Zastosowanie terapii integracji sensorycznej w rehabilitacji zaburzeń układu równowagi u dzieci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie terapii integracji sensorycznej w rehabilitacji zaburzeń układu równowagi u dzieci"

Transkrypt

1 186 Otorynolaryngologia 2014, 13(4): Zastosowanie terapii integracji sensorycznej w rehabilitacji zaburzeń układu równowagi u dzieci The use of sensory integration therapy in the rehabilitation of balance disorders in children Agata Pyda-Dulewicz 1/, Renata Pepaś 2/, Wiesław Konopka 1,2/ 1/ Zakład Dydaktyki Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 2/ Klinika Otolaryngologii Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi Układ przedsionkowy to najwcześniej rozwijający się narząd zmysłu. Ma on olbrzymi wpływ na funkcjonowanie i prawidłowy rozwój dziecka. Zaburzenia układu równowagi stanowią duży problem u dzieci. Częstotość ich występowania w populacji dziecięcej szacuje się na 14%. Diagnostyka i leczenie zaburzeń układu przedsionkowego są szczególnie trudne u małych pacjentów. W wielu przypadkach leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych efektów. Rehabilitacja stanowi często jedyną alternatywę w postępowaniu leczniczym w dysfunkcjach tego rodzaju. Techniki integracji sensorycznej bazują na tych samych zjawiskach kompensacyjnych co treningi habituacyjne. Metody dają szereg możliwości do stworzenia skutecznego, a zarazem interesującego i ciekawego programu terapeutycznego dla dzieci z zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi. Atrakcyjność zajęć objętych technikami integracji sensorycznej przekłada się w dużym stopniu na chęć uczestnictwa małych pacjentów w terapii. Vestibular system is the earliest-developing sensory system. This complex system has a tremendous impact on the proper functioning and development of the child. Balance disorders are a serious problem in children. The disorders affect about 14% of pediatric population. Diagnosis and treatment of vestibular disorders are particularly difficult in young patients. In many cases, pharmacological treatment is not effective. Systematic rehabilitation is often the only alternative method in the treatment of children with vertigo. Sensory integration techniques make use of the same tools as habituation training. These methods offer many chances for implementing effective and interesting programs to treat vertigo and dizziness in children. Attractiveness of the sensory integration techniques causes that the young patients are more willing to participate in the treatment. Keywords: rehabilitation, balance disorders, vestibular system, sensory integration Słowa kluczowe: rehabilitacja, zaburzenia układu równowagi, układ przedsionkowy, integracja sensoryczna Otorynolaryngologia 2014, 13(4): Adres do korespondencji / Address for correspondence mgr Agata Pyda-Dulewicz ul. Pojezierska 26 m. 3, Łódź Wstęp Zmysł czucia głębokiego proprioceptywny, dotyk oraz układ równowagi zaczynają funkcjonować już w okresie prenatalnym a ich działanie jest ściśle ze sobą powiązane. Ten wzajemny wpływ jest złożony i konieczny do prawidłowej interpretacji bodźców pochodzących ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego oraz adekwatnej odpowiedzi na nie. Przedstawiony wzajemny proces organizacji zmysłów nosi nazwę integracji sensorycznej. Twórcą i prekursorem teorii integracji sensorycznej jest amerykańska psycholog i terapeutka zajęciowa J. Ayres. Koncepcja ta powstała już w latach 60-tych ubiegłego wieku w Stanach Zjednoczonych. W Polsce pojawiła się na dobre dopiero w 1993 roku, kiedy to zorganizowano pierwszą edycję kursu specjalistycznego [1-3]. Teoria integracji sensorycznej opiera się na podstawowych założeniach odwołujących się do zagadnień neurologicznych i psychologicznych. Należą do nich [1,3]: 1. Plastyczność neuronalna czyli wrodzona zdolność mózgu do zmian i modyfikacji. Poprzez powtarzanie odpowiednich aktywności można

2 Pyda-Dulewicz A i wsp. Zastosowanie terapii integracji sensorycznej w rehabilitacji zaburzeń układu równowagi bezpośrednio wpływać na reorganizację neuronalną i poprawę czynnościową. Plastyczność neuronalna jest obecna u człowieka przez całe życie, z tym że jej intensywność jest zależna od wieku. Jest ona zdecydowanie większa u młodszych dzieci i wtedy jest większy efekt terapii integracji sensorycznej. 2. Sekwencyjny rozwój procesów integracji sensorycznej dokonuje się w normalnym rozwoju dziecka. Złożone zachowania rozwijają się na bazie podstawowych już wcześniej wykształconych. W sytuacji gdy pojawiają się zaburzenia integracji sensorycznej proces ten jest zakłócony. 3. Integralność systemu nerwowego jest bardzo często podkreślana w większości prac J. Ayers. Podkreślała ona, że prawidłowe funkcjonowanie ośrodków korowych zależne jest od działania struktur podkorowych, w których to zachodzą podstawowe procesy sensoryczne. 4. Reakcje adaptacyjne i procesy integracji sensorycznej funkcjonują na zasadzie sprzężenia zwrotnego. Pojawienie się reakcji adaptacyjnych bazuje na doświadczeniach sensoryczno-motorycznych i prowadzi do neuronalnego modelu rozwoju pamięci. 5. Wewnętrzny popęd sensoryczny. Każdy z nas, a w szczególności dzieci mają popęd do dostarczania sobie właściwych bodźców sensorycznych. Dotyczy to głównie trzech rodzajów bodźców: przedsionkowych, czucia powierzchownego i proprioceptywnego. Układ przedsionkowy to najwcześniej rozwijający się i dojrzewający system zmysłowy. Ten złożony układ ma olbrzymi wpływ na funkcjonowanie i prawidłowy rozwój dziecka. Receptory tego systemu znajdują się w uchu wewnętrznym i mają ścisły związek anatomiczny z narządem słuchu [1,3]. Proces kształtowania się układu przedsionkowego zaczyna się już w zarodku. W siódmym tygodniu po zapłodnieniu tworzą się kanały półkoliste natomiast w ósmym poszczególne elementy układu równowagi przybierają właściwy kształt, a także są już częściowo unerwione. Do 14 tygodnia wykształcają się wszystkie komórki rzęskowe woreczka i łagiewki. W tym samym czasie rozpoczynają się procesy mielinizacyjne nerwu przedsionkowego. W szóstym miesiącu pozostałe elementy układu równowagi osiągają ostateczne rozmiary, a układ przedsionkowy jest w pełni przygotowany do pracy i wspólnie z układem czuciowym i wegetatywnym odbiera oraz przekazuje informacje do mózgu. Tak wczesne dojrzewanie układu przedsionkowego wpływa na jego podatność na uszkodzenia. Do czynników, które mogą uszkadzać układ równowagi u dzieci należą między innymi stosowane leki ototoksyczne, choroby zakaźne, czynniki dziedziczne, zaburzenia hormonalne, niska masa urodzeniowa czy urazy w tym okołoporodowe [1,2]. Układ przedsionkowy już w życiu płodowym jest intensywnie stymulowany. Płód w łonie matki nieustannie się porusza i zmienia pozycje. Dzieci, których matki były dość aktywne w czasie ciąży rzadziej cierpią na zaburzenia integracji sensorycznej. Po porodzie trening układu równowagi odbywa się w zróżnicowanych pozycjach, zaczynając od bezwarunkowych i warunkowych reakcji posturalnych oraz osiąganie kolejnych umiejętności ruchowych takich jak: podnoszenie głowy, obracanie się, pełzanie, siadanie, raczkowanie, wstawanie i wiele innych czynności, które prowadzą do przyjęcia pozycji pionowej, jej kontroli a w ostateczności prawidłowego naprzemiennego i symetrycznego chodu. Dojrzewanie i integracja układu przedsionkowego z innymi systemami sensorycznymi odbywa się w długim czasie po urodzeniu, a niezwykle ważną rolę w tym procesie odgrywa aktywność ruchowa dziecka. Sprawnie funkcjonujący układ przedsionkowy gwarantuje nie tylko zdolność prawidłowych reakcji posturalnych i równoważnych, ale również umiejętność orientowania się w położeniu ciała w przestrzeni, sterowanie odruchami bezwarunkowymi u noworodków oraz ruchami gałek ocznych. Nieleczone zaburzenia układu przedsionkowego mogą mieć swoje konsekwencje w późniejszym rozwoju dzieci. Szczególnie w szkole, gdyż układ przedsionkowy odpowiada także za koordynację, płynność i zgrabność ruchów, co ma wpływ na naukę czynności grafomotorycznych [3,4]. Układ przedsionkowy znajduje się w uchu wewnętrznym i według założeń teorii Integracji Sensorycznej stanowi bazę do stymulacji pozostałych zmysłów, ponieważ inne rodzaje doznań sensorycznych są przetwarzane w odniesieniu do układu przedsionkowego. Układ przedsionkowy składa się z dwóch części: obwodowej i ośrodkowej. Granicę stanowi wejście do pnia mózgu w miejscu przechodzenia przez nie nerwu przedsionkowego. Do części obwodowej wywołującej tzw. zaburzenia układowe zaliczamy woreczek, łagiewkę, trzy przewody półkoliste oraz pień nerwu przedsionkowego. Natomiast część ośrodkową tworzą jądra przedsionkowe pnia mózgu oraz połączenia ich z innymi częściami OUN, jak również pole przedsionkowe w korze mózgowej [5]. Stymulacja układu przedsionkowego powoduje kombinacje wrażeń płynących z ruchów zarówno z komponentą rotacyjną, jak i liniową są bardzo precyzyjne i informują o wszystkich parametrach

3 188 Otorynolaryngologia 2014, 13(4): wykonywanej czynności [6]. Zaburzenia związane z interpretacją i odbiorem bodźców przedsionkowych związane są z przetwarzaniem bodźców przedsionkowych i proprioceptywnych oraz z ich integracją. Badania De Quiros a pokazują, że dysfunkcje układu przedsionkowego mogą być przyczyną trudności szkolnych dziecka. Utrzymanie równowagi, prawidłowej postawy ciała, obustronnej koordynacji ruchowej, wzrokowej czy też percepcja słuchowo-językowa są niezbędne w procesie uczenia [7,8]. Już w latach sześćdziesiątych De Quiros u dzieci z trudnościami w nauce rozpoznał specyficzne zaburzenie, które określił jako dezintegrację przedsionkowo proprioceptywną. Przeprowadził on badania układu przedsionkowego w grupie 1900 dzieci. U ponad połowy dzieci z tej grupy, u których występowały trudności w nauce, rejestrowano zmniejszenie pobudliwości błędnika na stymulację termiczną. De Quiros wyodrębnił wtedy dwa syndromy dezintegracji przedsionkowo proprioceptywnej w oparciu o intensywność zaburzeń. Cechami wspólnymi obu tych syndromów są hipotonia mięśni i brak reakcji przedsionkowej na stymulację termiczną. Podsumowując swoje badania stwierdził on, że zaburzenia przedsionkowe mogą powodować trudności w uczeniu się związane ze sprawnościami ruchowymi, zdolnościami językowymi i rozwojem umiejętności czytania i pisania [7,8]. Dysfunkcje integracji posturalnej i bilateralnej były jednym z objawów zaburzeń integracji sensorycznej rozpoznawanych przez J. Ayres [9]. Charakteryzowały się one niewystarczająco zintegrowanymi mechanizmami posturalnymi, a także występowaniem przetrwałych prymitywnych odruchów oraz słabej kontroli wzrokowej [10]. Z objawami tego typu bardzo często współwystępowało również obniżenie napięcia mięśniowego [11]. Te wszystkie objawy były wynikiem zaburzeń systemu przedsionkowo proprioceptywnego, kontrolującego postawę, napięcie mięśni i równowagę poprzez integrację informacji aferentnych i eferentnych. Wynikiem prac J. Ayres nad tym zjawiskiem było stworzenie Południowokalifornijskiego Testu Oczopląsu Porotacyjnego (Southern California Postrotary Nystagmus Test, SCPNT), który ilościowo określał dysfunkcje systemu przedsionkowego u dzieci z trudnościami w uczeniu się [12]. J. Ayres stwierdziła, że najważniejsze wyniki badań dotyczyły zaburzeń systemu przedsionkowego. Około połowa badanych dzieci z trudnościami w uczeniu się miała skrócony czas trwania oczopląsu porotacyjnego, wskazujący na nieprawidłowe przetwarzanie bodźców przedsionkowych [13]. Dzieci z tego rodzaju zaburzeniami nie różnią się znacząco od swoich rówieśników. Wydają się być zdrowe, dobrze rozwinięte fizycznie i intelektualnie. Mają zazwyczaj problem z czytaniem, pisaniem i nauką przedmiotów ścisłych dodatkowo u tych osób nie ma dominacji prawo lub leworęczności. Są one zazwyczaj obustronnie niezbyt zręczne oraz mają duże problemy z lateralizacją. Wszelkie czynności grafomotoryczne sprawiają im wiele kłopotów. Podczas nauki pisania odwracają litery typu (d, p, b) dużo częściej niż ich rówieśnicy, a przepisując całe frazy,,gubią litery, sylaby lub całe słowa. Dzieci takie mają problemy z procesem socjalizacji wgrupie, głównie z powodu niechęci do gier i zabaw zespołowych. Podczas tych aktywności kiedy trzeba łapać piłkę, rzucać do celu i wykonywać szereg czynności równoważno-koordynacyjnych, dla dziecka z taką dysfunkcją są bardzo trudne do realizacji. Drugi typ zaburzeń w obrębie układu przedsionkowo wiąże się z upośledzeniem zdolności modulacji bodźców przedsionkowo-proprioceptywnych i najczęściej dotyczą nadwrażliwości na nie. Wśród zaburzeń z nadmierną wrażliwością na stymulanty przedsionkowe wyróżnia się nietolerancję ruchu i niepewność grawitacyjną. Pierwsza z nich jest wynikiem nieprawidłowości w działaniu tej części ośrodkowego układu nerwowego, która odpowiada za opracowanie informacji wejściowych pochodzących z kanałów półkolistych tj. ruchów rotacyjnych. Niepewność grawitacyjna natomiast to zaburzenie polegające na nieprawidłowej modulacji wejściowych informacji przedsionkowych z sensorów grawitacji tj. ruchów liniowych [3,14]. U dzieci z takimi problemami intensywny ruch lub tylko myśl o nim wywołują negatywną emocjonalną reakcję. Przyczyną takiej sytuacji jest fakt, iż układ przedsionkowy nie jest w stanie przetworzyć informacji, które otrzymuje ze środowiska. Nietolerancja ruchu bardzo często współwystępuje z chorobą lokomocyjną. Jeśli już dochodzi do podjęcia przez takie dzieci aktywności mają one zazwyczaj charakter statyczny. Szczególnie nieprzyjemny dla nich jest ruch obrotowy. Nietolerancja ruchu powoduje, że dziecku ciężko jest odnaleźć się w grupie rówieśników. Oprócz tego że osoby z tym zaburzeniem nie są w stanie zaakceptować ruchów rotacyjnych dodatkowo męczą się szybciej niż rówieśnicy, a ich wydolność jest dużo słabsza. W związku z tym nie są w stanie nadążyć za innymi dziećmi, zwykle pozostaje w tyle i nie uczestniczą aktywnie w życiu grupy [15]. Dzieci z niepewnością grawitacyjną odczuwają nienaturalnie duży strach przed upadkiem lub wysokością, dlatego unikają placów zabaw, huśtawek i zjeżdżalni. Mają one trudności ze swobodną

4 Pyda-Dulewicz A i wsp. Zastosowanie terapii integracji sensorycznej w rehabilitacji zaburzeń układu równowagi zabawą, często są wycofane i sprawiają wrażenie nieustannie kontrolujących się. Dysfunkcja ta w konsekwencji prowadzi do powstania problemów natury społecznej i emocjonalnej [16]. Wykorzystanie technik integracji sensorycznej w zaburzeniach równowagi Przed rozpoczęciem tworzenia indywidualnego programu terapeutycznego u dzieci z zaburzeniami równowagi bardzo ważna jest szczegółowa diagnostyka układu równowagi oraz integracji sensorycznej [17,18]. Diagnostyka układu równowagi u dzieci jest jednym z trudniejszych zadań medycznych i bardzo często wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Ustalenie przyczyny tych zaburzeń jest szczególnie problematyczne, ponieważ dzieciom ciężko jest scharakteryzować swoje dolegliwości. Ważną rolę w odgrywają dokładne obserwacje rodziców oraz zebrany od nich wywiad. Na proces diagnozy zaburzeń układu równowagi u małych dzieci może wpływać,,niedojrzałość układu nerwowego. Ciężko jest wtedy ocenić na ile dysfunkcja narządu przedsionkowego jest spowodowana zaistniałą patologią, a na ile to wynik niezakończonych procesów mielinizacyjnych. Dopiero w wieku 4-5 lat dziecko osiąga odpowiednią dojrzałość układu nerwowego, aby można było je diagnozować według standardów przyjętych dla osób dorosłych. Według zaleceń Amerykańskiej Akademii Neurologii proces diagnozowania układu równowagi u dzieci poza dokładnym wywiadem powinien obejmować: badanie otoneurologiczne z uwzględnieniem oceny nerwów czaszkowych, czynności móżdżku oraz oczopląsu za pomocą badania ENG lub VNG badanie posturograficzne badanie otolaryngologiczne w celu wykluczenia dysfunkcji ucha środkowego badanie audiologiczne i elektrofizjologiczne słuchu diagnostykę neuroobrazową, szczególnie u dzieci z dolegliwościami o charakterze napadowym połączonymi z nudnościami i wymiotami badanie laboratoryjne ewentualne konsultacje specjalistyczne takie jak okulistyczna, kardiologiczna, endokrynologiczna a czasem także psychologiczna i psychiatryczna. W polskim konsensusie,,zawroty głowy u dzieci zawartym roku w czasopiśmie Vertigo-Forum dotyczącym diagnostyki układu równowagi u dzieci autorzy zwracają uwagę na to, że pełne badanie elektronystagmograficzne i wideonystagmograficzne wraz z próbami kalorycznymi może być wykonane najwcześniej w piątym roku życia, natomiast same próby obrotowe już w trzecim roku życia. Obiektywne badania audiologiczne są możliwe do wykonania w każdym wieku, a badania progowe i nadprogowe dopiero w siódmym roku życia. Diagnostyka zaburzeń integracji sensorycznej polega na przeprowadzeniu szczegółowo pogłębionego wywiadu z rodzicem/opiekunem dziecka, analizie Kwestionariusza Rozwoju Sensomotorycznego Dziecka, który wypełnia rodzic, obserwacji klinicznej a u starszych dzieci przeprowadzenia dodatkowo Południowokalifornijskiego Testu Integracji Sensorycznej [16,18]. W standardowym postępowaniu terapeutycznym w leczeniu zaburzeń równowagi stosuje się trening z wykorzystaniem zjawiska habituacji przedsionkowej zmierzającej do wyciszenia reakcji patologicznych. Metody te nie zawsze są atrakcyjne zwłaszcza dla małych dzieci, a czasami po prostu zbyt trudne do realizacji. Techniki integracji sensorycznej Techniki integracji sensorycznej bazują na tych samych zjawiskach kompensacyjnych co treningi habituacyjne, dlatego mogą być alternatywą dla tego typu terapii. Metoda Ayres daje szereg możliwości do stworzenia skutecznego a zarazem interesującego i ciekawego programu terapeutycznego dla dzieci [18]. Atrakcyjność tych zajęć przekłada się w dużym stopniu na chęć uczestnictwa małych pacjentów w terapii. Miejsca gdzie przeprowadzane są zajęcia rehabilitacyjne układu równowagi z zastosowaniem technik integracji sensorycznej wyposażone są w sprzęt (huśtawki, równoważnie, tunele czy urządzenia do ćwiczeń rotacyjnych) przypominających place zabaw dla dzieci. Dzieci chętnie uczestniczą w zajęciach, a terapia przybiera postać,,zabawy terapeutycznej, w której pacjenci mają poczucie, że kreują te zajęcia wspólnie z terapeutą [1-3]. Programy terapeutyczne z wykorzystaniem technik integracji sensorycznej zawierają różne kombinacje ćwiczeń. Najczęściej są to ćwiczenia równoważne, kontrolujące postawę, ćwiczenia poprawiające koordynację oko-ręka, zadania zkomponentą rotacyjną lub horyzontalną, trening okoruchowy oraz fiksacji wzroku. Bardzo ważne jest aby wszystkie te elementy były przybierały formę zabawy odpowiedniej do wieku i rodzaju dysfunkcji dziecka. Przykładami takich ćwiczeń są wg [19-21]:

5 190 Otorynolaryngologia 2014, 13(4): Podskoki na jednej nodze i na obu, przeskakiwanie z nogi na nogę, skakanie wokół własnej osi, przeskakiwanie przeszkód; Ruchy wahadłowe głową od barku do barku, w pozycji stojącej, siedzącej i w klęku podpartym; Kołyska przód-tył, na boki, w leżeniu na brzuchu; Obroty wokół własnej osi w pozycji siedzącej oraz leżenia przodem i tyłem; Koliste i wahadłowe ruchy tułowia zarówno w siadzie jak i staniu; Bocian, Jaskółka,,,Otrzepywanie się psa po wyjściu z wody każda kończyna osobno, a następnie prawa i lewa strona; Chodzenie wzdłuż liny początkowo po prostej potem układamy linę falistą; Turlanie się w różnych kierunkach z otwartymi i zamkniętymi oczami oraz fiksacją wzroku w wyznaczonym punkcie; Wchodzenie, schodzenie, zeskakiwanie, wskakiwanie na stopień z użyciem określeń przestrzennych; Chodzenie po podłożu różnego typu (piasek, gruby materac, gąbka) z otwartymi i zamkniętymi oczami; Ćwiczenia motoryki małej oraz trening grafomotoryczny; Ćwiczenia z wykorzystaniem sprzętu znajdującego się na profesjonalnie wyposażonej Sali do terapii Integracji Sensorycznej tj. huśtawek, deskorolek, desek rotacyjnych czy równoważni. Rehabilitacja z wykorzystaniem technik integracji sensorycznej daje możliwość właściwej stymulacji układu przedsionkowego w zaburzeniach równowagi. Metoda ta doskonale sprawdza się zwłaszcza w terapii małych dzieci. Techniki integracji sensorycznej poprzez wpływ na układ przedsionkowy oraz na zmysł czucia głębokiego mogą być alternatywą lub w przypadku starszych dzieci uzupełnieniem standardowych treningów habituacji przedsionkowej w leczeniu zaburzeń równowagi. Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi w ramach zadania badawczego / / Piśmiennictwo 1. Przyrowski Z. Integracja sensoryczna. Wprowadzenie do teorii diagnozy i terapii. Empis, Warszawa, 2012: Maas VF. Integracja sensoryczna a neuronauka od narodzin do starości. Fundacja Innowacyjna WSSE, Warszawa 2007: Przyrowski Z, Grzybowska E. Neurobiologiczne podstawy integracji sensorycznej materiały szkoleniowe. PSTIS, Warszawa 2013: 5-29, Rine RM, Wiener-Vacher S. Evaluation and treatment of vestibular dysfunction in children. Neuro Rehabilitation 2013; 32(3): Bochenek Z, Morawiec-Bajda A. Fizjologia narządu przedsionkowego. (w) Otoneurologia. Janczewski G, Latkowski B (red.). Bel-Corp, Warszawa 1998: Czochańska J, Łosiowski Z, Langner-Mroczek B, Siedlecki J. Ocena stanu neurorozwojowego niemowląt. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa 1991: De Quiros JB. Diagnoza zaburzeń przedsionkowych u dzieci z trudnościami w uczeniu się. Trudności w uczeniu się 1976; 9: De Quiros JB. Integracja przedsionkowo-proprioceptywna: jej wpływ na uczenie się i mowę u dzieci. Sprawozdanie z 10-ego Interamerykańskiego Kongresu Psychologicznego Lima, Peru, 1966, Trillas, Meksyk Ayres AJ. Deficyty integracji sensorycznej u edukacyjnie upośledzonych dzieci. Trudności w uczeniu się 1969; 2: Ayres AJ. Integracja sensoryczna a trudności w uczeniu się. Zachodnie Wydawnictwo Psychologiczne, Los Angeles Ayres AJ. Zbiorcze analizy pomiaru integracji sensorycznej. Terapia zajęciowa 1977; 31: Ayres AJ. Południowokalifornijski Test Oczopląsu Porotacyjnego. Zachodnie Wydawnictwo Psychologiczne, Los Angeles Ayres AJ. Wpływ terapii integracji sensorycznej na dzieci z trudnościami w uczeniu się. Centrum Studiów nad Dysfunkcją Integracji Sensorycznej Lane SJ, Miller L. Toward a Consensus in Terminology in Sensory Integration Theoryond Practice: Part 2-Sensory Int Patterns of Function and Dysfunction. Sensory Integration Special Interest Section Quarterly 2000; 23(2). 15. Stock Kranowitz C. Nie-zgrabne dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego-diagnoza i praktyka. Harmonia Universalis; Gdańsk 2012; Stock Kranowitz C. Nie-zgrabne dziecko w świecie gier i zabaw. Harmonia Universalis; Gdańsk 2012: Emmons P, McKendry Anderson L. Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zaburzenia rozwojowo-sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz zaburzeń dwubiegunowych. K.E. Liber, Warszawa 2007: Ayres AJ. Rozwój teorii i praktyki integracji sensorycznej. Kendall/Hunt, Clark D, Kreutzberg J, Chee F. Stymulacja przedsionkowa, jej wpływ na rozwój ruchowy u dzieci. Nauka 1977; 196: Eckert A. Zabawy rozwijające zmysły. Wyd. Jedność, Kielce 2002: Silberg J. Poznanie zmysłów przez zabawę. Wyd. Liber, Warszawa 2007:

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych.

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Termin integracja sensoryczna po raz pierwszy został użyty przez Ch. Sherringtona w 1902 roku w Anglii. Nowe znaczenie temu terminowi

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA SENSORYCZNA JAKO METODA

INTEGRACJA SENSORYCZNA JAKO METODA INTEGRACJA SENSORYCZNA JAKO METODA WSPOMAGAJĄCA TERAPIĘ PEDAGOGICZNĄ UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ WARSZTAT MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA DYSLEKSJA JAKO ZABURZENIE NEUROROZWOJOWE PRZYCZYNY SKUTKI POMOC GDAŃSK 18-19

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej?

1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej? I. POCZĄTKI BADAŃ NAD INTEGRACJĄ SENSORYCZNĄ 1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej? Termin integracja sensoryczna został po raz pierwszy wprowadzony

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA SENSORYCZNA

INTEGRACJA SENSORYCZNA INTEGRACJA SENSORYCZNA Przepis na integrację sensoryczną Ewa Polańska fizjoterapeuta terapeuta integracji sensorycznej hipoterapeuta DEFINICJA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ (SI) Integracja sensoryczna jest procesem

Bardziej szczegółowo

UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. pl

UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. pl UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. SŁUCHOWEJ pl Czym jest metoda Integracji Sensorycznej (SI)? Do jakich dzieci jest skierowana? Integracja

Bardziej szczegółowo

STYMULACJA SENSORYCZNA NA LEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

STYMULACJA SENSORYCZNA NA LEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO STYMULACJA SENSORYCZNA NA LEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PROGRAM WŁASNY PRZEZNACZONY DO REALIZACJI NA PIERWSZYM ETAPIE EDUKACYJNYM SZKOŁY SPECJALNEJ DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM W STOPNIU LEKKIM

Bardziej szczegółowo

Co to jest integracja sensoryczna?

Co to jest integracja sensoryczna? 15 Co to jest integracja sensoryczna? Termin integracja pochodzi od łacińskiego słowa integratio i oznacza składanie całości. Integracja w układzie nerwowym polega na tym, że komórka nerwowa (neuron) położona

Bardziej szczegółowo

METODA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

METODA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ METODA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ DEFINICJA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ (SI) Dr Ayres (twórczyni metody SI) definiuje integrację sensoryczną jako proces, w którym następuje organizacja dostarczanych do naszego

Bardziej szczegółowo

im. Eunice Kennedy Shriver

im. Eunice Kennedy Shriver Zespół Szkół Specjalnych nr 85 im. Eunice Kennedy Shriver w Warszawie W Zespole Szkół Specjalnych nr 85 kształcą się uczniowie o obniżonej sprawności intelektualnej i specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa...

SPIS TREŚCI. Przedmowa... SPIS TREŚCI Przedmowa...................... 1. DZIECI I MŁODZIEŻ NIEPEŁNOSPRAWNA Czesław Szmigiel 1.1. Definicja pojęcia dziecko niepełnosprawne........ 1.2. Dzieci i młodzież niepełnosprawna dane statystyczne....

Bardziej szczegółowo

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII Dominik Bień ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII ROZPRAWA NA STOPIEŃ DOKTORA NAUK MEDYCZNYCH BADANIA WYKONANO W KLINICE OTORYNOLARYNGOLOGII

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Czucie proprioceptywne (głębokie) to drugi, poza czuciem powierzchownym,

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU:

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU: ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH Program autorski Copyright 2013 Agnieszka Rosa Dzień/ godziny zajęć Osoba prowadząca Program:

Bardziej szczegółowo

rening strategii lotorycznych i PNF

rening strategii lotorycznych i PNF Fizjoterapia specjalistyczna rening strategii lotorycznych i PNF Renata Horst li ---- TO P----- SCHOOL Trening strategii motorycznych i PNF Renata Horst We współpracy z Stefanem Hesse Przełożyła Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Integracja Sensoryczna w pigułce

Integracja Sensoryczna w pigułce Integracja Sensoryczna w pigułce Agnieszka Woźniak pedagog, terapeuta integracji sensorycznej Twórcą teorii Integracji Sensorycznej jest dr A.J.Ayres ( 1920-1988). Psycholog, terapeuta zajęciowy, pracownik

Bardziej szczegółowo

1.Definicja. Co to jest integracja sensoryczna.

1.Definicja. Co to jest integracja sensoryczna. 1.Definicja. Co to jest integracja sensoryczna. Działania podstawowych zmysłów człowieka są ściśle ze sobą powiązane. W trakcie rozwoju w obrębie mózgu tworzą się pomiędzy nimi połączenia. To wzajemne

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 Spis treści Przedmowa 11 Wprowadzenie 12 Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 1. ABC anatomii i fizjologii narządu przedsionkowego jako obwodowego receptora układu równowagi 22 2. Badanie otoneurologiczne

Bardziej szczegółowo

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Zespół wczesnego wspomagania rozwoju Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Nasza definicja WWR Wczesne wspomaganie rozwoju to wszystkie działanie podjęte w celu

Bardziej szczegółowo

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia.

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Magdalena Charbicka terapeuta integracji sensorycznej, oligofrenopedagog, terapeuta

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej

Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej : zaburzenia rozwojowo-sensoryczne oraz edukacyjne występujące w ramach autyzmu, ADHD, trudności szkolnych oraz

Bardziej szczegółowo

TERAPIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

TERAPIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ TERAPIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ I. TEORIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ 1. A. Jean Ayres Twórcą teorii Integracji Sensorycznej jest A. Jean Ayres, psycholog i terapeuta zajęciowy, pracownik naukowy na Uniwersytecie

Bardziej szczegółowo

Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej

Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej Raport z Ogólnopolskiego Dnia Bezpłatnych Konsultacji z zakresu (SI) 1 Marta Wiśniewska, dr n. hum. w zakresie pedagogiki prezes PSTIS W dniu 8 grudnia 2012 roku odbył się Ogólnopolski Dzień Bezpłatnych

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

Integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna Integracja sensoryczna MATERIAŁY SZKOLENIOWE MGR ALDONA JUSIŃSKA 1 Integracja sensoryczna to proces, w którym następuje organizacja wrażeń dostarczanych do organizmu, aby mógł być wykorzystywane w celowym

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE Prowadzi wg programu autorskiego mgr Izabela Gelleta - specjalista rehabilitacji ruchowej I 0, terapeuta metod NDT-Bobath, PNF, SI, pedagog, terapeuta z kilkunastoletnim

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia percepcyjne

Zaburzenia percepcyjne Zaburzenia percepcyjne w zespole mózgowego porażenia dziecięcego Zbigniew Przyrowski Mózgowe porażenie dziecięce jest zespołem różnorodnych objawów zaburzeń nie tyko ruchowych ale również percepcyjnych.

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA SENSORYCZNA (opracowanie: Małgorzata Paluch)

INTEGRACJA SENSORYCZNA (opracowanie: Małgorzata Paluch) 1 INTEGRACJA SENSORYCZNA (opracowanie: Małgorzata Paluch) INTEGRACJA SENSORYCZNA, czyli przetwarzanie bodźców sensorycznych to proces, podczas którego układ nerwowy człowieka odbiera informacje z receptorów

Bardziej szczegółowo

Tomasz Senderek. Poziom integracji sensorycznej uczniów z wadami postawy a ich funkcjonowanie szkolne

Tomasz Senderek. Poziom integracji sensorycznej uczniów z wadami postawy a ich funkcjonowanie szkolne UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE WYDZIAŁ PIELĘGNIARSTWA I NAUK O ZDROWIU Tomasz Senderek Poziom integracji sensorycznej uczniów z wadami postawy a ich funkcjonowanie szkolne Rozprawa doktorska streszczenie

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne).

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne). OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych i laboratoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu terapii pedagogicznej - 5 zadań. Tematyka i terminy realizacji:

Bardziej szczegółowo

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa METODA TOMATISA Stymulacja audio psycho lingwistyczna Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa mgr Jolanta Kowalczyk Łokaj mgr Anna Kocięcka Zbylut mgr Małgorzata Lewandowska Prawa Tomatisa Głos człowieka

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia rozwoju dzieci w wieku szkolnym a diagnoza i terapia procesów integracji sensorycznej

Wybrane zaburzenia rozwoju dzieci w wieku szkolnym a diagnoza i terapia procesów integracji sensorycznej Wybrane zaburzenia rozwoju dzieci w wieku szkolnym a diagnoza i terapia procesów integracji sensorycznej Opracował : mgr Mariusz Tułaza nauczyciel rehabilitant w Szkole Podstawowej nr. 5 z Oddziałami Integracyjnymi

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo...

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo... 9 Spis treści Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE............ 15 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz........ 17 Piśmiennictwo................................ 26 2. Wady rozwojowe

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29 ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa Dzieo/ godziny zajęd Osoba prowadząca Program: Program Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 Ośrodek realizuje świadczenia medyczne na rzecz dzieci zagrożonych nieprawidłowym rozwojem

Bardziej szczegółowo

Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu.

Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu. Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu. Kinezjologia Edukacyjna, której twórcą jest dr Paul Dennison, jest metodą wspierania naturalnego rozwoju człowieka, bez względu na jego wiek, poprzez ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

& / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC. Metoda integracji. sensorycznej. we wspomaganiu rozwoju mi. \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m

& / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC. Metoda integracji. sensorycznej. we wspomaganiu rozwoju mi. \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m & / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mi \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m i - i \ \ 'Ą \ A H/?fi U Metoda integracji sensoryczniej we wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii.

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Michał Wroniszewski Fundacja SYNAPSIS Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Otrębusy, 8.11.2011 r. SKALA ZJAWISKA 1. Epidemiologa

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Podstawy teoretyczne procesów integracji sensorycznej

Podstawy teoretyczne procesów integracji sensorycznej W latach sześćdziesiątych XX w. dr A. Jean Ayres psycholog, terapeuta zajęciowy z Instytutu Badań Mózgu Uniwersytetu w Los Angeles, sformułowała teorię dysfunkcji integracji sensorycznej, która następnie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia w autokorektorze

Ćwiczenia w autokorektorze Ćwiczenia w autokorektorze W proponowanej metodyce terapii uwzględniliśmy wytyczne i zalecenia opracowane przez SOSORT. 1 - najważniejszym elementem kinezyterapii skolioz są ćwiczenia czynne prowadzące

Bardziej szczegółowo

TERAPIA RĘKI JAKO METODA WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA Z ZESPOŁEM DOWNA

TERAPIA RĘKI JAKO METODA WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA Z ZESPOŁEM DOWNA TERAPIA RĘKI JAKO METODA WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA Z ZESPOŁEM DOWNA Elżbieta Bogacz psycholog-neurologopeda Uwarunkowania funkcji ręki Cechy anatomiczne budowa ręki, wielkość dłoni, długość palców są

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE DZIECI I MŁODZIEŻY Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Specjalne potrzeby edukacyjne - SPE Specjalne potrzeby edukacyjne to takie potrzeby,

Bardziej szczegółowo

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042)

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Eksperta porady Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania to opracowanie, które jest kontynuacją pozycji pt. Diagnoza ucznia w ramach

Bardziej szczegółowo

KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII (wypełnia lekarz specjalista odpowiedni dla schorzenia)

KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII (wypełnia lekarz specjalista odpowiedni dla schorzenia) (pieczątka instytucji kwalifikującej) KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII (wypełnia lekarz specjalista odpowiedni dla schorzenia) Imię i nazwisko... Data urodzenia...waga...wzrost... Adres....

Bardziej szczegółowo

Trudności w uczeniu się a zaburzenia integracji sensorycznej Podstawy teoretyczne procesów integracji sensorycznej

Trudności w uczeniu się a zaburzenia integracji sensorycznej Podstawy teoretyczne procesów integracji sensorycznej Trudności w uczeniu się a zaburzenia integracji sensorycznej Renata Borowiecka pedagog korekcyjny, terapeuta integracji sensorycznej, terapeuta integracji odruchów INPP- Polska W latach sześćdziesiątych

Bardziej szczegółowo

TERAPIE WSPOMAGAJĄCE 1. KYNOTERAPIA 2. HIPOTERAPIA

TERAPIE WSPOMAGAJĄCE 1. KYNOTERAPIA 2. HIPOTERAPIA TERAPIE WSPOMAGAJĄCE 1. KYNOTERAPIA = DOGOTERAPIA 2. HIPOTERAPIA KYNOTERAPIA -CO TO JEST? metoda wzmacniająca efektywność rozwoju osobowości, edukacji irehabilitacji, wktórej motywatorem jest odpowiednio

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji p zmysłów

w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy dzieli się ę na ośrodkowy i obwodowy. Do układu nerwowego ośrodkowego zalicza się mózgowie (mózg, móżdżek i pień mózgu) oraz rdzeń

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się dominacji stronnej

Kształtowanie się dominacji stronnej Kształtowanie się dominacji stronnej Lateralizacja wyraża się np. większą sprawnością ruchową kończyn prawych od kończyn lewych. Lateralizacja to inaczej "stronność" - asymetria czynnościowa prawej i lewej

Bardziej szczegółowo

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Dziecko jako PODMIOT INDYWIDUALIZACJA PROCESU WSPIERANIA ROZWOJU TRENINGU GLOBALNEGO Wieloletnie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Sensomotoryka czucie i ruch w rozwoju człowieka.

Sensomotoryka czucie i ruch w rozwoju człowieka. Sensomotoryka czucie i ruch w rozwoju człowieka. Jedną z najbardziej intrygujących zagadek biologii a zarazem fascynującym procesem rozwoju jest tworzenie się systemu nerwowego człowieka. Cały proces ma

Bardziej szczegółowo

1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej.

1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Monika Winnicka 1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. 2002r. ukończyła kurs doskonalący Diagnoza i terapia jąkania.

Bardziej szczegółowo

D.Wójtowicz, M.Pyzio, A.Skrzek AWF Wrocław. Jak oceniać nowe metody pomiarowe na przykładzie PodoBaby?

D.Wójtowicz, M.Pyzio, A.Skrzek AWF Wrocław. Jak oceniać nowe metody pomiarowe na przykładzie PodoBaby? D.Wójtowicz, M.Pyzio, A.Skrzek AWF Wrocław Jak oceniać nowe metody pomiarowe na przykładzie PodoBaby? Problem badawczy Ocena wielkości płaszczyzny przylegania ciała dziecka do podłoża; Ocena symetrii i

Bardziej szczegółowo

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka 1. 1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metodą Vojty, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2004. 2. Bobkowicz-Lewartowska

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22 strona internetowa: www.aac.pl e-mail: otir@post.pl I2-P2.2/1 w.1 INFORMACJE DOTYCZĄCE

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie)

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) specjalizacja strukturalna i funkcjonalna ze względu na rodzaj bodźca oraz

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Katarzyna Wasiak

Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Katarzyna Wasiak Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym Katarzyna Wasiak Tonus mięśniowy Podstawą jest łuk odruchowy Odruch na rozciąganie Wzajemne napięcie mięśni agonistów

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo

Zespoły edukacyjno terapeutyczne są jedną z form organizacyjnych nauczania w Zespole Szkół Specjalnych Nr 2 w Lublińcu dla dzieci z

Zespoły edukacyjno terapeutyczne są jedną z form organizacyjnych nauczania w Zespole Szkół Specjalnych Nr 2 w Lublińcu dla dzieci z Zespoły edukacyjno terapeutyczne są jedną z form organizacyjnych nauczania w Zespole Szkół Specjalnych Nr 2 w Lublińcu dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,

Bardziej szczegółowo

Teoria integracji sensorycznej

Teoria integracji sensorycznej D I A G N O S T Y K A I T E R A P I A W P E D I A T R I I rehabilitacja // DR N. HUM. W DZIEDZINIE PSYCHOLOGII AGATA POTAPSKA-SKWARA certyfikowany terapeuta integracji sensorycznej, Ośrodek dla Dzieci

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

INTEGRACYJNE PRZEDSZKOLE PUBLICZNE NR 4 W BARTOSZYCACH UL. BEMA 49 11-200 BARTOSZYCE

INTEGRACYJNE PRZEDSZKOLE PUBLICZNE NR 4 W BARTOSZYCACH UL. BEMA 49 11-200 BARTOSZYCE INTEGRACYJNE PRZEDSZKOLE PUBLICZNE NR 4 W BARTOSZYCACH UL. BEMA 49 11-200 BARTOSZYCE Prezentacja dobrych praktyk Zabawy z piłkami rehabilitacyjnymi Body Ball Początków używania piłki gimnastycznej należy

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Autyzm. autyzm wczesnodziecięcy

Autyzm. autyzm wczesnodziecięcy Autyzm autyzm wczesnodziecięcy Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w pediatrii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma

Bardziej szczegółowo

Trening sensomotoryczny 1. Propriocepcja

Trening sensomotoryczny 1. Propriocepcja Trening sensomotoryczny 1. Propriocepcja Czucie głębokie, czyli czucie proprioceptywne, razem z towarzyszącymi mechanizmami nerwowo-mięśniowego sprzężenia zwrotnego, stanowią istotny element funkcjonalnej

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja PROJEKT 2010-2013 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Człowiek najlepsza inwestycja PROJEKT 2010-2013 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT Przedszkole Równych R Szans 2010-2013. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet: IX. Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Poddziałanie9.1.1: Zmniejszanie nierówności w stopniu upowszechniania

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli

Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli Warsztaty z rozwijania kreatywności Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli 1. Jak zapobiegać przemocy i agresji w szkole strategia postępowanie wobec przemocy rodzaje i przejawy agresji i przemocy w szkole

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 015/016 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340.

Układ nerwowy. Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340. WL Układ nerwowy Klasyfikuj prace dotyczące układu nerwowego i chorób/zaburzeń układu nerwowego u dzieci w WS 340. Klasyfikuj: pielęgniarstwo neurologiczne w WY 160.5. WL 1-102 Wydawnictwa informacyjne

Bardziej szczegółowo

Metoda integracji sensorycznej w pracy z uczniem z głębszym upośledzeniem umysłowym.

Metoda integracji sensorycznej w pracy z uczniem z głębszym upośledzeniem umysłowym. 11 WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA W KRAKOWIE Metoda integracji sensorycznej w pracy z uczniem z głębszym upośledzeniem umysłowym. ŁÓDŹ 2006 12 SPIS TREŚCI Słowo wstępne... 13 Rozdział 1. Rys historyczny, definicja

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ 1. Wyróżniamy dwa rodzaje diagnozy ze względu na cel: A. diagnoza dla selekcji = diagnoza negatywna (określająca defekty i dysfunkcje) jej celem jest stwierdzenie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK TYTUŁ/NAZWA Dobrej praktyki Centrum Terapeutyczne przy Szkole Podstawowej Nr 4 z oddziałami integracyjnymi w Łukowie NAZWA SZKOŁY/PLACÓWKI Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Emocje i Słowa Anna Boniakowska. www.emocjeislowa.pl

Emocje i Słowa Anna Boniakowska. www.emocjeislowa.pl Usługa Grupa Czas trwania Cena Uwagi KONSULTACJE Konsultacje indywidualne (psychologiczna, logopedyczna) Rodzice/ Opiekunowie, dorośli, młodzież 40 minut 50 zł 80 zł Możliwość wyboru krótkiej lub długiej

Bardziej szczegółowo

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 1 TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 2 Copyright by Teresa Trypuć Wydawca: self-publishing ISBN 978-83-7859-311-9 Wszelkie prawa zastrzeżone Wydanie II 2014 3 Spis treści CZĘŚĆ I WSTĘP... 7

Bardziej szczegółowo

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU WERSJA 2014 Moduł I TMH w ortopedii Dysfunkcje i deformacje stóp dzieci i dorośli pierwotne wtórne zasady korekcji czynnej korekcja

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i trening układu sensomotorycznego. Anna Mosiołek

Diagnostyka i trening układu sensomotorycznego. Anna Mosiołek Diagnostyka i trening układu sensomotorycznego Anna Mosiołek Układ sensomotoryczny Pamięć ruchowa Narząd wzroku wzrokowa kontrola ruchu i położenia Układ przedsionkowy równowaga Czucie powierzchniowe (eksteroceptory)

Bardziej szczegółowo

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer . Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer Copyright by O cyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Redakcja wydawnicza: Małgorzata Miller Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska

Bardziej szczegółowo

Tematyka i terminy realizacji:

Tematyka i terminy realizacji: OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych i laboratoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu zajęć edukacyjnych Terapia pedagogiczna - 3 zadania. Tematyka

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

8-7 obrazków - 3 punkty 6 5 obrazków 2 punkty 4 i mniej 1 punkt

8-7 obrazków - 3 punkty 6 5 obrazków 2 punkty 4 i mniej 1 punkt Diagnoza wstępna ucznia klasy pierwszej Imię i nazwisko ucznia. Klasa Dojrzałość społeczno- emocjonalna Zachowania dzieci Liczba punktów otocz łatwo nawiązuje kontakty z rówieśnikami 0 1 chętnie uczestniczy

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne zajęcia terapeutyczne w Samorządowym Przedszkolu nr121 z Oddziałami Integracyjnymi.

Innowacyjne zajęcia terapeutyczne w Samorządowym Przedszkolu nr121 z Oddziałami Integracyjnymi. Innowacyjne zajęcia terapeutyczne w Samorządowym Przedszkolu nr121 z Oddziałami Integracyjnymi. Przedszkole Samorządowe nr 121 jest od 14 lat placówką z oddziałami integracyjnymi. Obecnie funkcjonuje w

Bardziej szczegółowo

Program psychostymulacji dzieci wieku przedszkolnym z deficytami i zaburzeniami rozwoju

Program psychostymulacji dzieci wieku przedszkolnym z deficytami i zaburzeniami rozwoju Anna Franczyk, Program psychostymulacji dzieci wieku przedszkolnym z deficytami i zaburzeniami rozwoju Ćwiczenia i zabawy do wykorzystania w pracy dydaktyczno- -terapeutycznej dla nauczycieli i terapeutów

Bardziej szczegółowo

Fizjoterapia dzieci i niemowląt

Fizjoterapia dzieci i niemowląt Fizjoterapia dzieci i niemowląt FORU/H www.e-forum.pl www.e-forum.pl FIZJOTERAPIA DZIECI DNIEMOWLĄT FORU/M Wiedza ^usługach rynku strona 1 Spis treści Spis treści NEUROLOGIA 1 Prawidłowy rozwój dziecka

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo