MEDYKALIZACJA KONTROLI SPOŁECZNEJ. OPIEKA ZDROWOTNA, SPRZEDAŻ I KONSUMPCJA LEKÓW W POLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MEDYKALIZACJA KONTROLI SPOŁECZNEJ. OPIEKA ZDROWOTNA, SPRZEDAŻ I KONSUMPCJA LEKÓW W POLSCE"

Transkrypt

1 Paweł Poławski Jolanta Buczek 1 MEDYKALIZACJA KONTROLI SPOŁECZNEJ. OPIEKA ZDROWOTNA, SPRZEDAŻ I KONSUMPCJA LEKÓW W POLSCE Streszczenie Termin medykalizacja używany jest w socjologii zasadniczo w dwóch znaczeniach. Po pierwsze, chodzi o oznaczenie takiego stylu reakcji na problemy społeczne, w którym kwestie dotkliwe dla życia zbiorowego, oraz związane z nimi indywidualne zachowania interpretowane są w odniesieniu do wiedzy i kompetencji właściwych medycynie rozumianej jako profesja. Po drugie, medykalizacja rozumiana jest jako proces kulturowy, którego rezultatem jest tyleż ekspansja medycznej wiedzy na rozmaite sfery życia zbiorowego (nie tylko te, w których pojawiają się zachowania dewiacyjne) i przenikanie medycznych ideologii i sposobów myślenia do społecznej świadomości. Konsekwencją medykalizacji jest zmiana zasad funkcjonowania mechanizmów kontroli społecznej nie tylko w odniesieniu do zachowań dewiacyjnych, ale i w odniesieniu do funkcjonowania jednostek w ich normalnych rolach społecznych. Medyczne technologie, rozmaite terapie i środki farmakologiczne stabilizują jednostki w ich rolach i regulują rozmaite codzienne rutyny. Powyższa myśl stanowi jednocześnie najważniejszą tezę tekstu. Podstawowe pytanie, jakie stawiają sobie autorzy dotyczy tego, w jakim stopniu polskie społeczeństwo jest sfarmakologizowane, czyli w jakim stopniu medycyna i farmakologia są obecne w codziennym życiu Polaków, potencjalnie regulując zachowania i stanowiąc wehikuł społecznej kontroli. Próba odpowiedzi opiera się na 1 Paweł Poławski jest adiunktem Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Jolanta Buczek pracuje w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych

2 Medykalizacja kontroli społecznej 83 analizie dostępnych statystyk lecznictwa w Polsce (także lecznictwa psychiatrycznego i psychologicznego), oraz danych ilustrujących strukturę sprzedaży i obrotu lekami. Medicalization of Social Control; Healthcare System, Sale and Consumption of Medications in Poland Abstract The term medicalization is mainly used in sociology in two contexts. First of all, it refers to such style of response to social problems in which issues acute for the collective life, as well as associated individual behaviors are interpreted in relation to knowledge and expertise of professional medical practice. Second of all, medicalization is understood as a cultural process which results in both the expansion of medical knowledge in different areas of the collective life (not only those where deviant behaviors appear) and the penetration of medical ideologies and ways of thinking into social consciousness. The medicalization has brought changes in the functioning of mechanisms of social control, not only towards deviant behaviors but also towards the functioning of individuals in their normal social roles. Medical technologies, various therapies and pharmacology give individuals stability in their social roles and regulate several everyday routines. This assumption remains the most important thesis of the paper. Our basic question is to what extent Polish society is pharmacologized, i.e. to what extent medicine and pharmacology pervade everyday life of Poles, by potentially regulating their behaviors and being the vehicle of social control. The tentative answer is based on the analysis of available statistical data concerning healthcare in Poland (including psychiatric and psychological healthcare) as well as data showing the structure of sale and trade in medications. Wiele wskazuje na to, że współcześnie coraz większą rolę odgrywają rozmaite, zakorzenione w medycynie lub do niej nawiązujące ideologie i sposoby myślenia o mechanizmach regulujących ład społeczny i sposobach jego podtrzymywania. Mamy jak twierdzi Szasz (2001) do czynienia z narodzinami państwa terapeutycznego, w którym indywidualne deficyty i kwestie dotkliwe w życiu zbiorowym interpretowane są w kategoriach chorób, epidemii, syndromów i uzależnień (por. np. syndrom uzależnienia od pomocy społecznej). Rozważania medyczne stają się decydujące dla interpretacji rozmaitych kwestii, kształtują świadomość społeczną odnośnie uznawanych za wymagające reakcji problemów i działań podejmowane wobec nich, a to, czym medycyna dysponuje, zabezpiecza stabilność ładu zbiorowego przez identyfikację, minimalizację efektów i eliminację zachowań sprzecznych z normami. Co więcej, niewykluczone, że stabilność i przewidywalność codziennych interakcji także podtrzymywana jest medycznie przy pomocy rozmaitych terapii i środków farmakologicznych.

3 84 Paweł Poławski, Jolanta Buczek Teza o medykalizacji pojawiła się pierwotnie w kontekście kontroli społecznej, w związku z krytyką medycyny jako profesji i w odniesieniu do władzy wynikającej z zastosowań i propagowania wiedzy eksperckiej. Freidson w Profession of Medicine pisał na przykład, że stosowanie medycznej władzy nie tylko jest sprzeczne z interesami pacjentów, ale także zagraża ich podmiotowości. Medycyna uzależnia pacjentów od wiedzy profesjonalistów i zmniejsza ich umiejętności i zdolność do samodzielnego dbania o siebie (Illich 1975, Zola 1972), przy czym rola medycyny jako agendy kontroli społecznej nieustająco rośnie w rozmaitych obszarach życia zbiorowego i w odniesieniu do rozmaitych indywidualnych zachowań. Nie chodzi podkreślmy wyłącznie o zachowania dewiacyjne, choć (głównie dzięki książce Conrada i Schneidera, 1980) medykalizacja właśnie z dewiacją i jej kontrolą jest kojarzona w pierwszej kolejności. Faktycznie przestępczość, alkoholizm, choroby psychiczne, homoseksualizm, przemoc wobec dzieci czy narkomania były lub są obecne wyjaśniane w kategoriach medycznych; narkomani, alkoholicy, pedofile etc. są traktowani jako obiekty leczenia i terapii. Medykalizacja dewiacji jest także przedstawiana jako proces kulturowy. Giddens (2007: 95), omawiając kwestię uzależnień sugeruje, że z jednej strony uleganie im pozwala uniknąć odpowiednio refleksyjnego, i dlatego kłopotliwego określania własnej tożsamości w sytuacji, kiedy większości obszarów życia jednostki nie porządkują już gotowe wzory i obyczaje, i musi ona dokonywać wyborów spośród wielu możliwych stylów życia. Z drugiej strony natomiast, udział w rozmaitych terapiach pozwala narrację tożsamościową zbudować lub odbudować co byłoby trudne, gdyby problematyczne zachowania traktować jako niezmienne z natury słabości charakteru, grzechy, czy związane z czynnikami zewnętrznymi patologie. Medykalizacja jest tu zatem interpretowana jako funkcjonalna reakcja na anomię (w sensie Durkheima) trapiącą współczesne, liberalne społeczeństwa. Chodzi jednakże o to także, że medykalizacja dotyczy i nadaje sens rozmaitym, nie związanym z wąsko rozumianymi dewiacjami wymiarom życia codziennego. Gniew, nieśmiałość, nieufność, ciąża, poród, śmierć, starzenie się, menopauza to przecież fragmenty codziennych doświadczeń, które przedstawiane są jako kwestie zdrowotne, wymagające uwagi specjalistów i stosownych terapeutycznych działań. Kategoria choroby używana jest do opisywania zarówno

