METODYCZNE ASPEKTY UDZIAŁU SIŁ POWIETRZNYCH W WICZENIACH WSPOMAGANYCH KOMPUTEROWO Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMU JOINT THEATER LEVEL SIMULATION

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "METODYCZNE ASPEKTY UDZIAŁU SIŁ POWIETRZNYCH W WICZENIACH WSPOMAGANYCH KOMPUTEROWO Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMU JOINT THEATER LEVEL SIMULATION"

Transkrypt

1 Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (35) nr 2, Marian MICHALEC METODYCZNE ASPEKTY UDZIAŁU SIŁ POWIETRZNYCH W WICZENIACH WSPOMAGANYCH KOMPUTEROWO Z WYKORZYSTANIEM SYSTEMU JOINT THEATER LEVEL SIMULATION Streszczenie. W artykule przedstawiono zarówno ogólne moliwoci interaktywnego systemu symulacyjnego JTLS, jak i szczegółowe w obszarze symulowania działa sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych komputerowo. Zaprezentowano zasadnicze etapy procesu przygotowania, prowadzenia i omówienia wiczenia wspomaganego komputerowo. Na tym tle omówiono wybrane metodyczne aspekty wykorzystania systemu JTLS w symulacji działa sił powietrznych. Słowa kluczowe: symulacja, system symulacyjny JTLS, wiczenia wspomagane komputerowo, siły powietrzne. 1. WPROWADZENIE Powołanie do ycia w 2003 r. Centrum Symulacji i Komputerowych Gier Wojennych (CSiKGW), wyposaenie go w standardowy w NATO, interaktywny system symulacji działa połczonych Joint Theater Level Simulation (JTLS) wprowadziło do praktyki szkoleniowej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej całkowicie now jako. Jest ni moliwo prowadzenia rónorodnych wicze wspomaganych komputerowo bez udziału wojsk. Istot takich wicze jest konstruktywna symulacja w czasie rzeczywistym lub wielokrotnie przyspieszonym funkcjonowania i działalnoci zgodnie z wol wiczcych dowódców przeciwstawnych wirtualnych zgrupowa wojsk odzwierciedlajcych rzeczywiste, niewiczce zgrupowania wojsk, z uwzgldnieniem modelu ich rodowiska działania oraz załoonej sytuacji operacyjnej. Dziki walorom systemu moliwym jest, maksymalnie adekwatne w odniesieniu do rzeczywistego pola walki na tle dynamicznie zmieniajcej si sytuacji operacyjno-strategicznej (kada "akcja" wywołuje reakcj, co generuje now sytuacj), przesymulowanie racjonalnoci decyzji dowódców i zobrazowanie rezultatów działa przeciwstawnych stron. Specjalici CSiKGW, jako pierwsi sporód uytkowników systemu JTLS, opracowali metodyk i przeprowadzili zgodnie z ni wiczenia zarzdzania kryzysowego, a wic wiczenia pozamilitarne. W takich wiczeniach uczestniczyły ju instytucje pastwowe oraz uczelnie wysze. Ponadto, wykorzystujc moliwoci systemu JTLS mona prowadzi badania w rónorodnych obszarach (nie tylko) sztuki wojennej demonstruje to naukowo-badawcze funkcje systemu. Interaktywny system JTLS umoliwia modelowanie działa wszystkich rodzajów sił zbrojnych i wojsk oraz ogniw pozamilitarnych w skali, co wynika z jego nazwy, operacyjnostrategicznej. System JTLS nie jest trenaerem, wic na szczeblu taktycznym działania sił i rodków prowadzone s niejako automatycznie poza wol wiczcych, jednak zgodnie z algorytmem działania na tym szczeblu. Istot symulacji w nim jest zastosowanie ppłk nawig. dr Marian MICHALEC Akademia Obrony Narodowej, Warszawa

2 38 Marian MICHALEC rónorodnych modeli czstkowych, determinujcych zakres funkcjonalnoci oraz adekwatnoci modelu. Proces symulowania walki zbrojnej wolny jest od wszelkich doktrynalnych ogranicze, ograniczeniem jest tylko wyobrania wiczcych dowódców. Std te w JTLS mona prowadzi symulacj działa narodowych, sojuszniczych, koalicyjnych oraz przeciwstawnych sił zbrojnych w rónych konfiguracjach i we wszystkich sferach walki zbrojnej, a ponadto, w miar potrzeb działania pozamilitarne organizacji rzdowych i pozarzdowych, a take asymetryczne nieformalnych formacji zbrojnych itp. Jednoczenie mog by modelowane działania maksymalnie dziesiciu stron konfliktu, a struktura organizacyjna ich sił zbrojnych, uzbrojenia i wyposaenia moe by odzwierciedlona od najwyszego szczebla strategicznego do taktycznego, w sytuacjach szczególnych (np. prowadzenia działa specjalnych, asymetrycznych) i niszego np. grup dywersyjnych, formacji działa nieregularnych itp. Czas trwania procesu symulacji walki zbrojnej w wiczeniu jest czasem rzeczywistym lub bliskim mu, jednak moliwe jest wielokrotne przyspieszenie tego procesu. Rezultaty symulacji maj charakter stochastyczny. System JTLS w powietrznej sferze walki zbrojnej umoliwia symulacj konstruktywn praktycznie całego spektrum zada realizowanych przez siły powietrzne w skali strategicznej, operacyjnej i taktycznej w czasie rzeczywistym lub wielokrotnie przyspieszonym. Konkretyzujc, w powietrznej sferze walki zbrojnej umoliwia on symulacj: 1) funkcjonowania systemu wczesnego wykrywania i naprowadzania; 2) prowadzenia walki informacyjnej (elektronicznej, psychologicznej i sieciocentrycznej); 3) tankowania w powietrzu; 4) osłony przez lotnictwo myliwskie (LM) lotniczych ugrupowa bojowych w powietrzu metod towarzyszenia; 5) zwalczania systemu obrony powietrznej przeciwnika; 6) dyurowania LM na lotnisku i/lub w strefie; 7) zwalczania obiektów naziemnych (nawodnych) o znanym połoeniu jednostek wojskowych/okrtów, wskazanych obiektów w ugrupowaniu jednostek np. konkretnych rodzajów uzbrojenia, a nawet obiektów stacjonarnych ze wskazaniem punktu trafienia; 8) zwalczania obiektów naziemnych (nawodnych) realizowanego metod samodzielnego poszukiwania i zwalczania w nakazanym rejonie; 9) bezporedniego wsparcia wojsk ldowych z dyurowania w strefach krótkotrwałego wyczekiwania i na lotniskach; 10) prowadzenia rozpoznania powietrznego; 11) transportu drog powietrzn wojsk, uzbrojenia i rodków bojowych oraz materiałowych; 12) tworzenia lotniczych ugrupowa bojowych w celu wykonania zmasowanego uderzenia rakietowo - lotniczego; 13) minowania/rozminowania obszarów ldowych i akwenów; 14) zwalczania okrtów podwodnych; 15) przecelowania dyurujcych w powietrzu i na ziemi statków powietrznych realizujcych zadania w ramach zwalczania obiektów naziemnych, powietrznych; 16) funkcjonowania systemu rozpoznania swój obcy ; 17) konkretyzacji zasad uycia uzbrojenia w ramach realizacji misji lotniczych;

3 Metodyczne aspekty udziału sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych ) bojowego poszukiwania i ratownictwa lotniczego; 19) odtwarzania gotowoci bojowej statków powietrznych wraz z napraw uszkodze bojowych; 20) dystrybucji zobrazowania sytuacji w przestrzeni powietrznej; 21) zintegrowanego systemu obrony powietrznej; 22) dystrybucji danych zgodnie z protokołem Link 16; 23) implementacji/generowania rozkazu do działa sił powietrznych. Podkreli naley, e działania szeroko rozumianego lotnictwa wymagaj cigłego prowadzenia ich przez operatora systemu, natomiast działania wojsk rakietowych i radiotechnicznych sił powietrznych w duej mierze realizowane s w reymie automatycznym. Symulacja tych działa moe odbywa si zarówno w interakcji w sferze militarnej, jak i pozamilitarnej zdefiniowanych w wiczeniu stron konfliktu. Struktura organizacyjno-funkcjonalna jednostek lotniczych, ich uzbrojenia i wyposaenia moe by odzwierciedlona od szczebla pojedynczego statku powietrznego do najwyszego strategicznego dowództwa lotniczego. 2. PROCES PRZYGOTOWANIA BAZY DANYCH Proces przygotowania bazy danych do wiczenia (procesu badawczego) jest długotrwały i odbywa si w cisłej współpracy specjalistów Centrum z zespołem autorskim wiczenia. To zespół autorski, kierujc si celami wiczenia, szczegółowo opracowuje scenariusz wiczenia, przedstawiajc ugrupowanie bojowe sił powietrznych wszystkich stron wiczenia, struktur organizacyjno-funkcjonaln poszczególnych jednostek z ich uzbrojeniem i sprztem wojskowym oraz zasobami logistycznymi, ich miejsce i rol w wiczeniu, a take usytuowanie w łacuchu dowodzenia i zaopatrzenia. Rol specjalistów Centrum, w duym uproszczeniu, jest pomoc merytoryczna udzielana zespołowi autorskiemu w zakresie przygotowania scenariusza pod ktem wykorzystania go w systemie JTLS na etapie przygotowania, prowadzenia i posumowania wiczenia, a co najistotniejsze implementacja scenariusza do systemu. Podkreli naley, e w standardowej bazie danych systemu zdefiniowane s ju przez twórców systemu rónorodne rodki walki zbrojnej, w tym: statki powietrzne, ich awionika, sensory, lotnicze rodki raenia oraz sensory rónorodnego przeznaczenia i bazowania stacje radiolokacyjne, sensory optoelektroniczne itp. Kady z tych rodków walki opisany jest kilkudziesicioma parametrami, sporód których cz jest parametrami rzeczywistymi, a cz wirtualnymi systemowymi, niezbdnymi do prowadzenia symulacji. Zatem, proces tworzenia scenariusza wiczenia w systemie JTLS obejmuje: 1) wstpn weryfikacj standardowej bazy danych zaimplementowanej do systemu; 2) kreowanie wzorców jednostek sił powietrznych; 3) utworzenie, na bazie wykreowanych wzorców, konkretnych jednostek sił powietrznych wraz z ich relacjami w łacuchu dowodzenia i zaopatrzenia; 4) zbudowanie zgrupowa sił powietrznych poszczególnych stron wiczenia; 5) weryfikacj powstałej bazy danych scenariusza wiczenia; 6) testy scenariusza. Po pomylnym przeprowadzeniu testów scenariusza nastpuje jego tzw. zamroenie, co jest równoznaczne z jego podanym stopniem przydatnoci do wiczenia. Podkreli naley, e system JTLS moe współpracowa z systemem ICC (NATO-Wide Integrated Command & Control Software For Air Operations pakiet oprogramowania dla Zintegrowanego Systemu Dowodzenia Sił Powietrznych NATO) standardowym

4 40 Marian MICHALEC wyposaeniem stanowisk dowodzenia Sił Powietrznych Rzeczypospolitej Polskiej. Std te, gotowy w JTLS scenariusz wiczenia jest transferowany do systemu ICC, a oba systemy sprzone. Tym sposobem wiczcy dowódcy lotniczy mog na etapie przygotowania i prowadzenia wiczenia wykorzystywa typowe dla siebie narzdzia. Jak ju podkrelano, w systemie JTLS kad jednostk sił powietrznych tworzy si ze swoistych matematycznych modeli czstkowych, znajdujcych si w standardowej bazie danych systemu. Wykorzystujc te modele jako budulec, tworzy si typowe moduły składowe przyszłych wirtualnych jednostek sił powietrznych oraz ich rodowiska działania sfer walki zbrojnej. Utworzona z takich modułów jednostka lotnicza jest wirtualnym modelem rzeczywistej eskadry, bazy lotniczej, dywizjonu rakietowego obrony powietrznej, kompanii radiotechnicznej, odzwierciedlajcym ich specyficzne wyposaenie, uzbrojenie, sprzt wojskowy, systemy dowodzenia, logistycznego zabezpieczenia oraz typowe obiekty jak: drogi startowe, stanowiska dowodzenia, ukrycia schrony, magazyny i itp., rys Rys. 1. Fragmentaryczny opis statku powietrznego w standardowej bazie danych (ródło: standardowa baza danych systemu JTLS)

5 Metodyczne aspekty udziału sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych Rys. 2. Fragmentaryczny wzorzec eskadry lotniczej wraz z uzbrojeniem, sprztem wojskowym i zasobami logistycznymi (ródło: standardowa baza danych systemu JTLS) Rys. 3. Fragmentaryczne zobrazowanie wirtualnych eskadr lotniczych (ródło: standardowa baza danych systemu JTLS) Po zbudowaniu scenariusza wiczenia w systemie JTLS, z pomoc narzdzi systemowych, weryfikuje si wprowadzone dane. Weryfikacja wskazuje popełnione błdy, które nastpnie s usuwane w taki sposób, by scenariusz wiczenia doprowadzi do stanu, w którym mona rozpocz jego testowanie. Testy scenariusza sprowadzaj si do sprawdzenia funkcjonalnoci przyjtych rozwiza, poprawnoci relacji i efektywnoci rónorodnych oddziaływa pomidzy jednostkami, siłami i rodkami. Scenariusz wiczenia, który został pozytywnie zweryfikowany i przetestowany jest przedstawiany kierownictwu i zespołowi autorskiemu wiczenia jako gotowy do wiczenia.

6 42 Marian MICHALEC 3. FUNKCJONOWANIE SIŁ POWIETRZNYCH W WICZENIU DYNAMIKA" DZIAŁA wiczenie wspomagane komputerowo realizowane jest w cigu kilku dni w systemie jedno lub dwuzmianowym. W tym czasie wiczcy zmuszani s przez system do intensywnego wysiłku intelektualnego w stresogennej sytuacji i w warunkach deficytu czasu. W wiczeniu, dowódca lotniczy funkcjonuje na swoim stanowisku dowodzenia, gdzie sprawuje swoje funkcje dowódcze m.in. wypracowujc decyzje o uyciu posiadanych sił i rodków, stawiajc zadania podwładnym oraz prowadzc działania biece. Decyzje dowódcy lotniczego przekazywane s w systemie dowodzenia, analogicznie jak w rzeczywistoci, do wykonawców rzeczywistych (stanowisk dowodzenia) i wirtualnych jednostek sił powietrznych w systemie JTLS. Z tych wzgldów w CSiKGW znajduj si elementy wiczcych dowództw grupy operacyjne i wyszkoleni na potrzeby wiczenia operatorzy sytemu JTLS. Rol grup operacyjnych, z jednej strony jest przekazanie operatorom systemu JTLS zada do wykonania przez wirtualne jednostki, z drugiej za transfer raportów i meldunków wygenerowanych w systemie przez wirtualne jednostki do swoich stanowisk dowodzenia, zgodnie z obowizujcym w Siłach Powietrznych systemem sprawozdawczym. Zadaniem operatorów jest transfer decyzji dowódcy lotniczego na rozkazy systemowe i wprowadzenie ich do systemu rys. 4, pomoc grupie operacyjnej w interpretacji: zobrazowania sytuacji w przestrzeni powietrznej oraz meldunków i raportów generowanych przez wirtualne jednostki podczas przygotowania, realizacji i podsumowania działa. Formatki rozkazów lotniczych maj na ogół standardowy układ, std te wypełnia si je bardzo podobnie i zarazem intuicyjnie. Posiadaj one pola wymagajce bezwzgldnego wypełnienia oraz nieobowizkowe opcjonalne. Wypełniajc wszystkie pola bardzo precyzyjnie stawia si wirtualnym jednostkom zadanie. Pozostawienie pól opcjonalnych niewypełnionymi, powoduje (podobnie jak w rzeczywistoci), e wirtualne jednostki, w oparciu o aktualn wiedz systemow posiadan przez dan stron konfliktu o przeciwniku, własnych moliwociach i warunkach działa doprecyzuj same sposób wykonania zadania i przystpi do jego realizacji, niekoniecznie zgodnie z wol i zamiarem przełoonego, co oczywicie rodzi okrelone konsekwencje. Moliwe jest jednak modyfikowanie poszczególnych parametrów misji lotniczych w trakcie ich trwania oraz generowania informacji o statusie biecym tyche misji i jednostek lotniczych.

7 Metodyczne aspekty udziału sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych Rys. 4. Układ typowe formatki do postawienia zadania do wykonania na uderzenia lotniczego na obiekty naziemne/nawodne (ródło: Opracowanie własne) W systemie JTLS symulacja działa powietrze-powietrze i ziemia-powietrze jest zagregowana do poziomu poszczególnego czstkowego obiektu raenia, z zastosowaniem współczynników prawdopodobiestwa trafienia i zniszczenia dla kadego elementu. Rezultat walki powietrze-powietrze, ziemia-powietrze i powietrze-ziemia, z uyciem lotniczej broni precyzyjnego raenia, ma charakter stochastyczny. Działania powietrze-ziemia, z uyciem lotniczych rodków raenia powierzchniowego, maj charakter deterministyczny. Podczas trwania wiczenia, wiczcy maj dostp do informacji o danych wyjciowych scenariusza tylko odnonie do własnej strony i aktualnych informacji o przebiegu działa, stanie wiczcych wirtualnych jednostek. Narzdziami umoliwiajcymi komunikacj pomidzy wirtualnymi jednostkami a operatorem i wiczcymi s: formatki rozkazów do wygenerowania podanych raportów, przegldarka meldunków, okno meldunku sytuacyjnego oraz przegldarka informacji. Dziki tym narzdziom wiczcy mog pozyskiwa wszelkie informacje o aktualnym stanie jednostek sił powietrznych oraz przebiegu i rezultatach ich działa. Jzykiem komunikacji systemu jest jzyk angielski. Tak uzyskane informacje umoliwiaj operatorom/wiczcym cigłe ledzenie rozwoju sytuacji i reagowanie na zachodzce zmiany. Wszystkie informacje z obiegu dokumentów rozkazodawczych i sprawozdawczych operator otrzymuje w przegldarce meldunków. Po wprowadzeniu do systemu rozkazu bojowego, przekazywany jest on do wirtualnego wykonawcy, który komunikuje operatorowi jego przyjcie i zainicjowanie procesu jego wykonania rys. 5, bd wskazuje merytoryczne przyczyny jego awykonalnoci lub opónienia z podaniem przyczyn, np. zmiany warunków atmosferycznych, braku konkretnych rodków bojowych lub materiałowych. Realizacj zadania operator ledzi na swojej stacji roboczej, rys. 6, za wiczcy dowódca w systemie ICC. W trakcie realizacji zadania jednostka, w razie zaistnienia przeszkód, takich jak przeciwdziałanie nieprzyjaciela powietrznego lub systemu obrony powietrznej, zmiany warunków atmosferycznych itp., melduje o nich operatorowi. Po wykonaniu zadania jednostka składa sprawozdanie z jego realizacji, rys. 7. Podkreli naley, e sprawozdania z realizacji zada składane przez wirtualne jednostki maj swoisty subiektywny charakter nie

8 44 Marian MICHALEC odzwierciedlajcy faktycznych rezultatów. Jest to zamierzony efekt twórców systemu, tak przecie z rónych wzgldów dzieje si i w rzeczywistoci. Takie subiektywne i nieweryfikowalne rezultaty działa lotniczych wymuszaj na dowództwach pogłbion ocen sytuacji i podejmowanie kolejnych, obarczonych ryzykiem decyzji na podstawie tylko prawdopodobnych danych. Rys. 5. Meldunek o rozpoczciu wykonania zadania bojowego (ródło: Opracowanie własne) Rys. 6. Jeden z moliwych wariantów zobrazowania realizacji zadania lotniczego na stacji roboczej operatora (ródło: Opracowanie własne)

9 Metodyczne aspekty udziału sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych Rys. 7. Fragment meldunku po wykonaniu zadania samodzielnego poszukiwania i zwalczania obiektów w nakazanym rejonie (ródło: Opracowanie własne) Ogromna dynamika działania wirtualnych jednostek w wiczeniu wymusza na wiczcych dowódcach błyskawiczn reakcj na rozwój sytuacji i zagroenia z tym zwizane. Std te kady błd, nieadekwatne działania, zaniechanie czy zła ocena sytuacji przez wiczcego dowódc, przynosi wymierne negatywne efekty i moe w ostatecznoci skutkowa utrat kontroli przez kierownictwo wiczenia nad jego przebiegiem i uniemoliwi osignicie zamierzonych rezultatów. W celu uniknicia takiej sytuacji w składzie kierownictwa wiczenia znajduje si komórka monitoringu wiczenia, czuwajca nad prawidłowym przebiegiem wiczenia. Korzystajc z moliwoci tej komórki, kierownik wiczenia moe reagowa na pojawiajce si zagroenia poprzez regulowanie niektórych parametrów jednostek, nakładanie kar taktycznych itp. Ponadto, korzystajc z moliwoci wielokrotnego przyspieszenia symulacji kierownik wiczenia moe zajrze w przyszło i odpowiednio wczeniej pozna rezultaty podjtych decyzji i adekwatnie zareagowa. Tutaj nasuwa si spostrzeenie i zarazem propozycja, e sprzenie systemu JTLS z systemem ICC w codziennej praktyce dowództw lotniczych pozwoliłoby zoptymalizowa proces decyzyjny odnonie uycia posiadanych sił i rodków. 4. ETAP PODSUMOWANIA WICZENIA Podsumowanie wiczenia jest jego ostatnim etapem, składajcym si z omówie wstpnego i kocowego oraz opracowania na ich podstawie sprawozdania zawierajcego zasadnicze wnioski i zalecenia wynikajce z całego procesu przygotowania i przeprowadzenia wiczenia, funkcjonowania wiczcych oraz wskazanie nowatorskich rozwiza (o ile takie

10 46 Marian MICHALEC były) wraz ze sposobem ich wdroenia (rozpowszechnienia) do procesu szkolenia dowództw i wojsk. W wiczeniach wspomaganych komputerowo proces zbioru danych koniecznych do omówienia rozpoczyna si od powołania zespołu analizy, oceny i omówienia wiczenia. Z kolei w CSiKGW funkcjonuje etatowy zespół analiz systemowych dysponujcych narzdziami umoliwiajcymi selekcj, porzdkowanie, gromadzenie i zobrazowanie danych. Te narzdzia s swoist czarn skrzynk umoliwiajc: odtworzenie zdarze w czasie i przestrzeni; analiz stanów systemów walki; monitorowanie stosunku sił; analiz wydanych rozkazów w systemie; monitorowanie działa w systemie; monitorowanie symulowanych zdarze. Te dwa zespoły ju na etapie przygotowania wiczenia ustalaj zasady współpracy, artykułuj wzajemne potrzeby odnonie danych potrzebnych do omówienia. Tych danych w trakcie wiczenia gromadzi si a nadto, albowiem w zalenoci od skali i rozmachu wiczenia w systemie JTLS rejestrowanych jest od kilkudziesiciu tysicy do kilkuset tysicy zdarze o rónym znaczeniu. Podczas trwania wiczenia te dwa zespoły cile współpracuj ze sob, selekcjonujc, gromadzc oraz opracowujc najistotniejsze dane. Z tych opracowanych ju danych, na bieco korzysta kierownictwo wiczenia (jeszcze w jego trakcie), prezentujc pozytywne/negatywne działania wiczcych, czym motywuje ich do efektywniejszych działa, korygujc przebieg wiczenia dla pełniejszego osignicia jego celów. Z zebranych i opracowanych podczas wiczenia danych tworzony jest tzw. zbiorczy pakiet danych. Ocena wiczcego dowódcy wystawiona na podstawie wniosków z analizy danych zawartych w pakiecie jest obiektywna. Analiza zawartych w tym pakiecie danych umoliwia kierownikowi wiczenia wysnucie wniosków, sformułowanie rekomendacji do szkolenia podległych dowództw i wojsk. 5. PODSUMOWANIE Interaktywny system symulacji działa połczonych JTLS przeznaczony jest przede wszystkim do modelowania i odzwierciedlania rezultatów walki zbrojnej w skali operacyjnostrategicznej. Realizowana w nim idea symulacji konstruktywnej oparta jest na modelach symulacyjnych odwzorowujcych procesy wzajemnego oddziaływania ogniowego i procesy wewntrzne: dowodzenia, wsparcia i zabezpieczenia bojowego i logistycznego, a ponadto procesy dynamiki pola walki w wirtualnym rodowisku funkcjonowania sił powietrznych w funkcji czasu i przestrzeni. Modele symulacyjne generuj zdarzenia, nowe sytuacje i zachowania wojsk zgodne z decyzjami wiczcych. Odzwierciedlaj skutki podejmowanych decyzji przez wiczce sztaby, stwarzajc zarazem nowe wyzwania. Rezultaty symulacji s obiektywne. Zatem, system JTLS tworzy wirtualne pole walki z wszystkimi jego atrybutami, na którym wiczce dowództwa mog kierowa podległymi wirtualnymi zgrupowaniami wojsk, doskonalc w ten sposób swe umiejtnoci dowódcze i kreowa nowe rozwizania w dziedzinie sztuki wojennej. Moliwoci systemu JTLS odzwierciedlaj praktycznie całe spektrum zada realizowanych przez siły powietrzne. Zgodnie z dokumentami normatywnymi zasadnicz form wicze, w której znajduje zastosowanie system JTLS jest wiczenie dowódczo-sztabowe wspomagane komputerowo. Niemniej jednak moliwoci systemu pozwalaj wykorzystywa go i w innych formach szkolenia dowództw i wojsk, wiczeniach pozamilitarnych oraz badaniach naukowych. Proces przygotowania wiczenia wspomaganego komputerowo jest przedsiwziciem

11 Metodyczne aspekty udziału sił powietrznych w wiczeniach wspomaganych długotrwałym, w duej mierze sformalizowanym, wymagajcym cisłej i terminowej współpracy specjalistów rónych rodzajów sił zbrojnych i wojsk. Na tym etapie bardzo drobiazgowo opracowywana jest sytuacja wyjciowa do wiczenia, która nastpnie jest implementowana do systemu, szczegółowo weryfikowana i wszechstronnie testowana. Zaimplementowana w systemie sytuacja przypomina zatrzymany, niezwykle dynamiczny i złoony batalistycznie kadr. Etap prowadzenia wiczenia, w przeciwiestwie do poprzedniego, jest krótkotrwały ale bardzo intensywny. Włanie na pocztku tego etapu, ta swoista stopklatka zostaje uruchomiona i wiczcy dowódcy od razu zmuszeni s do podejmowania działa w deficycie czasu, na tle dynamicznie zmieniajcej si sytuacji operacyjno-strategicznej. Kade ich działanie/zaniechanie wywołuje reakcj przeciwnika, a w rezultacie symulacji generowane s nowe uwarunkowania działa. W takich warunkach sprawdzana jest kondycja operacyjna wiczcych dowódców, demonstrowane s skutki podejmowanych decyzji, kształtowana jest ich wyobrania operacyjno-strategiczna. Całokształt działalnoci wiczcych dowódców jest monitorowany i rejestrowany, a obiektywizm nadzoru gwarantowany przez moliwoci systemu JTLS. Ostatnim etapem wiczenia jest jego omówienie, w trakcie którego (m.in. na podstawie zbiorczego pakietu danych) moliwe jest przeprowadzenie dogłbnych analiz, wycignicie wniosków i na ich podstawie wypracowanie rónorodnych rekomendacji. Zaletami tego rodzaju wicze s: ich efektywno i atrakcyjno prowadzenia w porównaniu z tradycyjnymi wiczeniami na mapach, sposób oddziaływania na wyobrani operacyjn dowódców, intensywno form i metod szkolenia operacyjno-strategicznego, efektywno i wiarygodno symulacji współczesnego i prognozowanego pola walki, obiektywizm oceny, ekonomia rodków w porównaniu z wiczeniami z wojskami koszt-efekt. Oprócz niekwestionowanych zalet, wiczenia wspomagane komputerowo maj równie wady, sporód których zasadnicz jest długotrwało i złoono procesu ich przygotowania. 6. LITERATURA [1] Praca zbiorowa. Dokumentacja techniczna systemu Joint Theatre Level Simulation, Rolands & Associates Corp, [2] Knetki J.: Organizacja i prowadzenie wicze typu CAX, AON, Warszawa [3] Piotrowski Z.: Moliwoci operacyjne systemu symulacyjnego JTLS, dostpne [4] Wieleba R., Kaliski K., Boryn P.: Modele eksperymentów symulacyjnych z zastosowaniem JTLS, AON, Warszawa 2005.

12 48 Marian MICHALEC były) wraz ze sposobem ich wdroenia (rozpowszechnienia) do procesu szkolenia dowództw i wojsk. W wiczeniach wspomaganych komputerowo proces zbioru danych koniecznych do omówienia METHODOLOGICAL rozpoczyna si od ASPECTS powołania zespołu OF AIR analizy, FORCE oceny PARTICIPATION i omówienia wiczenia. IN Z COMPUTER-ASSISTED kolei w CSiKGW funkcjonuje EXERCISES etatowy zespół USING analiz JOINT systemowych THEATRE dysponujcych LEVEL narzdziami umoliwiajcymi selekcj, porzdkowanie, gromadzenie i zobrazowanie danych. SIMULATION Te narzdzia s swoist czarn skrzynk umoliwiajc: Abstract. odtworzenie The article presents zdarze the w general czasie features i przestrzeni; of the JTLS interactive simulation system, and more detailed features analiz in the area stanów of simulating systemów air force walki; operations in computer assisted exercises. The main phases of preparing, conducting and discussing computer assisted exercise are described. Against this background the author monitorowanie stosunku sił; discusses selected methodical aspects of using JTLS in the simulation of air force operations. analiz wydanych rozkazów w systemie; Keywords: monitorowanie simulation, JTLS, działa computer w systemie; assisted exercise, air force monitorowanie symulowanych zdarze. Te dwa zespoły ju na etapie przygotowania wiczenia ustalaj zasady współpracy, artykułuj wzajemne potrzeby odnonie danych potrzebnych do omówienia. Tych danych w trakcie wiczenia gromadzi si a nadto, albowiem w zalenoci od skali i rozmachu wiczenia w systemie JTLS rejestrowanych jest od kilkudziesiciu tysicy do kilkuset tysicy zdarze o rónym znaczeniu. Podczas trwania wiczenia te dwa zespoły cile współpracuj ze sob, selekcjonujc, gromadzc oraz opracowujc najistotniejsze dane. Z tych opracowanych ju danych, na bieco korzysta kierownictwo wiczenia (jeszcze w jego trakcie), prezentujc pozytywne/negatywne działania wiczcych, czym motywuje ich do efektywniejszych działa, korygujc przebieg wiczenia dla pełniejszego osignicia jego celów. Z zebranych i opracowanych podczas wiczenia danych tworzony jest tzw. zbiorczy pakiet danych. Ocena wiczcego dowódcy wystawiona na podstawie wniosków z analizy danych zawartych w pakiecie jest obiektywna. Analiza zawartych w tym pakiecie danych umoliwia kierownikowi wiczenia wysnucie wniosków, sformułowanie rekomendacji do szkolenia podległych dowództw i wojsk. 5. PODSUMOWANIE Interaktywny system symulacji działa połczonych JTLS przeznaczony jest przede wszystkim do modelowania i odzwierciedlania rezultatów walki zbrojnej w skali operacyjnostrategicznej. Realizowana w nim idea symulacji konstruktywnej oparta jest na modelach symulacyjnych odwzorowujcych procesy wzajemnego oddziaływania ogniowego i procesy wewntrzne: dowodzenia, wsparcia i zabezpieczenia bojowego i logistycznego, a ponadto procesy dynamiki pola walki w wirtualnym rodowisku funkcjonowania sił powietrznych w funkcji czasu i przestrzeni. Modele symulacyjne generuj zdarzenia, nowe sytuacje i zachowania wojsk zgodne z decyzjami wiczcych. Odzwierciedlaj skutki podejmowanych decyzji przez wiczce sztaby, stwarzajc zarazem nowe wyzwania. Rezultaty symulacji s obiektywne. Zatem, system JTLS tworzy wirtualne pole walki z wszystkimi jego atrybutami, na którym wiczce dowództwa mog kierowa podległymi wirtualnymi zgrupowaniami wojsk, doskonalc w ten sposób swe umiejtnoci dowódcze i kreowa nowe rozwizania w dziedzinie sztuki wojennej. Moliwoci systemu JTLS odzwierciedlaj praktycznie całe spektrum zada realizowanych przez siły powietrzne. Zgodnie z dokumentami normatywnymi zasadnicz form wicze, w której znajduje zastosowanie system JTLS jest wiczenie dowódczo-sztabowe wspomagane komputerowo. Niemniej jednak moliwoci systemu pozwalaj wykorzystywa go i w innych formach szkolenia dowództw i wojsk, wiczeniach pozamilitarnych oraz badaniach naukowych. Proces przygotowania wiczenia wspomaganego komputerowo jest przedsiwziciem

13 Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (35) nr 2, Marian MICHALEC METHODOLOGICAL ASPECTS OF AIR FORCE PARTICIPATION IN COMPUTER-ASSISTED EXERCISES USING JOINT THEATRE LEVEL SIMULATION Abstract. The article presents the general features of the JTLS interactive simulation system, and more detailed features in the area of simulating air force operations in computer assisted exercises. The main phases of preparing, conducting and discussing computer assisted exercise are described. Against this background the author discusses selected methodical aspects of using JTLS in the simulation of air force operations. Keywords:, simulation, JTLS, computer assisted exercise, air force 1. INTRODUCTION The establishment of Simulation and Computer War Games Centre (CSiKGW) in 2003, providing it with the Joint Theatre Level Simulation (JTLS) interactive system, which is a standard in NATO, has introduced a completely new quality into the training practice of the Polish Armed Forces. It consisted in the possibility of conducting various computer assisted exercises without the participation of real troops. The essence of such exercises consists in constructive simulation in real time or in accelerated manner in accordance with the will of the exercising commanders of opponent virtual troops that represent real not exercising troops with account taken of the model of their operating environment and assumed operational situation. Thanks to the virtues of the system it is possible, with regard to the real battlefield under the conditions of changing operational and strategic situation (every "action" entails a reaction, which generates a new situation), to simulate the rationale of commanders' decisions and to present the effects of the operations of the opposing parties. CSiKGW specialists were the first among JTLS users to develop methodology and to conduct crisis management exercise based thereon, that is non-military exercise. State institutions and universities have already participated in these exercises. Moreover, JTLS may be used to conduct research in various fields of (not only) military art, which demonstrates that the system has research and scientific functions. Interactive JTLS system enables modelling the operations of all branches of armed forces and types of troops and non-military entities on an operational/strategic level, as the name implies. JTLS is not a trainer system, and on the tactical level the operations of the resources are conducted automatically beyond the control of the exercise players, but in accordance with the algorithm of operations at this level. The essence of simulation therein is the application of various partial models that determine the functionality and suitability of the model. The process of simulating combat is free of any doctrinal restrictions, the only limitation is the imagination of the exercising commanders. Therefore JTLS enables simulation of national, allied, coalition and opposing armed forces in various configurations Lt Col Marian MICHALEC

14 50 Marian MICHALEC and in all spheres of combat and, as required, simulation of non-military operations of government and non-government organisations and asymmetrical operations of informal armed units, etc. Operations of up to ten force sides can be modelled simultaneously, and the organisational structure of the armed forces, arms and equipment can be represented from the highest strategic level down to the tactical level, in specific situations (e.g. when conducting special, asymmetric operations) and lower level, e.g. diversionary groups, irregular operation units, etc. The duration of combat simulation process is equal to or close to the real time, it is possible, however, to speed up the process many times. The results of simulation are of stochastic nature. In the area of aerial combat, JTLS enables constructive simulation of virtually the entire spectrum of tasks executed by air force on a strategic, theatre and tactical scale in real or accelerated time. Specifically, in the field of aerial combat, simulation of the following is possible: 1) functions of early detection and guidance systems; 2) conducting information warfare (electronic, psychological and network-centric); 3) aerial refuelling; 4) air cover by fighters of aerial combat formations in the air by escorting; 5) combating enemy air defence; 6) fighters tour of duty on an airfield and/or in a zone; 7) fighting ground (surface) objectives of known position military units/ships, indicated objectives in unit groups, e.g. specific weapons, or even stationary objectives with indicated target point; 8) fighting ground (surface) objectives by searching and combating in indicated area; 9) direct support for army while on duty in short-term waiting zones and on airfields; 10) conducting air reconnaissance; 11) air transport of troops, arms and warfare agents and supplies; 12) creation of aerial combat formations to execute mass air and rocket impact; 13) mining/mine clearing of land and water body areas; 14) combating submarines; 15) retargeting aircraft on duty in air fulfilling the tasks of combating ground and air objectives; 16) functioning of the friend or foe identification system; 17) specifying the rules of using arms when executing air missions; 18) combat search and air rescue; 19) regaining combat readiness of aircraft with repair of combat damage; 20) distribution of representation of situation in airspace; 21) integrated air defence system; 22) data distribution under Link 16 protocol; 23) implementation/generation of order for air force operation.

15 Methodological Aspects of Air Force Participation in Computer-Assisted Exercises It must be pointed out that the operations of aviation, in its broad meaning, must be controlled continuously, while the operations of rocket forces and radiotechnical air force troops are in most part carried out in an automatic manner. Simulation of these operations may be done both while interacting in the military sphere, as well as in the non-military sphere defined in the exercise. The organisational and functional structure of air force units, their armament and equipment can be reproduced from the level of a single aircraft up to the highest level of strategic air command. 2. DATABASE PREPARATION Database preparation for the exercise (research process) is lengthy and is done by the authors of the exercise in liaison with the experts of the Centre. This team of authors, guided by the objectives of the exercise, develops the details of the exercise scenario, presenting the air force combat formations of all parties of the exercise, organisational and functional structure of the individual units with their weapons and military equipment and logistic resources, their place and role in the exercise, as well as location within the chain of command and supply. The role of the experts from the Centre, to express it in simple words, is to help the team of authors in preparing the scenario for use in the JTLS system at the stage of exercise preparation, execution and recapitulation, and most importantly, the implementation of the scenario in the system. It should be pointed out that the standard database of the system includes various predefined combat means, such as: aircraft, along with their avionics, sensors, airborne munitions and sensors of various design and basing: radar stations, optoelectronic sensors, etc. Each of these combat means is described by several dozen parameters, among which some are real parameters, and some are virtual parameters, necessary to conduct simulation. Therefore the process of creating an exercise scenario in JTLS includes: 1) initial verification of standard database implemented in the system; 2) creating air force unit templates; 3) creating, based on templates, specific air force units and their interrelations in the command and supply chain; 4) building air force formations of the individual sides in the exercise; 5) verification of the formed database exercise scenario; 6) scenario testing. After passing the tests the scenario is "frozen", meaning that it is suitable for conducting the exercise. It should be pointed out that JTLS can operate with ICC (NATO- Wide Integrated Command & Control Software For Air Operations), which is a standard component of command posts of the Polish Air Force. Therefore the exercise scenario prepared for JTLS is transferred to ICC, and both systems are coupled. This way the air force commanders that participate in the exercises can, at the stage of exercise preparation and execution, use tools they are familiar with. As mentioned earlier, every air force unit is created in JTLS using specific mathematical partial models included in the standard database of the system. Using these models as the building material, typical component models of future virtual air force units are created along with their operating environment sphere of combat. An air force unit formed of such modules is a virtual model of the real squadron, air base, air defence missile battalion, radiotechnical company, reflecting their specific equipment, armament, materiel, command

16 52 Marian MICHALEC systems, logistic support and typical objects, such as: runways, command posts, covers: shelters, warehouses, etc., Figs Fig. 1. Fragmentary description of an aircraft in the standard database (Source: JTLS standard database) Fig.2. Fragmentary template of an air squadron with weapons, equipment and logistic resources (Source: JTLS standard database)

17 Methodological Aspects of Air Force Participation in Computer-Assisted Exercises Fig. 3. Fragmentary representation of virtual air squadrons (Source: JTLS standard database) After the exercise scenario is set up in JTLS, the input data are verified. Verification indicates the errors made, which are rectified in such manner as to arrive at such exercise scenario that enables its testing. Scenario testing consists in checking the functionality of adopted solutions, correctness of relations and effectiveness of the various interactions between units, forces and means. The exercise scenario that passed the verification and testing is presented to the superiors and the team of authors as a scenario ready to be used in the exercise. 3. AIR FORCE OPERATIONS IN THE EXERCISE THE "DYNAMICS" OF OPERATIONS A computer assisted exercise is completed within a few days in a single- or two-shift system. During this time the exercise players are forced by the system to make an intense intellectual effort under stressful circumstances and conditions of pressure of time. In the exercise the air force commander operates at his/her command post fulfilling the commanding functions, developing decisions on the use of the resources at disposal, tasking his/her subordinates and carrying on ongoing activities. The decisions of the air force commander are passed on in the command system, as in real world situations, to real executioners (command posts) and virtual air force units in the JTLS system. For this reasons CSiKGW has at its disposal components of the exercising commands operational groups and JTLS system operators trained for the purposes of the exercise. The role of the operational groups is, on the one hand, to deliver to the JTLS system operators tasks to be performed by virtual units, on the other it is the transfer of reports and messages generated in the system by the virtual units to their command posts, in accordance with applicable Air Force reporting scheme. The task of the operators is the transfer of the decisions of the air force commander into system orders and inputting them into the system - Fig. 4, supporting the operational group in interpreting: the representation of the airspace situation and reports and messages generated by the virtual units during preparation, execution and recapitulation of operations. The air force order forms are usually arranged traditionally and therefore they can be filled in in a similar and intuitive manner. There are fields in the form that are obligatory, and some of the fields are optional. By filling in all the fields, the virtual units are given precise tasks to execute. If some optional fields are left unfilled, the effect is that (as it also happens in the real world) the virtual units,

18 54 Marian MICHALEC based on the current "system knowledge" about the opponent possessed by the given side, on own abilities and conditions of performing actions, undertake the task in a manner the details of which they have to work out on their own, not necessarily in line with the superior's will and intention, which obviously brings about definite consequences. It is, however, possible to modify the parameters of aerial missions in real time and to generate information about the current status of these missions and aviation units. Fig. 4. A typical arrangement of a tasking form for specifying an air strike on ground/surface targets In JTLS the simulation of air to air and ground to air operations is aggregated to the level of individual partial target, with probability of hit and probability of kill factors used for each element. The results of air to air, ground to air and air to ground combat with the use of precision-guided munitions is of stochastic nature. Air to ground operations with the use of area weapons are of deterministic nature. During the exercise the players have access to information on scenario input data only in relation to their own side, and to current information on the course of operations and status of the virtual units in the exercise. The tools that enable communication between the virtual units and the operator and the players include: order panels for generating required reports, message browser, situation report window and information browser. These tools enable the players to obtain information about the current status of air force units and on the course and effects of their operations. Communication is in English language. The information obtained enables the operators/players to continuously track the developments and to respond to the changes occurring. The operator receives all information in the flow of order documents and reports in the message browser. After a combat order is entered into the system, it is transmitted to the virtual executor, which acknowledges its receipt and initiation of its execution (Fig. 5), or indicates and specifies reasons of the inability to execute or of a delay in execution, e.g. changes in weather conditions, lack of specific munitions or materiel. The operator observes task accomplishment on his/her workstation (Fig. 6), the exercising commander observes it in the ICC system. During task execution, the unit, in the case of obstacles, such as

19 Methodological Aspects of Air Force Participation in Computer-Assisted Exercises counteraction of aerial opponent or of air defence, change in weather conditions, etc., reports to the operator. Upon task completion, the unit sends in a report (Fig. 7). It must be pointed out that task completion reports submitted by virtual units are of specific subjective nature that does not reflect the real effects. This is a deliberate effect produced by the system creators, which reflects the situation often encountered in the real world. Such subjective and unverifiable effects of air force operations force the commands to make in-depth appraisal of the situation and to make further risk-bearing decisions based on uncertain data. Fig. 5. Report on the initiation of combat task execution Fig. 6. One of the possible variants of presenting aerial task execution on the operator's workstation

20 56 Marian MICHALEC Fig. 7. Fragment of a report on the execution of a find and kill task in an indicated area The dynamic of the operations of the virtual units in the exercise force the exercising commanders to react promptly to the developments and threats. Therefore any mistake, improper action, failure to act or wrong appraisal of the situation by the exercising commander brings about adverse effects and may eventually result in a loss of control by the exercise director over the course of the exercise and may preclude the attainment of intended results. In order to prevent such situation from occurring, there is an exercise controller that monitors the course of the exercise. This way the exercise director can respond to threats that appear by adjusting some of the parameters of the units, by imposing tactical penalties, etc. Moreover, by using the feature that enables simulation acceleration, the exercise director can "look into the future" and learn the results of decisions made in advance and respond adequately. In this context an observation and a suggestion arises that the coupling of JTLS with ICC in the everyday practice of air force commands would enable optimising the decision process regarding the use of available resources. 4. EXERCISE SUMMARY STAGE Exercise summary is the exercise's last stage, consisting of initial and final discussion and drawing up of a report with the main conclusions and recommendations arising from the whole process of preparing and conducting the exercise, performance of the players, and an indication of innovative solutions (if any), together with the manner of their implementation (dissemination) in the process of commands and troops training.

21 Methodological Aspects of Air Force Participation in Computer-Assisted Exercises In computer assisted exercise the process of collecting data required for the discussion starts from the setting up of an exercise analysis, evaluation and review team. At CSiKGW there is a permanent system analysis team that has at its disposal tools that enable selection, organisation, collection and representation of data. These tools form a specific "black box" that enables: reproducing events in time and space; analysis of the state of combat systems; monitoring of force ratios; analysis of orders issued in the system; monitoring of operations in the system; monitoring of simulated events. These two teams, as early as at the exercise preparation stage, establish the principles of collaboration, specify the mutual needs with regard to data needed for discussion. There is a great plenitude of these data collected during the exercise as, depending on the scale and extent of the JTLS exercise, several thousand to several hundred thousand events of various importance are recorded. During the exercise these two teams collaborate closely and select, collect and process the most important data. The processed data are used by the exercise director (during the exercise), who presents correct/wrong actions of the players, motivates them to act more effectively, adjusts the course of the exercise to successfully achieve exercise objectives. The data collected and processed during the exercise forms a collective data set. The evaluation of the exercising commander issued on the basis of the analysis of data contained in the data set is objective. The analysis of data contained in this data set enables the exercise director to draw conclusions, make recommendations for the training of subordinate commands and troops. 5. SUMMARY The interactive JTLS system is designed primarily for modelling and presenting the outcomes of combat on an operational/strategic scale. The idea of constructive simulation effected therein is based on simulation models that represent the processes of fire interactions and internal processes: command, combat and logistic support, and in addition the processes of battlefield dynamic in the virtual environment of air force operations in the function of time and space. Simulation models generate events, new situations and behaviours of troops in accordance with the exercise players' decisions. They represent the effects of decisions made by the exercising staffs, creating thereby new challenges. The results of simulation are objective. Therefore, the JTLS system creates a "virtual battlefield" with all its attributes, where exercising commands can control subordinate virtual troops, improving thereby their commanding skills, and can create new solutions in the field of military art. The capabilities of JTLS reflect virtually the whole array of tasks executed by the air forces. According to normative documents, the main form of exercise where JTLS is applied is the computer assisted command post exercise. However, the capabilities of the system enable its application in other forms of command and troops training, in non-military exercises and in research. Preparation of a computer assisted exercise is a long-term process, formalised to a large extent, requiring close and timely cooperation of specialists of various branches of armed forces and types of troops. At this stage the initial situation for the exercise is developed in great detail, and afterwards it is implemented in the system, precisely verified and tested comprehensively. The situation implemented in the system resembles a freeze

22 58 Marian MICHALEC frame, extremely dynamic and complex in terms of battle specifics. The stage of exercise conduct is, as opposed to the previous one, short in duration, although very intense. Just at the beginning of this stage, the specific freeze frame is activated and the exercising commanders are immediately forced to take actions in the deficit of time, against the background of rapidly changing operational and strategic situations. Each of the commander's action/failure to act results in the opponent's reaction, and in the consequence of simulation new conditions of performing operations are generated. Under such circumstances, the operational condition of the exercising commanders is checked, effects of their decisions are demonstrated, their operational and strategic imagination is shaped. All of the exercising commanders' actions are monitored and recorded, and the objectivity of supervision is warranted by the capabilities of the JTLS system. The last stage of the exercise is its discussion, during which (on the basis of the collective data set, for instance) in-depth analyses can be performed, conclusions can be drawn and recommendations may be made based on the conclusions. The advantages of such exercises include: their effectiveness and attractiveness of conducting them, as compared to traditional exercises with maps, the manner of acting on the operational imagination of commanders, the intensity of the forms and methods of operational and strategic training, effectiveness and reliability of the simulation of modern and predicted battlefield, objective evaluation, cost effectiveness of the means applied as compared to exercises with troops. Apart from unquestionable advantages, computer assisted exercises also have their drawbacks, among which the most prominent include the lengthy and complex process of preparing them. 6. REFERENCES [1] Collective work Joint Theatre Level Simulation Technical Manuals, Rolands & Associates Corp., [2] Knetki J., Organizacja i prowadzenie wicze typu CAX, AON, Warszawa [3] Piotrowski Z., Moliwoci operacyjne systemu symulacyjnego JTLS, Retrieved on [4] Wieleba R., Kaliski K., Boryn P., Modele eksperymentów symulacyjnych z zastosowaniem JTLS, AON, Warszawa METHODOLOGICAL ASPECTS OF AIR FORCE PARTICIPATION IN COMPUTER-ASSISTED EXERCISES USING JOINT THEATRE SYSTEM LEVEL SIMULATION Abstract. The article presents the general features of the JTLS interactive simulation system, and more detailed features in the area of simulating air force operations in computer assisted exercises. The main phases of preparing, conducting and discussing computer assisted exercise are described. Against this background the author discusses selected methodical aspects of using JTLS in the simulation of air force operations. Keywords:, simulation, JTLS, computer assisted exercise, air force

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SYSTEMU SYMULACYJNEGO JTLS I APLIKACJI JEMM DO PROWADZENIA WICZE Z DOWÓDZTWAMI ODDZIAŁÓW ARTYLERII

WYKORZYSTANIE SYSTEMU SYMULACYJNEGO JTLS I APLIKACJI JEMM DO PROWADZENIA WICZE Z DOWÓDZTWAMI ODDZIAŁÓW ARTYLERII Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (35) nr 2, 201459 Marcin PIETRZAK WYKORZYSTANIE SYSTEMU SYMULACYJNEGO JTLS I APLIKACJI JEMM DO PROWADZENIA WICZE Z DOWÓDZTWAMI ODDZIAŁÓW ARTYLERII Streszczenie. Artykuł odpowiada

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Brief description of the paper/report. Chain 90% 10% District

Brief description of the paper/report. Chain 90% 10% District Brief description of the paper/report Item Identification Card (IIC) Process Structure Design Produce Deliver Analyse and Understand Chain 90% 10% District Argument Supply Chain Planning Process. Proces

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator Zarządzania Bazą

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading)

Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) Aktualizacja Oprogramowania Firmowego (Fleszowanie) Microprocessor Firmware Upgrade (Firmware downloading) ROGER sp.j. Gościszewo 59 82-416 Gościszewo Poland tel. 055 2720132 fax 055 2720133 www.roger.pl

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120.

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120. POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10 PN-EN ISO 9001:2009/AC listopad 2009 Wprowadza EN ISO 9001:2008/AC:2009, IDT ISO 9001:2008/AC1:2009, IDT Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością

Bardziej szczegółowo

Configuring and Testing Your Network

Configuring and Testing Your Network Configuring and Testing Your Network Network Fundamentals Chapter 11 Version 4.0 1 Konfigurowanie i testowanie Twojej sieci Podstawy sieci Rozdział 11 Version 4.0 2 Objectives Define the role of the Internetwork

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA Magisterska

PRACA DYPLOMOWA Magisterska POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych PRACA DYPLOMOWA Magisterska Studia stacjonarne dzienne Semiaktywne tłumienie drgań w wymuszonych kinematycznie układach drgających z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

NEW FEATURES OF VIRTUAL SIMULATION IN VBS3

NEW FEATURES OF VIRTUAL SIMULATION IN VBS3 Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (34) nr 1,2014 Maciej STOPNIAK Roman WANTOCH-REKOWSKI NEW FEATURES OF VIRTUAL SIMULATION IN VBS3 Abstract: The paper presents new properties of VBS, which have been added

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

NADZOROWANIE EKSPLOATACJI SYSTEMÓW OBRONY POWIETRZNEJ POD KĄTEM ICH NIEZAWODNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA

NADZOROWANIE EKSPLOATACJI SYSTEMÓW OBRONY POWIETRZNEJ POD KĄTEM ICH NIEZAWODNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia NADZOROWANIE EKSPLOATACJI SYSTEMÓW OBRONY POWIETRZNEJ POD KĄTEM ICH NIEZAWODNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA Streszczenie: W artykule przedstawiono warunki efektywnego funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Aircraft flight safety with the risk of failure during performance of an aviation task

Aircraft flight safety with the risk of failure during performance of an aviation task SAFETY SCIENTIFIC PROBLEMS OF MACHINES OPERATION AND MAINTENANCE 2 (162) 2010 HENRYK TOMASZEK *, SŁAWOMIR STĘPIEŃ **, MARIUSZ WAŻNY ** Aircraft flight safety with the risk of failure during performance

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name. Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw

PROGRAM STAŻU. IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name. Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI

MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 MODELOWANIE SYSTEMU OCENY WARUNKÓW PRACY OPERATORÓW STEROWNI Agnieszka Buczaj Zakład Fizycznych Szkodliwości Zawodowych, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie Halina Pawlak Katedra

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

Z-LOG-1070 Towaroznawstwo Commodity Studies. Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical)

Z-LOG-1070 Towaroznawstwo Commodity Studies. Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical) MODULE DESCRIPTION Z-LOG-1070 Towaroznawstwo Commodity Studies Module code Module name Module name in English Valid from academic year 2012/2013 MODULE PLACEMENT IN THE SYLLABUS Subject Level of education

Bardziej szczegółowo

WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce

WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce WYKAZ prac naukowo badawczych habilitanta zastosowanych w praktyce Lp Temat i data opracowania (zadania lub problemu) Zwięzłe wyszczególnienie opracowanych zagadnień Forma przedstawienia wyników Ocena

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

COOPERATION BETWEEN C3I AND JOINT THEATER LEVEL SIMULATION SYSTEMS WSPÓŁPRACA ZAUTOMATYZOWANYCH SYSTEMÓW DOWODZENIA Z SYSTEMEM SYMULACYJNYM JTLS

COOPERATION BETWEEN C3I AND JOINT THEATER LEVEL SIMULATION SYSTEMS WSPÓŁPRACA ZAUTOMATYZOWANYCH SYSTEMÓW DOWODZENIA Z SYSTEMEM SYMULACYJNYM JTLS Journal of KONBiN 3(19) 2011 ISSN 1895-8281 COOPERATION BETWEEN C3I AND JOINT THEATER LEVEL SIMULATION SYSTEMS WSPÓŁPRACA ZAUTOMATYZOWANYCH SYSTEMÓW DOWODZENIA Z SYSTEMEM SYMULACYJNYM JTLS Paweł Boryn,

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz 1 do czego można wykorzystywać bankowość elektroniczną? nowe usługi płatnicze a korzystanie

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip)

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Embeded systems Architektura układów PSoC (Cypress) Możliwości bloków cyfrowych i analogowych Narzędzia

Bardziej szczegółowo

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010 Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych Methodology of Acquiring and Analyzing Results of Simulation

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNOŚĆ I WARUNKI WYKORZYSTANIA LOTNISK/LOTNISK DLA ŚMIGŁOWCÓW AERODROME/HELIPORT AVAILABILITY AND CONDITIONS OF USE

DOSTĘPNOŚĆ I WARUNKI WYKORZYSTANIA LOTNISK/LOTNISK DLA ŚMIGŁOWCÓW AERODROME/HELIPORT AVAILABILITY AND CONDITIONS OF USE MIL AIP POLAND MIL AD 1.1-1 10 DEC 2015 MIL AD 1.1 DOSTĘPNOŚĆ I WARUNKI WYKORZYSTANIA LOTNISK/LOTNISK DLA ŚMIGŁOWCÓW AERODROME/HELIPORT AVAILABILITY AND CONDITIONS OF USE 1. UDZIELANIE ZEZWOLEŃ NA LĄDO-

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups

Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups Energy Risk Central & Eastern Europe Roman Szyszko Warsaw, November 9, 2011 Risk Management System As Strategic Support 1. The

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy wspierania rozwoju programu Galileo w innych krajach. Wybrane przykłady

Mechanizmy wspierania rozwoju programu Galileo w innych krajach. Wybrane przykłady Mechanizmy wspierania rozwoju programu Galileo w innych krajach Wybrane przykłady GATE - German GAlileo Test and Development Environment Centrum testowania Galileo Czas działania 2006-2010 Finansowanie:German

Bardziej szczegółowo

Mirosław Kupczyk miron@man.poznan.pl. Pozna, PCSS, 17-18.01.2005. Szkolenie: "Architektura i uytkowanie klastra Linux IA-64"

Mirosław Kupczyk miron@man.poznan.pl. Pozna, PCSS, 17-18.01.2005. Szkolenie: Architektura i uytkowanie klastra Linux IA-64 Mirosław Kupczyk miron@man.poznan.pl $ %! " # & ' Wzgldy historyczne Naturalna ewolucja systemów luno ze sob powizanych znajdujcych si w jednej oraganizacji, ch współdzielenia zasobów obliczeniowych, danych,

Bardziej szczegółowo

U3000/U3100 Mini (Dla Komputera Eee na systemie operacyjnym Linux) Krótka Instrukcja

U3000/U3100 Mini (Dla Komputera Eee na systemie operacyjnym Linux) Krótka Instrukcja U3000/U3100 Mini (Dla Komputera Eee na systemie operacyjnym Linux) Krótka Instrukcja ASUS_U3000_U3100_mini.indd 1 2/2/08 4:01:51 PM PL3656 Pierwsza edycja Styczeń 2008 Copyright 2008 ASUSTeK COMPUTER INC.

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

DATA-S MONITORING ROZPROSZONY OŚWIETLENIA AWARYJNEGO DIVERSIFIED MONITORING OF EMERGENCY LIGHTING

DATA-S MONITORING ROZPROSZONY OŚWIETLENIA AWARYJNEGO DIVERSIFIED MONITORING OF EMERGENCY LIGHTING Wymiary Dimensions 500x282x89 IP40 DATA-S MONITORING ROZPROSZONY OŚWIETLENIA AWARYJNEGO System monitoruje prawidłową pracę zainstalowanych opraw oświetlenia awaryjnego w dużych obiektach użyteczności publicznej.

Bardziej szczegółowo

Projekt: Mikro zaprogramowane na sukces!

Projekt: Mikro zaprogramowane na sukces! Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt: Mikro zaprogramowane na sukces! Opis autoryzowanych szkoleń Oracle planowanych do realizacji w ramach

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration on the study program:

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM F I L E : Nazwa Firmy Name of the company VAT VAT number Adres (siedziby, dla której

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH

KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 KOMPUTEROWE METODY WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA STADEM KRÓW MLECZNYCH Aleksander Krzyś, Paulina Kinal Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

USB firmware changing guide. Zmiana oprogramowania za przy użyciu połączenia USB. Changelog / Lista Zmian

USB firmware changing guide. Zmiana oprogramowania za przy użyciu połączenia USB. Changelog / Lista Zmian 1 / 12 Content list / Spis Treści 1. Hardware and software requirements, preparing device to upgrade Wymagania sprzętowe i programowe, przygotowanie urządzenia do aktualizacji 2. Installing drivers needed

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX W Y B R A N E P R O B L E M Y I NY N I E R S K I E N U M E R 2 I N S T Y T U T A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H S Y S T E M Ó W W

Bardziej szczegółowo

Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical)

Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical) MODULE DESCRIPTION Module code Module name Module name in English Valid from academic year 2012/2013 MODULE PLACEMENT IN THE SYLLABUS Z-LOG-1074 Zarządzanie relacjami z klientami Customer Relationship

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Training and certification of Road Safety Experts for the application of Road Safety Audit and Road Safety Inspection

Bardziej szczegółowo

MONIKA SZA KOWSKA-STRZELECKA

MONIKA SZA KOWSKA-STRZELECKA MONIKA SZAKOWSKA-STRZELECKA Tematem artykuu jest opis pilotaowego wdroenia metody ewaluacji wartoci publicznej tworzonej dziki systemom IT, wykorzystujcym przetwarzanie w prywatnej chmurze obliczeniowej

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD ZASTOSOWANIA METODY AUTOMATYCZNEGO GENEROWANIA MODELI DLA SYSTEMÓW SYMULACYJNYCH

PRZYKŁAD ZASTOSOWANIA METODY AUTOMATYCZNEGO GENEROWANIA MODELI DLA SYSTEMÓW SYMULACYJNYCH W Y B R A N E P R O B L E M Y I NY N I E R S K I E N U M E R 2 I N S T Y T U T A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H S Y S T E M Ó W W

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Ćwiczenia z SQL

Bazy danych Ćwiczenia z SQL Bazy danych Ćwiczenia z SQL W ćwiczeniach wykorzystano przyk adowy schemat bazy danych dostarczany z Personal Oracle 8 Definicję schematu i dane tabel zawiera plik bdemobld sql (c) 2001 Katedra Informatyki

Bardziej szczegółowo

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document.

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. The booklets are all produced using MS Publisher, so that is necessary on the computer being used. This document

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

OBRONĄ PRZECIWLOTNIC ZĄ W CZASIE ĆWICZEŃ *

OBRONĄ PRZECIWLOTNIC ZĄ W CZASIE ĆWICZEŃ * Z E S Z Y T Y N A U K O W E A K A D E M I I M A R Y N A R K I W O J E N N E J S C I E N T I F I C J O U R N A L O F P O L I S H N A V A L A C A D E M Y 2014 (LV) 4 (199) Adam Radomyski 1 ) ZASTOSOWANIE

Bardziej szczegółowo

ELOECM Kongres2012. The ELO BLP: Integration at its best! Showcase of the integration plattform for ERP & CRM (Examples with MS Dynamics NAV and AX)

ELOECM Kongres2012. The ELO BLP: Integration at its best! Showcase of the integration plattform for ERP & CRM (Examples with MS Dynamics NAV and AX) ELOECM Kongres2012 The ELO BLP: Integration at its best! Showcase of the integration plattform for ERP & CRM (Examples with MS Dynamics NAV and AX) Sascha Lindenborn SALES - CONSULTANT 15 Luty 2012 Hotel

Bardziej szczegółowo