawiera specyficzne lipidy, które wpływają na jej wysoką wytrzymałość. Jest to związane z koniecznością utrzymania gradientu stężeń w trakcie reakcji Anammox oraz zapobiega penetracji hydrazyny do ryboplazmy. Biomasa utworzona z bakterii Anammox jest zwykle barwy czerwonej, ze względu na wysoka zawartość hemu (lub heminy) w cząsteczkach reduktazy hydrazyny i w cytochromach. Obecnie opisano 9 gatunków bakterii Anammox [11]. 3. METODA FISH I JEJ MODYFIKACJE Dostępność zaawansowanych metod biologii molekularnej umożliwia dokładną analizę składu gatunkowego jak i rozmieszczenia przestrzennego mikroorganizmów danej biocenozy. Fluorescencyjna hybrydyzacja in situ (FISH) służy do wykrywania danej sekwencji DNA za pomocą znakowanej fluorochromem sondy oligonukleotydowej. W identyfikacji mikroorganizmów Anammox należy wykorzystywać co najmniej dwie sondy: charakterystyczną dla grupy oraz specyficzną gatunkowo, jednoczesny sygnał z dwóch sond pozwala na przyporządkowanie danego organizmu do gatunku i eliminuje mylną interpretację obecnych w próbkach artefaktów [13]. Sondy są to krótkie sekwencje DNA (16-20 nukleotydów) znakowane barwnikiem fluorescencyjnym. Sekwencje te są komplementarne do sekwencji 16S rrna występujących w komórkach bakteryjnych. Mikroorganizmy mogą być dzięki tej metodzie zlokalizowane oraz zidentyfikowane. Dzięki zastosowaniu metody fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ zidentyfikowano bakterie Anammox bytujące w różnych rodzajach reaktorów i pochodzących z różnych typów ścieków. Głównymi zaletami metody FISH jest łatwe, szybkie i bezpośrednie określenie składu jakościowego, jak i ilościowego badanej próbki. Jednak nie jest ona wolna od wad, by móc ją stosować należy posiadać podstawowe informacje o badanym ekosystemie, znać sekwencję rrna szukanego mikroorganizmu. Nie zawsze jest możliwe stworzenie restrykcyjnej sondy, jeśli stosowane kryteria są związane z właściwościami metabolizmu drobnoustrojów, projekt sondy i optymalizacja procedury może być procesem czasochłonnym, natomiast analiza struktury agregatów wymaga zastosowania kosztownego mikroskopu konfokalnego [14]. FISH-MAR i FISH-ISR są zaawansowanymi metodami, które pozwalają określić aktywność metaboliczną bakterii Anammox [34]. Organizmy te, nawet przy niskiej aktywności metabolicznej wykazują stosunkowo dużą aktywność rybosomów. W związku z tym faktem, w celu określenia ich rzeczywistej aktywności należy ocenić zawartość prekursora rrna, którego częścią jest region międzygenowy ISR umiejscowiony między 16S rrna a 23S rrna [10,3]. Wówczas intensywność sygnału FISH jest proporcjonalna do stężenia prekursorów rrna w komórkach. Jest to istotne, ponieważ bakterie anammox, w okresach niskiej aktywności metabolicznej, nie

4 64 I. BIEDROŃ, K.JANIAK zmniejszają liczby rybosomów w swoich komórkach, tak więc zawartość rrna nie odzwierciedla w tym wypadku aktywności metabolicznej. Wadą tej metody jest brak konserwatywności w tym fragmencie RNA, istnieje możliwość, że wśród dwóch szczepów jednego gatunku, fragment ISR będzie posiadał odmienną sekwencję nukleotydów. Oznacza to, że w przypadku ISR-FISH sondy muszą być projektowane indywidualnie dla każdego ekosystemu [9]. Inną metodą oparta na analizie FISH jest FISH-MAR. Jest to połączenie fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ z mikroautoradiografią. Mikroautoradiografia polega na znakowaniu radioizotopowym substratów ( 14 C-etyl, 14 C- maślan), których umiejscowienie w komórce określa się w wyniku obserwacji mikroskopowej [7]. Wykorzystywana jest jako ogólna metoda oznaczania aktywności metabolicznej organizmów Anammox. Pozwala ona określić m.in. chemolitoautortoficzny szlak bakterii Anammox, przy użyciu wyznakowanego 14 CO 2 w próbce zawierającej bakterie tlenowo i beztlenowo utleniające jony amonowe [9]. Standardowa procedura FISH nie sprawdza się w przypadku gęstej struktury biomasy, wówczas należy zastosować zmodyfikowaną procedurę CARD (Catalysed Reporter Deposition)-FISH [12]. Dlatego też jest to często stosowana metoda do analizy próbek pochodzących z oczyszczalni ścieków [8]. Technika ta obejmuje, wzmocnienie sygnału przy użyciu peroksydazy chrzanowej oraz tyramidu. Sonda jest związana kowalencyjnie z peroksydazą chrzanową (HRP), która w trakcie etapu amplifikacji, katalizuje wytworzenie rodników tyramidu. Są to wysoce reaktywne cząstki, które wiążą się już z pojedynczym rybosomem, wzmacniając wielokrotnie (od 4 do 10 razy) emitowany sygnał. Jest to metoda idealna w przypadku próbek o niskim sygnale standardowego protokołu FISH [14]. Jej główna wadą są pojawiające się niespecyficzne sygnały wynikające z aktywności endogennych peroksydaz. W takim wypadku pomocne może być działanie na próbkę H 2 O 2 przed hybrydyzacją [12]. 4.PODSUMOWANIE W przeciągu ostatnich 13 lat Anammox został wdrożony w oczyszczalniach ścieków jako obniżających koszty i przyjazny środowisku proces usuwania azotu. W porównaniu do klasycznego wykorzystania procesów nitryfikacji i denitryfikacji proces Anammox jest przeprowadzany przy niższym zapotrzebowaniu tlenu oraz nie wymaga dostarczanie materii organicznej, co w konsekwencji pozwala zredukować koszty o około 60-90% i obniżyć emisję CO 2 o 90% [5,16]. Głównym problemem we wdrożeniu systemu Anammox są trudności z jego rozruchem. Mikroorganizmy odpowiedzialne za ten proces charakteryzują się powolnym czasie podwojenia populacji, dlatego też okres wymagany do rozruchu reaktora w rzeczywistych obiektach wynosi (w przypadku braku zaszczepu) od kilku do kilkunastu miesięcy [16]. Znajomość

