jak skutecznie motywować mieszkańców do oszczędzania energii Historia projektu EnergoSąsiedztwa2

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "jak skutecznie motywować mieszkańców do oszczędzania energii Historia projektu EnergoSąsiedztwa2"

Transkrypt

1 jak skutecznie motywować mieszkańców do oszczędzania energii Historia projektu EnergoSąsiedztwa2

2 Wersja ostateczna raportu dla projektu EnergoSąsiedztwa2 Wydano w październiku Zdjęcia: B.&S.U. mbh (s.3) Aurore Brejcha Prioriterre (s.27) Paula Erkenger (s.22-górne) GDI (s.13) Agnieszka Gomółka (s.22-dolne) Anne Huguet Prioriterre (s.9,10) Maksim Kabakou fotolia.com (s.6) Stadtamt Leoben (s.21) Christel Liljegren (s.19) ManagEnergy (s.31-bottom) Severn Wye (s.5) Steve Mason (s.31-top) Mikhail Mishchenko fotolia.com (s.15) Fred Pauwels (s.12,16,20,24,28,29) Virginie Siegele Prioriterre (s.4) Ann Winbom (s.23) Projekt graficzny: Maciej Zalewski/Alkione Druk: Oficyna Drukarska Jacek Chmielewski Niniejsza broszura jest wersją ostateczną raportu dla projektu EnergoSąsiedztwa2 współfinansowanego na mocy umowy IEE/10/2013/SI Programu Inteligentna Energia Program dla Europy. Publikacja współfinansowana z Programu Unii Europejskiej Inteligentna Energia dla Europy Całkowitą odpowiedzialność za treść niniejszego raportu ponoszą autorzy. Raport niekoniecznie odzwierciedla opinie Unii Europejskiej. Agencja Wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacji lub Komisja Europejska nie są odpowiedzialne za wykorzystanie niniejszego dokumentu i informacji w nim zawartych.

3 WSTĘP Jo Leinen Prawie wszystko co robimy, wymaga energii. Wiemy, że wytwarzanie i korzystanie z energii wpływa na środowisko i powoduje zmiany Jo Leinen klimatu. Staramy się to zwalczyć wprowadzając politykę energetyczną, tworząc mechanizmy członek Parlamentu Europejskiego, wsparcia dla inwestycji na rzecz efektywności były Minister Środowiska w Saarland energetycznej i dla energii odnawialnej. Nowe ustawodawstwo Unii Europejskiej wyznacza wyższe standardy dla urządzeń elektrycznych oraz buduje zaplecze dla wprowadzania nowej polityki rynkowej. Ale to nie wszystko, co można zrobić. Żadna lokalna, regionalna, czy krajowa polityka nie może nie doceniać znaczenia i potencjału stosowania środków zachowawczych. Decyzje podejmowane w naszym codziennym życiu mają wpływ na ilość energii, jaką zużywamy, rachunki, które płacimy i jakość środowiska, w którym żyjemy. Z tego powodu ważne jest aby skupić się na korzystaniu z energii i zasobów naturalnych w sposób świadomy i oszczędny. Czasami wystarcza niewielki wysiłek, aby zmienić wiele. W poniższej broszurze przedstawimy krótką historię gospodarstw domowych z 830 energosąsiedztw z 16 krajów europejskich, które zdecydowały się obniżyć zużycie energii o przynajmniej 9% oraz wziąć udział w konkursie oszczędzania energii, organizowanego w ramach projektu EnergoSąsiedztwa2. Podzieleni na kilka grup, musieli wspólnie działać w celu zapobiegania negatywnym zmianom klimatu. Przestudiowali przekazane im wskazówki. Wykazali się kreatywnością, aby znaleźć nowe i zaskakujące sposoby oszczędzania energii w domu. Wspomagali ich eksperci, służąc radą i pomocą. Czekamy na podobne inicjatywy jak EnergoSąsiedztwa2, w których wszyscy mają chęć na wprowadzenie zmian. Mam nadzieję, że większość samorządów lokalnych będzie mobilizować swoich mieszkańców do działania na rzecz ochrony środowiska. EnergoSąsiedztwa2 to wspaniała idea i narzędzie do walki o zmianę klimatu na poziomie lokalnym. Projekt można z łatwością przenieść do kolejnych miast i regionów oraz wspomóc obywateli w tym, żeby stali się świadomi swojego wkładu w lokalną, regionalną i krajową politykę Unii Europejskiej w celu zmniejszenia zużycia energii. Przeczytaj o EnergoSąsiedztwach2 i dowiedz się, jak wiele możesz zaoszczędzić.

4 od wydawcy drodzy państwo! Na następnych kilku stronach przedstawimy Wam projekt EnergoSąsiędztwa2, wyjaśniając koncepcję kampanii na rzecz oszczędzania energii, zakres narzędzi i działań oraz osiągnięte wyniki. Kampania EnergoSąsiędztwa2 oznacza oszczędzanie energii poprzez zmianę zachowań przy utrzymaniu wysokich standardów życia. W dzisiejszych czasach istnieje potrzeba zredukowania emisji dwutlenku węgla wraz z zmniejszeniem zużycia energii. Aby przyczynić się do ochrony klimatu, niezbędne jest podniesienie świadomości mieszkańców. Ten projekt pomógł połączyć codzienne czynności z ochroną środowiska, poprzez przekazanie uczestnikom informacji i porad jak zmienić styl życia na energooszczędny i mniej uciążliwy dla środowiska. Niniejsza broszura prezentuje projekt począwszy od pomysłu zorganizowania konkursu, poprzez nowoczesne narzędzia internetowe wraz z osiągniętymi rezultatami w oszczędzaniu energii! Zakres materiałów jaki został przygotowany dla uczestników rywalizacji obejmuje: podręczniki, listę wykonanych czynności oraz informacje na temat oszczędzania energii. Jakkolwiek żeby naprawdę zrozumieć czym jest udział w projekcie EnergoSąsiedztwa, należy przeczytać wypowiedzi uczestników, najlepiej ilustrujące codzienne wyzwania, doświadczenia, pracę w zespole, służące zmniejszeniu zużycia energii w ich domach. Fakty i liczby zawarte w niniejszej broszurze najlepiej pokazują skalę uzyskanych oszczędności. Przeczytajcie i zacznijcie przygodę z EnergoSąsiedztwami! Zespół EnergoSąsiedztwa2

5 Członkowie konsorcjum projektu EnergoSąsiedztwa2

6 Wyzwanie transportowe miasto na rowerach Annecy, Francja EnergoSąsiedztwa w zarysie Misja: Oszczędzanie energii i zabawa! Można znaleźć wiele informacji na temat oszczędzania energii. Często wiemy, co robić, aby oszczędzać energię, ale nie korzystamy z tej wiedzy. Przepaść między teorią a praktyką jest ogromna. EnergoSąsiedztwa pomagają zmienić tę sytuację. Około sąsiedztw i gospodarstw domowych wzięło udział w rywalizacji w oszczędzaniu energii zapoczątkowanej w 2007 roku.

7 Idea projektu EnergoSąsiedztwa2 polega na tym, że gospodarstwa domowe wchodzą w zakład z ich samorządami, w zakresie oszczędzania tak dużej ilości energii jak to jest możliwe, zmieniając niektóre domowe zachowania. Chodzi wyłącznie o zmianę zachowań, a nie o inwestowanie. Oznacza to, że uczestnicy dążą do zmniejszenia zużycia energii bez obniżenia komfortu życia. Każde energosąsiedztwo jest wspomagane przez swojego Lidera, pełną entuzjazmu osobę, która działa jako koordynator grupy. Liderzy brali udział w specjalnym szkoleniu, aby jak najlepiej pomóc swojej grupie w osiągnięciu celu. Te grupy, które uzyskały oszczędności na poziomie 9% i więcej, otrzymywały dyplomy oraz nagrody. Ich wysiłki wzbudziły zainteresowanie lokalnych mediów. Co więcej, projekt pomógł zainicjować debatę na temat oszczędzania energii w gospodarstwach domowych oraz dyskusję pomiędzy mieszkańcami a lokalnymi samorządami, skutkując lepszym zrozumieniem tego, jak istotne jest przeciwdziałanie zmianom klimatu na poziomie lokalnym. Projekt EnergoSąsiedztwa bazuje na doświadczeniach projektu Klimaatwijken, przeprowadzonego w 2003 roku we Flandrii, przy wsparciu rządu Flamandzkiego. Na szerszą skalę projekt EnergoSąsiedztwa został wprowadzony w 2007 przy udziale 11 partnerów z 9 krajów. Osiągnięte wyniki są inspirujące: Zespoły z 9 krajów europejskich osiągnęły średnie oszczędności energii w wysokości ok. 10% w porównaniu do zużycia w poprzednim roku. Projekt EnergoSąsiedztwa2 przeprowadzony w Europie, wraz z 16 partnerami z 16 krajów. Średni poziom oszczędności energii w jednym gospodarstwie domowym to 10% w porównaniu do poprzedniego okresu. To oznacza o kwh mniej zużytej energii oraz o prawie 2 425,18 t mniejszą emisję CO2. Aby osiągnąć takie wyniki, konieczne były regionalne kampanie w celu wzbudzenia zainteresowania wśród mieszkańców i mianowanie liderów do przeszkolenia; + + regularne spotkania, aby uczestnicy mogli dzielić się swoimi pomysłami i doświadczeniami; + + ścisła współpraca z lokalnymi władzami; + + regularne wsparcie dla uczestników i dla liderów energii; + + materiały pomagające zidentyfikować obszary marnotrawienia energii; + + zastosowanie wskazówek co do sposobów oszczędzania energii; + + narzędzie online do obliczeń w celu wizualizacji obecnego wykorzystania energii wraz z osiąganymi oszczędnościami energii; + + wyzwania dla uczestników wraz z informacjami w zakresie zmiany stylu życia; + + rozległa kampania w prasie; + + ciągłe wsparcie ze strony koordynatora projektu. Test działania kolektora słonecznego wizyta w Centrum Technologii Odnawialnych w Wielkiej Brytanii

8 Od koncepcji do narzędzi internetowych Aby właściwie określić poziom redukcji emisji CO2 w każdym energosąsiedztwie, wprowadzono kalkulator online. Bazując na sprawdzonej metodzie obliczeń, powstała rozszerzona wersja opracowana przez BBL, wykorzystywana w projekcie EnergoSąsiedztwa.