4 Medykalizacja kontroli społecznej 85 problemów codziennej rutyny, problemów egzystencjalnych, jak i do pewnego stopnia problemów struktury społecznej. Ostatecznie, starzenie się społeczeństw to problem strukturalny właśnie, choć medykalizacja problemu prowadzi do terapeutycznej reakcji nań na poziomie jednostkowym, do leczenia czy choćby opóźniania nieuchronnych skutków starzenia się. Co więcej, biotechnologie wykorzystywane przez medyków pełnią we współczesnych społeczeństwach dokładnie taką samą funkcję, jak onegdaj charakteryzowana przez Foucault psychiatria kreują i narzucają standardy w coraz większej liczbie obszarów życia zbiorowego. W takim też sensie za ich pośrednictwem sprawowana jest kontrola w społeczeństwie terapeutycznym. Częściej także zaczynamy stosować rozmaite terapie nie tylko po to, żeby radzić sobie z faktycznymi lub wyimaginowanymi dolegliwościami i kłopotami, ale także i po to, żeby podnieść jakkolwiek definiowaną jakość życia. Ukuty przez Petera Kramera w książce Listening to prozac (1993) termin kosmetyczna psychofarmakologia odnosi się właśnie do tej cechy współczesnego, sterapeutyzowanego społeczeństwa, w którym medykamenty są przyjmowane i terapie stosowane nie tylko po to, żeby leczyć, ale i po to, żeby żyć jeszcze lepiej i zdrowiej niż do tej pory. Pigułka szczęścia Prozac, i inne środki farmakologiczne mają poprawiać jakość życia, a nie tylko leczyć np. z depresji, impotencji czy wspierać wychodzenie z uzależnień. Leki przeciwbólowe czy uspokajające, preparaty witaminowe i środki odchudzające mają nie tyle likwidować faktyczne dolegliwości, co raczej sprawić, żebyśmy czuli się komfortowo. Mają sprawiać, że emocje, na których budujemy naszą tożsamość będą bardziej pozytywne, a funkcjonowanie w życiu społecznym czyli sposób wchodzenia w interakcje z innymi lepsze. Marketingowe działania koncernów farmaceutycznych pozycjonują zresztą część swoich produktów bardziej jako poprawiacze nastroju a nie leki sensu stricte. Nawiasem mówiąc, lecznicze właściwości niektórych substancji są kwestionowane, a badania pokazują, że ich skuteczność niewiele odbiega od placebo (Kirsch 2010); znacznie skuteczniejsze są psychoterapie, które jednak są też czasochłonne. Środki farmakologiczne poprawiają nastrój (czytaj: stabilizuja jednostki w ich funkcjonowaniu w rolach społecznych) szybciej i bardziej ekonomicznie. Wskazane procesy określane są nie tylko jako medykalizacja ; mówi się także o psychologizacji, terapeutyzacji, farmaceutyzacji, he-

5 86 Paweł Poławski, Jolanta Buczek althizmie, czy jak w przypadku cytowanego wcześniej tekstu Kramera farmakologizacji. Zakres i intensywność zjawisk opisywanych przez te (często używane zamiennie) terminy ilustrowane są zwykle w tekstach socjologicznych wedle formuły konstruktywistycznej, która koncentruje się raczej na charakterystyce dyskursu, często w perspektywie historycznej (czyli wyraźnie w tradycji zapoczątkowanej przez Foucault). W poniższej części tekstu proponujemy spojrzenie na medykalizację w polskim społeczeństwie oparte na statystykach przede wszystkim, choć nie tylko, statystykach dotyczących sprzedaży i konsumpcji leków (w tym substancji wykorzystywanych w terapiach psychiatrycznych), oraz danych dotyczących lecznictwa psychiatrycznego i psychologicznego poradnictwa. Podstawowe pytanie, jakie sobie stawiamy dotyczy tego, jak przedstawia się sfarmakologizowanie polskiego społeczeństwa, czyli zgodnie z tym, co napisano wcześniej, w jakim stopniu medycyna i (psycho)farmakologia są obecne w codziennym życiu Polaków. Udział w rozmaitych terapiach i konsumpcję leków traktujemy jako wskaźnik zmedykalizowania w tym zakresie, w jakim mogą one stanowić wehikuł społecznej kontroli potencjalnie regulując nasze codzienne zachowania. Mamy jednak świadomość tego, że przedstawione dane są niepełne, a możliwość wnioskowania na ich podstawie o stopniu sfarmakologizowania w Polsce bardzo ograniczona. Zacznijmy od stanu zdrowia szczególnie zdrowia psychicznego. W raporcie GUS (2006) czytamy, że w ciągu ostatnich 8 lat subiektywny stan zdrowia Polaków istotnie się poprawił. O ile w 1996 r. ponad 45% mieszkańców Polski oceniało swoje zdrowie poniżej poziomu dobrego, to pod koniec 2004 r. takie opinie formułowało niespełna 39% Polaków, tj. o 6 punktów procentowych mniej. Poprawa subiektywnej oceny stanu zdrowia dotyczyła zarówno kobiet jak i mężczyzn we wszystkich kategoriach wiekowych. Polacy coraz częściej też twierdzą, że dbają o swoje zdrowie w 2007 roku odsetek dbających wyniósł 80%, to jest o 22% więcej niż w roku 1996 (CBOS 2008). Dane Diagnozy społecznej wskazują z kolei na poprawę dobrostanu psychicznego Polaków. Od 1991 roku rośnie odsetek osób uznających swoje życie za udane (Czapiński et. al.: 152), maleją odsetki myślących o próbach samobójczych, maleje też natężenie symptomów depresji psychicznej (w 1992 roku 5,5% badanych, w ,2%). Od

