Drohiczyński Przegląd Naukowy Wielokulturowe Studia Drohiczyńskiego Towarzystwa Naukowego Nr 5/2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Drohiczyński Przegląd Naukowy Wielokulturowe Studia Drohiczyńskiego Towarzystwa Naukowego Nr 5/2013"

Transkrypt

1 Drohiczyński Przegląd Naukowy Wielokulturowe Studia Drohiczyńskiego Towarzystwa Naukowego Nr 5/2013 Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności Globalization and substantial development as the modern challenge Słowa kluczowe: globalizacja, rozwój zrównoważony, szanse i zagrożenia globalizacji Key words: globalization, sustainable development, opportunities and threats with regards to the globalization process Wstęp Nie będzie łatwo obudzić w człowieku takiej odpowiedzialności za świat, która dotrzyma kroku rozwojowi cywilizacji. Ale ci, którzy chcą, mogą zacząć już dziś. Vaclav Havel Od zamierzchłych czasów człowiek dąży do rozwoju, nie tylko samego siebie, ale także otoczenia, w którym przebywa. Temu rozwojowi towarzyszą nieuniknione zmiany w środowisku lokalnym i globalnym, nie zawsze mające charakter pozytywny. Ludzkość w swych działaniach dochodzi do wielkiego przełomu, jakim jest globalizacja świata, ale jednocześnie do wielkiego kryzysu jakim jest degradacja środowiska. Nieodpowiednia polityka przyczynia się do rosnącej przepaści pomiędzy krajami bogatymi i biednymi, do powstawania stref głodu, ubóstwa, chorób i analfabetyzmu oraz wyniszczenia zasobów naturalnych Ziemi. Człowiek musi zmienić

2 32 coś w swoim postępowaniu, żeby nie doprowadzić do klęski ekologicznej, a w konsekwencji samo destrukcji. Aby zachować równowagę pomiędzy rozwijającą się ekonomią, gospodarką i społeczeństwem należy wprowadzić zasady, do których będą się stosować wszyscy mieszkańcy globu. Jedną z takich priorytetowych zasad jest zrównoważony rozwój, mający na celu pogodzenie zasad gospodarczo-ekonomicznych z prawami przyrody przy jednoczesnym podnoszeniu poziomu życia człowieka, ale w taki sposób aby nie zagrażało to środowisku naturalnemu Ziemi. Ważne jest to, żeby każdy człowiek czuł się odpowiedzialny za stan otoczenia, nie usprawiedliwiał się myśleniem, że jego własny niewielki wkład nie przyniesie żadnej poprawy. Przeciwnie, zsumowanie się takich drobnych działań jak, rezygnacja z jednorazowej reklamówki na zakupach wykonywanych codziennie przez każdego człowieka na Ziemi spowoduje diametralne zmiany w środowisku. W globalnym pędzie do nowoczesności i wzrostu gospodarczego należy pamiętać o Ziemi, aby przyszłe pokolenia żyły w epoce globalizacji, której jedną z głównych zasad jest rozwój zrównoważony, a nie w epoce globalnych katastrof i degradacji środowiska naturalnego. Znaczenie pojęcia globalizacja Słowo globalizacja pojawia się bardzo często w środkach masowego przekazu. Jest ono we współczesnym świecie pojęciem często używanym. Posługują się nim politycy, ekonomiści, naukowcy, biznesmeni. Przeciętny obywatel zaczyna oswajać się z tym terminem poprzez jego wszechobecność, choć nie zawsze do końca rozumie jego znaczenie. Rozwój globalizacji w XXI wieku jest na takim poziomie, że przenika wszystkie dziedziny życia ludzi: zarówno zawodowe, jak i prywatne, bez względu na szerokość i długość geograficzną. Człowiek w warunkach globalizacji współczesnego świata nie powinien ignorować tego zjawiska. Podczas gdy jedni globalizacją nazywają praktyki, którym się oddajemy, ponieważ chcemy być szczęśliwi, dla innych stanowi ona przyczynę naszego nieszczęścia. Wszyscy jednak uważają globalizację za nieodwracalny proces, który dotyczy każdego z nas w takim samym stopniu i w taki sam sposób 1. Interpretacji pojęcia globalizacja jest tyle, co opinii badaczy, którzy zajmują się tym zagadnieniem. Jest to proces tak złożony i rozpatrywany pod wieloma względami, że trudno ustalić uniwersalną definicję tego zjawiska. 1 T. Bauman, Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa 2000, s. 5.