5 Wykorzystanie fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ (FISH) do oceny struktury gatunkowej 65 funkcjonowania oraz pozycji bakterii Anammox w heterogenicznej grupie mikroorganizmów jest kluczowe dla usprawnienia procesów usuwania azotu w oczyszczalniach ścieków [6]. Zaletą analiz opartych na fluorescencyjnej hybrydyzacji in situ jest uzyskanie wiarygodnych wyników, ponieważ w przeciwieństwie do techniki PCR nie mamy tu do czynienia z wielokrotnym namnażaniem poszukiwanej sekwencji. Metody FISH pozwalają również dostrzec przestrzenną lokalizację badanej grupy mikroorganizmów [15]. Badania nad procesem Anammox jest przykładem wartości podstawowych badań mikrobiologicznych, których wyniki mogą być wykorzystywane w obiektach o skali przemysłowej. LITERATURA [1] HU B, ZHENG P, TANG C, CHEN J, BIEZEN E, ZHANG L, NI B, JETTEN M, YAN J, YU H, KARTAL B., Identification and quantification of anammox bacteria in eight nitrogen removal reactors, Water Research, 2010, Vol. 44, [2] JETTEN M, WAGNER M, FUERST J, VAN LOOSDRECHT M, KUENEN G, STROUS M., Microbiology and application of the anaerobic ammonium oxidation ( anammox ) process, Current Opinion in Biotechnology, 2001, Vol. 12, [3] JETTEN M, SCHMID M, SCHMIDT I, WUBBEN M, VAN DONGEN U, ABMA W, SLIEKERS O, REVSBECH N, BEAUMONT H, OTTOSEN L, VOLCKE E, LAANBROEK H, CAMPOSGOMEZ J, COLE J, VAN LOOSDRECHT M, MULDER J, FUERST J, RICHARDSOND, VAN DE PAS K, MENDEZ- PAMPIN R, THIRD K, CIRPUS I, VAN SPANNING R, BOLLMANN A, NIELSEN L, OP DEN CAMP H, SCHULTZ C, GUNDERSEN J, VANROLLEGHEM P, STROUS M, WAGNER M, KUENEN G., Improved nitrogen removal by application of new nitrogen- cycle bacteria, Re/Views in Environmental Science & Bio/Technology, 2002, Vol. 1, [4] JETTEN M, NIFTRIK L, STORUS M, KARTAL B, KELTJENS J, OP DEN CAMP H., Biochemistry and molecular biology of anammox bacteria, Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology, 2009, Vol. 44, [5] KARTAL B, KOLEVA M, ARSOV R, VAN DER STAR W, JETTEN M, STROUS M, Adaptation of a freshwater anammox population to high salinity wastewater, Journal of Biotechnology, 2006, Vol. 126, [6] KINDAICHI T, TSUSHIMA I, OGASAWARA Y, SHIMOKAWA M, OZAKI N, SATOH H, OKABE S., In Situ Activity and Spatial Organization of Anaerobic Ammonium-Oxidizing (Anammox) Bacteria in Biofilms, Applied and Environmental Microbiology, 2007, Vol. 73, [7] LEE N, NIELSEN P, ANDREASEN K, JURETSCHKO S, NIELSEN J, SCHLEIFER K, WAGNER M., Combination of Fluorescent In Situ Hybridization and Microautoradiography a New Tool for Structure-Function Analyses in Microbial Ecology, Appl. Environ. Microbiol., 1999, Vol. 65, [8] LI M, GU J., Advances in methods for detection of anaerobic ammonium oxidizing (anammox) bacteria, Appl. Microbiol. Biotechnol., 2011, Vol. 90, [9] SCHMID M, MAAS B, DAPENA A, VAN DE PAS_SCHOONEN K, VAN DE VOSSENBERG J, KARTAL B, VAN NIFTRIK L, SCHMIDT I, CIRPUS I, KUENEN J, WAGNER M, SINNINGHE J, KUYPERS D, REVSBECH N, MENDEZ R, JETTEN M, STROUS M., Biomarkers for In Situ

6 66 I. BIEDROŃ, K.JANIAK Detection of Anaerobic Ammonium- Oxidizing (Anammox) Bacteria, Applied and Environmental Microbiology, 2005, Vol. 71, [10] SCHMIDT I, SLIEKERS O, SCHMID M, CIRPUS I, STROUS M, BOCK E, KUENEN G, JETTEN M., Aerobic and anaerobic ammonia oxidizing bacteria- competitors or natural partners?, FEMS Microbiology Ecology, 2002, Vol. 39, [11] NOZHEVNIKOVA A, SIMANKOVA M, LITTI Y., Application of the Microbial Process of Anaerobic Ammonium Oxidation (ANAMMOX) in Biotechnological Watewater Treatment, Applied Biochemistry and Microbiology, 2012, Vol. 48, [12] PAVLEKOVIC M, SCHMID M, SCHMIDER- POIGNEE N, SPRING S, PILHOFER M, GAUL T, FIANDACA M, LOFFLER F, JETTEN M, SCHLEIFER K, LEE N, Optimization of three FISH procedures for in situ detection of anaerobic ammonium oxidizing bacteria in biological wastewater treatment, Journal of Microbiological Methods, 2009, Vol. 78, [13] RASZKA A, ZIEMBIŃSKA A, WIECHETEK A., Metody i techniki biologii molekularnej w biotechnologii środowikowej, Środowisko, 2009, Vol. 2, [14] SANZ L, KOCHLING T., Molecuar biology techniques used in wastewater treatment: An overview, Process Biochemistry, 2007, Vol. 42, [15] TERADA A, ZHOU S, HOSOMI M., Presence and detection of anaerobic ammonium-oxidizing (anammox) bacteria and appraisal of anammox process for high-strength nitrogenous wastewater treatment: a review, Clean. Techn.Environ. Policy., 2011, Vol. 13, [16] WANG T, ZHANG H, YANG F, LIU S, FU Z, CHEN H, Start-up of the Anammox process from the conventional activated sludge in a membrane bioreactor, Bioresource Technology, 2009, Vol. 100, FLUORESCENCE IN-SITU HYBRIDIZATION (FISH) AS AN INSTRUMENT OF SPECIES STRUCTURE IDENTIFICATION OF AMMONIUM-OXIDIZING (ANAMMOX) BACTERIA Anammox process is very interesting alternative for classic methods of nitrogen removal from highly concentrated and warm streams (such as digested liquors). Unfortunately, difficulties in starting-up and still poorly known influence of different environmental conditions leads to problems in implementation. This article discuss briefly current state of art of FISH method as a way to identify species structure and metabolism characteristics is valuable tool accelerating development of knowledge about this process.

ZASTOSOWANIE PROCESU ANAMMOX W OCZYSZCZANIU WÓD POOSADOWYCH

ZASTOSOWANIE PROCESU ANAMMOX W OCZYSZCZANIU WÓD POOSADOWYCH anammox, usuwanie azotu, wody poosadowe Dominika SOBOTKA* ZASTOSOWANIE PROCESU ANAMMOX W OCZYSZCZANIU WÓD POOSADOWYCH Niniejszy artykuł przedstawia możliwości biologicznego usuwania azotu z wód poosadowych

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologiczne badania osadu czynnego wykorzystującego zewnętrzne źródła węgla. z produktów ubocznych przemysłu spirytusowego

Mikrobiologiczne badania osadu czynnego wykorzystującego zewnętrzne źródła węgla. z produktów ubocznych przemysłu spirytusowego Gdańsk, 15-17 kwietnia 2012 r. Seminarium naukowo-techniczne pt. Mikrobiologiczne badania osadu czynnego wykorzystującego zewnętrzne źródła węgla w ramach projektu Innowacyjne źródło węgla dla wspomagania

Bardziej szczegółowo

Biologiczne oczyszczanie ścieków

Biologiczne oczyszczanie ścieków Biologiczne oczyszczanie ścieków Ściek woda nie nadająca się do użycia do tego samego celu Rodzaje ścieków komunalne, przemysłowe, rolnicze Zużycie wody na jednego mieszkańca l/dobę cele przemysłowe 4700

Bardziej szczegółowo

Procesy usuwania związków azotu i fosforu w sekwencyjnym reaktorze porcjowym z błoną biologiczną (SBBR)

Procesy usuwania związków azotu i fosforu w sekwencyjnym reaktorze porcjowym z błoną biologiczną (SBBR) Artur Mielcarek 1, Joanna Rodziewicz 2, Karolina Kupczyk 3, Magdalena Rokicka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie 4 Procesy usuwania związków azotu i fosforu w sekwencyjnym reaktorze porcjowym z

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna technologia oczyszczania odcieków pofermentacyjnych

Innowacyjna technologia oczyszczania odcieków pofermentacyjnych Innowacyjna technologia oczyszczania odcieków pofermentacyjnych Krzysztof Barbusiński ostatnich latach obserwuje się szybki postęp w opracowywaniu i wdrażaniu innowacyjnych technologii usu- W wania azotu

Bardziej szczegółowo

WARUNKI PROCESU DENITRYFIKACJI NA PRZYKŁADZIE OCZYSZCZALNI W KOSTRZYNIE NAD ODRĄ

WARUNKI PROCESU DENITRYFIKACJI NA PRZYKŁADZIE OCZYSZCZALNI W KOSTRZYNIE NAD ODRĄ UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ZESZYTY NAUKOWE NR 142 Nr 22 INŻYNIERIA ŚRODOWISKA 2011 ZOFIA SADECKA *, MARTA MAZURKIEWICZ ** WARUNKI PROCESU DENITRYFIKACJI NA PRZYKŁADZIE OCZYSZCZALNI W KOSTRZYNIE NAD ODRĄ

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW JAKO OCZYSZCZALNIA ZERO- ENERGETYCZNA SFERA MARZEŃ CZY REALNA ALTERNATYWA?

WROCŁAW JAKO OCZYSZCZALNIA ZERO- ENERGETYCZNA SFERA MARZEŃ CZY REALNA ALTERNATYWA? zero-energetyczna oczyszczalnia, oszczędzanie energii, oczyszczanie ścieków, optymalizacja Mateusz MUSZYŃSKI-HUHAJŁO* WROCŁAW JAKO OCZYSZCZALNIA ZERO- ENERGETYCZNA SFERA MARZEŃ CZY REALNA ALTERNATYWA?

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTÓW REALIZOWANYCH W KATEDRZE MIKROBIOLOGII ŚRODOWISKOWEJ

OPIS PRZEDMIOTÓW REALIZOWANYCH W KATEDRZE MIKROBIOLOGII ŚRODOWISKOWEJ OPIS PRZEDMIOTÓW REALIZOWANYCH W KATEDRZE MIKROBIOLOGII ŚRODOWISKOWEJ STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA - INŻYNIERSKIE Mikrobiologia Rola mikrobiologii. Świat mikroorganizmów: wirusy, bakterie, archebakterie,

Bardziej szczegółowo

NOWE KIERUNKI ROZWOJU TECHNOLOGII USUWANIA AZOTU W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW

NOWE KIERUNKI ROZWOJU TECHNOLOGII USUWANIA AZOTU W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW NOWE KIERUNKI ROZWOJU TECHNOLOGII USUWANIA AZOTU W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Jacek Mąkinia Politechnika Gdańska Wydział InŜynierii Lądowej i Środowiska Udział w gremiach międzynarodowych zajmujących

Bardziej szczegółowo

PROCES DEFOSFATACJI DENITRYFIKACYJNEJ

PROCES DEFOSFATACJI DENITRYFIKACYJNEJ bakterie PAO, bakterie dpao, defosfatacja denitryfikacyjna Ewa GALAS* PROCES DEFOSFATACJI DENITRYFIKACYJNEJ Przez wiele lat uważano, że bakterie defosfatacyjne mogą rosnąć i nadmiarowo gromadzić fosfor

Bardziej szczegółowo

Wiciowce nanoplanktonowe: po co zajmować się czymkolwiek innym?

Wiciowce nanoplanktonowe: po co zajmować się czymkolwiek innym? Wiciowce nanoplanktonowe: po co zajmować się czymkolwiek innym? Dr Kasia Piwosz Zakład Oceanografii Rybackiej i Ekologii Morza Plan prezentacji Kim są wiciowce nanoplanktonowe? Jaka jest ich rola w środowisku

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie gliceryny surowej jako źródła węgla podczas usuwania związków azotu z odcieków składowiskowych metodą osadu czynnego

Zastosowanie gliceryny surowej jako źródła węgla podczas usuwania związków azotu z odcieków składowiskowych metodą osadu czynnego OCHRONA ŚRODOWISKA Vol. 35 2013 Nr 2 Dorota Kulikowska, Katarzyna Bernat, Karol Sus Zastosowanie gliceryny surowej jako źródła węgla podczas usuwania związków azotu z odcieków składowiskowych metodą osadu

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII Opracowanie zestawu do wykrywania DNA Aspergillus flavus za pomocą specjalistycznego sprzętu medycznego. Jednym

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

Rola oczyszczalni ścieków w w eliminowaniu ciekach

Rola oczyszczalni ścieków w w eliminowaniu ciekach Rola oczyszczalni ścieków w w eliminowaniu SCCP i MCCP w odprowadzanychściekach ciekach Ministerstwo Gospodarki, Warszawa, 18.11.2011 Jan Suschka Przypomnienie w aspekcie obecności ci SCCP/MCCP w ściekach

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska II stopnia (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. Lidia Dąbek, prof. PŚk.

Inżynieria Środowiska II stopnia (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. Lidia Dąbek, prof. PŚk. Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Procesy biotransformacji

Procesy biotransformacji Biohydrometalurgia jest to dział techniki zajmujący się otrzymywaniem metali przy użyciu mikroorganizmów i wody. Ma ona charakter interdyscyplinarny obejmujący wiedzę z zakresu biochemii, geomikrobiologii,

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA DNA 28SRNA 18/16S RNA 5SRNA mrna Ilościowa analiza mrna aktywność genów w zależności od wybranych czynników: o rodzaju tkanki o rodzaju czynnika zewnętrznego o rodzaju upośledzenia szlaku metabolicznego

Bardziej szczegółowo

Eco-Tabs. Nowa technologia w bioremediacji silnie zeutrofizowanych zbiorników wodnych

Eco-Tabs. Nowa technologia w bioremediacji silnie zeutrofizowanych zbiorników wodnych TM Eco-Tabs Nowa technologia w bioremediacji silnie zeutrofizowanych zbiorników wodnych Prof. dr hab. Ryszard J. Chróst Zakład Ekologii Mikroorganizmów UW Przyczyny i skutki eutrofizacji wód podlegające

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE BioProcessLab Dr inż. Karina Michalska PLAN PREZENTACJI 1.Opieka merytoryczna 2.Obszar badawczy 3.Wyposażenie 4.Oferta współpracy OPIEKA MERYTORYCZNA 1. Praca

Bardziej szczegółowo

ŚCIEKÓW MLECZARSKICH. Prof. nzw. dr hab. inż. Krzysztof Barbusiński Politechnika Śląska Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki

ŚCIEKÓW MLECZARSKICH. Prof. nzw. dr hab. inż. Krzysztof Barbusiński Politechnika Śląska Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki ZASTOSOWANIE BIOREAKTORÓW BEZTLENOWYCH DO PODCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW MLECZARSKICH Prof. nzw. dr hab. inż. Krzysztof Barbusiński Politechnika Śląska Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki E-mail: krzysztof.barbusinski@polsl.pl

Bardziej szczegółowo

Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego, organizacyjnego i pracy habilitacyjnej dr inż. Katarzyny Bernat

Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego, organizacyjnego i pracy habilitacyjnej dr inż. Katarzyny Bernat Łódź, dn. 6. 08. 2015 r. Prof. dr hab. inż. Liliana Krzystek Katedra Inżynierii Bioprocesowej Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Politechnika Łódzka Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego,

Bardziej szczegółowo

PROCES BIOLOGICZNEJ WZMOŻONEJ DEFOSFATACJI

PROCES BIOLOGICZNEJ WZMOŻONEJ DEFOSFATACJI bakterie akumulujące fosfor (PAO), bakterie dpao, defosfatacja, proces EBPR Ewa GALAS * PROCES BIOLOGICZNEJ WZMOŻONEJ DEFOSFATACJI Usuwanie fosforu ze ścieków jest bardzo istotne z powodu przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. (pieczęć wydziału) Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 8 z 9

KARTA PRZEDMIOTU. (pieczęć wydziału) Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 8 z 9 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU (pieczęć wydziału) Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 8 z 9 1. Nazwa przedmiotu: Mikrobiologia ogólna 2. Kod przedmiotu: 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego:

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologia a inżynieria środowiska

Mikrobiologia a inżynieria środowiska Śląskie spotkanie z Biobiznesem Mikrobiologia a inżynieria środowiska Joanna Surmacz-Górska Gliwice, 22 marca 2013 Katedra Biotechnologii Środowiskowej Zespoły badawcze Technologii oczyszczania ścieków

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY BIOINFORMATYKI 12 MIKROMACIERZE

PODSTAWY BIOINFORMATYKI 12 MIKROMACIERZE PODSTAWY BIOINFORMATYKI 12 MIKROMACIERZE WSTĘP 1. Mikromacierze ekspresyjne tworzenie macierzy przykłady zastosowań 2. Mikromacierze SNP tworzenie macierzy przykłady zastosowań MIKROMACIERZE EKSPRESYJNE

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metody PCR-DGGE do badania zmienności genotypowej bakterii zasiedlających złoże tarczowe oczyszczające modelowe ścieki koksownicze

Wykorzystanie metody PCR-DGGE do badania zmienności genotypowej bakterii zasiedlających złoże tarczowe oczyszczające modelowe ścieki koksownicze OCHRONA ŚRODOWISKA Vol. 36 2014 Nr 1 Aleksandra Ziembińska-Buczyńska, Grzegorz Cema, Marta Kalbarczyk, Sebastian Żabczyński Wykorzystanie metody PCR-DGGE do badania zmienności genotypowej bakterii zasiedlających

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp.

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym,

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNE ŹRÓDŁO WĘGLA DLA WSPOMAGANIA DENITRYFIKACJI W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW

INNOWACYJNE ŹRÓDŁO WĘGLA DLA WSPOMAGANIA DENITRYFIKACJI W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW INNOWACYJNE ŹRÓDŁO WĘGLA DLA WSPOMAGANIA DENITRYFIKACJI W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu

Fizjologia nauka o czynności żywego organizmu nauka o czynności żywego organizmu Stanowi zbiór praw, jakim podlega cały organizm oraz poszczególne jego układy, narządy, tkanki i komórki prawa rządzące żywym organizmem są wykrywane doświadczalnie określają

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologia środowiskowa - opis przedmiotu

Mikrobiologia środowiskowa - opis przedmiotu Mikrobiologia środowiskowa - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Mikrobiologia środowiskowa Kod przedmiotu 13.4-WB-OSOD-MŚr-W-S14_pNadGenMVRC0 Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych

Bardziej szczegółowo

Analiza genetyczna w niepowodzeniach ciąży i badaniach prenatalnych

Analiza genetyczna w niepowodzeniach ciąży i badaniach prenatalnych Analiza genetyczna w niepowodzeniach ciąży i badaniach prenatalnych Dr n. med. Joanna Walczak- Sztulpa Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 21 lipca 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Biologiczne oczyszczanie ścieków komunalnych z zastosowaniem technologii MBS

Biologiczne oczyszczanie ścieków komunalnych z zastosowaniem technologii MBS Biologiczne oczyszczanie ścieków komunalnych z zastosowaniem technologii MBS Do powszechnie powstających ścieków należy zaliczyć ścieki komunalne, będące nieuniknionym efektem zaspokajania potrzeb sanitarnych

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE TECHNIKI MIKROSKOPOWE I BIOLOGII MOLEKULARNEJ W OCENIE GRANULOWANANEJ BIOMASY

NOWOCZESNE TECHNIKI MIKROSKOPOWE I BIOLOGII MOLEKULARNEJ W OCENIE GRANULOWANANEJ BIOMASY POST. MIKROBIOL., 2012, 51, 1, 67 74 http://www.pm.microbiology.pl NOWOCZESNE TECHNIKI MIKROSKOPOWE I BIOLOGII MOLEKULARNEJ W OCENIE GRANULOWANANEJ BIOMASY Beata Kończak 1 *, Jagna Karcz 2, Korneliusz

Bardziej szczegółowo

Potencjał metanowy wybranych substratów

Potencjał metanowy wybranych substratów Nowatorska produkcja energii w biogazowni poprzez utylizację pomiotu drobiowego z zamianą substratu roślinnego na algi Potencjał metanowy wybranych substratów Monika Suchowska-Kisielewicz, Zofia Sadecka

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŹRÓDŁA WĘGLA NIEORGANICZNEGO NA EFEKTYWNOŚĆ USUWANIA AZOTU AZOTANOWEGO (V) W PROCESIE HYDROGENOTROFICZNEJ DENITRYFIKACJI

WPŁYW ŹRÓDŁA WĘGLA NIEORGANICZNEGO NA EFEKTYWNOŚĆ USUWANIA AZOTU AZOTANOWEGO (V) W PROCESIE HYDROGENOTROFICZNEJ DENITRYFIKACJI denitryfikacja autotroficzna, wodór, węgiel nieorganiczny, biomasa zawieszona, NPL bakterii denitryfikacyjnych Izabella KŁODOWSKA, Joanna RODZIEWICZ, Anna HAJDUK, Andrzej BRUDNIAK* WPŁYW ŹRÓDŁA WĘGLA NIEORGANICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu

Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu Techniki biologii molekularnej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu 13.9-WB-BMD-TBM-W-S14_pNadGenI2Q8V Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

Badanie procesu nitryfikacji i denitryfikacji

Badanie procesu nitryfikacji i denitryfikacji ĆWICZENIE 3, 4 Badanie procesu nitryfikacji i denitryfikacji 1. Usuwanie azotu w procesach biologicznych wiadomości ogólne Azot w wodzie i ściekach może występować jako: azot organiczny, azot amonowy,

Bardziej szczegółowo

Cele projektu badawczego. Etapy projektu. Zespół pracujący nad projektem

Cele projektu badawczego. Etapy projektu. Zespół pracujący nad projektem INNOWACYJNE ŹRÓDŁO WĘGLA DLA WSPOMAGANIA DENITRYFIKACJI W KOMUNALNYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW

WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW KAROLINA KĘDZIORA 1 JUSTYNA PIASEK 1 JUSTYNA SZEREMENT 1 ALEKSANDRA KWIECIEŃ 1 JOLANTA CIEŚLA 1 1 INSTYTUT AGROFIZYKI IM. BOHDANA DOBRZAŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie modelu fermentacji beztlenowej ADM1 do estymacji produkcji metanu w bigazowniach rolniczych

Wykorzystanie modelu fermentacji beztlenowej ADM1 do estymacji produkcji metanu w bigazowniach rolniczych Wykorzystanie modelu fermentacji beztlenowej ADM1 do estymacji produkcji metanu w bigazowniach rolniczych Ireneusz Białobrzewski a, Ewa Klimiuk b, Marek Markowski a, Katarzyna Bułkowska b University of

Bardziej szczegółowo

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się.

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się. Ureaza - dodatek krajowy 1. Odniesienie do podstawy programowej (starej) Kształcenie w zakresie podstawowym Odżywianie się człowieka - budowa i funkcja układu pokarmowego, główne składniki pokarmowe i

Bardziej szczegółowo

Metody badania ekspresji genów

Metody badania ekspresji genów Metody badania ekspresji genów dr Katarzyna Knapczyk-Stwora Warunki wstępne: Proszę zapoznać się z tematem Metody badania ekspresji genów zamieszczonym w skrypcie pod reakcją A. Lityńskiej i M. Lewandowskiego

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie prof. dr hab. Tadeusz Filipek, dr Monika Skowrońska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie 1 Prognozowany wzrost: produkcji zbóż, światowej populacji ludności, zużycia nawozów i areałów rolniczych [adapted

Bardziej szczegółowo

Wartość dodana dla Twojego procesu produkcji. BD s NEW Rapid Microbiology BD FACSMicroCount

Wartość dodana dla Twojego procesu produkcji. BD s NEW Rapid Microbiology BD FACSMicroCount Wartość dodana dla Twojego procesu produkcji BD s NEW Rapid Microbiology BD FACSMicroCount Wyzwania W procesie produkcji. Wykrycie zanieczyszczenia Możliwość modelowania operacji Redukcja strat w surowcach

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa Nazwa Nazwa w j. ang. Wybrane problemy biologii molekularnej kwasy nukleinowe Selected problems of molecular biology

Bardziej szczegółowo

BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO Katarzyna RUCKA*, Michał MAŃCZAK*, Piotr BALBIERZ* ścieki przemysłowe, reaktor SBR, biologiczne oczyszczanie ścieków BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO

Bardziej szczegółowo

Niskonakładowa i bezreagentowa metoda oczyszczania odcieków z przeróbki osadów w oczyszczalniach mleczarskich

Niskonakładowa i bezreagentowa metoda oczyszczania odcieków z przeróbki osadów w oczyszczalniach mleczarskich Niskonakładowa i bezreagentowa metoda oczyszczania odcieków z przeróbki osadów w oczyszczalniach mleczarskich Skąd wzięła się idea oczyszczania odcieków przy użyciu złóż hydrofitowych: Odcieki ( REJECT

Bardziej szczegółowo

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów:

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: dobór warunków samej reakcji PCR (temperatury, czas trwania cykli, ilości cykli itp.) dobór odpowiednich starterów do reakcji amplifikacji

Bardziej szczegółowo

Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów:

Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów: Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów: 1. Otrzymanie pożądanego odcinka DNA z materiału genetycznego dawcy 2. Wprowadzenie obcego DNA do wektora 3. Wprowadzenie wektora, niosącego w sobie

Bardziej szczegółowo

METODY I TECHNIKI BIOLOGII MOLEKULARNEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ MOLECULAR BIOTECHNOLOGY TECHNIQUES AND METHODS IN ENVIRONMENTAL BIOTECHNOLOGY

METODY I TECHNIKI BIOLOGII MOLEKULARNEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ MOLECULAR BIOTECHNOLOGY TECHNIQUES AND METHODS IN ENVIRONMENTAL BIOTECHNOLOGY ANNA RASZKA, ALEKSANDRA ZIEMBIŃSKA, ANNA WIECHETEK METODY I TECHNIKI BIOLOGII MOLEKULARNEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ MOLECULAR BIOTECHNOLOGY TECHNIQUES AND METHODS IN ENVIRONMENTAL BIOTECHNOLOGY Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Badania mikrobiologiczne osadu jako narzędzie oceny efektywności procesu denitryfikacji

Badania mikrobiologiczne osadu jako narzędzie oceny efektywności procesu denitryfikacji Badania mikrobiologiczne osadu jako narzędzie oceny efektywności procesu denitryfikacji dr Katarzyna Jankowska dr inŝ. Aneta Łuczkiewicz dr inŝ. Eliza Kulbat mgr inŝ. Sylwia Fudala - KsiąŜek Osad czynny

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Od atomów do komórek

Wykład 1. Od atomów do komórek Wykład 1. Od atomów do komórek Skład chemiczny komórek roślinnych Składniki mineralne (nieorganiczne) - popiół Substancje organiczne (sucha masa) - węglowodany - lipidy - kwasy nukleinowe - białka Woda

Bardziej szczegółowo

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Warszawa, dn. 14.12.2016 wolne rodniki uszkodzone cząsteczki chemiczne w postaci wysoce

Bardziej szczegółowo

EMISJA GAZÓW CIEPLARNIANYCH Z OBIEKTÓW OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW

EMISJA GAZÓW CIEPLARNIANYCH Z OBIEKTÓW OCZYSZCZALNI ŚCIEKÓW CZASOPISMO INŻYNIERII LĄDOWEJ, ŚRODOWISKA I ARCHITEKTURY JOURNAL OF CIVIL ENGINEERING, ENVIRONMENT AND ARCHITECTURE JCEEA, t. XXX, z. 60 (3/13), lipiec-wrzesień 2013, s. 253-264 Małgorzata MIĄSIK 1 Joanna

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do biologii molekularnej.

Wprowadzenie do biologii molekularnej. Wprowadzenie do biologii molekularnej. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Biologia molekularna zajmuje się badaniem biologicznych

Bardziej szczegółowo

X. Diagnostyka mikrobiologiczna bakterii chorobotwórczych z rodzaju: Corynebacterium, Mycobacterium, Borrelia, Treponema, Neisseria

X. Diagnostyka mikrobiologiczna bakterii chorobotwórczych z rodzaju: Corynebacterium, Mycobacterium, Borrelia, Treponema, Neisseria X. Diagnostyka mikrobiologiczna bakterii chorobotwórczych z rodzaju: Corynebacterium, Mycobacterium, Borrelia, Treponema, Neisseria Maczugowce (rodzaj Corynebacterium) Ćwiczenie 1. Wykonanie preparatu

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jaguś. Skuteczność technologii hydrofitowej w usuwaniu związków azotu ze ścieków wiejskich bytowo gospodarczych

Andrzej Jaguś. Skuteczność technologii hydrofitowej w usuwaniu związków azotu ze ścieków wiejskich bytowo gospodarczych Andrzej Jaguś Skuteczność technologii hydrofitowej w usuwaniu związków azotu ze ścieków wiejskich bytowo gospodarczych Wstęp Hydrofitowa technologia oczyszczania ścieków stosowana jest głównie w obszarach

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. 2. 3. 4. 5. Ogólne podstawy biologicznych metod oczyszczania ścieków. Ścieki i ich rodzaje. Stosowane metody analityczne. Substancje biogenne w ściekach. Tlenowe procesy przemiany

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie ścieków Oczyszczanie biologiczne

Oczyszczanie ścieków Oczyszczanie biologiczne Leonardo da Vinci Project Sustainability in commercial laundering processes Module 1 Usage of Water Chapter 5 Oczyszczanie ścieków Oczyszczanie biologiczne 1 Spis treści Wprowadzenie Pralnia przemysłowa

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego:

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 2. Określ w którą stronę przesunie się równowaga reakcji rozkładu

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1.

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1. Zadanie 1. Zapisz równania reakcji tlenków chromu (II), (III), (VI) z kwasem solnym i zasadą sodową lub zaznacz, że reakcja nie zachodzi. Określ charakter chemiczny tlenków. Charakter chemiczny tlenków:

Bardziej szczegółowo

1) Grupa: Ekofizjologia Mikroorganizmów Jeziornych

1) Grupa: Ekofizjologia Mikroorganizmów Jeziornych 1) Grupa: Ekofizjologia Mikroorganizmów Jeziornych Koordynator: Prof. dr hab. Ryszard J. Chróst tel. +4822 554 14 13; e-mail: chrost@biol.uw.edu.pl; rjchrost@me.com 2) Członkowie grupy Dr. Iwona Jasser

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚCIEKÓW MLECZARSKICH NA EFEKTYWNOŚĆ OCZYSZCZANIA ODCIEKÓW W BIOREAKTORZE MEMBRANOWYM

WPŁYW ŚCIEKÓW MLECZARSKICH NA EFEKTYWNOŚĆ OCZYSZCZANIA ODCIEKÓW W BIOREAKTORZE MEMBRANOWYM Proceedings of ECOpole DOI: 10.2429/proc.2014.8(2)068 2014;8(2) Anna ŚWIERCZYŃSKA 1 i Jolanta BOHDZIEWICZ 1 WPŁYW ŚCIEKÓW MLECZARSKICH NA EFEKTYWNOŚĆ OCZYSZCZANIA ODCIEKÓW W BIOREAKTORZE MEMBRANOWYM INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

Wanda Wołyńska Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego Oddział Cukrownictwa. IBPRS Oddział Cukrownictwa Łódź, czerwiec 2013r.

Wanda Wołyńska Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego Oddział Cukrownictwa. IBPRS Oddział Cukrownictwa Łódź, czerwiec 2013r. Wanda Wołyńska Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego Oddział Cukrownictwa Łódź, 25-26 czerwiec 2013r. 1 Badania fizyko-chemiczne wód i ścieków wykonywane są w różnych celach i w zależności

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

OGRANICZENIE ŁADUNKU BIOGENÓW NA OCZYSZCZALNI POPRZEZ OCZYSZCZANIE WÓD OSADOWYCH W PROCESIE ODWRÓCONEJ OSMOZY

OGRANICZENIE ŁADUNKU BIOGENÓW NA OCZYSZCZALNI POPRZEZ OCZYSZCZANIE WÓD OSADOWYCH W PROCESIE ODWRÓCONEJ OSMOZY OGRANICZENIE ŁADUNKU BIOGENÓW NA OCZYSZCZALNI POPRZEZ OCZYSZCZANIE WÓD OSADOWYCH W PROCESIE ODWRÓCONEJ OSMOZY REDUCTION OF THE BIOGENIC COMPOUNDS LEVEL IN WASTEWATER TREATMENT PLANT BY PURIFICATION OF

Bardziej szczegółowo

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu GENOMIKA FUNKCJONALNA Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu Adnotacja (ang. annotation) pierwszy etap po uzyskaniu kompletnej sekwencji nukleotydyowej genomu analiza bioinformatyczna

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Podstawy inżynierii bioprocesowej Rok akademicki: 2016/2017 Kod: BIS-1-604-s Punkty ECTS: 5 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Ampli-LAMP Babesia canis

Ampli-LAMP Babesia canis Novazym Products Zestaw do identyfikacji materiału genetycznego pierwotniaka Babesia canis canis techniką Loop-mediated Isothermal AMPlification (LAMP) Numery katalogowe produktu: AML-Bc-200 AML-Bc-400

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Gdyni, Wydział Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa, Katedra Chemii i Towaroznawstwa Przemysłowego, alina@am.gdynia.

Akademia Morska w Gdyni, Wydział Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa, Katedra Chemii i Towaroznawstwa Przemysłowego, alina@am.gdynia. Zastosowanie sondy do pomiaru zawartości azotu amonowego i azotanowego jako elementu sterowania procesem oczyszczania ścieków Implementation of the ammonium and nitrate sensor as an element of wastewater

Bardziej szczegółowo

ZMIENNOŚĆ SZYBKOŚCI ZUŻYCIA AZOTU AMONOWEGO (AUR) PODCZAS ROZRUCHU PROCESU SKRÓCONEJ NITRYFIKACJI

ZMIENNOŚĆ SZYBKOŚCI ZUŻYCIA AZOTU AMONOWEGO (AUR) PODCZAS ROZRUCHU PROCESU SKRÓCONEJ NITRYFIKACJI Stanisław MIODOŃSKI, Mateusz MUSZYŃSKI-HUHAJŁO* skrócona nitryfikacja, rozruch, sondy jonoselektywne, zagospodarowanie odcieków ZMIENNOŚĆ SZYBKOŚCI ZUŻYCIA AZOTU AMONOWEGO (AUR) PODCZAS ROZRUCHU PROCESU

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1079

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1079 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1079 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6, Data wydania: 29 września 2014 r. Nazwa i adres WODOCIĄGI

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy, oczyszczanie ścieków Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK * OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO Przeprowadzono ocenę

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Koło Naukowe Mikrobiologów. Opiekun Koła Dr Dorota Górniak Katedra Mikrobiologii

Koło Naukowe Mikrobiologów. Opiekun Koła Dr Dorota Górniak Katedra Mikrobiologii Koło Naukowe Mikrobiologów Opiekun Koła Dr Dorota Górniak Katedra Mikrobiologii Stan koła: 8 osób z kierunków: Biotechnologia Mikrobiologia Studia zarówno I jak i II stopnia. ZAPRASZAMY KONTAKT: Katedra

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Barbusiński dorobek naukowy

Krzysztof Barbusiński dorobek naukowy DR HAB. INŻ. KRZYSZTOF BARBUSIŃSKI Prof. Nzw. w Politechnice Śląskiej DOROBEK NAUKOWY POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZAKŁAD TECHNOLOGII WODY I ŚCIEKÓW PATENTY 1. BARBUSIŃSKI K.: Sposób kontrolowania zmian jakości

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie numer 6. Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO

Ćwiczenie numer 6. Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO Ćwiczenie numer 6 Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO 1. Informacje wstępne -screening GMO -metoda CTAB -qpcr 2. Izolacja DNA z soi metodą CTAB 3. Oznaczenie ilościowe i jakościowe DNA

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1298

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1298 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1298 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4 Data wydania: 16 stycznia 2015 r. Nazwa i adres: MIEJSKIE

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1303

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1303 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1303 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4 Data wydania: 28 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1303

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Informacja o Katedrze Rozwój j naukowy młodej kadry naukowców w w kontekście priorytetów badawczych: W 2009 roku 1 pracownik Katedry

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD STOSOWANYCH W LABORATORIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK SKAWINA

WYKAZ METOD STOSOWANYCH W LABORATORIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK SKAWINA WYKAZ METOD TOOWANYCH W LABOATOIUM WODY I ŚCIEKÓW ZWIK KAWINA BADANA CECHA, ZAKE OZNACZENIA, NOMA, INNY DOKUMENT NOMATYWNY LUB WŁANA TATU Ścieki Powietrze, ścieki Pobieranie próbek wód do badań fizycznych

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY

WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA

Bardziej szczegółowo

rola azotu i jego wykorzystanie w rolnictwie

rola azotu i jego wykorzystanie w rolnictwie rola azotu i jego wykorzystanie w rolnictwie Zdolność roślin do wykorzystania prostych form azotu mineralnego i przekształcania ich w białka złożone ma fundamentalne znaczenie dla życia zwierząt na Ziemi.

Bardziej szczegółowo

dr inż. Katarzyna Bernat Załącznik 1 AUTOREFERAT dotyczący osiągnięć w pracy naukowo badawczej, organizacyjnej i dydaktycznej

dr inż. Katarzyna Bernat Załącznik 1 AUTOREFERAT dotyczący osiągnięć w pracy naukowo badawczej, organizacyjnej i dydaktycznej Załącznik 1 AUTOREFERAT dotyczący osiągnięć w pracy naukowo badawczej, organizacyjnej i dydaktycznej Olsztyn, 2015 1. Imię i nazwisko Katarzyna Bernat 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe z podaniem nazwy,

Bardziej szczegółowo