6 Medykalizacja kontroli społecznej roku maleje także odsetek badanych doświadczających stresu i rozmaitych objawów psychosomatycznych. Nie oznacza to jednak, że Polacy rzadziej niż dawniej korzystają z usług medycznych, ani że mniej na nie wydają. Pomijając (istotną skądinąd) kwestię kierunku zależności między wielkością wydatków tak budżetowych, jak i gospodarstw domowych na zdrowie, a faktycznym stanem zdrowia, z danych GUS wynika, że w 2008 r. wydatki na ochronę zdrowia kształtowały się na poziomie mln zł, z czego wydatki publiczne stanowiły 72,3%, a prywatne 27,7%. Dane odnośnie korzystania z opieki zdrowotnej opublikowane w Diagnozie społecznej sugerują, że w 2009 r. 91,9% gospodarstw domowych korzystało z usług placówek ochrony zdrowia opłacanych przez NFZ a 48,9% płaciło za te usługi także z własnych budżetów. Czapiński i Panek wskazują na trend, widoczny także w danych GUS: w minionej dekadzie nieznacznie wzrosła częstość korzystania przez gospodarstwa domowe z usług opłacanych przez państwo (NFZ, dawniej Kasy Chorych), i znacznie wzrosły wydatki na ten cel pochodzące z własnych środków. Ciężar kosztów związanych z ochroną zdrowia został przesunięty w kierunku gospodarstw domowych, które też coraz więcej na ochronę zdrowia wydają. Autorzy Diagnozy wskazują także, że samodzielne finansowanie usług medycznych jest silnie skorelowane z poziomem wykształcenia i dochodem członków gospodarstw domowych. Im wyższe wykształcenie i dochód, tym częściej gospodarstwa domowe płacą za usługi zdrowotne z własnej kieszeni. W 2009 r. na zakup lekarstw przeciętnie polskie gospodarstwo domowe wydatkowało ze swojego budżetu kwotę 378 zł (ok. 123 USD). Z drugiej strony, obniża się przeciętna ocena dostępności świadczeń medycznych przy czym zła ocena (chodzi o dostępność lekarzy specjalistów) wiąże się z częstością korzystania z usług (Pączkowska 2009). Jeśli brać pod uwagę (lokujące się w centrum zainteresowania krytyków procesów medykalizacji) lecznictwo psychiatryczne i poradnictwo psychologiczne, to liczba osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych systematycznie wzrasta. Po części świadczy o tym choćby fakt, że z roku na rok wzrasta liczba poradni zajmujących się leczeniem zaburzeń zdrowia psychicznego, terapią uzależnień zarówno od alkoholu jak i od substancji psychoaktywnych. W większości są to niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej (55%).

7 88 Paweł Poławski, Jolanta Buczek Tabela 1. Lecznictwo psychiatryczne Psychiatryczna opieka ambulatoryjna Leczeni ogółem Dynamika 17% 18% 35% 8% 3% Psychiatryczna opieka całodobowa Leczeni ogółem Dynamika 5% 13% 13% 4% 1% Poradni e zdrowia psychicznego Liczba poradni Dynamika 4% Porady psychologa lub innego terapeuty Liczba porad Dynamika 8% Źródło: Zakłady psychiatrycznej oraz neurologicznej opieki zdrowotnej. Rocznik statystyczny Red. L. Boguszewska, M. Sowińska, M. Werbel i in. Cz. 1: Lecznictwo psychiatryczne. Warszawa Z danych zgromadzonych przez Instytut Psychiatrii i Neurologii wynika, że w 2007 r. 4,2% Polaków korzystało z opieki psychiatrycznej. Jednakże liczba osób z zaburzeniami psychicznymi, które nie szukają fachowej pomocy jest trudna do określenia. Szacunkowe dane Centrum Badania Opinii Społecznej wskazują, że takich osób jest około 10%. Własną chorobę w sondażu CBOS ujawniło tylko 5% badanych. W stosunku do 2005 r. jest to wzrost o 1%. W 2008 r. co trzeci badany miał osobisty kontakt z osobami chorymi psychicznie oraz deklaruje, że spośród różnych schorzeń najbardziej obawia się właśnie chorób psychicznych. Stosunkowo duże poczucie zagrożenia utraty zdrowia psychicznego koreluje z przeświadczeniem Polaków, że warunki życia w naszym kraju sprzyjają rozpowszechnianiu się chorób psychicznych. Co piąty ankietowany przez CBOS (2008) zgadza się z taką opinią. Wśród czynników niesprzyjających zdrowiu psychicznemu badani wymieniali brak pracy oraz zagrożenie bezrobociem i biedą. W 2007 r. liczba dorosłych leczonych ambulatoryjnie w poradniach zdrowia psychicznego wyniosła osób (w odniesieniu

8 Medykalizacja kontroli społecznej 89 do 2006 r. jest to wzrost o osób). Wśród ogólnej liczby leczonych największą grupę stanowią chorzy, u których zdiagnozowano zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i somatyczne 27,9%. Na drugim miejscu pod względem ilości zdiagnozowanych przypadków są zaburzenia nastroju / afektywne 22,6% a na trzecim organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi 17,7%. Odsetek chorych na zaburzenia spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych wynosi 0,5%. W tej grupie schorzeń największy odsetek stanowią osoby ze zdiagnozowanym zespołem uzależnienia, tj. 0,3% (Boguszewska i in. 2008). W 2007 r. ogółem leczonych ambulatoryjnie w poradniach terapii uzależnień od substancji psychoaktywnych było osób, co w odniesieniu do 2006 r. stanowi wzrost o 4592 osoby. Na ludności przypadało 79,5 osób leczonych na to schorzenie, a w 2006 r. 67,4 osoby. W tej grupie leczonych 82,3% stanowią pacjenci, u których zdiagnozowano zaburzenia spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. W grupie pacjentów, którzy w niewłaściwy sposób używają substancji psychoaktywnych, największy odsetek (58,4%) stanowią osoby cierpiące na zespół uzależnienia oraz osoby ze zdiagnozowanym ostrym zatruciem i używaniem szkodliwym substancji psychoaktywnych 19,1%. W 2007 r. z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych leczyło się w Polsce ambulatoryjnie osób, co w stosunku do 2006 r. stanowi wzrost o 4189 osoby. Najwięcej rozpoznań dotyczyło zespołu uzależnień i zespołu abstynencyjnego 62%. Natomiast w tej grupie przeważało uzależnienie od opiatów 16,1%. Kolejne grupy zdiagnozowanych pod względem liczebności to chorzy uzależnieni od innych substancji stymulujących 8%. Trzecią grupą są uzależnienia od leków uspakajających i nasennych 7%. Druga grupą najczęstszych rozpoznań było ostre zatrucie i używanie szkodliwe substancji psychoaktywnych. W tej kategorii rozpoznań najliczniej są reprezentowani pacjenci, u których zdiagnozowano zatrucie: kanabinolami (czyli pochodnymi konopii indyjskich) 7,1%, lekami uspokajającymi i nasennymi 5,2%, i substancjami stymulującymi 3,1%. W opracowaniu Buguszewskiej (2008) znajdujemy także charakterystykę osób chorych z zaburzeniami spowodowanymi używaniem substancji psychoaktywnych; wśród pacjentów objętych opieką ambulatoryjną jest prawie 2-krotnie więcej mężczyzn niż kobiet i 10-

9 90 Paweł Poławski, Jolanta Buczek -krotnie więcej mieszkańców miast niż wsi. Najliczniejszą grupę stanowią pacjenci między 19 a 29 rokiem życia. Leczeni ambulatoryjnie pacjenci najczęściej są mieszkańcami województwa mazowieckiego (11 355) a na 100 tys. mieszkańców przypadało 219,3 chorych, województwa dolnośląskiego (3659) na 100 tys. mieszkańców leczyło się 127,1 osób oraz województwa pomorskiego (2289) na 100 tys. mieszkańców chorych było 103,7 osoby. Rynek leków w Polsce nie tylko przetrwał bez uszczerbku okres dekoniunktury, ale i dynamicznie się rozwija. Wartość transakcji na całym rynku farmaceutycznym w Polsce (wyrażona w cenach detalicznych) wzrosła z 13 mld zł w 2001 r. do 23 mld zł w 2008 r. (wzrost o 80 proc.). Wartość transakcji na rynku szpitalnym zwiększyła się z 1,2 mld zł w roku 2001 do 2,2 mld zł w roku 2008 (o ponad 80 proc.). Wartość transakcji na rynku aptecznym wzrosła z 11,5 mld zł w 2001 r. do ponad 20,7 mld w 2008 r. (tj. prawie o 80 proc.). Wydatki publiczne, w formie refundacji leków, wzrosły w latach z 5,2 mld zł do 7,3 mld zł (o 40 proc.), a wartość leków zakupionych z prywatnych pieniędzy gospodarstw domowych wzrosła z 6,4 mld zł w 2001 r. do 13,4 mld zł w 2008 r. (wzrost o ponad 100 proc.). Kupujemy coraz więcej leków i coraz więcej na nie wydajemy. Należy jednak wziąć pod uwagę, że część dynamiki jest wyznaczana z jednej strony wzrostem cen leków, a z drugiej wzrostem liczby przypadków chorób przewlekłych będącym konsekwencją choćby starzenia się społeczeństwa. Obecnie w krajach wysokorozwiniętych osoby po 65 roku życia stanowią 1 5 populacji a w 2050 r. będą już stanowić 1 3 (WHO); podobne prognozy dotyczą także Polski, a procesy starzenia się populacji mają znaczący wpływ na dynamikę konsumpcji usług medycznych. Wedle szacunków KPMG sprzedaż leków i wielkość rynku farmaceutyków będzie też rosła najbardziej jeśli idzie o leki przeciwnowotworowe i immunomodulujące, leki układu sercowo-naczyniowego i leki działające na układ nerwowy (w tym także poprawiaczy nastroju leków antydepresyjnych typu Prozac). Rośnie i będzie rosła także sprzedaż preparatów witaminowych, suplementów diety i ogólnie leków wydawanych bez recepty. Prognozy firm farmaceutycznych znajdują odzwierciedlenie w bieżących danych opisujących

10 Medykalizacja kontroli społecznej 91 Tabela 2. Rynek farmaceutyczny w Polsce w latach (mld zł, ceny detaliczne) Rynek leków ogółem 12,74 14,46 16,05 17,22 18,50 19,28 20,88 22,94 Rynek szpitalny 1,20 1,27 1,36 1,54 1,70 1,85 1,98 2,22 Rynek apteczny 11,54 13,19 14,69 15,68 16,80 17,43 18,90 20,72 Refundacja leków 5,18 5,46 6,35 5,89 6,18 6,60 6,68 7,33 Wydatki gospodarstw domowych 6,36 7,73 8,34 9,79 10,62 10,83 12,22 13,39 Udział wydatków prywatnych w wydatkach na leki (%) 49,9 53,5 52,0 56,9 57,4 56,2 58,5 58,4 Źródło: Z. Skrzypczak: Wydatki na leki-skala zjawiska i poziom obciążeń gospodarstw. Lekomania globalna. Menager Zdrowia 2010, nr 2, dane IMS Health. wielkość sprzedaży produktów leczniczych w ich poszczególnych grupach w latach Tabela 3 obrazuje liczbę sprzedanych opakowań leków w obrocie aptecznym (czyli w aptekach otwartych) w latach Produkty lecznicze zostały pogrupowane według klasyfikacji ATC. Z danych wynika, że w 2009 r. sprzedano najwięcej produktów leczniczych z grupy A0 (układ pokarmowy i metabolizm). W tej grupie leków znajduje się cała gama produktów sprzedawanych bez recepty a łagodzących dolegliwości związane z nadkwaśnością żołądka, zgagą i niestrawnością. Grupa leków A0 jest grupą wyraźnie dominującą nad pozostałymi, także w latach minionych, aczkolwiek w 2002 r. jej przewaga była znacznie bardziej widoczna. Wartość sprzedanych opakowań lekarstw w tej grupie w 2009 r. wynosiła zł, co stanowi 16% całkowitej wartości sprzedanych w aptekach otwartych wszystkich produktów leczniczych. Drugą grupą leków najczęściej kupowanych w aptekach ogólnie dostępnych w 2009 r. były leki z grupy C0 działających na układ sercowo-naczyniowy. Wartość sprzedanych opakowań wynosiła zł. Trzecią grupą leków najczęściej sprzedawanych w aptekach otwartych były w 2009 r. leki z grupy oznaczonej symbolem N0 (układ nerwowy). W 2009 r. sprzedano ich opakowań o łącznej wartości zł. Jednakże liczba sprzedanych opakowań spadła od 2002 r. o szt. Dane te korelują z wynikami badań przeprowadzonymi przez Główny Urząd Statystyczny. Według

11 92 Paweł Poławski, Jolanta Buczek danych GUS co piąta osoba w wieku 15 lat i więcej najczęściej zażywa obok witamin i preparatów mineralnych leki obniżające ciśnienie krwi. W dalszej kolejności pod względem częstości przyjmowania przez Polaków są leki przeciwbólowe i przeciwmigrenowe, oraz leki nasercowe. Poniżej analizie zostanie poddana grupa produktów leczniczych oznaczonych kodem ATC N0 działających na ośrodkowy układ nerwowy. Chodzi m.in. o leki przeciwbólowe, leki psycholeptyczne stosowane przy nadmiernym pobudzeniu psychicznym, anksjolityki (przeciwlękowe), psychoanaleptyki (działające pobudzająco na sferę psychiczną w stanach depresji i obniżonej wrażliwości psychicznej) oraz leki przeciwdepresyjne. Należy zwrócić uwagę na to, że apteki otwarte sprzedają ich więcej niż szpitalne oraz, że są one z reguły pakowane w małe opakowania stąd zapewne duża liczba sprzedanych sztuk opakowań. Tabela 4 obrazuje liczbę oraz wartość sprzedaży leków z grupy N0 w obrocie aptecznym. W analizowanym okresie czasu ( ), w obrocie aptecznym sprzedano łącznie opakowań leków o wartości zł. W 2009 r. sprzedano w aptekach opakowań wartych zł. W skali całego rynku farmaceutyków sprzedawanych w aptekach otwartych w 2009 r. produkty lecznicze z grupy N0 stanowią aż 44,8%. W 2002 r. było to 44,4% a w 2005 r. 25,5%. Jest to więc grupa produktów leczniczych, których wielkość sprzedaży charakteryzuje się dużą dynamiką. W grupie produktów leczniczych oznaczonych kodem N0, najwięcej w aptekach otwartych sprzedano preparatów należących do podgrupy N02 (leki przeciwbólowe). Jednakże w analizowanym okresie czasu zaobserwowano nieznaczny spadek sprzedaży tych preparatów. W 2009 r. udział sprzedaży leków z podgrupy N02 w całości sprzedaży produktów z grupy N wynosił 52,2% (w 2002 r. 55,6%). Wśród leków należących do podgrupy N02 są takie preparaty jak: opioidy, inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, leki przeciwmigrenowe. Obok leków wydawanych tylko na receptę takich jak Tramadol, Tramal, Morphini sulfas są tu także preparaty ogólnie dostępne i powszechnie zażywane przy wszelkiego rodzaju przeziębieniach, np. Polopiryna, Etopiryna, Upsarin, Paracetamol, Gripex, Fervex. Maria Pączkowska w Zakładzie Analiz Socjologicznych Centrum Sys-

12 Medykalizacja kontroli społecznej 93 Tabela 3. Sprzedaż leków w Polsce Sprzedaż leków na rynku aptecznym Opakowania Wartość w zł A0 układ pokarmowy B0 Leki kriotwórcze C0 choroby układu krążenia D0 dermatologia G0 układ urologiczny i hormony płciowe H0 hormony J0 leki przeciwzakaźne K0 płyny szpitalne L0 onkologia i immunosupresja M0 układ mięśniowo-szkieletowy N0 układ nerwowy P0 parazytologia R0 układ oddechowy S0 leki oczne i uszne T0 testy diagnostyczne V0 inne Razem Sprzedaż leków w aptekach szpitalnych A0 układ pokarmowy B0 Leki kriotwórcze C0 choroby układu krążenia D0 dermatologia G0 układ urologiczny i hormony płciowe H0 hormony J0 leki przeciwzakaźne K0 płyny szpitalne L0 onkologia i immunosupresja M0 układ mięśniowo-szkieletowy N0 układ nerwowy P0 parazytologia R0 układ oddechowy S0 leki oczne i uszne T0 testy diagnostyczne V0 inne Razem Źródło: dane IMS Health.

13 94 Paweł Poławski, Jolanta Buczek Tabela 4. Sprzedaż leków z grupy N (ośrodkowy układ nerwowy) Sprzedaż leków na rynku aptecznym liczba opakowań wartość w zł N0 Ośrodkowy układ nerwowy N01 Leki znieczulające N01A Leki do znieczulenia ogólnego N01B Środki do znieczulenia miejscowego N02 Leki przeciwbólowe N02A Opioidy N02B Inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe N02C Leki przeciwmigrenowe N03 Leki przeciwpadaczkowe N04 Leki stosowane w chorobie Parkinsona Leki psycholeptyczne N05A Leki przeciwpsychotyczne N05B Anksjolityki N05C Leki nasenne i uspokajające N06 Psychoanaleptyki N06ALeki przeciwdepresyjne N06B Leki psychostymulujące i nootropowe N06C Leki psychoanaleptyczne i psycholeptyczne w połączeniach N06D Leki przeciw otępieniu starczemu N06E inne psychoanaleptyki N07 Inne N07B Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od nikotyny N07C Preparaty stosowane w zawrotach głowy N07D Preparaty stosowane w chorobie Alzheimera N07E Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od alkoholu N07F Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od opioidów N07X Inne leki wpływające na układ nerwowy Razem Źródło: dane IMS Health.

14 Medykalizacja kontroli społecznej 95 Sprzedaż leków w aptekach szpitalnych liczba opakowań wartość w zł N0 Ośrodkowy układ nerwowy N01 Leki znieczulające N01A Leki do znieczulenia ogólnego N01B Środki do znieczulenia miejscowego N02 Leki przeciwbólowe N02A Opioidy N02B Inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe N02C Leki przeciwmigrenowe N03 Leki przeciwpadaczkowe N03A Leki przeciwdrgawkowe N04 Leki stosowane w chorobie Parkinsona N05A Leki przeciwpsychotyczne N05B Anksjolityki N05C Leki nasenne i uspokajające N06 Psychoanaleptyki N06ALeki przeciwdepresyjne N06B Leki psychostymulujące i nootropowe N06D Leki przeciw otępieniu starczemu N06E inne psychoanaleptyki N07 Inne N07B Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od nikotyny N07C Preparaty stosowane w zawrotach głowy N07D Preparaty stosowane w chorobie Alzheimera N07E Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od alkoholu N07F Preparaty stosowane w leczeniu uzależnienia od opioidów N07X Inne leki wpływające na układ nerwowy Razem Źródło: dane IMS Health.

15 96 Paweł Poławski, Jolanta Buczek temów Informacyjnych Ochrony Zdrowia zrealizowała projekt badawczy Korzystanie z leków i ich dostępność, z którego wynika, że wśród najczęściej wykupywanych leków bez recepty są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (57%) oraz łagodzące dolegliwości związane z przeziębieniem, grypą i bólem gardła (19,5%). Drugą podgrupą, której wielkość sprzedaży wyraźnie wyróżnia się spośród preparatów należących do grupy N0 są leki psycholeptyczne. Są to lekarstwa pomagające chorym pokonać bezsenność, oraz leki uspokajające. W 2009 r. udział sprzedaży w aptekach otwartych preparatów należących do podgrupy N05 w stosunku do całości grupy N wynosił 26,5%. W odniesieniu do 2002 r. jest to 2-procentowy spadek. Kolejną podgrupą produktów leczniczych, których sprzedaż w obrocie aptecznym zwraca uwagę jest podgrupa N06 psychoanaleptyki. Jest to w zasadzie jedyna podgrupa, w której w analizowanym przedziale czasu sprzedaż apteczna wzrastała. W 2009 r. udział sprzedaży aptecznej tych produktów w całości sprzedanych preparatów z grupy N0 wynosił 11,6%, co stanowi 0,6% wzrost w odniesieniu do 2005 r. i o 1,5% w porównaniu z 2002 r. W podgrupie N06 najwięcej sprzedano opakowań antydepresantów. Z roku na rok rośnie liczba sprzedanych w aptekach otwartych opakowań leków przeciwdepresyjnych. W 2002 r. sprzedano szt. opakowań tych preparatów. W 2005 r. nastąpił wzrost sprzedaży o szt. W 2009 r. w stosunku do 2005 r. sprzedano więcej opakowań produktów leczniczych należących do podgrupy N06A. Wzrost sprzedaży antydepresantów można tłumaczyć uniwersalnością zastosowań; leki przeciwdepresyjne są lekami psychotropowymi i znajdują także zastosowanie w innych niż depresja zaburzeniach psychicznych, tj. w terapii lęku napadowego, fobii społecznej, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, w zespołach bulimia-anoreksja a także w terapii wspomagającej leczenie bólu (Pużyński 2005). W latach 60. i 70. XX w. szeroko zaczęły być stosowane leki zawierające benzodiazepinę jako substancję czynną. Stało się to za przyczyną szerokiego spektrum oddziaływania tej substancji farmakologicznej: przeciwlękowe, nasenne, rozluźniające mięśnie, przeciwdrgawkowe a nawet amnezyjne (Janiec, Krupiński 2002). Innym ważnym zastosowaniem pochodnych benzodiazepiny jest ich wykorzystanie w leczeniu alkoholizmu, choć ich skuteczność w tym obszarze nie została jeszcze wystarczająco

16 Medykalizacja kontroli społecznej 97 udowodniona. Niewiele preparatów może konkurować z benzodiazepinami pod względem ich efektywności i szybkości działania, jednakże pod warunkiem krótkotrwałego ich przyjmowania, gdyż działają silnie uzależniająco. H. Ashton szacuje, że duża część lekomanów na świecie używa benzodiazepin (nawet 30% 90% patrz: Ashton 1994). Wśród najpopularniejszych produktów leczniczych zawierających tę substancję czynną są: Diazepam, Lorazepam, Temazepam, Clonazepam i in. Do wzrostu spożycia leków z grupy N06A na pewno przyczynił się fakt, że receptę na ich wykupienie może wypisać nie tylko psychiatra, ale lekarz o dowolnej specjalizacji nawet internista. Ginekolodzy na przykład zalecają przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych (w tym benzodiazepiny) kobietom w wieku menopauzalnym dla złagodzenia przykrych objawów z tym związanych. Należy pamiętać, że epizod depresyjny można leczyć nie tylko metodą farmakoterapii, psychoterapii ale także poprzez połączenie tych metod (Mikołajczyk, Podbielska 2009). Na polskim rynku dostępnych jest obecnie 24 substancji farmakologicznych zarejestrowanych jako przeciwdepresanty (Mikołajczyk, Podbielska 2009). W Polsce, w aptekach szpitalnych sprzedaż produktów leczniczych należących do grupy N0 spadła. Podobnie jak to było w przypadku danych opisujących wielkość sprzedaży w aptekach otwartych, tak samo w aptekach szpitalnych sprzedano najwięcej produktów leczniczych należących do podgrup N02 i N05. Zwraca uwagę mała wielkość sprzedaży preparatów antydepresyjnych (N06A), których popyt w aptekach otwartych był dominujący. W 2009 r. udział sprzedaży tych preparatów w ogólnej liczbie sprzedanych leków z grupy N0 wynosił 3%, w 2005 r. 2,9% a w 2002 r. 3,7%. Porównując wielkości sprzedanych opakowań leków oddziałujących na układ nerwowy (N0) wyraźnie widać, że w kolejnych latach liczba sprzedanych opakowań jest wyraźnie wyższa w aptekach otwartych, niż w szpitalnych. To w gruncie rzeczy argument na rzecz tezy o farmakologizacji życia codziennego przynajmniej w tym zakresie, w jakim mowa jest o lekach modyfikujących zachowania, emocje i nastroje. Leki apteczne to przecież wprawdzie leki wydawane na receptę, jednak przyjmowane już poza bezpośrednim nadzorem lekarza. Zaznaczmy jednak, że jeśli idzie o poszczególne kategorie leków z grupy N0, dynamika ich sprzedaży była zróżnicowana. Leków nasennych i uspokajających sprzedaje się mniej (choć wyższa jest ich

17 98 Paweł Poławski, Jolanta Buczek wartość rynkowa); najwyraźniej zakres chemicznej kontroli zachowań, a co za tym idzie także i zakres wysiłków zmierzających do redukcji niepewności w codziennym funkcjonowaniu i w kontaktach z innymi obejmuje w różnym stopniu różne rodzaje niepewności. Jest być może mniejszy tam, gdzie w grę wchodzi regulacja dobowego rytmu życia, a większy w przypadku rodzajów emocji, z którymi przystępujemy do interakcji z innymi. Zapewnienie sobie poczucia zadowolenia i pogodnego nastroju, podobnie jak wzmocnienie przekonania o ogólnie rozumianej dbałości o zdrowie, jest ważniejsze niż rytm codziennych zachowań. Tezę o medykalizacji wspierają także przytoczone wcześniej dane dotyczące lecznictwa (psychiatrycznego). Poprawa funkcjonowania społecznego jest w coraz większym stopniu zapewniana takimi rodzajami terapii, które nie są (lub są nie tylko) oparte na farmaceutykach. Rośnie przecież zarówno liczba poradni zdrowia psychicznego, jak i liczba osób z nich korzystających. Nie oznacza to, że Polacy są lub czują się bardziej chorzy ; chodzi raczej o podejście do własnego funkcjonowania, które zakłada większą dbałość o psychiczny dobrostan i prewencję stanów ryzykownych i niepożądanych. Z tego samego powodu rośnie sprzedaż preparatów bezreceptowych witamin, suplementów diety etc. Można oczywiście (wbrew danym Diagnozy społecznej ) potraktować wzrost sprzedaży leków psychoaktywnych jako wskaźnik faktycznie pogarszającego się zdrowia psychicznego i dobrostanu Polaków. W takim wypadku dane o sprzedaży leków należałoby traktować za Giddensem jako wskaźnikowe dla anomii, dane dotyczące lecznictwa psychiatrycznego natomiast jako wskaźnikowe dla opisu prób rekonstruowania zanomizowanej tożsamości Polaków. Za myśleniem Giddensa przemawia także wzrost liczby leczonych z rozmaitych uzależnień, oraz wzrost wolumenu i wartości leków w terapiach uzależnień stosowanych. Wzrost sprzedaży leków ogólnie, oraz mierzony wielkością wydatków gospodarstw domowych wzrost skłonności do ich nabywania świadczy z kolei tak o swoistej lekomanii połączonej z healthizacją polskiego społeczeństwa, jak i o rosnącym znaczeniu profesji medycznej w regulowaniu ładu społecznego. W Polsce od początku lat 90 przebiega inaczej mówiąc ten sam proces, który w innych krajach miał miejsce nieco wcześniej. Zgodnie z logiką zmian (choć niekoniecznie zgodnie z promowanymi rozwiązaniami w zakre-

18 Medykalizacja kontroli społecznej 99 sie zdrowia publicznego), możemy się pewnie spodziewać częściowej deprofesjonalizacji zdrowia i buntu przeciwko dominacji medyków. Rozwój tzw. medycyny alternatywnej i rozmaite oddolne kampanie w rodzaju Rodzić po ludzku to właśnie przykłady demedykalizacji. Z drugiej jednak strony powszechność ADHD czy dysleksji, natężenie dyskusji nad zaburzeniami odżywiania czy promocja zdrowia psychicznego kładąca nacisk na powszechność depresji świadczą o trendzie bardziej tradycyjnym. Znaczną rolę w medykalizowaniu i farmakologizacji ładu zbiorowego odgrywają także koncerny farmaceutyczne i promocja produktów medycznych. Wzrost kulturowej wrażliwości na zdrowie, terapie i choroby daje medykalizacji znaczny obszar dla dalszego rozwoju. Bibliografia Ashton H. (1994): Guidelines for the national use of benzodiazepines. When and what to use. Drugs 48, Boguszewska L., M. Sowińska, M. Werbel i in. (red.) (2008): Zakłady psychiatrycznej oraz neurologicznej opieki zdrowotnej. Rocznik statystyczny Warszawa: IPiN. CBOS (2005): Czy Polacy niepokoją się o swoje zdrowie psychiczne? Komunikat z badań. Warszawa: CBOS. CBOS (2008): Korzystanie ze świadczeń zdrowotnych. Komunikat z badań. Warszawa: CBOS. CBOS (2008): Polacy o niepokojach, zagrożeniach i oczekiwaniach dotyczących zdrowia psychicznego. Komunikat z badań. Warszawa: CBOS. Conrad P., Schneider J.W. (1980): Deviance and medicalization, from badness to sickness. St. Louis: Mosby. Conrad P. (1992) Medicalization and Social Control. Annual Review of Sociology, 18: Czapiński J., Panek T. (red.) (2009): Diagnoza społeczna. Warunki i jakość życia Polaków. Raport. Foucault M. (1987): Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, Warszawa: PIW. Freidson E. (1970) Profession of Medicine. New York: Dodd Mead. Giddens A. (2007): Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach. Warszawa: PWN. GUS (2006): Stan zdrowia ludności Polski w 2004 r. Warszawa: GUS. GUS (2006): Stan zdrowia ludności Polski w 2004 r. Warszawa: GUS.

19 100 Paweł Poławski, Jolanta Buczek Illich I. (1975): Limits to Medicine: The Expropriation of Health. London: Calder & Boyars. Janiec W., J. Krupiński (red.) (2002): Farmakodynamika. Podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: PZWL. Kirsch I. (2010): The emperor s new drugs: exploding the antidepressant myth. New York: Basic Books. KPMG (2009): Polski rynek farmaceutyczny. Kondycja i perspektywy rozwoju do 2011 r. w opinii największych firm farmaceutycznych. Warszawa: KPMG. Kramer P. (1993): Listening to Prozac. New York: Viking. Mikołajczyk E., Podbielska M. (2009): Nowoczesne zasady leczenia epizodów depresyjnych. Terapia 11 12(233): Pączkowska M. (2009): Dostępność świadczeń zdrowotnych w opinii Polaków. Raport z badań. Centrum Systemów Infomacyjnych Ochrony Zdrowia. Pużyński S. (2005): Leki przeciwdepresyjne. IPiN Warszawa: IPiN. Skrzypczak Z. (2010): Wydatki na leki-skala zjawiska i poziom obciążeń gospodarstw. Lekomania globalna. Menager Zdrowia 2: 35. Szasz T. (2001): The Therapeutic State. Independent Review, Spring 2001, 5(4): 485. WHO (2009): Guidelines for ATC Classification and DDD Assignment Oslo: WHO. Wiela-Hojeńska A., Ł. Łapiński (2010): Niepożądane działania leków rodzaje, podział przyczyny i skutki ekonomiczne. Farmacja Polska 66(4): 275. Zola I. K. (1972): Medicine as an Institution of Social Control. Sociological Review 20:

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Załącznik do uchwały Nr 47/1698/13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 27 listopada 2013 r. Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Toruń,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA MSW-36 Sprawozdanie z działalności jednostki lecznictwa ambulatoryjnego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, osób uzależnionych od alkoholu oraz innych

Bardziej szczegółowo

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r.

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 30 sierpnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Ochrona zdrowia w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach)

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach) Nazwa i adres samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej MSW Numer identyfikacyjny REGON MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA, 02-507 Warszawa, ul. Wołoska 137 MSW-36 Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

MZ-15. za rok 2010. kod podmiotu, który utworzył zakład (część III) Kod specjalności komórki organizacyjnej (część VIII)

MZ-15. za rok 2010. kod podmiotu, który utworzył zakład (część III) Kod specjalności komórki organizacyjnej (część VIII) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa jednostki macierzystej MZ-15 Adresat Nazwa i adres poradni/gabinetu 1 nazwa ulica, nr kod, miejscowość województwo Numer identyfikacyjny

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim Poczdam, 8 grudnia 2011 roku 1 Nowe zadania dla samorządów terytorialnych wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2010

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

MZ-15. DZIAŁ 1. Informacje ogólne o działalności

MZ-15. DZIAŁ 1. Informacje ogólne o działalności MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa jednostki macierzystej Nazwa i adres poradni / gabinetu a/ nazwa: ulica, nr: kod, miejscowość: województwo: MZ-15 sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

za rok 2011 Rodzaj poradni

za rok 2011 Rodzaj poradni MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA, ul. STANISŁAWA DUBOIS 5A, 00-184 WARSZAWA Nazwa jednostki macierzystej Adresat MZ-15 Nazwa i adres poradni/gabinetu 1 nazwa ulica,

Bardziej szczegółowo

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?)

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015)

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15 Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Bardziej szczegółowo

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?)