3 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 33 Według Misiaka (2007) jedną z definicji, która jest najczęściej przytaczana to sformułowanie podane przez Rolanda Robertsona (1992): ( ) globalizacja to proces, przez który świat staje się w coraz większym stopniu jednym wspólnym miejscem ( ) 2. Staje się on globalną wioską, w której ludzie bez żadnych barier mogą się porozumiewać. Powyżej przytoczona definicja globalizacji jest bardzo ogólna. Natomiast Kaczmarek (2007) rozpatruje ten proces w kategorii czynnika przyczyniającego się do rozwoju trzeciej rewolucji przemysłowej. Globalizacja nie jest niezależną przemianą rewolucyjną, lecz ma charakter wtórnego procesu, wynikającego z nowej generacji technologii i w ten sposób jest częścią składową trzeciej rewolucji przemysłowej 3. Wielu badaczy twierdzi, że zjawisko to ( ) w dużym stopniu jest filozofią działalności lub sposobem myślenia, który podkreśla podobieństwa, a nie różnice pomiędzy rynkami narodowymi 4. Analizując słowa Baumana, że: globalizacja ( ) przekazuje nieokreślony, kapryśny i autonomiczny charakter świata i jego spraw, brak centrum, brak pulpitu operatora, zespołu dyrektorów, biura zarządu 5 można stwierdzić, że jest to proces rządzący się swoimi prawami, wprowadzający chaos i powodujący nieuporządkowanie świata. Friedman ukazuje proces ten w sposób dosadny i dowcipny odnosząc się jednocześnie do zjawiska amerykanizacji. Według niego globalizacja posiada ( ) uszy Myszki Miki, zajada Big Maki, pije coca-colę lub pepsi i robi to podczas pracy przy komputerach wyprodukowanych przez IBM lub na laptopie Apple, używając Windowsów z procesorami Intel Pentium oraz włączając się do sieci z systemami Cisco 6. Niezależnie od przyjmowanej definicji widoczne są punkty wspólne tego procesu, takie jak: zanik barier i swobodna dyfuzja towarów, usług, kapitału, informacji i technologii między krajami, głębokie powiązania finansowe i handlowe, zwiększenie współzależności między krajami. Globalizacja przejawia się jako coś, czego jeszcze nie było, jako nowość, oznacza ( ) postrzeganie świata jako nowego porządku, w którym pojawiły się nowe rynki finansowe; nowe narzędzia przekazu, np. przekaz elektroniczny, Internet; nowi aktorzy, np. wielkie korporacje, ugrupowania regionalne, instytucje globalne (WTO); nowe zasady i sposób funkcjonowania instytucji 7. 2 W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s T. Kaczmarek, Globalistyka. Przyszłość globalnej gospodarki, Warszawa 2007, s G. Stonehouse i in., Globalizacja. Strategia i zarządzanie, Warszawa 2001, s T. Bauman, Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa 2000, s Th. Friedman, Lexus i drzewo oliwne, Poznań 2001, s B. Liberska, Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s. 19.

4 34 Kulturalny, gospodarczy i polityczny aspekt globalizacji Na podstawie analizy definicji można stwierdzić, że proces globalizacji rozpatrywany może być całościowo, jako powstawanie jednolitego świata, a także jako sieć powiązań o różnych wymiarach: społeczno-kulturowym; gospodarczym; politycznym. Globalizacja, jako zjawisko obejmujące wszystkie strefy egzystencji człowieka nie omija kultury i relacji międzyspołecznych, na których przekształcenie wpływają w dużej mierze trzy kierunki. Pierwszy kierunek określany jest jako wyłanianie się nowej cywilizacji i kultury globalnej. Ten typ kultury niespotykany dotychczas poza okresem globalizacji ma się charakteryzować zasięgiem globalnym. Wzajemne przenikanie kultur narodowych i regionalnych dzięki ułatwieniom przepływu i dyfuzji w warunkach globalizacji ma prowadzić do wykształcenia się kultury globalnej 8. Pionierską rolę w tym kierunku odgrywa nieograniczony dostęp do Internetu i różnego typu oprogramowań komputerowych, które zna każdy posiadacz komputera niezależnie od kraju, w którym mieszka. Przykładem może być tu system operacyjny Windows. Kolejny kierunek, zwany pluralizmem kulturowym, umożliwia ( ) zachowanie regionalnych i lokalnych wartości kulturowych i tradycji, które w niektórych wypadkach zyskują rangę wysoką, wchodząc w skład ogółu wartości kultury globalnej 9. W tym przypadku kultura nie jest jednolita, ale nie jest też odizolowana od wpływów innych kultur. W skutek selekcji lokalnych i globalnych wartości tworzy się złożona i wzbogacona kombinacja kultur utrwalona w społeczeństwie. Zupełnie przeciwne do pluralizmu kulturowego jest zjawisko amerykanizacji, które jest ostatnim kierunkiem wpływającym na przekształcenia kultury. Jest to charakterystyczny dla drugiej połowy XX wieku ogólnoświatowy proces transferu kulturowego, którego obiektem są instytucje, normy, wartości, zwyczaje, zachowania, techniki, symbole czy obrazy, które (faktycznie, lub rzekomo) są kojarzone ze Stanami Zjednoczonymi. Amerykanizacja kultury, zwana także macdonalizacją, jest katalizatorem w procesie ujednolicania się rynku konsumenckiego. Coraz więcej towarów wytwarzanych przez poszczególne kraje stanowi przedmiot wymiany międzynarodowej. Niektóre segmenty rynków towarowych stają się homogeniczne w światowym wymiarze i oferują pro- 8 W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s Tamże, s. 113.

5 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 35 dukty podobne pod względem standardów i użyteczności 10. Takie produkty wytwarzane w Stanach Zjednoczonych przyczyniają się do powstawania McŚwiata, którego obecność można dostrzec we wszystkich dziedzinach życia współczesnego człowieka, poczynając od gastronomii, przez modę do rozrywki. W przemyśle spożywczym pionierską rolę odgrywa korporacja McDonald z takimi wytworami jak hamburgery, cieszącymi się popularnością w każdym kraju niezależnie od położenia geograficznego oraz korporacja Coca-cola, produkująca napój znany na całym globie. Marki Levi s i Wrangler są znane każdemu mieszkańcowi globu, ludzie na całym świecie uprawiają sport w odzieży marki Adidas lub Nike. Homogenizację kultur dostrzega się także w przemyśle rozrywkowym, która przejawia się w światowej popularności amerykańskich gwiazd popu, hegemonii Hollywood lub emisji na skalę światową takiej telewizji jak CNN. Dowodem na rozpowszechniającą się kulturę Ameryki jest fakt, że współczesny świat na coraz większą skalę komunikuje się w języku angielskim. Jest on językiem najczęściej używanym w oficjalnych negocjacjach ekonomiczno-handlowych, politycznych, w pracach naukowych i turystyce 11. Język ten funkcjonuje jako oficjalny w 52 krajach. Ogólnonarodowy zasięg angielskiego przyczynia się do erozji rdzennych języków, co pociąga za sobą zanik kultury narodu, której miejsce w następstwie zajmuje kultura amerykańska. Innym czynnikiem utrwalającym pozycję kultury USA jest ( ) subiektywne przekonanie większości społeczeństwa amerykańskiego o wybitnych walorach i wartościach tej kultury, zasługujących na powszechne rozpowszechnianie w skali światowej 12. Egzystencja człowieka w warunkach kiedy następuje masowa amerykanizacja powoduje, że jest on poddawany ( ) działaniu takich procesów jak: przenikanie kultur, wzrost wzajemnych powiązań, naśladownictwo itp. Ich skutkiem jest osłabienie tożsamości narodowej i kulturowej, homogenizacja postaw, zwyczajów i tradycji, co prowadzić może do uniwersalizacji społecznych norm i wartości, do ukształtowania obywatela świata, oderwanego od korzeni narodowych i terytorium 13. Globalizacja może powodować ujednolicanie wzorców kulturowych, zanikanie różnic i barier etnicznych. Może też działać w kierunku przeciw- 10 B. Liberska, Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s K. Gabryś, Zmiany systemów wartości i zachowań człowieka jako efekt globalizacji, w: Człowiek i społeczeństwo w obliczu globalizacji, red. E. Okoń-Horodyńska, Kraków 2007, s. 71.

6 36 nym powodując mieszanie, wzbogacanie i powstawanie nowych wartości kulturowych nie zawsze pod wpływem amerykańskiego stylu życia. Globalizacja więc ( ) dostarcza ludziom wolność, co więcej ożywia lokalne kultury. Tak jak w przeszłości, tak i teraz zmieniają się one nieustannie, bez amerykańskiego przywództwa 14. W aspekcie gospodarczym globalizacja ( ) jest procesem poszerzania i pogłębiania się współzależności między krajami i regionami wskutek rosnących przepływów międzynarodowych oraz działalności korporacji transnarodowych, co prowadzi do jakościowo nowych powiązań między firmami, rynkami i gospodarkami 15. Na wzrost tych współzależności wpływają: rozwój technologii informacyjnych i komunikacji; liberalizm handlu światowego i swobodny przepływ towarów i usług; swoboda przepływu kapitału; otwartość krajów na integracje gospodarek światowych. Szybki i tani transport ponad granicami możliwy jest dzięki warunkom technicznym kształtującym się od XIX wieku. Rewolucja w informatyce i telekomunikacji to nie tylko łatwość przesyłania informacji i zarządzania filiami rozmieszczonymi na globalnym rynku, to jednocześnie warunek jakościowej zmiany w zakresie przejrzystości rynku globalnego 16. Zarówno szybkość, wiarygodność i zakres informacji rynkowej, jak i jej przejrzystość są warunkami dobrze funkcjonującego globalnego rynku. Takie warunki ( ) umożliwiają zbliżenie do stanu, przy którym wszystko wszędzie można produkować i sprzedawać, czyli warunki do takiego uwolnienia rynku, aby można było działać nie tylko w ramach gospodarki narodowej, ale i globalnej 17. Do osiągnięcia tego stanu przyczynia się ( ) komunikacja globalna, jaką jest telefon, faks, Internet i poczta elektroniczna ( ) 18, które umożliwiają koordynację działań w różnych miejscach świata jednocześnie. Podobnie telewizja satelitarna przyczyniająca się do rozpowszechniania marek i produktów na całym globie. Rozwój technologii informacyjnej powoduje kurczenie się czasu i przestrzeni. Istniejący system transportu i komuni- 14 W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s B. Liberska, Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s W. Szymański, Globalizacja wyzwania i zagrożenia, Warszawa 2001, s Tamże, s G. Stonehouse i in., Globalizacja. Strategia i zarządzanie, Warszawa 2001, s. 26.

7 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 37 kacji wpływa na dzisiejszą gospodarkę światową 19. Dzięki temu działalność człowieka przybiera coraz większy zasięg i skalę. Nowe osiągnięcia i zdobycze w dziedzinie telekomunikacji ( ) są w erze informacji elektronicznymi autostradami i spełniają podobną rolę do systemu kolei żelaznej w dobie industrializacji 20. Swobodny przepływ kapitału inwestycyjnego, usług, towarów, otwarcie granic państw powoduje rozwój korporacji transnarodowych, które ( ) przez swe decyzje dotyczące lokalizacji produkcji w różnych miejscach, przyczyniają się do restrukturyzacji gospodarek i wzrostu współzależności między krajami 21. Korporacje transnarodowe to organizacje dążące ( ) do wytwarzania i sprzedaży produktów i usług na wielu rynkach zagranicznych, by poprzez optymalne kojarzenie czynników w skali globalnej i dostosowanie produkcji do wymogów lokalnych maksymalizować nadwyżkę ekonomiczną 22. Przedsiębiorstwa te posiadają kapitał nierzadko kilkakrotnie większy od kapitału średniej wielkości państwa. Ich działanie polega na zakładaniu w wielu krajach swoich filii, które są nadzorowane i zarządzane przez macierzystą siedzibę znajdującą się w kraju właściciela firmy np. General Electric firma ta posiada fabryki w ok. 100 krajach, a dowodzenie nad nimi sprawuje jedno centrum 23. Współczesne zmiany o charakterze globalnym stanowią swojego rodzaju zagrożenie dla społeczności regionalnej i lokalnej, ponieważ firmy w poszukiwaniu taniej siły roboczej przenoszą się za granicę 24. Z procesem tym wiąże się zjawisko outsourcing, które polega na przekierowywaniu ( ) zadań produkcyjno-usługowych innym wykonawcom, poza kompanią macierzystą 25, czyli zlecanie i przenoszenie działań poza obręb macierzystej fabryki, banku, przedsiębiorstwa itp. Najczęściej przenoszenie lub delokalizacja produkcji i działań ma miejsce do krajów Trzeciego Świata, co jest związane z tanią siłą roboczą, ale także z obniżonymi normami ekologicznymi tych krajów. Dzięki delokalizacji ( ) trwający w dzisiejszym globalnym świecie wyścig sprytu, umiejętności 19 S. Zajączkowska-Jakimiak, Rewolucja technologiczna i jej skutki, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s Tamże, s B. Liberska, Globalizacja a korporacje transnarodowe, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s W. Szymański, Globalizacja wyzwania i zagrożenia, Warszawa 2001, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s Z. W. Puślecki, Nowoczesne formy świadczenia usług w skali międzynarodowej, w: Globalizacja usług. Outsourcing, offshoring, i shared services center, red. A. Szymaniak, Warszawa 2008, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s. 100.

8 38 i pracowitości człowieka spowodował ekonomiczno-społeczną rewolucję w wielu zacofanych krajach Trzeciego Świata, zwłaszcza w Chinach oraz Indiach 26. Kraje te bardzo aktywnie włączyły się w procesy globalizacji, a ich dynamika spowodowała, że nadano im przydomek Azjatyckich Tygrysów. Według Misiaka (2007) znaczenie korporacji ponadnarodowych jest złożone. W relacjach wielkie korporacje-globalizacja występuje dialektyczna zależność. Z jednej strony wielkie korporacje są motorem globalizacji, a zarazem procesy globalizacji stwarzają warunki rozwoju działalności wielkich korporacji 27. Mimo to jednoznacznie można stwierdzić, że miarą postępu globalizacji we współczesnym świecie jest rozwój przedsiębiorstw ponadnarodowych. Rozpatrując aspekt polityczny globalizacji rozważa się przede wszystkim wpływ tego procesu na powstawanie sprzeczności między światowym rynkiem a państwem. Aby proces uwalniania rynku ponad granicami, mógł postępować w sposób niezagrożony, trzeba podważyć istniejący porządek polityczny oparty na suwerennych państwach, czego symbolem są granice 28. Postęp i siła globalizacji oznacza jednocześnie osłabienie samego państwa, które jest ostatnią barierą hamującą swobodny przepływ towarów, usług, siły roboczej i kapitału. Nieograniczone rozprzestrzenianie się zasad wolnego rynku sprawia, że państwo traci kontrolę, jest coraz bardziej ograniczone w działaniu, nie ma prawa ( ) wtrącać się w sprawy związane z jego własną ekonomią: każde usiłowanie czy próba spotkałyby się z natychmiastową reakcją ze strony rynków światowych i podjęciem działań represyjnych 29. Zdecydowanie większość badaczy procesów globalizacji jednoznacznie stwierdza, że procesy te wpływają w zasadniczy sposób na zmniejszanie się roli niektórych funkcji państw narodowych, co wpływa na obniżenie ich stopnia suwerenności 30. Kurczenie się czasu i przestrzeni, swobodna komunikacja i transport powodują zmiany w normach kulturowych, a zarazem zanik tożsamości obywateli państwa zglobalizowanego. Osłabienie roli państwa przejawia się głównie w zmniejszeniu ( ) znaczenia funkcji ekonomicznych państw narodowych w przypadku państw małych i niedostatecznie rozwiniętych gospodarczo 31. Badacze problemów słabnącego znaczenia 26 Tamże, s W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s W. Szymański, Globalizacja wyzwania i zagrożenia, Warszawa 2001, s T. Bauman, Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa 2000, s W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s Tamże, s. 72.

9 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 39 państw jednoznacznie stwierdzają, że powstał nowy charakter państwa, które jest słabe. Silny natomiast jest rynek globalny i nic nie wskazuje na to, że proporcje te się odwrócą. Na zmniejszenie się roli państwa wpływają także korporacje transnarodowe. Jeżeli według uznania wielkich ponadnarodowych korporacji istnieją zbyt daleko idące ograniczenia ze strony państw narodowych krępujących swobodę firm i kapitałów zagranicznych, to przenoszą się one do innych państw 32. Takie działania powodują, że państwa tracą zamiast zyskiwać na działaniu tych olbrzymich przedsiębiorstw. Kolejnym czynnikiem osłabiającym państwo są ograniczenia w zakresie prawa polegające na narzuceniu z góry nowych obowiązujących norm prawnych. Państwa, które stają się członkami organizacji międzynarodowych takich jak Unia Europejska, WHO (Światowa Organizacji Handlu) i wiele innych stowarzyszeń regionalnych np. NAFTA, zmuszone są pewne dziedziny prawa regulować według przyjętych zasad prawa międzynarodowego, lub np. prawa unijnego, jak w przypadku UE 33. I w tym przypadku po raz kolejny uwidacznia się niemoc państwa w stosunku do procesów globalizacji. Globalizacja oprócz zagrożeń niesie także pewne wyzwania dla państw, szczególnie rozwijających się, takich jak Polska. Wyzwania te określają rolę państwa w epoce globalizacji, a ich charakter zależy od siły ekonomicznej i pozycji politycznej poszczególnych krajów 34. Rozwój zrównoważony w świetle literatury W ciągu ostatnich 20 lat liczba ludności świata wzrosła z 4 do ponad 6 miliardów. W tym czasie nastąpił także olbrzymi wzrost gospodarczy, co świadczy o dużym postępie naukowo-technologicznym, którego skutkiem jest niszczenie środowiska. Sam wzrost liczby ludności na świecie powoduje szybką eksploatację zasobów przyrody i katastrofę ekologiczną, przede wszystkim z powodu deficytu wody pitnej 35. Niejedna technologia doby globalizacji okazuje się ogromnie szkodliwa dla środowiska. Samoloty zanieczyszczają powietrze, a statki obsługujące globalny handel morza. ( ) Wbrew oczekiwaniom niektórych komputery wykazują rosnące zużycie papieru, a nie jego spadek, co oczywiście powiększa presję na eksploatowa- 32 Tamże, s Tamże, s Z. Sadowski, Rola państwa w epoce globalizacji, w: Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, red. B. Liberska, Warszawa 2002, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s. 293.

10 40 nie lasów. ( ) Równocześnie zużyte rakiety i satelity tworzą w otaczającej nas przestrzeni wokółziemskiej istne śmietnisko 36. W konsekwencji społeczeństwo, które w warunkach globalizacji niesłychanie szybko się rozwija, napotyka na swojej drodze poważny kryzys degradację środowiska. Nie jest jednak za późno, by zmienić bieg wydarzeń i budować społeczeństwa, które korzystałyby w sposób zrównoważony z zasobów naturalnych, a jednocześnie byłyby społeczeństwami przemysłowymi 37. Aby kontrolować stan środowiska naturalnego corocznie wydawane są nowe raporty opisujące poziom eksploatacji zasobów przyrody. Autorzy serii tych raportów przyznają, że zastraszające tempo pustoszenia środowiska naturalnego jest ściśle związane z procesami ekonomicznej globalizacji 38 i działaniem korporacji ponadnarodowych, a także ze zwiększonym przyrostem naturalnym. Organizacje ochrony środowiska krytykują lokalizowanie filii przedsiębiorstw w krajach o obniżonych standardach ekologicznych. Jeżeli filia zostaje zlokalizowana w kraju o zaostrzonych normach ekologicznych, to korporacja zmuszona jest do stosowania technologii przyjaznych i chroniących środowisko, co nie jest opłacalne. W krajach mniej zaawansowanych technologicznie zazwyczaj normy ekologiczne nie są tak wymagające. W tych przypadkach wielkie korporacje przenoszą tzw. brudne technologie i uciążliwe odpadki do krajów, które są skłonne tolerować takie obciążenia środowiska 39. Zniszczenie środowiska nie jest jedynie winą korporacji lecz w dużej mierze przyczyniają się do tego jednostki, a obciążenie odpowiedzialnością światowe firmy pozornie zwalnia społeczeństwo z podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do ochrony otoczenia. Z drugiej strony postęp globalizacji w pewnym stopniu wywiera pozytywny wpływ na świadomość ekologiczną ludzi rozwój komunikacji internetowej pozwala na rozprzestrzenianie po całym globie informacji o stanie środowiska naturalnego. Dzięki internetowej pajęczynie po raz pierwszy organizacje pozarządowe mogą podejmować zakrojone na wielką skalę akcje dotyczące, na przykład, globalnego ocieplenia, produkcji genetycznie modyfikowanej żywności czy pielęgnowania tych zasobów Ziemi, które jeszcze nie zostały wyeksploatowane 40. Jeden z takich raportów stanowił punkt zwrotny w działaniach na rzecz środowiska. Był to raport Człowiek i jego środowisko ogło- 36 J. A. Scholie, Globalizacja. Krytyczne wprowadzenie, Sosnowiec 2006, s L. Brown i in., Raport o stanie świata. U progu nowego tysiąclecia, Warszawa 2000, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s W. Misiak, Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa 2007, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s. 295.

11 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 41 szony w 1969 roku przez sekretarza ONZ. Od tego momentu podjęto pierwsze działania zmierzające do poprawy stanu otoczenia. Organizowano konferencje i szczyty poświęcone kryzysowi ekologicznemu. Pierwszy Szczyt Ziemi miał miejsce w 1972 roku w Sztokholmie, kolejna taka konferencja, dotycząca ochrony zasobów środowiska w skali globalnej, odbyła się w 1992 roku w Rio de Janeiro w Brazylii, gdzie przyjęto między innymi Deklarację z Rio i Globalny Program Działań-Agenda 21. Deklaracja z Rio (Karta Ziemi) zawiera prawa i obowiązki w nowej erze ekologicznej, której hasłami przewodnimi są środowisko i rozwój. Deklaracja ma na celu obalenie starego modelu wzrostu gospodarczego, który prowadzi do eksploatacji i destrukcji środowiska, ( ) wprowadza pojęcie zrównoważonego rozwoju, określanego niekiedy jako stabilny lub trwały. Zrównoważony rozwój za swój główny cel ma jakość życia 41, mówi o tym zasada 8 deklaracji: Aby osiągnąć zrównoważony rozwój i wyższą jakość życia dla wszystkich ludzi, państwa powinny zredukować bądź wyeliminować nie zrównoważone systemy produkcji lub konsumpcji oraz promować odpowiednią politykę demograficzną 42. W literaturze polskiej spotykamy się z wieloma określeniami: ekorozwój, rozwój zrównoważony, trwały, samopodtrzymujący się 43. Pierwsze pojęcie, mianowicie ekorozwój, postrzegane jest jako rozwój mający na celu uwzględnienie warunków środowiskowych i ekologicznych. Szerszą definicją jest zrównoważony rozwój objaśniany jako (sustainable development) jest to rozwój rozumiany integralnie w sensie ekologicznym, kulturowym i ekonomicznym 44. Z kolei rozwój trwały (samopodtrzymujący się) jest stosowany najczęściej w kategoriach ekonomicznych 45. Według Poskrobko (2001) istnieją dwa aspekty zrównoważonego rozwoju, mianowicie ekologiczny (ekorozwój) ( ) postrzegany jako proces ograniczenia presji na środowisko i poprawy jego stanu poprzez ekologizację procesów gospodarczych i wdrażanie zintegrowanych systemów ochrony środowiska 46 oraz aspekt cywilizacyjny mający na celu wprowadzanie nowych strategii rozwoju gospodarczego, poszukiwanie odmiennych i lep- 41 S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, Warszawa 2000, s [dostęp: ] 43 S. Kozłowski, Przyszłość ekorozwoju, Lublin 2005, s Tamże, s Tamże, s B. Poskrobko, Podstawy polityki ekologicznej, w: Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne, K. Górka, B. Poskrobko, W. Radecki, Warszawa 2001, s. 84.