9 Wykres oszczędności energii wygenerowany na portalu projektu EnergoSąsziedztwa2 Metoda obliczenia Przy obliczeniach wzięto pod uwagę trzy czynniki: podział zużycia energii ze względu na jej zastosowanie w gospodarstwie domowym, temperatura panująca na zewnątrz oraz udział energii pochodzącej z odnawialnych źródeł w okresie bazowym. Każdy uczestnik został poproszony o informacje na temat: jak gotują (czy używają prądu czy gazu etc.); czym ogrzewają swoje domy (olejem, gazem, prądem, drewnem,...) oraz jak podgrzewają wodę. Oprogramowanie komputerowe oblicza procent w jakim gaz i prąd są stosowane, z wykorzystaniem danych historycznych i statystyk. Dla każdego zastosowania, wykonuje się korekty o temperaturę zewnętrzną. Jako, że każdy pomiar jest wprowadzany do kalkulatora online, uzyskuje się jasny obraz tego, czy konkretne gospodarstwo domowe wykorzystuje więcej czy mniej energii niż w poprzednim okresie porównawczym. Stworzenie strony Pierwszym krokiem było zgromadzenie danych dotyczących zużycia energii z każdego kraju partnerskiego. Następnie powyższe dane zostały zaimportowane do nowo zaprojektowanej, wielojęzycznej strony internetowej. We współpracy z administratorem strony, partnerami, konsorcjami, strona internetowa została przetłumaczona i zaadaptowana do wymagań każdego kraju partnerskiego.

10 Strona internetowa projektu Szkolenia Partnerzy w projekcie uczestniczyli w sesjach szkoleniowych oraz otrzymali informacje jak optymalnie wykorzystywać strony internetowe. Dzięki temu, każda organizacja partnerska mogła szkolić i wspierać liderów i innych uczestników konkursu. Wyniki Kluczowym elementem było wprowadzenie łatwego narzędzia dla uczestników projektu w celu wprowadzania odczytów licznikowych i ich zrozumienie. Konieczne także było zapewnienie łatwego narzędzia, aby organizacje partnerskie mogły realizować zadania i dopasowywać je do swoich potrzeb. Wynikiem tego, jest program do obliczania oszczędności energii, który przekazywał uczestnikom i ich zespołom odpowiednie dane w zakresie oszczędności energii. Do momentu zakończenia projektu, na stronie zarejestrowano gospodarstw domowych, chcących przekonać się, ile energii zużywają i jakie oszczędności osiągają w stosunku do poprzedniego roku.

11 Kuchenne wyzwanie lokalne i ekologiczne produkty warsztaty z Laurence Salomon, Annecy, Francja

12 Wyzwanie transportowe, warsztaty nad jeziorem Annecy, Francja pomocna dłoń

13 Kalkulator online służył uczestnikom konkursu do wizualizacji ilości wykorzystanej energii oraz osiąganych oszczędności. Każdy potrzebuje pomocnej dłoni i porady jak można oszczędzać energię. Kompletny zestaw materiałów pomógł uczestnikom nauczyć się, jak racjonalnie korzystać z energii: + + podręcznik EnergoSąsiędztwa przewodnik wraz z instrukcjami jak używać kalkulatora oszczędzania energii na stronie internetowej; + + lista kontrolna Zrób to sam pomocna w identyfikowaniu urządzeń zużywających energię; + + karta rejestrowa odczytów dla wszelkich odczytów licznikowych dokonanych podczas konkursu; + + ważne wskazówki - co 2 tygodnie wysyłane były wskazówki dotyczące pomysłów jak oszczędzać energię w domu, skupiając się na tematach takich jak: energooszczędne Boże Narodzenie lub dzieci oszczędzają energię oraz koncentrując się na poszczególnych pomieszczeniach w domu np. oszczędzanie energii w kuchni. Samodzielna analiza zużycia energii w domu Czy jesteś specjalistą czy nowicjuszem w zakresie energooszczędności? Odpowiadając na kilka pytań sprawdzisz profil energetyczny swojego domu. Energosąsiedztwo Rejestr stanu liczników energii Korzystaj z tej karty i zapisuj w niej odczyty stanu swoich liczników gazu, energii elektrycznej i oleju. Nie zapomnij regularnie przekazywać tych danych swojemu Liderowi. adres Imię i nazwisko Liczba domowników Czynniki wpływające na zmianę zużycia energii Prosimy o podanie wszelkich czynników, które zaistniały w ostatnim roku, a które mogą mieć wpływ na ilość zużywanej przez Ciebie energii: Czy masz w swoim domu jakieś rozwiązania wykorzystujące energię odnawialną? Tak Nie Jeżeli tak, co to jest? Adres Miejscowość Adres Telefon EnergoSąsiedztwo Przykładem może być: przeprowadzka w poprzednim roku, więcej lub mniej osób zamieszkujących nieruchomość, nowe urządzenia, rozbudowa przestrzeni mieszkalnej, nowy kocioł, ocieplenie dachu lub ścian czy montaż okien z szybami zespolonymi. Kiedy zostało zainstalowane? Ogrzewanie, ciepła woda i gotowanie zapisuj odczyty stanu liczników o tej samej porze Co tydzień między 1 grudnia 2011 a 31 Marca 2012 Wpisz źródło energii wykorzystywane do ogrzewania, ciepłej wody i gotowania, tj. gaz ziemny, energia elektryczna, drewno, olej, butan, propan Energosąsiedztwa Przewodnik dla gospodarstw domowych Przekonaj się jak daleko zajdziesz w oszczędzaniu energii walcząc o wygraną Ogrzewanie Ciepła woda Gotowanie Energosąsiedztwa Koszty ogrzewania domu i przygotowania ciepłej wody użytkowej stanowią średnio 60% kosztów energii w przeciętnym gospodarstwie domowym. Dlatego ważne jest, aby zrozumieć, w jaki sposób można kontrolować pracę systemu grzewczego tak, aby działał prawidłowo. Jeśli teraz poświęcisz trochę czasu w usprawnienie tego systemu, pozwoli Ci to zaoszczędzić pieniądze przez długie lata. Najważniejsze porady 1 Przejmij kontrolę nad swoim ogrzewaniem Energosąsiedztwa Zbliżamy się do końca konkursu EnergoSąsiedztwa, nie oznacza to jednak, że należy skończyć z oszczędzaniem energii. Jak długo ceny energii i wymagania środowiska związane ze zmianami klimatu będą rosły, tak długo powinniśmy kontynuować i rozpowszechniać nasze działania w dziedzinie oszczędzania energii. Najważniejsze porady Kolejne k r o k i 8

14 Pozytywny duch grupy SocioWattKillers podczas uroczystej gali w Brukseli co to jest energosąsiedztwo W sezonach zimowych 2011/12 i 2012/13, projekt EnergoSąsiędztwa2 obejmował 830 sąsiedztw, skupiając gospodarstw domowych i osób działających na rzecz oszczędzania energii.

15 Sytuacja ekonomiczna w Europie skłoniła wielu uczestników projektu do bardziej oszczędnego życia. Mniej zużytej energii, to niższe rachunki i większa świadomość ekologiczna. Udział w konkursie EnergoSąsiedztwa2 oznaczał, że uczestnicy musieli monitorować zużycie energii oraz zapisywać odczyty licznikowe w regularnych odstępach czasu. Te proste czynności wystarczyły, aby nauczyć się, czym jest jednostka energii oraz przekonać się, ile energii zużywają i jak to się przekłada na poszczególne urządzenia elektryczne, działające w domu. W wyniku tych działań, uczestnicy zyskali wiedzę i umiejętności z zakresu efektywności energetycznej. Wielke znaczenie monitorowania energii zostało udowodnione przez uczestnika projektu z Wielkiej Brytanii, który odkrył, że zużycie energii w jego gospodarstwie wzrosło o 60% w stosunku do poprzedniego Uroczysty finał ze zwycięską węgierską grupa z Győr na wystawie RENEXPO w Budapeszcie, Wegry roku. Nie zdawał sobie z tego sprawy, dopóki zakład energetyczny nie przesłał rachunku. Koordynator jego energosąsiedztwa stwierdził, że 60% wzrost jest niezwykle wysoki i wskazywał, że coś jest nie tak! Nasz bohater najpierw sprawdził dane z liczników, a potem każde pomieszczenie. Wówczas zauważył, że pusty od dwóch miesięcy pokój jest cały czas ogrzewany grzejnikiem elektrycznym, który zapomniano wyłączyć. Element współpracy zespołowej w konkursie jest bardzo potrzebny i doceniany przez uczestników zabawy oraz podkreślany w rozmowach z przyjaciółmi, sąsiadami lub współpracownikami. Bycie częścią zespołu naprawdę pomaga ludziom zaangażować się mocniej i wprowadzać praktyki oszczędzające energię nikt nie chce zawieść swojej grupy! We Francji, zwycięski zespół stanowiła grupa pracowników społecznych, którzy chcieli nie tylko obniżyć zużycie energii w swoich gospodarstwach, ale także pomagać i doradzać rodzinom, mającym kłopoty finansowe. Podczas realizacji konkursu rozpowszechniono wiele informacji, zachęcając do udziału w kolejnych edycjach. Zespół szwedzki, Snåljåparna, to także pracownicy społeczni z gminy Borgholm. Zostali zmotywowani perspektywą wygrania weekendu w Brukseli możliwością zrobienia zakupów i wspólnego spędzenia wolnego czasu! Również lider zespołu z Litwy wybierając członków grupy, szukał sąsiadów z dużych gospodarstw domowych, o dużym zużyciu energii biorąc udział w konkursie mógł uzyskać znaczące oszczędności, co dawało dużą szansę na wygraną.

16 Konkurs EnergoSąsiedztwa jest zmianą zachowań w celu oszczędzania energii w domu. Nie istnieją magiczne rozwiązania, ważne jest to, co powinniśmy robić! Nie zostawiać sprzętów domowych w trybie standby Gotować w czajniku tylko potrzebną ilość wody Ogrzewać dom tylko wtedy, gdy ktoś w nim przebywa Ograniczyć korzystanie z suszarek bębnowych Wyłączać światło, kiedy z niego nie korzystamy i wymienić żarówki na energooszczędne

17 Zwycięzcy

18 Zestawienie końcowych rezultatów z dwóch lat konkursu przeprowadzonego w ramach projektu EnergoSąsiedztwa2 Adamiela2 Łotwa 7ο ΓΕΛ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Grecja Augusta Bułgaria

19 Większość zwycięskich krajowych zespołów uczestniczyło w drugiej edycji projektu. Wyjątkiem są Belgia, Francja i Szwecja, które brały udział w rundzie pierwszej. Kraj Pozycja w rankingu Nazwa zwycięskiego sąsiedztwa % oszczędności kwh Redukcja emisji CO2 (tony) Grecja 1 7ο ΓΕΛ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ (1) 64,79% ,99 26,78 Łotwa 2 Ādamiela2 51,43% ,00 1,08 Bułgaria 3 AUGUSTA 47,98% 9 759,00 7,42 Hiszpania 4 TRULLASETS 46,83% 8 783,99 1,84 Rumunia 5 Grupul Teodorescu 37,14% ,00 9,63 Irlandia 6 Emly Tidy Towns 36,51% 7 801,10 4,10 Belgia 7 De Ijsberen 34,74% ,38 30,53 Niemcy 8 Grill 13 34,40% 2 420,78 1,36 Włochy 9 Gli Etruschi 33,94% ,00 8,60 Francja 10 Sociowattkillers 28,87% ,89 3,20 Austria 11 Wohngemeinschaft Parkring 25,66% 9 245,31 3,86 Słowenia 12 SPL 24,62% ,00 2,22 Węgry 13 Győr és környéke 22,82% ,58 10,77 Wielka Brytania 14 Abbey 19,93% ,20 4,86 Polska 15 Monster Eco Power 18,49% 55 77,82 1,90 Szwecja 16 Snåljåparna 15,46% 7 720,00 0,15

20 To była świetna rywalizacja pomiędzy uczestnikami oraz ich krajami! Krajowe oszczędności energii wahały się od 3 do 27% (wykres poniżej). runda 1 - całkowita oszczędność energii w poszczególnych krajach w % 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Hiszpania Irlandia Słowenia Francja Austria Bułgaria Belgia całkowita oszczędność energii w % Węgry Łotwa Rumunia Wielka Brytania Włochy Polska Niemcy Szwecja Grecja runda 2 - całkowita oszczędność energii w poszczególnych krajach w % 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Hiszpania Bułgaria Łotwa Irlandia Francja Włochy Rumunia Grecja całkowita oszczędność energii w % Austria Belgia Słowenia Niemcy Szwecja Wielka Brytania Węgry Polska Zwycięzcy rundy 1 osiągnęli oszczędności rzędu od 15% do 47% podczas gdy w drugiej rundzie wyniki oszczędzania energii wahały się między 9% a 60%!

21 Małymi krokami do celu Dlaczego zmiana Projekt EnergoSąsiedztwa2 oznacza zmianę postępowania poprzez małe zmiany w codziennym życiu. Jesteśmy tacy sami, często wiemy co powinniśmy robić, ale tego nie robimy. Mówimy tak, ja zawsze wyłączam światło, ale w rzeczywistości nie zawsze tak jest. Projekt EneroSąsiedztwa2 pokazał jak wykorzystać posiadaną wiedzę w praktyce. Przez cztery miesiące, nasi uczestnicy monitorowali zużycie energii otrzymując duże wsparcie ze strony liderów i krajowych koordynatorów projektu. Kalkulator online pokazywał jak zmieniał się poziom zużycia energii, co było równie ważne jak sama zmiana codziennych zachowań. To, czy uczestnicy projektu nauczyli się czegoś nowego i zmienili swoje zachowanie, zostało ocenione na podstawie badania ankietowego przeprowadzonego w czasie dwóch lat, w których projekt był realizowany.

22 Typ zachowań jaki podlegał ocenie: + + wyłączanie światła przy wyjściu z pokoju; + + używanie pralki lub zmywarki tylko, gdy jest w pełni zapełniona; + + wywieszanie ubrań do wyschnięcia zamiast korzystania z suszarek; + + całkowite wyłączanie telewizora, niepozostawianie go w trybie standby; + + wyłączanie z gniazdka ładowarki do telefonów; + + gotowanie tylko niezbędnej ilości wody, a nie pełnego czajnika; + + ograniczenie zużycia energii na ogrzewanie w niektórych pomieszczeniach. Dla większości uczestników, wyłączanie trybu standby było znanym sposobem oszczędzania energii, podobnie jak obniżenie temperatury w niektórych pomieszczeniach. Gotowanie w czajniku tylko potrzebnej ilości wody było również szeroko znane. Również upewnienie się przed uruchomieniem, czy pralka lub zmywarka są zapełnione. Wyniki pokazały, że porady w zakresie oszczędzania energii pomagają i powinny być wykorzystywane jako element przyszłych kampanii na rzecz oszczędzania energii. wpływ informacji na zmianę zachowań 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Austria informacja Francja Grecja Włochy poziom oszczędności energii Rumunia Wielka Brytania Łotwa Niemcy Węgry Irlandia Szwecja Grecja zwyciężyła w konkursie. Na powyższym wykresie można zauważyć jaki wpływ na poziom osiągniętych oszczędności miały przekazane uczestnikom wskazówki i porady. Wyniki przeprowadzonych w projekcie ankiet wskazują, że system zachęt oraz przekazywanie informacji i wskazówek to elementy, o których należy zawsze pamiętać podczas realizacji takich projektów jak ten. Dyplom dla zwycięskiej drużyny wręczony podczas uroczystej gali w Brukseli

23 Rowery elektryczne jako nowa usługa transportowa Leoben, Austria Myślimy w różny sposób Cały czas dokonujemy wyborów: samochód czy autobus, kąpiel czy prysznic, mięso czy warzywa, nowa koszula czy kupiona w sklepie z odzieżą używaną. Każdy mały, pojedynczy wybór ma wpływ na kończące się zasoby naszej planety. Jakiegokolwiek wyboru dokonujemy, mamy wpływ na to, jaki pozostawimy ślad węglowy. Projekt EnergoSąsiedztwa2 zainicjował zmiany w zakresie myślenia, wykraczając poza oszczędzanie w gospodarstwach domowych, ale również biorąc pod uwagę troskę o naszą planetę.

24 Podczas każdego okresu monitorowania, uczestnicy otrzymali 4 zadania, które miały pomóc zrozumieć, jak życie codzienne wpływa na klimat. Skupiając się na poszczególnych dziedzinach życia, uczestnicy otrzymali informacje i wsparcie ekspertów, pomagających im zrozumieć nie tylko to, że dany wybór niesie za sobą skutki, ale także to, że nawet małe wybory mają wpływ na środowisko. Te zadania to: + + Energooszczędne Boże Narodzenie zmniejszenie zużycia światła, papieru, ilości odpadów. Racjonalne myślenie o zakupach; + + Czy muszę korzystać z samochodu? Czy mogę go zamienić na rower albo iść pieszo? + Przyjazna dla klimatu choinka Pauli Erkenger, Austria + Co jeść? Upewnić się, że tygodniowy jadłospis zawiera więcej sezonowych warzyw i zastosowanie złotej zasady nie marnujemy żywności! + + Zakup urządzeń energooszczędnych. Jak znaleźć te najlepsze? Poznanie etykiet energetycznych i korzystanie z nich! + + Czy możesz robić zielone zakupy? Oczywiście! Kupuj, sprzedawaj i wymieniaj się ubraniami i dodatkami w Internecie, sklepach z odzieżą używaną i na wymianach sąsiedzkich. Jak osiągnąć sukces Aby nie zniechęcić konkursowiczów dużą ilością zadań do wykonania, były one wysyłane w odstępach miesięcznych. Uczestnicy mieli wsparcie ze strony ekspertów, udzielających licznych porad i wskazówek. Zarówno zadania i wskazówki jak je zrealizować, były publikowane na stronie internetowej dla tych, którzy nie mieli okazji uczestniczyć w spotkaniach energosąsiedztw. Aby zmotywować do działania i pobudzić kreatywność członków konkursu, przyznawano nagrody za zaangażowanie i innowacyjne rozwiązania. Drugie życie wyzwanie podjęte przez Agnieszkę Gomółkę

25 Jak obliczyć swój ślad węglowy Na krajowych stronach internetowych projektu znajdował się link do kalkulatora obliczającego ślad węglowy. Takie urządzenie pomogło gospodarstwom domowym poznać ich własny węglowy ślad i dostarczyło im pomysłów na jego zmniejszenie. Inspirowanie Przyjazne dla klimatu drzewko innych świąteczne wykonane z puszek Prowadzenie blogów przez uczestników projektu było inspirujące dla innych i przekonywało do zmiany stylu życia. Opisano w nich, między innymi, korzyści płynące ze zmiany żarówek na energooszczędne oraz z korzystania z publicznego transportu, wpływ zastosowania perlatorów na oszczędność wody, a także fakt, że uczestnictwo w projekcie było okazją do zawarcia nowych znajomości i wspólnej zabawy. Uczestnik ze Szwecji testuje nowe wegetariańskie menu w ramach wyzwania Bezmięsne poniedziałki

26 Teodorescu Rareș Ștefan najmłodszy uczestnik rumuńskiej, zwycięskiej grupy dzieli się doświadczeniami z konkursu Własnymi słowami Antonina Energomaniacy z Polski 1 runda Szczerze się przyznam, że dopiero podczas konkursu przyjrzałam się możliwościom oszczędzania wody w naszym domu. Wcześniej moja wiedza i działania wodooszczędne ograniczały się do zmiany wanny na prysznic podczas remontu łazienki, pilnowania, żeby podczas mycia zębów kran był zakręcony, a zmywarka całkowicie wypełniona. Podczas konkursu dowiedziałam się o olbrzymich oszczędnościach jakie można osiągnąć zamieniając powszechnie dostępne w naszych bateriach siteczka na perlatory wodooszczędne. Koszt takich końcówek jest niski w stosunku do możliwych efektów. Zrobiłam krótkie doświadczanie. Sprawdziłam, że z kranu, który miałam zainstalowany przy umywalce w łazience wypływa strumień prawie 10 l/min. Podczas gdy obecne na rynku perlatory mogą ograniczyć ten przepływ do niecałych 2 l/min. Zastosowałam taki perlator w mojej łazience i jestem po prostu zachwycona. A do tego nie denerwuję się już tak bardzo na dzieci, jeżeli chcą chwilę dłużej myć ręce. Oszczędzanie energii z całą rodziną Uczestnik z Niemiec, 1 runda Na początku konkursu myślałem, że 9% oszczędności energii będzie można osiągnąć bardzo łatwo niemal bez wysiłku. Ale po wpisaniu na stronie internetowej pierwszych odczytów z liczników i sprawdzeniu naszego zużycia energii, zdałem sobie sprawę, że jako jedyny uczestnik konkursu w mojej rodzinie i z możliwościami tylko takimi jak gaszenie światła, wyłączanie stanu czuwania, itd. nie mam szans na osiągnięcie celu 9% zaoszczędzonej energii.

27 Stało się jasne musiałem zaangażować całą rodzinę w oszczędzanie energii, a także przekonać ich do zmiany przyzwyczajeń. Jeśli chodzi o oszczędzanie energii, cała rodzina musi w tym uczestniczyć! To nie było wcale łatwe ale spróbowaliśmy. Lutgart, Zomergem, Belgia, 1 runda Myślę, że konkurs EnergoSąsiedztwa jest bardzo ciekawy, to świetna okazja by nauczyć się czegoś nowego i uzyskać praktyczne porady w działaniu. Każda nowa metoda oszczędzania energii jest mile widziana. Miło jest pracować w grupie, bo nie jesteś sam i budujesz lepsze kontakty towarzyskie z sąsiadami. Poprzez współpracę mobilizujecie się do lepszego działania i uczycie się więcej od siebie nawzajem. Dzięki poradom od współuczestników, oszczędziłem energię i otrzymałem niższy rachunek od mojego dostawcy energii. John Powell, Crossgates Wasters team, Wielka Brytania, 1 runda Moje pierwsze myśli o konkursie EnergoSąsiedztwa były takie: czy oszczędzasz energię czy nie i tak będziesz potępiony jako osoba marnująca energię. Chociaż nigdy nie byliśmy rozrzutni w zużyciu energii, udział w konkursie nauczył nas, i to nie tylko tych płacących rachunki :), aby nie zostawiali włączonych urządzeń elektrycznych i zastanawiali się Czy naprawdę muszą z nich korzystać?. Stosujemy proste metody oszczędzania, takie jak gotowanie tylko takiej ilości wody w czajniku, jaka jest nam potrzebna, czy wyłączanie piekarnika zanim jedzenie się całkowicie upiecze. Obserwowanie jak inni członkowie grupy przystosowują się do idei oszczędzania energii, było niezwykłą przygodą. Pamiętaj, nie musisz głodować przy migoczącej świecy, owijać się kocem i trząść się z zimna jak pingwin na Antarktydzie, chodzi o to żebyś myślał co robisz. Zastanów się po co zapalasz światło w kolejnym pokoju albo włączasz telewizor w pomieszczeniu, w którym nikogo nie ma wyłącz go. Dlaczego dobrze jest działać w grupie? Romonya, Węgry, 1 runda Na samym początku wcale nie chodziło o rywalizację, ale o zaoszczędzenie pieniędzy. Byłem przekonany, że mamy co najmniej tuzin rzeczy, które moglibyśmy zmienić by oszczędzić energię. Niestety mieliśmy dużo złych nawyków, które wyrobiliśmy w sobie przez wiele lat, nie mając pojęcia jak bardzo nasze życie było energochłonne. Myślałem tylko o zmianie w moim własnym domu, ale sytuacja w krótkim czasie przybrała zupełnie inny obrót. Nie jestem bardzo towarzyską osobą, ale czuję, że ten aspekt EnergoSąsiedztwa ma dużo zalet i nie chcę być pominięty. Czytanie materiałów edukacyjnych i zbieranie własnych pomysłów na oszczędzanie energii to za mało, należy współpracować z grupą. Aby cokolwiek osiągnąć, musieliśmy połączyć siły. Byłem sceptyczny co do zmniejszenia zużycia energii, nie wierzyłem, że jako pojedyncza osoba mogę coś zdziałać, ale kiedy zagłębiłem się bardziej w tę tematykę i zobaczyłem entuzjazm pozostałych członków naszej grupy, nie czułem się już bez znaczenia. Co więcej, poznałem naprawdę ciekawych ludzi, z którymi mogę porozmawiać nie tylko o energii, o innych rzeczach także. Organizujemy wspólne projekty i to jest najważniejsze. Jak standby zmienił moje nawyki przy oglądaniu tv Hunting, Austria, 1 runda, Łącząc zmianę zachowania (koniec z marnotrawieniem energii) i wprowadzając kilka drobnych zmian technicznych (nowe garnki do gotowania, lepsze oświetlenie, listwy zasilające z przełącznikiem, itp.), udało mi się znacząco zmniejszyć zużycie energii. Zacząłem od ograniczenia zużycia energii na oświetlenie. Pierwszym krokiem była przygoda z energooszczędnymi żarówkami i diodami LED. Dzięki niej mogę się zmierzyć w dyskusji ze sceptykami tej nowej technologii. To bardzo ułatwia dyskusję.

28 Bożonarodzeniowe wyzwanie Marko Odič, Energosąsiedztwo Števci, Slowenia, 1st runda Pierwsze wyzwanie zostało wyznaczone na miesiąc grudzień, czyli najbardziej energochłonny miesiąc w całym roku! Ograniczyć zużycie energii w takim miesiącu to prawdziwe wyzwanie. Pozwólcie, że opowiem jak zostałem zwycięzcą tego 1. Wyzwania! Postanowiłem przede wszystkim przeanalizować zużycie energii w moim domu, np. ile zużywam na ogrzewanie, czy do gotowania, ale oczywiście przy założeniu zachowania zasad higieny, czyli regularnie myjąc naczynia i robiąc pranie. Obserwacje te pomogły mi poznać profil zużycia energii mojej rodziny. Dzięki temu zdałem sobie sprawę, które z prac domowych mają istotny wpływ na zużycie energii. Nigdy nie wiesz czego się dowiesz Miller, Hewlett Packard Energy Neighbourhood, Wielka Brytania, 2 runda Dołączyłem do EnergoSąsiedztw w pracy. Nie ze względu na to, żeby chronić naszą planetę, a żeby zaoszczędzić pieniądze. Koszty energii elektrycznej ciągle rosną, a pensja niestety nie. Pożyczyłem miernik zużycia energii i zrobiłem rundkę po domu. Wyłączałem i włączałem urządzenia, aby sprawdzić jaka jest różnica. Zauważyłem, że zużycie energii znacznie wzrasta, a potem maleje w regularny sposób. Chwilę mi to zajęło, zanim dowiedziałem się dlaczego tak się dzieje. Myślałem, że mam wszystko pod kontrolą. Co tydzień wprowadzałem nowe dane, ale nie widziałem żadnych oszczędności. Zużycie energii elektrycznej niezmiennie było wysokie. Karen (Lider naszego energosąsiedztwa) powiedziała, że zużycie energii w domu, w którym mieszkają zaledwie dwie osoby, jest zawyżone. Przeszedłem jeszcze raz po domu, aby sprawdzić, które urządzenia są włączone i nie znalazłem nic nieoczekiwanego. Moja córka studiuje w innym mieście, więc jej pokój na poddaszu od Świąt stoi pusty. Zazwyczaj, nie wchodziłem na górę, ale tym razem, musiałem zanieść tam jej rzeczy. Kiedy tam byłem, uświadomiłem sobie, że kaloryfery ciągle są włączone. Tak było od grudnia! Teraz, kaloryfery w nieużywanych pomieszczeniach są wyłączone i oczekuję obniżenia zużycia energii oraz niższych rachunków. Vicente Maravilla Moreno, lider grupy Menys és més (Algemesí), HIszpania, 2 runda W sumie nasza grupa liczyła 10 gospodarstw domowych. Każde z nas jest inne, dlatego razem stworzyliśmy niezawodny zespół. Wspólnie, z wysoką dawką ironii i humoru, podjęliśmy wyzwanie oszczędzania energii. Stworzyliśmy grupę, z którą nie tylko dzielimy się doświadczeniami, zmartwieniami, obawami, ale również razem się bawimy. W niektóre piątki, organizujemy spotkania w lokalnym pubie, gdzie mamy okazję wypić kilka piw i podzielić się anegdotami związanymi z Konkursem. Podsumowując, pod pretekstem oszczędzania energii i troski o środowisko, zebraliśmy grupę, w której niektórzy członkowie nawet się nie znali. Teraz dbamy razem o wspólny interes. Protokół przydatny dla oszczędzających energię! Vassiliki Dourali, Friends for Saving, Grecja, 2 runda Jako członkowie energosąsiedztwa z Grecji, FRIENDS FOR SAVING, sporządziliśmy prosty, ale przydatny regulamin! Nie jest łatwo przygotować zbiór prostych reguł, jako regulamin, ale trzymanie się kilku zasad wpływa pozytywnie na zużycie energii i prowadzi do oszczędności. Może to brzmi śmiesznie, ale scharakteryzowaliśmy również chuliganów energii. Określiliśmy w ten sposób znajomych, czy sąsiadów, którzy nie chcieli przyłączyć się do naszej grupy na początku Konkursu i ciągle zużywają ogromne ilości energii w domach. Na pewno nie jest przyjemnie być nazwanym przez kogoś chuliganem, ale mamy nadzieję, że uda nam się zmienić ich nawyki, aby w przyszłości byli bardziej świadomi niepotrzebnego zużycia energii. Nasze motto to: Przestań być energetycznym chuliganem! To proste!.

29 Energooszczędne światełka w Boże Narodzenie Julia Persson, Mammorna, Szwecja, 2 runda W Szwecji głównym elementem świątecznych ozdób są światełka w oknach, na drzewkach w ogrodzie, lampki świecą się cały czas. W tym roku w ramach oszczędności wyłączyliśmy światełka w ciągu dnia i zastosowaliśmy automatyczne wyłączanie w nocy. Jako rodzina z 9-miesięcznym dzieckiem, w naszym domu światło świeci się od samego rana, dlatego też zainwestowaliśmy w energooszczędne oświetlenie. Spotkanie dla uczestników konkursu, Annecy, Francja

30 Vincent Berrutto z EACI podczas Gali w Brukseli Jak sprawić, aby sukces był widoczny?

31 Projekt EnergoSąsiedztwa2 pokazał, że oszczędzanie energii nie jest nudne, nie oznacza obniżenia komfortu życia, ale może być zabawą i nabywaniem nowych umiejętności. Dzięki wielkiemu zaangażowaniu uczestników i osiągniętym przez nich efektom, projekt cieszył się dużą popularnością. Ponad gospodarstw domowych przystąpiło do konkursu i i nauczyło się jak oszczędzać energię. Średnio, gospodarstwa te osiągnęły oszczędności na poziomie 9%. Ponadto powstało 41 krótkich filmów promujących oszczędzanie energii w gospodarstwach domowych, a 800 przeszkolonych liderów może dalej pomagać ludziom zmieniać tryb życia na bardziej energooszczędny. Ponad 700 artykułów prasowych przyczyniło się do większego zainteresowania tematyką energetyczną. Ważne też było wsparcie ze strony władz lokalnych. EnergoSąsiedztwa to projekt, który bardzo dobrze współgra z planami klimatycznymi. Ponadto integruje obywateli, samorządy i lokalne firmy. Nie bez znaczenia jest zainteresowanie władz regionalnych i lokalnych planami klimatycznymi i podjęciem działań prośrodowiskowych. Projekt EnergoSąsiedztwa2 niewątpliwie przyczynił się do redukcji emisji CO2 oraz zmniejszenia zużycia energii. Bardzo ważne jest, że uczestnicy konkursu, którzy zmienili swoje nawyki będą utrzymywać zachowania energooszczędne w przyszłości. Niniejszy projekt stanowi wsparcie dla osiągnięcia celów polityki europejskiej w zakresie efektywności energetycznej. Spotkanie dla zwycięskich zespołów z 16 krajów UE podczas koktajlu po wręczeniu nagród na Gali w Brukseli

32 Lekcje odrobione Nigdy nie jest za późno aby zrobić wszystko co możliwe! tak na początku kampanii EnergoSąsiedztwa powiedział do konkursowiczów ze Szwecji ambasador Pär Holmgren. Słowa te potwierdzili wszyscy członkowie zespołu, wykazując ogromne zaangażowanie. Aspekt społeczny projektu oraz wysiłek liderów zostały zidentyfikowane jako kluczowe warunki sukcesu. Wspólne oszczędzanie, wzajemne motywowanie do działania oraz wsparcie lidera, który zna dobrze wszystkich uczestników, są elementami spajającymi zespół i przyczyniającymi się do sukcesu. Termin sąsiedztwo nie znaczy, że ten konkurs jest tylko dla sąsiadów, ale oznacza grupy znajomych, kolegów z pracy, uczelni itp. Okazuje się, że właśnie takie energosąsiedztwa sprawdzają się lepiej niż grupy stworzone tylko na czas projektu. Ten projekt pokazał, że nawet małe zmiany w zachowaniu mogą przyczyniać się do znacznych oszczędności energii. Aby faktycznie oszczędzać, należy połączyć wiedzę jak oszczędzać z działaniem. Istnieją też inne elementy kluczowe, które muszą ze sobą współgrać: dostarczanie wskazówek i porad; zapewnienie motywacji wykorzystanie aspektu społecznego. Prawidłowe funkcjonowanie narzędzi obliczeniowych oraz ciągłe wsparcie ze strony organizatorów mają też ogromne znaczenie. O powyższe elementy dbali krajowi koordynatorzy, aby projekt zakończyć sukcesem.

33 Zainteresowani? Idea EnergoSąsiedztwa otrzymała nagrodę Europejskiej Komisji za najlepszą inicjatywę w zakresie lokalnych działań na rzecz oszczędzania energii w Od tamtego czasu przeprowadzono dwie rundy konkursu oszczędzania energii. W drugiej wzięło udział aż 16 krajów europejskich. Większa liczba uczestników spowodowała większą konkurencję i zainteresowanie ze strony dostawców energii. Partnerzy zaangażowani w projekt EnergoSąsiedztwa wspierają rozwój tej inicjatywy poprzez budowanie bardziej ścisłej współpracy z gminami i innymi organizacjami lub grupami wspierającymi oszczędzanie energii w gospodarstwach domowych, takich jak organizacje kościelne, kluby sportowe. Komisarz Günther OETTINGER wręcza pomysłodawcom koncepcji EnergoSąsiedztw nagrodę dla najlepszej inicjatywy w zakresie lokalnych działań na rzecz oszczędzania energii w 2010

34 Ten dobrze rozwinięty pomysł na zmobilizowanie gospodarstw domowych obejmuje: + + koncepcję konkursu oszczędzania energii, gdzie gospodarstwa domowe łączą się w zespoły; + + wyraźny podział ról i obowiązków; + + materiały szkoleniowe w tym podręczniki, wskazówki, listy kontrolne; + + narzędzie internetowe do monitorowania zużycia i obliczania oszczędności energii; + + pomysły na ciekawe spotkania; + + interesujące zadania w zakresie działań na rzecz poprawy klimatu. W krajach, w których zrealizowano projekt EnergoSąsiedztwa, wprowadzono nowe działania i konkursy. Np. w Słowenii wprowadzono nowe zajęcia dla szkół. W Polsce trwają dyskusje nad wprowadzeniem konkursu EnergoSąsiedztwa w budynkach pożyteczności publicznej. Więcej informacji pojawi się w ciągu najbliższych miesięcy. Przegrałam ten konkurs z uśmiechem, ponieważ potwierdziło się, że większość gospodarstw domowych może łatwo oszczędzić 10% energii bez zgadzania się na jakiekolwiek Christa Markl-Vieto urzędnik ds. środowiska w Urzędzie Miasta Berlin-Steglitz ograniczenia w życiu codziennym. Poprzez zmianę starych przyzwyczajeń, możemy przyczynić się do ochrony klimatu i zaoszczędzić pieniądze. Mam nadzieję, że dobrym przykładem jest projekt EnergoSąsiedztwa. Jeśli jesteś zainteresowany wdrożeniem kolejnej edycji EnergoSąsiedztw w swoim mieście, lub udziałem w niej, prosimy o kontakt z Twoim krajowym koordynatorem.

35 Austria Belgia Bułgaria Francja Grecja Hiszpania Irlandia Łotwa Niemcy Polska Rumunia Słowenia Szwecja Węgry Wielka Brytania Włochy Grazer ENERGIEAgentur GmbH Kaiserfeldgasse 13/I, 8010 Graz Austria Kontakt: Gerhard Lang tel: Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen vzw (BBL) Tweekerkenstraat Brussel Belgium Kontakt: Bernard Govaert tel: Energy Agency of Plovdiv (EAP) 139 Ruski blvd, office #402, Plovdiv, Bulgaria Kontakt: Liyana Adjarova, tel.: Prioriterre (PRIO) 3 rue René Dumont F Meythet, France Kontakt: Guénaëlle CARTON Tel: Centre for Renewable Energy Sources and Saving (CRES) 19th km Marathonos Avenue Pikermi, GREECE Kontakt: Georgia Veziryianni tel: Agència Energètica de la Ribera (AER) Plaça d Argentina, Algemesí, Spain Kontakt: Plàcid Madramany Sanchis tel.: Tipperary Energy Agency (TEA) Craft Granary, Church Street, Cahir, Co. Tipperary Ireland Kontakt: Vincent Carragher tel: +353 (0) Ekodoma Ltd. Noliktavas iela 3-3 LV1010, Riga, Latvia Kontakt: Liga Ozolina tel.: B.&S.U. Beratungs- und Service-Gesellschaft Umwelt mbh (BSU) Saarbrücker Str. 38 A Berlin, Germany Kontakt: Thekla Heinel tel.: Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. (KAPE) ul. Nowowiejska 21/ Warszawa, Poland Kontakt: tel.: Alba Local Energy Agency (ALEA) Trandafirilor str., no.9, Alba lulia, Romania Kontakt: tel.: Gradbeni inštitut ZRMK Building and Civil Engineering Institute Centre for Indoor Environment, Building Physics and Energy Dimičeva 12, 1000 Ljubljana, Slovenia Kontakt: tel: The Energy Agency for Southeast Sweden (ESS) Framtidsvägen 10A S Växjö, Sweeden Kontakt: tel.: GreenDependent Institute Nonprofit Ltd. (GDI) 2100 Gödöllő, Éva u. 4., Hungary Kontakt: Kristóf Vadovics tel: / Severn Wye Energy Agency (SWEA) Unit 15 Highnam Business Centre Highnam Gloucester, GL2 8DN, United Kingdom Kontakt: Karen Robinson tel.: Ecuba Ltd - Land planning - Energy - Environment Via del Cestello Bologna Italy Kontakt: phone

36

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Joanna Ogrodniczuk Krajowy Punkt Kontaktowy Programu IEE Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Historia: SAVE, ALTENER,

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Europa Konkurs w 2012 r.

Inteligentna Energia Europa Konkurs w 2012 r. Inteligentna Energia Europa Konkurs w 2012 r. Antonina Kaniszewska Krajowy Punkt Kontaktowy Programu IEE Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Budżet na 2012 r. > 67 milionów (+ 5 milionów ) wsparcie

Bardziej szczegółowo

OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50

OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50 OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50 Anna Jaskuła Zastępca Dyrektora www.pnec.org.pl Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités 31-016

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Renata Stępień Krajowy Punkt Kontaktowy Programu IEE Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Historia: SAVE, ALTENER, IEE

Bardziej szczegółowo

Kampania edukacyjna "Każdy stopień ma znaczenie" - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu

Kampania edukacyjna Każdy stopień ma znaczenie - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu Kampania edukacyjna "Każdy stopień ma znaczenie" - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu W ramach kampanii edukacyjnej "Każdy stopień ma znaczenie" przeprowadzonej przez SMG/KRC

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii

Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii dla Ministerstwa Środowiska 1975 Problemy zagrożenia i ochrony środowiska naturalnego w opinii publicznej Pozytywne oceny środowiska naturalnego

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

METODOLOGIA 50/50 - ROLA SZKOŁY, ZADANIA NAUCZYCIELI

METODOLOGIA 50/50 - ROLA SZKOŁY, ZADANIA NAUCZYCIELI METODOLOGIA 50/50 - ROLA SZKOŁY, ZADANIA NAUCZYCIELI Patrycja Płonka Kierownik Projektów www.pnec.org.pl Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités 31-016 Kraków, ul. Sławkowska 17 tel./faks: +48 12

Bardziej szczegółowo

EKOKreatywne Firmy. nowe kompetencje - czysty zysk. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

EKOKreatywne Firmy. nowe kompetencje - czysty zysk. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego EKOKreatywne Firmy nowe kompetencje - czysty zysk Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Czy projekt jest dla Ciebie? TAK Jeżeli jesteś mikro,

Bardziej szczegółowo

Dopilnuj, aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. Poświęć 2 punkty akcji w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3

Dopilnuj, aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. Poświęć 2 punkty akcji w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3 aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3 Nie należy zostawiać ładowarek w gniazdkach po skończeniu ładowania. Pobierają one prąd nawet wtedy, gdy żaden sprzęt

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Dostęp do praw i sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnością intelektualną Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Pierwsze w Polsce laboratorium energii tworzone przez mieszkańców

Pierwsze w Polsce laboratorium energii tworzone przez mieszkańców gdynia Pierwsze w Polsce laboratorium energii tworzone przez mieszkańców Projekt realizowany przez Grupę ENERGA Dlaczego to ważne? Wyniki projektu ENERGA Living Lab zostaną wykorzystane w innych miastach

Bardziej szczegółowo

Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej.

Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej. Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej. Cel: kształtowanie nawyków racjonalnego korzystania ze źródeł energii, ukazanie wpływu codziennych zachowań

Bardziej szczegółowo

Od łuczywa do żarówki energooszczędnej

Od łuczywa do żarówki energooszczędnej 1 Od łuczywa do żarówki energooszczędnej 1. Przyjrzyj się ilustracjom i uporządkuj w kolejności stosowane przez ludzi źródła światła. Zacznij od najstarszych źródeł. A. lampa gazowa B. lampa LED C. lampa

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

RAPORT ZBIORCZY Z PRZEPROWADZONYCH BADAŃ NA TEMAT EKOLOGICZNEGO ŻYCIA

RAPORT ZBIORCZY Z PRZEPROWADZONYCH BADAŃ NA TEMAT EKOLOGICZNEGO ŻYCIA RAPORT ZBIORCZY Z PRZEPROWADZONYCH BADAŃ NA TEMAT EKOLOGICZNEGO ŻYCIA 1 Badania ankietowe zostały przeprowadzone w Punktach Przedszkolnych w województwie lubuskim w ramach projektu Hurra Idę do przedszkola

Bardziej szczegółowo

DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH.

DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH. Projekt STEER (2006 2008) SZKOLENIA METODĄ e-learning (e-szkolenia) DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH. PARTNERZY PROJEKTU:

Bardziej szczegółowo

Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię.

Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię. ZAŁĄCZNIKI Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię. Załącznik 1 Elektryczny detektyw Waszym zadaniem jest zbadanie zużycia prądu przez różne urządzenia, które są w

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie energii w domu. Oceń codzienne nawyki swoje i swojej rodziny, dodaj 1 punkt za kaŝdą poradę, do której się stosujecie!

Oszczędzanie energii w domu. Oceń codzienne nawyki swoje i swojej rodziny, dodaj 1 punkt za kaŝdą poradę, do której się stosujecie! Oszczędzanie energii w domu Oceń codzienne nawyki swoje i swojej rodziny, dodaj 1 punkt za kaŝdą poradę, do której się stosujecie! Porada 1. Ogrzewanie: poprzez uŝywanie specjalnej izolacji cieplnej moŝemy

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety

Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety Jakie mogą być skutki zbyt dużego zużycia energii? Zużycie energii jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na zmianę klimatyczną.

Bardziej szczegółowo

Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO

Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO Gminazjum 67 maj 2014 Ogarniamy prąd, żeby nie ogarnęła nas ciemność TŁO 1. Jakie możliwości daje nam 3Rewolucja Przemysłowa? 2. Jaka jest rola sieci społecznościowych? 3. Jak to robią inni? 4. Jaki jest

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA Warsztaty edukacyjne dla przedstawicieli MOPS, OPS i rzeczników konsumentów Jacek Górski Północno - Zachodni Oddział Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin,

Bardziej szczegółowo

OZE opłaca się już dzisiaj

OZE opłaca się już dzisiaj OZE opłaca się już dzisiaj Konferencja prasowa, 13 lutego 2014 BOS Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni środowisko. Pomyśl zanim wydrukujesz! Z korzyścią dla Ciebie i świata w którym

Bardziej szczegółowo

Jak identyfikować zużycie energii w domu?

Jak identyfikować zużycie energii w domu? Jak identyfikować zużycie energii w domu? Michał Wawer Katowice, wrzesień 2009 Urządzenia domowe zużywają energię truizm? Być może, ale wielkość tego zużycia może być zmienna w zależności od sposobu korzystania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Udział kobiet i mężczyzn

Udział kobiet i mężczyzn ANALIZA ANKIETY SKIEROWANEJ DO MIESZKAŃCÓW GMINY CHORZÓW ZADANIE: Raport Klimatyczny Działanie: Ankieta ekologiczna wśród mieszkańców Badania ankietowe przeprowadzono w ramach realizacji ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo

ŚWIADOMOŚĆ ENERGETYCZNA POLAKÓW

ŚWIADOMOŚĆ ENERGETYCZNA POLAKÓW RWE Polska ŚWIADOMOŚĆ ENERGETYCZNA POLAKÓW Raport RWE Polska 2013 Niniejszy Raport opracowany został w ramach kampanii Świadoma Energia, prowadzonej od 2007 roku przez RWE Polska, promującej ideę racjonalnego

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny szkoły

Audyt energetyczny szkoły Audyt energetyczny szkoły Audyt energetyczny szkoły pozwala na zbadanie ilości energii elektrycznej zużywanej przez szkołę w ciągu roku oraz ustalenie, gdzie dokładnie marnowana jest ta energia. W ramach

Bardziej szczegółowo

Temat: Powtórzenie wiadomości o ułamkach zwykłych z wykorzystaniem elementów ekologii

Temat: Powtórzenie wiadomości o ułamkach zwykłych z wykorzystaniem elementów ekologii Klasa VI Temat: Powtórzenie wiadomości o ułamkach zwykłych z wykorzystaniem elementów ekologii Cele ogólne: - powtórzenie i utrwalenie wiadomości o ułamkach zwykłych- kształcenie umiejętności rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Nowy sprzęt elektroenergetyczny Wyzwanie 2. - inwestuj w przyszłość

Nowy sprzęt elektroenergetyczny Wyzwanie 2. - inwestuj w przyszłość Nowy sprzęt elektroenergetyczny Wyzwanie 2. - inwestuj w przyszłość Kiedy przychodzi czas na wymianę starego sprzętu elektronicznego, co należy wziąć pod uwagę przy kupowaniu nowego? Porównaj najgorszy*

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o.

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o. Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o. Zawartość Wprowadzenie Zużycie energii Etykiety Kryteria Koszt całkowity Rekomendacje

Bardziej szczegółowo

KIOTO W DOMU Konspekt zajęć dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Prowadzący- Danuta Kopeć

KIOTO W DOMU Konspekt zajęć dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Prowadzący- Danuta Kopeć KIOTO W DOMU Konspekt zajęć dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Prowadzący- Danuta Kopeć Temat zajęć: OSZCZĘDZAMY ENERGIĘ, BY CHRONIĆ KLIMAT Cel zajęć: uświadomienie uczniom, jak wiele energii jest niepotrzebnie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI EKSPORTU / EXPORT DIRECTIONS Belgia / Belgium Białoruś / Byelarussia Bułgaria / Bulgaria Dania / Denmark Estonia / Estonia Francja / France Hiszpania / Spain Holandia / Holland Litwa / Lithuania

Bardziej szczegółowo

Dobrich gmina niezależna energetycznie

Dobrich gmina niezależna energetycznie Dobrich gmina niezależna energetycznie gmina Dobrich (Bułgaria) Wprowadzenie Gmina Dobrich jest jedną z gmin założycielskich Bułgarskiej Miejskiej Sieci Efektywności Energetycznej EcoEnergy i jednym z

Bardziej szczegółowo

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA Projekt: Dwa modele wsparcia zawodowego absolwentów szkół wyższych nr 2013-1-PL1-LEO02-37513 Projekt jest realizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

[Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu.

[Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. [Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu.]

Bardziej szczegółowo

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu Mercedes-Benz MobiloVan Siła napędowa Twojego biznesu Wciąż w drodze. Nawet przez 30 lat Zielone światło dla Citana, Sprintera i Vito: połączenie Mercedes-Benz MobiloVan i regularnych przeglądów w Autoryzowanym

Bardziej szczegółowo

JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ

JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ UNIA EUROPEJSKA I POLSKA WE WSPIERANIU NISKOEMISYJNEJ GOSPODARKI: PLANY DZIAŁAŃ NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII (SEAP) WARSZAWA, 28 MAJA 2014 R. JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ W MIASTACH I GMINACH NOWE NARZĘDZIA

Bardziej szczegółowo

LED - rewolucja w oświetleniu

LED - rewolucja w oświetleniu LED - rewolucja w oświetleniu Dziękujemy za wynalezienie żarówki, Panie Edison. Teraz nasza kolej! Oczywiście jesteśmy wdzięczni Panu Edisonowi za wynalezienie żarówki. Niestety, tradycyjne żarówki już

Bardziej szczegółowo

Lider Rejonu SZLACHETNEJ PACZKI. wolontariat

Lider Rejonu SZLACHETNEJ PACZKI. wolontariat Lider Rejonu SZLACHETNEJ PACZKI wolontariat Organizatorem projektu SZLACHETNA PACZKA jest Misja WIOSNY Pomagamy ludziom, by skutecznie pomagali sobie nawzajem. Wizja WIOSNY Tworzymy i doskonalimy systemy

Bardziej szczegółowo

Świadectwa eneregetyczne budynków

Świadectwa eneregetyczne budynków Świadectwa eneregetyczne budynków Obowiązek posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej nieruchomości (popularnie certyfikatu energetycznego, paszportu energetycznego) wynika z prawa europejskiego.

Bardziej szczegółowo

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT ZAANGAŻOWANIE DLA ŚRODOWISKA Woda jest jednym z najcenniejszych zasobów Ziemi i jednocześnie naszym głównym produktem. Dlatego jesteśmy wysoce świadomi tego, jak ważna jest

Bardziej szczegółowo

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Koszyce (Słowacja) Wprowadzenie W styczniu 2009 roku w Koszycach został utworzony miejski wydział ds. energii.

Bardziej szczegółowo

audyt energetyczny budynku.

audyt energetyczny budynku. Sektor budowlany zużywa 40% całkowitej energii w UE, więc realizacja celów polityki klimatycznej bez radykalnego zmniejszenia zużycia energii w budynkach nie jest możliwe. Około 85% tej energii jest przeznaczana

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

Ochrona środowiska i dbałość o wyniki finansowe

Ochrona środowiska i dbałość o wyniki finansowe 23042012_WORKsmart_ECO_bro_PL WORKsmart -Eco Ochrona środowiska i dbałość o wyniki finansowe www.tomtom.com/business Let s drive business Spis treści 2 Na ile ekologiczna jest Twoja firma? 3 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

II warsztaty projektu Euronet 50/50 max. Oszczędzanie energii w szkole. Kraków, 7 października 2014 r.

II warsztaty projektu Euronet 50/50 max. Oszczędzanie energii w szkole. Kraków, 7 października 2014 r. II warsztaty projektu Euronet 50/50 max Oszczędzanie energii w szkole Kraków, 7 października 2014 r. Szkoła Podstawowej nr 9 im. Mikołaja Kopernika w Dzierżoniowie województwo dolnośląskie Doświadczenie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Urząd Regulacji Energetyki Warszawa, dnia 10 września 2010 r. Zobowiązania

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH dla potrzeb opracowania Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Rudnik współfinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i

Bardziej szczegółowo

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena. Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił?

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena. Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił? Potrzeba Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił? Użytkownicy nie sądzą, że tego potrzebują, czekają aż inni użytkownicy ich do tego przekonają. Użytkownicy nie czują potrzeby,

Bardziej szczegółowo

Seminarium Technologie informacyjno - komunikacyjne na rzecz efektywności energetycznej w budownictwie Warszawa, 26.03.2013 r.

Seminarium Technologie informacyjno - komunikacyjne na rzecz efektywności energetycznej w budownictwie Warszawa, 26.03.2013 r. Zastosowanie inteligentnego sterowania, inteligentnych systemów pomiarowych, technologii bezprzewodowej, chmury obliczeniowej i przyjaznego dla użytkownika sposobu wyświetlania informacji jako sposób na

Bardziej szczegółowo

Praktyczne możliwości ograniczenia zużycia energii w szkołach

Praktyczne możliwości ograniczenia zużycia energii w szkołach Praktyczne możliwości ograniczenia zużycia energii w szkołach Patrycja Płonka Kierownik Projektu Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités ul. Sławkowska 17/30; 31-016 Kraków, telefon/faks: +48 12

Bardziej szczegółowo

Zobowiązanie do działań ekologicznego stylu życia -analiza uzyskanych wyników-

Zobowiązanie do działań ekologicznego stylu życia -analiza uzyskanych wyników- Zobowiązanie do działań ekologicznego stylu życia -analiza uzyskanych wyników- OGÓLNE zestawienie wypowiedzi uczniów: EKOZESPÓŁ NR 1 (4 uczniów): w domu Segreguję odpady Naprawiam sprzęt i odzież zamiast

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Defining best practices in smart metering; the road map in Poland Przykłady dobrych praktyk w inteligentnym opomiarowaniu: mapa drogowa w Polsce.

Defining best practices in smart metering; the road map in Poland Przykłady dobrych praktyk w inteligentnym opomiarowaniu: mapa drogowa w Polsce. Defining best practices in smart metering; the road map in Poland Przykłady dobrych praktyk w inteligentnym opomiarowaniu: mapa drogowa w Polsce. Ryszard Zwierchanowski ManagEnergy Capacity Building Workshop

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

Powiślańska Regionalna Agencja Zarządzania Energią cele i założenia funkcjonowania

Powiślańska Regionalna Agencja Zarządzania Energią cele i założenia funkcjonowania Prezentacja projektu współfinansowanego przez Komisję Europejską pn. Utworzenie Powiślańskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Program UE Inteligentna Energia dla Europy, umowa nr IEE/08/Agencies/431/S12.529246

Bardziej szczegółowo

Etykiety energetyczne Informacje dla sprzedawców

Etykiety energetyczne Informacje dla sprzedawców Etykiety energetyczne Informacje dla sprzedawców Plan prezentacji Co to jest etykieta energetyczna? Dlaczego etykieta energetyczna jest ważna dla sprzedawców? Przegląd etykiet energetycznych W jaki sposób,

Bardziej szczegółowo

Porozumienie Burmistrzów i SEAP jako wzorcowy projekt realizacji polityki Unii Europejskiej i Polski

Porozumienie Burmistrzów i SEAP jako wzorcowy projekt realizacji polityki Unii Europejskiej i Polski Porozumienie Burmistrzów i SEAP jako wzorcowy projekt realizacji polityki Unii Europejskiej i Polski Doskonalenie zarządzania usługami publicznymi i rozwojem w jednostkach samorządu Grupa Wymiany Doświadczeń:

Bardziej szczegółowo

Metodologia projektu EURONET 50/50

Metodologia projektu EURONET 50/50 Metodologia projektu EURONET 50/50 Niniejsze opracowanie przedstawia działania, które należy podjąć przed i w trakcie realizacji projektu 50/50. Jako, że projekt EURONET 50/50 koncentruje się na dzieciach

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII I OSZCZĘDZANIE ENERGII DLA ROLNIKÓW

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII I OSZCZĘDZANIE ENERGII DLA ROLNIKÓW ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII I OSZCZĘDZANIE ENERGII DLA ROLNIKÓW Szanowni Rolnicy! Poszukujemy do współpracy w ramach projektu finansowanego przez Unię Europejską kilkunastu rolników, którzy inwestują i jednocześnie

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 r. COM(2014) 520 final ANNEXES 1 to 3 ZAŁĄCZNIKI do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012 Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? Raport: partner Co merytoryczny: wiemy o możliwości zmiany patroni sprzedawcy medialni energii elektrycznej? grudzień

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Sprawić aby każdy mógł generować korzyści finansowe na rzeczach, za które normalnie trzeba płacić...

Sprawić aby każdy mógł generować korzyści finansowe na rzeczach, za które normalnie trzeba płacić... Witaj, Istnieje pewnie kilka(naście) albo i więcej powodów, dla których teraz czytasz te słowa. Niezależnie więc od tego, dlaczego teraz je czytasz, chcę Ci podziękować za to, że inwestujesz swój czas

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji

Załącznik nr 6. Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Załącznik nr 6 Wzór formularza: Ankieta do wstępnej oceny motywacji pomysłodawców do komercjalizacji Część 3 - Narzędzia służące rekrutacji i ocenie Pomysłodawców oraz pomysłów przeznaczone dla ośrodków

Bardziej szczegółowo

Ankieta dla uczestników warsztatów artystyczno-energetycznych w Sendeniu lipiec 2011roku

Ankieta dla uczestników warsztatów artystyczno-energetycznych w Sendeniu lipiec 2011roku Ankieta dla uczestników warsztatów artystyczno-energetycznych w Sendeniu lipiec 2011roku Po zajęciach nt. Audyt energetyczny szkoły, mojego domu. 1. Uczestnicy w wieku 13 18 lat 2. Dziewcząt 30, Chłopców

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i

Bardziej szczegółowo

Struktura sektora energetycznego w Europie

Struktura sektora energetycznego w Europie Struktura sektora energetycznego w Europie seminarium Energia na jutro 15-16, września 2014 źródło: lion-deer.com 1. Mieszkańcy Europy, 2. Struktura wytwarzania energii w krajach Europy, 3. Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

Realizacja eksperymentu wg instrukcji. Jak możesz oszczędzać energię w kuchni?

Realizacja eksperymentu wg instrukcji. Jak możesz oszczędzać energię w kuchni? Autor: Zygmunt Król Biuro Projektu INTERBLOK: ul. Stradomska 10, 31-058 Kraków, Tel: 12-422-26-08 Fax: 12-421-67-45 Realizacja eksperymentu wg instrukcji. Jak możesz oszczędzać energię w kuchni? 1. Realizowane

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Inclusion Europe. Raport

Inclusion Europe. Raport Dyrektywa Europejska w sprawie Równego Traktowania przy Zatrudnianiu i Wykonywaniu Zawodu Inclusion Europe Raport Inclusion Europe i jego 49 członków z 36 państw walczą ze społecznym wykluczaniem oraz

Bardziej szczegółowo

Wyliczanie osiągniętych oszczędności energii i pieniędzy

Wyliczanie osiągniętych oszczędności energii i pieniędzy Wyliczanie osiągniętych oszczędności energii i pieniędzy Patrycja Płonka Kierownik Projektu ul. Sławkowska 17/30; 31-016 Kraków, telefon/faks: +48 12 429 17 93 e-mail: biuro@pnec.org.pl; patrycja.plonka@pnec.org.pl

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla ciebie. Dobre dla firmy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie Promowanie zrównoważonego życia zawodowego #EUhealthyworkplaces www.healthy-workplaces.eu

Bardziej szczegółowo

Migracje szansą województwa pomorskiego

Migracje szansą województwa pomorskiego Projekt jest realizowany w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki VIII Priorytet Regionalne Kadry Gospodarki Programu, Działanie 8.3 współfinansowany przez Europejski Fundusz Społeczny. 1 Jak utrzymać

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Twórcza Łotwa. Inese Šuļžanoka, Szef Biura Reprezentacyjnego Łotewskiej Agencji Inwestycji i Rozwoju w Polsce

Twórcza Łotwa. Inese Šuļžanoka, Szef Biura Reprezentacyjnego Łotewskiej Agencji Inwestycji i Rozwoju w Polsce Twórcza Łotwa Inese Šuļžanoka, Szef Biura Reprezentacyjnego Łotewskiej Agencji Inwestycji i Rozwoju w Polsce RYGA BAŁTYCKIE METROPOLIE Ryga jest największym miastem w Państwach Bałtyckich: 650,478/1,03

Bardziej szczegółowo

Praktyczne metody oszczędzania energii elektrycznej w gospodarstwach domowych

Praktyczne metody oszczędzania energii elektrycznej w gospodarstwach domowych Projekt Energo Oszczędność wymiana doświadczeń w zakresie rozwiązań systemowych i dobrych praktyk w Polsce i na Ukrainie Praktyczne metody oszczędzania energii elektrycznej w gospodarstwach domowych mgr

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

oszczędzania energii!!! Książeczka do Czas na oszczędzanie energii! Myśl jak pomóc całej planecie, a przy okazji sobie i działaj!

oszczędzania energii!!! Książeczka do Czas na oszczędzanie energii! Myśl jak pomóc całej planecie, a przy okazji sobie i działaj! Książeczka do kolorowania! Czas na oszczędzanie energii! Myśl jak pomóc całej planecie, a przy okazji sobie i działaj! oszczędzania energii!!! MInisterstwo Gospodarki Zużywasz za dużo energii?! Rachunki

Bardziej szczegółowo

Innowacje w firmach czy to się opłaca?

Innowacje w firmach czy to się opłaca? www.pwc.pl Innowacje w firmach czy to się opłaca? Prezentacja wyników raportu Najlepsze praktyki działalności innowacyjnej firm w Polsce Śniadanie prasowe 9 kwietnia 2013 r. Sweden Denmark Finland Norway

Bardziej szczegółowo

Projekt EURONET 50/50 Biuletyn nr 3

Projekt EURONET 50/50 Biuletyn nr 3 PIĄTE SPOTKANIE PARTNERÓW PROJEKTU EURONET 50/50 W dniach 16 i 17 czerwca 2011 r. w siedzibie Agencji ds. Koordynacji Rozwoju Obszaru Jeziora Balaton (LBDCA) w Siófok (Węgry) odbyło się piąte spotkanie

Bardziej szczegółowo

Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu!

Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu! Sukces na Twoich warunkach Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu! "Naszą najgłębszą obawą nie jest to, że jesteśmy zbyt słabi, ale to, że jesteśmy zbyt potężni. To nasz blask nas przeraża, nie ciemność.

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa ErP nowe wymagania dotyczące efektywności energetycznej źródeł ciepła

Dyrektywa ErP nowe wymagania dotyczące efektywności energetycznej źródeł ciepła Dyrektywa ErP nowe wymagania dotyczące efektywności energetycznej źródeł ciepła 2 Dyrektywa ErP Przepisy Unii Europejskiej wprowadziły z dniem 26 września 2015 r. nowe wymagania odnośnie efektywności energetycznej

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Ankieta zużycia wody w DOMU

Ankieta zużycia wody w DOMU Ankieta zużycia wody w DOMU Czy jesteś zainteresowany/a nauczyć się jak oszczędzać wodę i pieniądze w domu? O to ankieta zużycia wody w domu, która pomoże Ci zidentyfikować najprostszą drogę aby przyłączyć

Bardziej szczegółowo