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Farmakologia Kod przedmiotu: 21 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Przekazać do dnia 2014.02.28 Za pomocą portalu http//csioz.gov.pl (z danymi za rok 2013)

Przekazać do dnia 2014.02.28 Za pomocą portalu http//csioz.gov.pl (z danymi za rok 2013) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej ZDROWIE PSYCHICZNE mieszkańców województwa śląskiego w 2011 roku ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Czym jest zdrowie psychiczne, a czym jego brak? Według

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej ZDROWIE PSYCHICZNE mieszkańców województwa śląskiego w 2009 roku ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Czym jest zdrowie psychiczne, a czym jego brak? Według

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej ZDROWIE PSYCHICZNE mieszkańców województwa śląskiego w 2010 roku ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Czym jest zdrowie psychiczne, a czym jego brak? Według

Bardziej szczegółowo

leczenia środowiskowego/ domowego Przekazać do dnia 2015.02.15 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2014)

leczenia środowiskowego/ domowego Przekazać do dnia 2015.02.15 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2014) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-19 Sprawozdanie z działalności zespołu/oddziału Numer księgi rejestrowej

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej ZDROWIE PSYCHICZNE mieszkańców województwa śląskiego w 2013 roku ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Czym jest zdrowie psychiczne, a czym jego brak? Według

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Samoleczenie. Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r.

Samoleczenie. Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r. Samoleczenie Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r. Start Konferencja Ałma-Ata, 1978 r. Ludzie mają prawo i obowiązek do zbiorowego i indywidualnego uczestniczenia w procesie planowania

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 2 Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej

ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej ZDROWIE PSYCHICZNE mieszkańców województwa śląskiego w 2012 roku ŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KATOWICACH Wydział Nadzoru Nad Systemem Opieki Zdrowotnej Czym jest zdrowie psychiczne, a czym jego brak? Według

Bardziej szczegółowo

SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Informacje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Informacje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu Informacje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Obowiązkowy Wydział Nauk o Zdrowiu Położnictwo

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu FARMAKOLOGIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R.

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R. Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R. Białystok, listopad 2009 W 2008 roku funkcjonowały w województwie podlaskim

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami.

Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Farmakologia nauka o interakcjach pomiędzy substancjami chemicznymi a żywymi organizmami. Każda substancja chemiczna oddziałująca na organizmy żywe może być zdefiniowana jako środek farmakologiczny (ang.

Bardziej szczegółowo

PSYCHIATRIA Prof. dr hab. med. Marek Jarema

PSYCHIATRIA Prof. dr hab. med. Marek Jarema PSYCHIATRIA Prof. dr hab. med. Marek Jarema 1. Potrzeby w zakresie psychiatrii w skali poszczególnych województw i kraju Dokładne dane znajdują się w tabeli w załączniku do tego dokumentu. Ogólnie należy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r.

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r. UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie: gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. Załącznik nr 4 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM

PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3 PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM w 2011 r. Białystok, 2012 r. Spis treści: Wstęp... 5 I. Działalność

Bardziej szczegółowo

Dostępność i finansowanie świadczeń medycznych ze środków prywatnych. Iwona Laskowska. Katedra Ekonometrii Przestrzennej Uniwersytet Łódzki

Dostępność i finansowanie świadczeń medycznych ze środków prywatnych. Iwona Laskowska. Katedra Ekonometrii Przestrzennej Uniwersytet Łódzki Dostępność i finansowanie świadczeń medycznych ze środków prywatnych Jadwiga Suchecka Iwona Laskowska Katedra Ekonometrii Przestrzennej Uniwersytet Łódzki Źródła danych Podstawą przeprowadzonych analiz

Bardziej szczegółowo

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Badania problemu biedy prowadzone są wyłącznie z perspektywy osób dorosłych. Dzieci

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015 Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 15 27 października 15 Wpływ nowego prawa na ordynację lekarską Ustawa Refundacyjna w istotny sposób

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim W miesiącu listopadzie i grudniu 2005 r. na zlecenie Zarządu Województwa Świętokrzyskiego zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2013 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Projekty Taryf świadczeń w odniesieniu do świadczeń gwarantowanych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień

Projekty Taryf świadczeń w odniesieniu do świadczeń gwarantowanych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień Projekty Taryf świadczeń w odniesieniu do świadczeń gwarantowanych w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień Lp Zakres Świadczenie jednostkowe Projekt Taryfy Uwagi dodatkowe 1 świadczenia psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014 Warszawa 2015-02-10 Aleksandra Kühn-Dymecka Instytut Psychiatrii i Neurologii 02-957 Warszawa Al. Sobieskiego 9 Email dymecka@ipin.edu.pl tel., 224582534 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Promocja zdrowia psychicznego Kod

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż leków w Polsce diagnoza i perspektywy. Ekonomiczne wyzwania dla aptekarzy

Sprzedaż leków w Polsce diagnoza i perspektywy. Ekonomiczne wyzwania dla aptekarzy Sprzedaż leków w Polsce diagnoza i perspektywy. Ekonomiczne wyzwania dla aptekarzy Maciej Kuźmierkiewicz, Dyrektor Generalny Marcin Gawroński, Dyrektor Działu Relacji ze Źródłami Danych Agenda Wzrosty

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii za rok 2014, w okresie 06.06-30.09.2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii za rok 2014, w okresie 06.06-30.09.2014 Marcin Wojnar Warszawa, 06.03.2015 Katedra i Klinika Psychiatryczna Warszawski Uniwersytet Medyczny ul. Nowowiejska 27, 00-665 Warszawa tel: 22 825 1236, fax: 22 825 1315 email: marcin.wojnar@wum.edu.pl

Bardziej szczegółowo

4. AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA POMOC DORAŹNA RATOWNICTWO MEDYCZNE

4. AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA POMOC DORAŹNA RATOWNICTWO MEDYCZNE 4. AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA POMOC DORAŹNA RATOWNICTWO MEDYCZNE Uwagi ogólne - 59-1. Zestawienie danych obejmuje publiczne i niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej, indywidualne oraz indywidualne

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 7 Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna?

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Aleksander Araszkiewicz Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy Zdrowie psychiczne decyduje o dobrym samopoczuciu jednostek

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA Janusz Heitzman........................ 5 I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 1. ETIOLOGIA, PATOGENEZA I EPIDEMIOLOGIA

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychiatrii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychiatrii Załącznik Nr do Uchwały Nr 14/2012 S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod KPP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu Podstawy psychiatrii Obowiązkowy Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

FARMAKOLOGIA Z FARMAKODYNAMIKĄ - ROK IV

FARMAKOLOGIA Z FARMAKODYNAMIKĄ - ROK IV FARMAKOLOGIA Z FARMAKODYNAMIKĄ - ROK IV 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: Zakład Farmakodynamiki 2. Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. Włodzimierz Buczko 3. Osoba odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 Załącznik do Uchwały Rady Gminy w Kurzętniku z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 I. Wstęp. Przeciwdziałanie narkomanii jest jednym z podstawowych i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej PSYCHIATRYCZNA OPIEKA ZDROWOTNA W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Białystok, sierpień 2011 1 Spis treści: Wstęp... 4 I. Psychiatryczna opieka ambulatoryjna...

Bardziej szczegółowo