12 42 szych niż dotychczasowe form energii i komunikacji. Działania te powinny zmierzać do polepszenia warunków życia w takim stopniu, aby były porównywalne z zachodnioeuropejskim poziomem życia oraz do rezygnacji z wszelkich szkodliwych dla człowieka i środowiska osiągnięć cywilizacyjnych. Szersze rozumienie rozwoju trwałego i zrównoważonego pojawiło się w latach 90. XX wieku. Charakteryzuje się ono pojmowaniem tej kategorii jako całościowej strategii rozwoju społeczno-gospodarczego ujmującej w sposób integralny całokształt problemów gospodarczych świata: degradację środowiska, różnice w poziomie dobrobytu społecznego, zagrożenia związane z globalizacją gospodarki światowej 47. Według Kozłowskiego (2000) ekorozwój polega na wykorzystaniu zasobów przyrody nie zakłócając jednocześnie ich funkcjonowania i równowagi, ( ) jest to taki przebieg rozwoju gospodarczego, który nie narusza w sposób istotny i nieodwracalny środowiska życia człowieka, godząc prawa przyrody i prawa ekonomii 48. W podobny sposób zrównoważony rozwój definiuje Wosińska (2008), która twierdzi, że ( ) chodzi o to, by postęp społeczno-gospodarczy, wyrażający się w podnoszeniu życia, dał się pogodzić z zachowaniem wciąż istniejących bogactw Ziemi oraz z regeneracją jej wyeksploatowanych zasobów 49. Rozwój zrównoważony w ujęciu ekonomicznym polega na zachowaniu zasobów naturalnych niezbędnych do utrzymania lub wzrostu dobrobytu, w ujęciu radykalistycznym (socjokulturowym) odwołuje się do etyki w celu niedopuszczenia do destrukcyjnych zachowań homo economicusa 50. Aby rozwój był zrównoważony musi on uwzględniać trzy aspekty: społeczny, ekonomiczny i środowiskowy. Aspekt społeczny odnosi się do podejmowania działań przez jednostki i grupy społeczne, które zgodne są z zasadami moralnymi. Aspekt ekonomiczny z kolei wyraża się w takim kierunku rozwoju gospodarki, który dąży do podniesienia jakości warunków życia społeczeństwa. Aspekt środowiskowy oznacza utrzymanie stanu środowiska w dobrym stanie, w czasie wykorzystywania jej zasobów. Ideą zrównoważonego rozwoju jest więc ( ) równorzędne traktowanie racji społecznych, ekonomicznych i ekologicznych, co oznacza ko- 47 rozwoj%20zrownowazony-strona%20www_1.pdf [dostęp: ] 48 S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, Warszawa 2000, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s D. Pyć, Prawo zrównoważonego rozwoju, Gdańsk 2006, s. 37.

13 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 43 nieczność integrowania zagadnień ochrony środowiska z polityką w poszczególnych dziedzinach gospodarki 51. Tak jak sama definicja zrównoważonego rozwoju jest złożona, tak złożone i trudne jest wdrażanie jego zasad w życie. Wiele elementów koncepcji utrudnia jego całościową realizację, a także troska o wyłącznie własne interesy jednostek, grup społecznych i państw uniemożliwia jej wprowadzenie w życie. Kluczową sprawą do urzeczywistnienia tej koncepcji jest zmiana sposobu myślenia ludzi, ich zachowania, zmiana tego, jak podejmują decyzje i pracują, jak robią interesy i w ramach tego pieniądze. Konieczne jest także wykorzenienie błędnego przekonania, które żywią zarówno jednostki, jak i grupy, że Ziemia to jakoś wytrzyma 52. Państwa, które biorą udział w realizacji założeń zrównoważonego rozwoju, powinny szukać zaleceń do realizacji tego celu w kolejnym dokumencie zatwierdzonym na brazylijskim Szczycie Ziemi, Globalnym Programie Działań Agenda 21. Dokument ten stworzony jest przez ludzi i dla ludzi. Do jego powstawania przyczynili się nie tylko naukowcy, ale także zwykli obywatele młodzież, działacze organizacji społecznych, duchowni, nauczyciele, przedstawiciele władz lokalnych i państwowych, świadomi tego, że tylko wspólne działanie może zmienić przyszłość Ziemi. Oprócz zaleceń, takich jak: nowe metody nauczania, poszukiwane alternatywnych źródeł energii i wykorzystywania surowców, Agenda 21 daje podstawę do podjęcia działań, wytyczenia celów, sposobów postępowania, stosownie do odmiennych uwarunkowań, możliwości i priorytetów poszczególnych państw, ale w zgodzie z zasadami przyjętymi w Deklaracji z Rio w sprawie środowiska i rozwoju 53. Najistotniejszą zaletą tego dokumentu jest to, że każdy obywatel bez względu na pełnioną funkcję i wykształcenie znajdzie wśród wymienionych zadań pole działania dla siebie oraz to, że uczestnictwo w realizacji tych zadań pociąga za sobą zmiany we wszystkich sferach życia od polityki poczynając, a na stylu życia i systemie wartości kończąc B. Poskrobko, Podstawy polityki ekologicznej, [w:] Górka K. Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne, Warszawa 2001, s W. Wosińska, Oblicza globalizacji, Sopot 2008, s S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, Warszawa 2000, s [dostęp: ]

14 44 Globalne zagrożenia i szanse związane z rozwojem zrównoważonym Ludzkość w swych działaniach dochodzi do wielkiego przełomu, jakim jest globalizacja świata, ale jednocześnie do wielkiego kryzysu jakim jest degradacja środowiska. Nieodpowiednia polityka przyczynia się do rosnącej przepaści pomiędzy krajami bogatymi i biednymi, do powstawania stref głodu, ubóstwa, chorób i analfabetyzmu oraz wyniszczenia zasobów naturalnych Ziemi. Możemy jednak zdecydować się na zmianę kursu poprawić poziom życia potrzebujących, lepiej zarządzać ekosystemami, chronić je i tym samym budować przyszłość dla siebie. Agenda 21 stwierdza, że żaden naród nie jest w stanie osiągnąć tego na własną rękę. Konieczne jest globalne porozumienie dla zrównoważonego rozwoju 55. Dzięki zasadom, zawartym w dokumentach zatwierdzonych na Szczytach Ziemi, możliwe było wprowadzenie ekologicznych norm przystosowanych do poszczególnych warunków środowiska naturalnego w wielu krajach (także w Polsce). Ten uniwersalny charakter międzynarodowych standardów prawa ochrony środowiska uznaje i podkreśla fizyczną jedność środowiska naturalnego bez granic, wymagającego kompleksowego traktowania jako niepodzielnej całości, przez maksymalnie spójny i jednolity globalny system prawny 56. Od 1997 roku rozwój zrównoważony jest jedną z zasad ustrojowych państwa. Przeglądając konstytucję napotykamy na artykuł 5, w którym mowa, że Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju 57. Aby osiągnąć cel, którym jest ochrona zasobów Ziemi, wszelkie działania powinny obejmować wszystkie jednostki, poczynając od narodów, przez grupy społeczne do jednostek jakimi są ludzie. Zarządzanie zrównoważonym rozwojem powinno mieć rangę najwyższą wśród strategicznych działań. Strategia zrównoważonego rozwoju to główna strategia, która powinna być zharmonizowana na różnych poziomach zarządzania: Unii Europejskiej, kraju, władzy lokalnej, przedsiębiorstwa, instytucji, rodziny i każdego obywatela 58. Błędne jest myślenie, że pojedyncze jednostki nie przyczyniają się do eksploatacji zasobów, które są podstawą do przetrwania obecnych i na- 55 [dostęp: ] 56 J. Machowski, Ochrona środowiska. Prawo i zrównoważony rozwój, Warszawa 2003, s Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa [dostęp: ]

15 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności 45 stępnych pokoleń. Zsumowanie działania ludzi prowadzi do kumulacji negatywnych i zagrażających Ziemi zachowań, niejednokrotnie przewyższających szkodliwy wpływ mega koncernów światowych. Lokalne poświęcenia ze strony człowieka mogą dać rozwiązanie problemów środowiskowych XXI wieku. Niewielkie działania, takie jak oszczędność energii i wody, wykonane przez 30 milionowe społeczeństwo polskie, na pewno przyczynią się do zmniejszenia obszarów deficytu wody pitnej. Globalizacja przynosi ze sobą wiele katastrofalny skutków dla środowiska naturalnego, przykładem może być tak zwany efekt cieplarniany lub degradacja krajów Trzeciego Świata, gdzie przenoszone są wszelkie brudne technologie w celu ominięcia wymogów ekologicznych. Z drugiej strony stwarza możliwość nagłaśniania tych problemów, między innymi przez Internet i międzynarodową telewizję, a także organizowanie globalnych konferencji poruszających aktualny stan zasobów naturalnych. Dowodem na to może zwiększenie się świadomości ludzi w porównaniu do kilkudziesięciu lat wstecz. Karta Narodów Zjednoczonych z 1945 roku nie wspomniała jeszcze o środowisku, natomiast późniejsze organizowane pod auspicjami ONZ globalne szczyty na temat środowiska w Sztokholmie (1972), w Rio de Janeiro (1992) i w Johannesburgu (2002) wyraźnie podniosły świadomość tych zagrożeń wśród kół oficjalnych i zwyczajnej publiczności 59. Gdyby nie konferencje o globalnym zasięgu trudno by było o jakikolwiek postęp na skalę światową ku polepszeniu środowiska. Podsumowanie Globalizacja z jednej strony przyczynia się do dewastacji świata, ale z drugiej stara się dążyć do poprawy stanu środowiska naturalnego, poprzez rozwijanie nowych technologii, które udoskonalają proces kontroli i monitorowania postępującego zjawiska degradacji i eksploatacji naturalnych zasobów Ziemi. W globalnym pędzie do nowoczesności i wzrostu gospodarczego należy pamiętać o Ziemi, aby przyszłe pokolenia żyły w epoce globalizacji, której jedną z głównych zasad jest rozwój zrównoważony, a nie w epoce globalnych katastrof i degradacji środowiska naturalnego. Społeczeństwo ma świadomość, że globalizacja oprócz niosących ze sobą korzyści wiąże się także z zagrożeniami dla Ziemi. Zjawiskiem pozytywnym jest dostrzeganie postępującego procesu zmniejszania się zasobów przyrody, ale niestety jest to w pewnym stopniu obojętne dla ludzi, któ- 59 J. A. Scholie, Globalizacja. Krytyczne wprowadzenie, Sosnowiec 2006, s. 324.

16 46 rzy nie podejmują aktywności prośrodowiskowej na szczeblu lokalnym. Aby zmienić obecny stan, należałoby kłaść nacisk na kształcenie w kierunku zrównoważonego rozwoju, zapoznawać z jego założeniami zarówno w szkole na zajęciach biologii, ekologii i ochrony środowiska, ale także poza nią, rozpowszechniając hasła ekorozwoju w mediach. Częsty kontakt z naturą i uświadomienie jej nieodnawialnego charakteru, a także promowanie zdrowego, ekologicznego stylu życia w pewnym stopniu przyczyniły by się do poprawy. Ważne jest także to, by każdy człowiek zdał sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za naszą planetę, bo pojedynczy wkład i działania lokalne sumują się w efekt globalny. Summary Considering the global pace towards the modernity and economical growth, the issue of protecting the wildlife must be remembered about so as to provide future generations with the possibility of living in the era of globalization characterized by the main principles of the sustainable development, and not characterized by global disasters and the environmental degradation. The society is aware of the fact that the globalization apart from of its benefits is also associated with the threats to the Earth. Bibliografia 1. Bauman Z., Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa Brown L. i inni., Raport o stanie świata. U progu nowego tysiąclecia, Warszawa Friedman Th., Lexus i drzewo oliwne, Poznań Gabryś K., Zmiany systemów wartości i zachowań człowieka jako efekt globalizacji, [w:] Człowiek i społeczeństwo w obliczu globalizacji, Pr. zb. Red. E. Okoń-Horodyńskiej, Kraków Kaczmarek T., Globalistyka. Przyszłość globalnej gospodarki, Warszawa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa Kozłowski S., Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, Warszawa Liberska B., Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej, [w:] Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, Pr. zb. Red. B. Liberskiej, PWE, Warszawa 2002

17 Globalizacja i rozwój zrównoważony jako wyzwania współczesności Machowski J., Ochrona środowiska. Prawo i zrównoważony rozwój, Warszawa Misiak W., Globalizacja więcej niż podręcznik, Warszawa Poskrobko B., Podstawy polityki ekologicznej, [w:] Górka K., Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne, Warszawa Puślecki Z. W., Nowoczesne formy świadczenia usług w skali miezynarodowej, [w:] Globalizacja usług. Outsourcing, offshoring, i shared services center, Pr. zb. Red. A. Szymaniaka, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Pyć D., Prawo zrównoważonego rozwoju, Gdańsk Sadowski Z., Rola państwa w epoce globalizacji, [w:] Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, Pr. zb. Red. B. Liberskiej, PWE, Warszawa Scholte J. A., Globalizacja. Krytyczne wprowadzenie, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec Stonehouse G. i inni, Globalizacja. Strategia i zarządzanie, Felberg SJA, Warszawa Szymański W., Globalizacja wyzwania i zagrożenia, Difin, Warszawa Wosińska W., Oblicza globalizacji, Sopot Zajączkowska-Jakimiak S., Rewolucja technologiczna i jej skutki, [w:] Globalizacja. Mechanizmy i wyzwania, Pr. zb. Red. B. Liberskiej, Warszawa zrownowazony-strona%20www_1.pdf 24. content.238 Dr Zakład Zoologii i Dydaktyki Biologii, Instytut Biologii Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach.

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju 1 Zasady ogólnych praw i obowiązków Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju Preambuła Konferencja Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój spotykając się w Rio de Janeiro od 3 do 14

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Edukacja ekologiczna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-111-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 25 marca 2014 r. Plan spotkania 1. Czym jest globalizacja?

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Agenda 21 i jej realizacja na terenie Polski. ekspert Zbigniew Tynenski

Agenda 21 i jej realizacja na terenie Polski. ekspert Zbigniew Tynenski i jej realizacja na terenie Polski ekspert Zbigniew Tynenski i jej realizacja na terenie Polski Pojęcia, definicje Sustainable development (ang.) rozwój zrównoważony, trwały, podtrzymujący się. Ekorozwój

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis

Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS. A. Informacje ogólne Opis Globalne zagrożenia środowiska i zrównoważony rozwój SYLABUS Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Fundamenty integracji europejskiej

Fundamenty integracji europejskiej Fundamenty integracji europejskiej mgr Aleksandra Borowicz Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Ośrodek Badań Integracji Europejskiej Uniwersytetu Gdańskiego Projekt realizowany z Narodowym

Bardziej szczegółowo

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy Zbigniew Witkowski przy współpracy Krystyny Krauz i Adama Mroczka Szkolenie regionalne

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Krajowe Konsultacje Slide 1 Cele ogólne i działania Konsultacje wodne, będące częścią tematycznych konsultacji, mających na celu osiągniecie Celów Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy ekonomiczne (np. podatki). Z kolei zarządzanie (a dokładniej nauki

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZUBINIE GIMNAZJUM NR 2 Autorzy: Mariola Polańska Gabriela Sobczak 1. Ucznia ocenia nauczyciel wiedzy o społeczeństwie, wspólnie z uczniami.

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Rola Urzędu Dozoru Technicznego w zakresie bezpieczeństwa publicznego

Rola Urzędu Dozoru Technicznego w zakresie bezpieczeństwa publicznego Rola Urzędu Dozoru Technicznego w zakresie bezpieczeństwa publicznego Andrzej Ziółkowski Urząd Dozoru Technicznego Poznań - SAWO 2010 1 Rola państwa 1. Zapewnienia bezpieczeństwa swoim obywatelom w szerokim

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Bogusława Niewęgłowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 24 października 2011 r. Odpowiedzialność to: zajmowanie się osobą lub rzeczą,

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 11

Spis treści WSTĘP... 11 Spis treści WSTĘP... 11 Magdalena Mazurczak Korporacje transnarodowe w dobie procesów globalizacji...15 1.1. Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej...15 1.1.1. Pojęcie i definicje procesów

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast P o l s k a A k a d e m i a N a u k Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Grzegorz Węcławowicz Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast Prezentacja na VI Forum Mieszkalnictwa

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Profil jednostki, specjalizacja, obszary badawcze Niepubliczna szkoła wyższa o szerokim profilu biznesowym, posiadającą pełne uprawnienia akademickie. Założona w 1993

Bardziej szczegółowo

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia Zgromadzenie Ogólne ONZ: Doceniając wkład, jaki wnoszą osoby starsze w życie społeczeństw, Uwzględniając fakt,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjna Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Lp. I Informacje o Organizacji OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Pensjonat Reymontówka*** Ul. Nędzy Kubińca 170 34-511 Kościelisko II Informacje

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU PL W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU AGE O EUROPEJSKIM ROKU RÓWNYCH SZANS DLA WSZYSTKICH 2007 The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes âgées

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich

Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich Możliwości finansowania kultury z funduszy europejskich Marek Góźdź Naczelnik Wydziału ds. Funduszy Europejskich Departamentu Funduszy Europejskich Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Pieniądze

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza na poziomie podstawowym można uzyskać maksymalnie 00 punktów, model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain.

KARTA DOSTAWCÓW. Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. KARTA DOSTAWCÓW Gospodarcze, środowiskowe i społeczne wymagania zrównoważonego rozwoju stanowią kluczowe wytyczne strategii Grupy Saint-Gobain. Grupa przystąpiła do Światowego Paktu Global Compact Narodów

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo