Media i Telekomunikacja

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Media i Telekomunikacja"

Transkrypt

1 Analiza trendów rozwoju branży: Media i Telekomunikacja Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

2 Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Analiza trendów rozwoju branży: Media i Telekomunikacja

3 1. Analiza rozwoju polskiego rynku telekomunikacyjnego 4 2. Obciążenia administracyjne i regulacyjne branży telekomunikacyjnej Perspektywy wykorzystania technologii teleinformatycznych Zmiany klimatu a działalność operatorów telekomunikacyjnych green ict Sieci dostępowe następnej generacji (NGA): potencjał i ograniczenia 69

4 4 1. Analiza rozwoju polskiego rynku telekomunikacyjnego 1.1 Wstęp Punktem wyjścia do rozważań na temat rozwoju polskiego rynku telekomunikacyjnego musi być bliższe przyjrzenie się badaniom nad jego stanem obecnym oraz porównanie z osiągnięciami i stopniem zaawansowania w innych państwach Unii Europejskiej. Perspektywy rozwoju polskiego rynku telekomunikacyjnego w dużej mierze wskazuje zakres wykorzystania ICT (information and communication technology) w UE i na świecie. Należy spodziewać się, że rozwój usług i potencjału będzie odpowiedzią na zapotrzebowanie wciąż powstającego lub, jak chcą niektórzy już istniejącego i rozwijającego się Społeczeństwa Informacyjnego. Jego umocnienia oczekują nie tylko decydenci, określający ramy i priorytety rozwoju. Jeszcze ważniejsze jest, że w procesie tym uczestniczą obywatele i podmioty gospodarcze, które jak wskażą zaprezentowane niżej badania, z roku na rok sięgają po coraz bardziej zaawansowane rozwiązania i narzędzia, i możliwości technik telekomunikacyjnych. Coraz ważniejszą rolę w codziennym funkcjonowaniu odgrywa Internet. Niedawny obiekt rozrywki miłośników nowoczesnych technologii dla wielu stał się dziś podstawowym narzędziem dostępu do bankowości, częstym miejscem robienia zakupów czy też ważnym źródłem informacji. Raport IBM Community Development Foundation definiuje Społeczeństwo Informacyjne, jako takie, które charakteryzuje się wysokim stopniem korzystania z informacji w życiu codziennym przez większość obywateli i organizacji. Internet wprowadził niespotykaną wcześniej dynamikę działań do przedsiębiorstw. Dziś każdy dokument może być dostępny na wyciągnięcie ręki. Porównanie cen dostawców firmy stało się możliwe w kilka sekund. Co więcej powoli rozprzestrzenia się Internet Rzeczy. Urządzeń komunikujących się ze sobą bez pośrednictwa człowieka. Nie ma, więc wątpliwości, że szerokorozumiane usługi telekomunikacyjne są trzonem rozwoju społecznego i gospodarczego. Od tego, jak szybki i zaawansowany będzie ich rozwój w Polsce zależy miejsce rodzimej gospodarki na świecie. 1.2 Społeczeństwo informacyjne Johoka Shakai Społeczeństwo Informacyjne, pierwszym który użył tego terminu był japoński publicysta Tadao Umesao. Umieścił go w artykule o ewolucyjnej teorii społeczeństwa opartego na przemysłach informacyjnych. Później określenie to spopularyzował futurolog Kenichi Koyamę (Introduction to Information Theory, 1968). Johoka shakai stało się przez następne lata przedmiotem analiz ekspertów i celem wielu strategii rządowych. Do Europy pojęcie społeczeństwa informacyjnego dotarło w 1978 roku za sprawą francuskich socjologów Alaina Minca i Simona Nora, którzy użyli go w raporcie przygotowanym dla premiera. Uważa się, że pokłosiem tego jest zaangażowanie Francji w rozwój technologii informacyjnych. Dość przypomnieć o Minitelu, który bywa określany jako pradziadek Internetu. Raport IBM Community Development Foundation definiuje Społeczeństwo Informacyjne, jako takie, które charakteryzuje się wysokim stopniem korzystania z informacji w życiu codziennym przez większość obywateli i organizacji. Użytkowaniem jednorodnej lub kompatybilnej technologii informacyjnej na użytek własny, społeczny, edukacji i działalności zawodowej. Umiejętnością przekazywania, odbierania a także szybkiej wymiany danych cyfrowych, bez względu na odległość. Społeczeństwo informacyjne, zgodnie z definicją przyjętą w Strategii Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce to takie, w którym przetwarzanie informacji z wykorzystaniem technologii informacyjnych i komunikacyjnych stanowi znaczącą wartość ekonomiczną, społeczną i kulturową. Unijny Komisarz Martin Bangemann w swym raporcie z 1994 r. dotyczącym przygotowań Unii Europejskiej do stworzenia społeczeństwa informacyjnego definiując termin Information Society wskazywał przede wszystkim na aspekt możliwości i potencjału. Twierdził, że SI charakteryzuje się przygotowaniem i zdolnością do użytkowania systemów informatycznych i wykorzystuje usługi telekomunikacyjne do przekazywania i zdalnego przetwarzania informacji. Kazimierz Krzysztofek i Marek S. Szczepański w Zrozumieć rozwój od społeczeństw tradycyjnych do informacyjnych: podręcznik socjologii... twierdzą, zaś że społeczeństwo, w którym informacja jest intensywnie wykorzystywana w życiu ekonomicznym, społecznym, kulturalnym i politycznym; to społeczeństwo, które posiada bogate środki komunikacji i przetwarzania informacji, będące podstawą tworzenia większości dochodu narodowego oraz zapewniające źródło utrzymania większości ludzi. Niezależnie od różnic w sposobie definiowania społeczeństwa informacyjnego pewne jest, że do jego właściwego funkcjonowania potrzebne są kanały komunikacji. Narzędzia służące do przekazywania treści. Rozwój zastosowań i zapotrzebowania wymusza istnienie takich kanałów komunikacji, które mają wystarczającą przepustowość do przekazywania rozbudowanych i obszernych plików. 1.3 Wykorzystanie technologii teleinformatycznych w polskich przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych na tle innych państw UE W 1997 r. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) powołała Grupę Roboczą ds. Wskaźników Społeczeństwa Informacyjnego, która miała przygotować definicje i metodologię dostarczania danych, porównywalnych w skali międzynarodowej, odnoszących się do funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej związane z prowadzeniem statystyk SI w UE z 16 kwietnia 2004 r. wskazało ramy dla zbierania i przetwarzania danych w państwach członkowskich. Stworzono jednolity katalog wskaźników, co pozwala uzyskać miarodajne porównania rozwoju w poszczególnych krajach. Bada się zatem zarówno stopień wykorzystania technologii ICT w instytucjach i gospodarstwach domowych, jak również stopień świadomości i zaawansowania użytkowników. W miarę rozwoju technologii teleinformatycznych zakres badań jest stopniowo uzupełniany o nowe obszary. Są one wskazywane zależnie od tych kierunków rozwoju, które uznawane są za kluczowe dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego. W związku z nową strategią na rzecz społeczeństwa informacyjnego, która zastąpić ma inicjatywę i2010 opracowano Banchmarking Digital Europe Zakres danych, które mają być gromadzone w świetle propozycji zawartych w tym dokumencie odzwierciedla priorytety rozwoju ICT w UE i stanowi co najmniej częściową odpowiedź na pytania w jakich obszarach powinien rozwijać się polski rynek telekomunikacyjny. Zakłada się, że badaniu poddany zostanie: A. Sektor ICT Udział sektora ICT w gospodarce mierzony jako procentowy udział w PKB oraz zatrudnienia Wzrost sektora ICT Współczynnik produktywności sektora ICT w odniesieniu do całej gospodarki Wzrost produktywności w sektorze ICT Wielkości i nominalny wzrost rynku ICT (IT i telko) Wydatki na badania i rozwój w sektorze ICT, jako procent PKB Wydatki na badania i rozwój w sektorze ICT, jako procent wszystkich wydatków na badania i rozwój w sektorze przedsiębiorstw Wydatki na badania i rozwój w sektorze ICT, jako procent wartości dodanej Import i eksport towarów i usług w sektorze ICT, jako procent całego eksportu B. Szerokie pasmo i zdolność przyłączeniowa Zasięg szerokopasmowych łącz, jako odsetek populacji mającej dostęp stacjonarny (np. DSL, kabel, światłowód), dostęp bezprzewodowy (np. WiFi, Wimax, Satelita) i komórkowy (np. EDGE, UMTS, HSPA) dostęp do łącz szerokopasmowych według regionów Dostęp do łącz w podziale na szybkość transferu Cena dostępu Liczba użytkowników na 100 mieszkańców (w podziale na rodzaj dostępu) Odsetek gospodarstw domowych posiadających dostęp do Internetu Odsetek gospodarstw domowych posiadających dostęp do Internetu przez łącze szerokopasmowe Miejsca korzystania z Internetu na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy 5

5 6 Wynika z nich, że rozwój Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce wciąż pozostaje na relatywnie niskim poziomie, a większość wskaźników plasuje kraj u dołu unijnych rankingów. Odsetek osób korzystających z dostępu do Internetu za pośrednictwem łącz komórkowych Powody nie posiadania dostępu do Internetu w domu Odsetek pracowników korzystających z komputerów podłączonych do Internetu przy wykonywaniu ich stałych obowiązków służbowych Odsetek przedsiębiorstw posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu (stacjonarny lub komórkowy) Odsetek przedsiębiorstw udostępniających swoim pracownikom urządzenia do łączności komórkowej z Internetem Odsetek pracowników, którym udostępniono urządzenia do łączności komórkowej z Internetem C. Wykorzystanie ICT w gospodarstwach domowych i przez osoby prywatne Odsetek osób korzystających z Internetu co najmniej raz w miesiącu Odsetek osób korzystających z Internetu codziennie lub prawie codziennie ostatnich trzech miesięcy w celu wysłania lub odebrania a ostatnich trzech miesięcy w celu nawiązania połączenia głosowego, video-połączenia ostatnich trzech miesięcy w celu podjęcia innych aktywności komunikacyjnych (chaty, komunikatory itd.) ostatnich trzech miesięcy w celu udziału w platformach społecznościowych (facebook, twitter itd.) ostatnich trzech miesięcy w celu słuchania stacji radiowych, oglądania TV ostatnich trzech miesięcy w celu umieszczania w sieci gier, zdjęć, filmów, plików muzycznycn, które mogą być pobrane przez innych użytkowników ostatnich trzech miesięcy w celu pobrania gier, zdjęć, filmów czy muzyki ostatnich trzech miesięcy w celu grania w gry sieciowe Odsetek osób korzystających z Internetu na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy w celu czytania/pobierania treści gazet internetowych/ wiadomości ostatnich trzech miesięcy w celu subskrypcji serwisów wiadomości lub produktów, które będą otrzymywać regularnie (w tym RSS) ostatnich trzech miesięcy w celu znalezienia informacji zdrowotnych (na temat kontuzji, chorób, odżywiania) ostatnich trzech miesięcy w celu znalezienia informacji o edukacji, szkoleniach i kursach ostatnich trzech miesięcy w celu poszukiwania informacji na temat produktów lub usług ostatnich trzech miesięcy w celu pobrania oprogramowania (innego niż gry) ostatnich trzech miesięcy w celu uzyskania możliwości przeczytania lub umieszczenia opinii na stronach internetowych (np. blogi, serwisy społecznościowe itd.) w celu udziału w dyskusji na tematy obywatelskie lub polityczne. ostatnich trzech miesięcy w celu wzięcia udziału w konsultacjach, głosowaniu, badaniach opinii on-line na temat przekonań politycznych ostatnich trzech miesięcy w celu stworzenia strony internetowej lub blogu ostatnich trzech miesięcy w celu umiesz- Odsetek osób, które nigdy nie skorzystały z Internetu jest taki sam, jak częstych użytkowników. czenia stworzonych przez siebie treści (w tym oprogramowania) na jakiejkolwiek stronie umożliwiającej pobranie ostatnich trzech miesięcy w celu udziału w kursie czy szkoleniu on-line ostatnich trzech miesięcy w celu pozyskania informacji z wikipedii lub innych zbiorów kompetencji (tzw. wikis) ostatnich trzech miesięcy w celu zamówienia wizyty lekarskiej ostatnich trzech miesięcy w celu odbycia konsultacji lekarskiej ostatnich trzech miesięcy w celu skorzystania z bankowości elektronicznej ostatnich trzech miesięcy w celu sprzedaży dóbr lub usług ostatnich dwunastu miesięcy w celu nabycia dóbr lub usług ostatnich dwunastu miesięcy w celu zakupów poza granicami kraju Odsetek osób korzystających z Internetu na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy w celu nabycia usług związanych z podróżą lub zakwaterowaniem ostatnich trzech miesięcy w celu znalezienia pracy lub wysłania podania o przyjęcie do pracy ostatnich trzech miesięcy w celu skorzystania z portali społecznościowych o profilu zawodowym Odsetek osób posiadających umiejętności obsługi komputera (żadne, niskie, średnie, wysokie) Odsetek osób posiadających umiejętności obsługi Internetu (żadne, niskie, średnie, wysokie) D. Wykorzystanie ICT w przedsiębiorstwach Zintegrowanie wewnętrznych procesów biznesowych: odsetek przedsiębiorstw, których wewnętrzne procesy biznesowe są automatycznie połączone Odsetek przedsiębiorstw wykorzystujących dedykowane aplikacje umożliwiające pracownikom dostęp do usług HR Odsetek przedsiębiorstw komunikujących się i przekazujących dokumentację dostawcom lub klientom drogą elektroniczną z uwzględnieniem rodzajów dokumentów. Odsetek przedsiębiorstw stosujących elektroniczną wymianę informacji związanej z zarządzaniem łańcuchem dostaw z uwzględnieniem ich funkcji biznesowych Odsetek przedsiębiorstw wysyłających lub akceptujących e-faktury Odsetek przedsiębiorstw wykorzystujących kluczowe technologie dla Internetu Rzeczy, z podaniem zastosowania Odsetek przedsiębiorstw posiadających stronę internetową z funkcją e-handlu Odsetek przedsiębiorstw używających oprogramowania CRM Obrót z e-handlu podany jako odsetek całości obrotu Odsetek przedsiębiorstw dokonujących sprzedaży przez Internet Odsetek przedsiębiorstw dokonujących zakupów przez Internet Odsetek przedsiębiorstw dokonujących transakcji internetowych z podziałem na destylację (kraj, UE, Świat) E. e-administracja/e-państwo Dostępność i interaktywność 20 podstawowych usług administracji dla obywateli i przedsiębiorstw Odsetek osób korzystających z Internetu, jako platformy do relacji z władzami i urzędami, poziom zaawansowania Odsetek przedsiębiorstw korzystających z Internetu, jako platformy do relacji z władzami i urzędami, poziom zaawansowania. 1.4 Wyniki badań. W maju 2010 r. opublikowano Europe s Digital Competitiveness Report, który prezentuje wyniki badań nad wykorzystaniem ICT w 27 państwach członkowskich oraz w Islandii, Norwegii I Chorwacji. Badania te 7

6 8 Tymczasem w Polsce z szerokopasmowego dostępu do Internetu korzysta 13,5% populacji a łącza o przepustowości powyżej 2 Mb/s stanowią zaledwie 33,6% wszystkich łącz. przeprowadzone zostały przy zastosowaniu wspólnych wskaźników określonych przez Komisję we współpracy z państwami członkowskimi i wskazane w i2010 Benchmarking Framework. Wynika z nich, że rozwój Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce wciąż pozostaje na relatywnie niskim poziomie a większość wskaźników plasuje kraj u dołu unijnych rankingów. Dotyczy to zarówno wskaźników dostępu, jak i korzystania z Internetu przez gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa. Co więcej odsetek osób, które nigdy nie skorzystały z Internetu jest taki sam, jak częstych użytkowników. Raport stwierdza wprawdzie, że pod względem rozwoju bezprzewodowego Internetu czy rozwoju e-państwa czynione są pewne postępy, lecz nie pozwalają one na opuszczenie dołów rankingów. Dla zobrazowania różnić rozwoju między poszczególnymi państwami, w niniejszym opracowaniu wybrane dane dotyczące Polski przedstawione zostaną w porównaniu do wskaźników pięciu innych państw członkowskich. W piątce tej znajdą się dwa największe (pod względem liczby ludności) państwa, dwa średniej wielkości, z których jedno przystąpiło do UE w tym samym czasie, co Polska oraz jedno o porównywalnej wielkości. Szerokopasmowy Internet W 2009 r. unijny rynek dostępu do szerokopasmowego Internetu był największy na świecie. Dostęp do szerokopasmowego łącza ma 24,8% obywateli. 80% stacjonarnych łącz szerokopasmowych w UE umożliwia dostęp do Internetu z szybkością ponad 2 Mb/s a 18% z nich to łącza o przepustowości powyżej 10 Mb/s. Zgodnie z założeniami strategii Europa 2020 wszyscy europejczycy powinni mieć dostęp do łącz o przepustowości nie niższej niż 30 Mb/s. Tymczasem w Polsce z szerokopasmowego dostępu do Internetu korzysta 13,5% populacji a łącza o przepustowości powyżej 2 Mb/s stanowią zaledwie 33,6% wszystkich łącz. W tabeli nr 1 zaprezentowano dane dotyczące dostępu do szerokopasmowego Internetu na przestrzeni lat w porównaniu ze średnią UE oraz zaznaczeniem miejsca Polski w rankingu dwudziestki siódemki. Pod względem zasięgu DSL niższy (niewiele) wskaźnik ma tylko Rumunia (74%). Na przestrzeni ostatnich trzech lat dynamicznie rozwijał się zarówno w Polsce, jak i w pozostałych państwach członkowskich rynek ruchomego dostępu do Internetu przy wykorzystaniu komputerów przenośnych. Dostęp do sieci poza miejscem pracy lub zamieszkania jest ważny za względu na możliwość osiągnięcia pełnej funkcjonalności wykorzystania Internetu. Pozwala na pozyskanie informacji, umożliwia komunikację czy dostęp do bankowości internetowej z każdego miejsca, w którym znajduje się użytkownik. W Polsce z takiego kanału dostępu korzysta 10 procent populacji, czyli znacznie poniżej unijnej średniej, która wynosi 17 procent. Wprawdzie jest to wynik lepszy niż osiągnięty przez Węgry, lecz od plasującej się w pierwszej trójce Szwecji dzieli nas przepaść. Tam użytkowników bezprzewodowego Internetu jest niemal trzykrotnie więcej. Liderem rankingu wykorzystania bezprzewodowego dostępu do Internetu poza domem lub miejscem pracy jest Luxemburg, w którym 44% populacji sięga po ten kanał dostępu. Druga z kolei jest Dania z 31% udziałem. Różnice między rynkami w wybranych państwach obrazuje wykres nr 1. Korzystanie z Internetu Warto zwrócić uwagę, że w Polsce odsetek użytkowników Internetu, którzy korzystają z sieci codziennie lub niemal codziennie (tzw. frequent Internet users) jest równy odsetkowi tych, którzy nigdy nie mieli do czynienia z Internetem. Takiego stanu rzeczy nie tłumaczą względy demograficzne, duży odsetek osób starszych w społeczeństwie, które z przyczyn oczywistych mogłyby mieć większe trudności z opanowaniem nowoczesnych technologii. W wysoko rozwiniętej pod względem wykorzystania technologii teleinformatycznych Szwecji odsetek osób, które nigdy nie korzystały z Internetu jest bardzo niski i wynosi zaledwie 7% lecz również zdecydowana większość Państw wyprzedza Polskę pod tym względem. Przy średniej unijnej na poziomie 30% z Internetu nigdy nie korzystało 19% obywateli Niemiec, 26% obywateli Francji czy 36% Hiszpanów i Węgrów oraz 38% Litwinów. Za Polską pozostaje natomiast Bułgaria, w której odsetek osób, które nigdy nie skorzystało z Sieci wynosi 53% czy Portugalia z wynikiem 50%. W tabeli nr 2 przedstawiono wskaźniki korzystania z Internetu w Polsce w latach Pod względem odsetka populacji regularnie, czyli zgodnie z przyjętą metodologią, nie rzadziej niż raz w tygodniu, korzystającego z Internetu Polska odstaje od unijnej średniej w mniejszym stopniu, niż pod względem odsetka osób korzystających z sieci na co dzień. Tabela nr 1 Liderem rankingów pod względem częstotliwości korzystania z Internetu jest Szwecja gdzie 73% populacji codziennie lub niemal codziennie korzysta z sieci. Polska plasuje się pod tym względem na tym samym poziomie, co Hiszpania (39%) lecz odstaje od Węgier, Francji czy Niemiec, co obrazuje wykres nr 2. Wykorzystanie Internetu Badaniu poddawana jest nie tylko częstotliwość korzystania z sieci lecz również sposób jej wykorzystania i zastosowania w życiu obywateli. Sposób i skala wykorzystania Internetu przez użytkowników stanowi jeden z filarów rozwoju funkcjonalności Internetu. Dalszy rozwój Społeczeństwa Informacyjnego jest uwarunkowany trzema głównymi czynnikami rozwojem infrastruktury, rozwojem funkcjonalności oraz wzrostem kompetencji użytkowników i ich gotowością do przenoszenia do sieci kolejnych czynności życia codziennego. Szerokopasmowy Internet Średnia Ranking UE27 Zasięg DSL (jako odsetek populacji) 67, ,6 74, Zasięg DSL na terenach wiejskich 54,8 42,5 42, ,7 23 Penetracja rynku Szer. Internetu 5,2 8,4 11,8 13,5 24,8 25 Transfer odsetek dostępów o prędkości > 2 Mb/s 33,6 22 3G+ zasięg (odsetek populacji) 19,2 25 Odsetek gospodarstw domowych z dostępem do Internetu Odsetek gospodarstw domowych z szerokopasmowym dostępem Odsetek przedsiębiorstw z szerokopasmowym dostępem Odsetek populacji korzystającej z dostępu do Internetu przy wykorzystaniu telefonu komórkowego przez UMTS Odsetek populacji korzystających z bezprzewodowego dostępu do Internetu w laptopie poza domem/pracą Wykres 1: Odsetek populacji korzystających z bezprzewodowego dostępu do Internetu w laptopie poza domem/pracą 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja 9

7 Propagowanie powszechnego dostępu do Internetu i korzystanie z niego przez wszystkich obywateli europejskich szczególnie poprzez działania na rzecz podnoszenia umiejętności informatycznych i dostępu do sieci jest jednym z założeń Europejskiej Agendy Cyfrowej. W Polsce wskaźniki wykorzystania Internetu pozostają w tyle za średnią UE. W szkoleniach on-line w 2009 r. uczestniczyło czterokrotnie mniej Polaków niż wynosi średnia unijna. Pracy za pośrednictwem Internetu szukało 9% osób przy średniej unijnej na poziomie 15. Tymczasem po gazety i czasopisma dostępne w Internecie sięgnęło ledwie 18% populacji (średnia unijna 33). Należy spodziewać się wzrostu tych wskaźników w kolejnych latach, w szczególności wobec dążenia Komisji Europejskiej między innymi do stworzenia Dziś niewiele ponad 20 procent Polaków decyduje się płacić rachunki, sprawdzać wysokość salda czy zakładać lokaty przez Internet. jednolitego rynku treści i usług on-line. Ma to być transgraniczny i bezpieczny unijny rynek zasobów cyfrowych i usług w sieci cieszący się dużym zaufaniem o wyraźnie uregulowanych kwestiach praw i objęty odpowiednią ochroną. Tabela nr 3 przedstawia badania nad wykorzystaniem Internetu w Polsce w latach Wykres nr 3 przedstawia dane dotyczące korzystania z usług bankowości internetowej w Polsce i wybranej grupie państw. Można zaryzykować twierdzenie, że stopień wykorzystania Internetu do zarządzania pieniędzmi w dużym stopniu odzwierciedla kulturową gotowość społeczeństwa do traktowania Sieci, jako istotnego narzędzia ułatwiającego codzienne funkcjonowanie. Dziś niewiele ponad 20 procent Polaków decyduje się płacić rachunki, sprawdzać wysokość salda czy zakładać lokaty przez Internet. Nie wiele odbiega to od stosunku do bankowości internetowej Hiszpanów i przewyższa wykorzystanie e-bankingu przez Węgrów. Tym niemniej jest to ponad trzykrotnie mniej niż w Szwecji. E-Państwo W grudniu 2008 r. Rada Ministrów przyjęła Strategię rozwoju społeczeństw informacyjnego w Polsce do 2013 r.. Prezes Rady Ministrów oświadczył wówczas, że Strategia jest odpowiedzią na wyzwania cywilizacyjne. Strategia ma sprawić, że dwadzieścia podstawowych usług, uznanych w Europie za standardowe będzie wkrótce dostępne przez Internet. Owe 20 podstawowych usług to: a) W przypadku osób prywatnych kwestie związane z; Podatkiem dochodowym Poszukiwaniem pracy Świadczeniami socjalnymi Dokumentami osobistymi Rejestracją samochodu Podaniem o zgodę na budowę Oświadczeniem złożonym policji Tabela nr 2 Tabela nr 3 10 Korzystanie z Internetu Średnia Ranking UE27 Odsetek populacji regularnie korzystający z Internetu (nie rzadziej niż raz w tygodniu) Odsetek populacji często korzystający z Internetu (codziennie lub niemal codziennie) Odsetek populacji, który nigdy nie korzystał z Internetu Wykorzystanie Internetu (odsetek populacji) Średnia UE27 Poszukiwanie informacji o towarach i usługach Umieszczanie własnej twórczości Czytanie gazet/czasopism Korzystanie z bankowości internetowej Granie, pobieranie gier, zdjęć filmów lub muzyki Poszukiwanie informacji zdrowotnych Poszukiwanie pracy, wysyłanie aplikacji Uczestnictwo w szkoleniu on-line Poszukiwanie informacji edukacyjnych, o szkoleniach lub kursach Ranking 11 Wykres nr 2: Odsetek populacji często korzystający z Internetu Wykres nr 3: Korzystanie z bankowości internetowej 80% 80% 70% 70% 60% 60% 50% 50% 40% 40% 30% 30% 20% 20% 10% 10% 0% 0% Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja

8 12 Zarówno w porównaniu z wybranymi państwami członkowskimi, jak i w porównaniu z unijną średnią odsetek podstawowych spraw obywatelskich, które mogą być w pełni załatwione przez Internet jest dramatycznie niski. Widać do na wykresie nr 4. Przy średniej europejskiej na poziomie 66% Polska ma wskaźnik przeszło dwukrotnie niższy i plasuje się tym samym na końcu unijnej tabeli. Bibliotekami publicznymi Świadectwem urodzenia Zapisami do szkoły wyższej Zawiadomieniem o przeprowadzce Usługami zdrowotnymi b) W przypadku przedsiębiorstw i działalności gospodarczej kwestie związane z: Składką na ubezpieczenie społeczne dla pracowników Podatkiem od przedsiębiorstw Podatkiem VAT Rejestracją nowej firmy Zgłaszaniem danych do urzędu statystycznego Deklaracją celną Zezwoleniami związanymi z przepisami ochrony środowiska Zamówieniami publicznymi Tabela nr 4 prezentuje zakres wykorzystania usług e-państwa w Polsce. Zarówno w porównaniu z wybranymi państwami członkowskimi, jak i w porównaniu z unijną średnią odsetek podstawowych spraw obywatelskich, które mogą być w pełni załatwione przez Internet jest dramatycznie niski. Widać do na wykresie nr 4. Przy średniej europejskiej na poziomie 66% Polska ma wskaźnik przeszło dwukrotnie niższy i plasuje się tym samym na końcu unijnej tabeli. Polska nie wypada o wiele lepiej w kategorii wykorzystania tego kanału komunikacji z administracją przez obywateli. 18% społeczeństwa ma do czynienia z e-państwem przy średniej unijnej na poziomie 30% O wiele lepsze są wskaźniki dotyczące zarówno możliwości, jak i wykorzystania kanałów elektronicznych do kontaktu z administracją w przypadku przedsiębiorstw. 88% podstawowych spraw urzędowych, może być w pełni załatwione przez Internet przez przedsiębiorstwa (średnia unijna 86%), co plasuje Polskę na 8 miejscu w dwudziestce siódemce. Z możliwości tej korzysta natomiast 61% przedsiębiorstw, czyli o 10 pkt. procentowych mniej niż wynosi średnia dla UE. 61% to wynik niedaleki od Hiszpanii, Węgier czy Niemiec, wciąż jednak jest to mniej niż w Szwecji czy Francji, co obrazuje wykres nr 5. Wykres nr 4: Odsetek spraw obywatelskich które w pełni mogą być załatwione przez Internet 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% e-handel Jednym z ważnych elementów funkcjonowania Internetu jest e-handel. Najczęściej spotykaną formą są portale aukcyjne i sklepy internetowe. Nad tradycyjnymi placówkami handlowymi górują one dostępnością (24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu), bogactwem asortymentu, szybkim dostępem do nieograniczonej ilości informacji (popartych zdjęciami lub multimedialnymi prezentacjami produktów) oraz możliwością wyboru najbardziej dogodnej dla klienta formy płatności. Dodatkowo zwykle ceny towarów lub usług oferowanych w Internecie są do kilkudziesięciu procent niższe niż w sklepach tradycyjnych. Jest to związane między innym z mniejszymi niż w przypadku stacjonarnych miejsc sprzedaży kosztami stałymi. Jak wynika z danych zawartych w tabeli nr 5 polscy internauci wciąż traktują możliwość dokonywania zakupów w sieci z większym dystansem niż wynikałoby to ze średniej dla całej Unii Europejskiej, która wynosi 37%. Zamawianie towarów i usług przez Internet na własny użytek najmniej popularne jest w Rumunii 13 Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja Tabela nr 4 e-państwo Średnia UE27 Ranking Wykres nr 5: Wykorzystanie e-administracji w przedsiębiorstwach Odsetek podstawowych spraw obywatelskich, które w pełni mogą być załatwione przez Internet Odsetek podstawowych spraw urzędowych, które mogą być w pełni załatwione przez Internet przez przedsiębiorstwa Odsetek populacji korzystających z usług z zakresu e-administracji Odsetek populacji korzystających z e-administracji do nadawania formularzy Odsetek przedsiębiorstw korzystających z e-administracji Odsetek przedsiębiorstw korzystających z e-administracji w celu nadawania formularzy Odsetek przedsiębiorstw korzystających z kanałów dostępu e-administracji w celu przedstawienia oferty w przetargu publicznym % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja

9 14 Polski rynek ICT ma duży potencjał wzrostu w drodze do wyrównania różnić w rozwoju między pozostałymi państwami UE. robi to zaledwie 2% społeczeństwa. Dla porównania w Danii i Szwecji z tego sposobu robienia zakupów korzysta ponad 60% populacji. Na wykresie nr 6 zaprezentowano popularność e-handlu w Polsce na tle wybranych państw członkowskich. Z powyższych badań wynika, że Polski rynek ICT ma duży potencjał wzrostu w drodze do wyrównania różnić Tabela nr 5 w rozwoju między pozostałymi państwami UE. Jednocześnie nie wykorzystanie tego potencjału może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla gospodarki. Aby właściwie wykorzystać szanse i zmniejszyć dystans dzielący Polskę od pozostałych państw UE konieczne jest odpowiedzialne i zaangażowane podejście profesjonalistów rynku ICT i decydentów. Niezbędne jest wypracowanie mechanizmu równoległego wzrostu kultury i kompetencji korzystania z sieci przez obywateli, przedsiębiorstwa i instytucje, stworzenie odpowiednich ram prawnych gwarantujących bezpieczeństwo i przejrzystość norm regulujących aktywność internetową, doprowadzenie do rozwoju dostępu do szybkiego szerokopasmowego Internetu a także stymulowanie rozwoju kontentu i przenoszenia takich dziedzin funkcjonowania społeczeństwa, jak chociażby administracja do świata wirtualnego. Średnia Ranking UE ehandel Odsetek populacji zamawiający towary i usługi przez Internet na użytek prywatny Odsetek populacji zamawiający towary lub usługi od sprzedawców z innych państw UE Odsetek populacji sprzedający towaru lub usługi na aukcjach internetowych Odsetek osób zamawiających lub kupujących treści dostępne online ehandel, jako odsetek obrotu przedsiębiorstw Odsetek przedsiębiorstw robiących zakupy w Sieci Odsetek przedsiębiorstw prowadzących sprzedaż w Internecie Telefonia stacjonarna i ruchoma W Komunikacie Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z r. podnoszona jest między innymi kwestia przyszłości usług głosowych. Według Komisji rynki usług telefonii głosowej stają się coraz bardziej dojrzałe przy jednoczesnym spadku tempa rozwoju w sektorze. Szansą na utrzymanie trwałego wzrostu ma być innowacja w zakresie modeli biznesowych i usług. Za niezbędne uznaje się też przejście do środowiska następnej generacji, co stworzy nowe możliwości i wyzwania. Istotnie nominalne nasycenie rynku w państwach Unii Europejskiej znacznie przekracza 100%. Według danych GUS za pierwszy kwartał 2010 r. w Polsce wynosi ono 118,5%. Oznacza to, że na rynku znajduje Aby właściwie wykorzystać szanse i zmniejszyć dystans dzielący Polskę od pozostałych państw UE konieczne jest odpowiedzialne i zaangażowane podejście profesjonalistów rynku ICT i decydentów. się ponad 45 milionów aktywnych kart SIM. Tym niemniej jest to wynik nieznacznie poniżej średniej dla całej Unii Europejskiej, która wynosi ponad 121%. Do grupy państw o najwyższym wskaźniku penetracji rynku telefonii komórkowej w Unii Europejskiej należy Bułgaria. W ostatnim kwartale 2009 roku wyniósł on 138,9%,czyli o 17% więcej od średniej unijnej. Powodem takiego stanu rzeczy jest wysokość opłat za połączenia do innych sieci. Bułgarzy zazwyczaj posiadają więcej niż jeden telefon, z których każdy działa w innej sieci. Pozwala to na minimalizowanie konieczności wykonywania połączeń między jedną siecią a drugą i ograniczenie kosztów połączeń. Nie można jednak zignorować faktu, że w całej Unii Europejskiej rynek usług telefonii stacjonarnej i głosowej stanął w obliczu załamania tempa wzrostu. Poniższa tabela prezentuje dane z sektora zebrane przez Europejskie Obserwatorium Technik Informacyjnych. W sytuacji, w której penetracja rynku osiąga tak wysoki poziom a bariera dostępności w zasadzie nie istnieje na lokalnych rynkach kluczowe stają się czynniki zadowolenia z usług i wyboru konsumenckiego. PBS DGA na zlecenie Urzędu Komunikacji Elektronicznej przeprowadził w 2009 r. badanie konsumenckie polskiego Rynku Telekomunikacyjnego, wśród klientów indywidualnych oraz instytucjonalnych. Klienci indywidualni Z badań tych wynika, że 44% respondentów użytkuje wyłącznie telefon komórkowy, a 40,9% zarówno stacjonarny, jak i komórkowy. Tymczasem 10,5 15 Wykres nr 6: Zamawianie towarów i usług na użytek prywatny 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Polska Hiszpania Węgry Francja Niemcy Szwecja Tabela nr 6 Stacjonarna telefonia głosowa oraz stacjonarny dostęp do Interntu i usług internetowych Udział w przychodach Tempo wzrostu branży usług telekomunikacyjnych -2,5% 36% Stacjonarna telefonia głosowa -6,3% 24% Dostęp do Internetu i usług marketingowych 5,6% 12% Telefonia ruchoma i usługi ruchomej transmisji danych 0,6% 47% Telefonia ruchoma -1,8% 36% Usługi ruchomej transmisji danych 9,3% 11% Usługi transmisji danych dla przedsiębiorstw 0,6% 7% Płatne 11,7% 10%

10 44% wyłącznie respondentów użytkuje wyłącznie telefon komórkowy, a 40,9% zarówno stacjonarny, jak i komórkowy. Tymczasem 10,5 ankietowanych ma telefon stacjonarny a 4,6% żadnego. Większość badanych firm korzysta zarówno z telefonów stacjonarnych i ruchomych. W grupie respondentów było to 66% firm. Przeszło jedna piąta przedsiębiorstw 20,7% ma na wyposażeniu wyłącznie telefony komórkowe, a 12,7 tylko telefon lub telefony stacjonarne. ankietowanych ma wyłącznie telefon stacjonarny a 4,6% żadnego. Warto zwrócić uwagę na czynniki, jakim kierują się respondenci przy wyborze usług telefonii ruchomej. Za bardzo ważny czynnik przy wyborze oferty 68% respondentów uznało atrakcyjność cenową oferty (1,1% za zupełnie nieważną), atrakcyjność promocji i rabatów 61,4%, atrakcyjność aparatów 44,1%, szeroki zakres usług 33,2 (dla 4,4% nie ma to zupełnie znaczenia) a dostępność obsługi i linii informacyjnych dla abonentów za bardzo ważne uznało 29,5%. Osoby nie posiadające żadnego telefonu komórkowego zostały spytane o przyczyny takiego stanu rzeczy. Odpowiedzi przedstawione są na poniższym wykresie. O przyczyny nie posiadania telefonu spytano także respondentów, którzy nie posiadają telefonu stacjonarnego. Ich odpowiedzi umieszczono na poniższym wykresie: PBS DGA na zlecenie UKE zbadał między innymi poziom zadowolenia klientów z usług operatorów telekomunikacyjnych zarówno telefonii ruchomej, jak i telefonii stacjonarnej. Wyniki poszczególnych operatorów funkcjonujących są zbliżone zarówno w przypadku telefonii ruchomej, jak i stacjonarnej. *Należy zaznaczyć, że próba powyższego badania była stosunkowo niewielka, w przypadku NOM był to wyłącznie jeden respondent. Wykres nr 7: Odpowiedzi na pytanie o powody nieposiadania telefonu komórkowego w ujęciu procentowym. (można było udzielić więcej niż jednej odpowiedzi) Wykres nr 9: Poziom zadowolenia z usług operatora telefonii ruchomej Wykres nr 10: Poziom zadowolenia z usług operatora telefonii stacjonarnej 16 Nie wiem Inna przyczyna 4,4 4,3 4,5 4,0 3,5 17 Ma słaby zasięg tam gdzie mieszkam Nie lubię komórek Nie potrzebuję bo rzadko dzwonię i odbieram tel. Telefon komórkowy jest za drogi 4,2 4,1 4,0 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 Wystarczy mi telefon stacjonarny 3,9 Era Orange Plus 0 Play Era TP Netia Dialog NOM* Inny Wykres nr 8: Odpowiedzi na pytanie o powody nieposiadania telefonu stacjonarnego w ujęciu procentowym. (można było udzielić więcej niż jednej odpowiedzi) Nie wiem Inny powód Oczekuję na przyłączenie Korzystam z budek telefonicznych Mieszkam tu tymczasowo Niedawno się wprowadziłem i jeszcze nie mam Używam telefonu rodziny mieszkającej w pobliżu Nie jest potrzebny Wystarcza telefon w miejscu pracy Jest za drogi Wystarcza mi telefon komórkowy Wykres nr 11: Odsetek respondentów oceniających jakość usług wybranych operatorów stacjonarnych jako wysokoą lub pełną satysfakcję TP SA Wykres nr 12: Poziom satysfakcji z usług telefonii ruchomej od 1 do 5 4,15 4,10 4,05 4,00 3,95 3,90 3,85 Netia Plus Era Orange

11 Klienci Instytucjonalni Badania ujawniają, że większość badanych firm korzysta zarówno z telefonów stacjonarnych i ruchomych. W grupie respondentów było to 66% firm. Przeszło jedna piąta przedsiębiorstw 20,7% ma na wyposażeniu wyłącznie telefony komórkowe, a 12,7 tylko telefon lub telefony stacjonarne. W telefony komórkowe zaopatrzyło się 87,4% przedsiębiorstw a w stacjonarne 79,3%. Mniej popularna jest za to technologia Voice over IP (VoIP) czyli połączenia głosowe przez Internet. Korzysta z niej 6,4% firm stosując do tego komputery a 5,4% wyposażone jest w technologię pozwalającą na korzystanie z VoIP przez telefon stacjonarny. Niewielki odsetek firm 1,7% wykorzystuje do technologii VoIP telefony komórkowe. Klienci instytucjonalni prezentują wysoki poziom satysfakcji z jakości usług telefonii stacjonarnej, co przedstawione zostało na poniższym wykresie: Również ich ocena jakości usług telefonii komórkowej jest zbliżona i podobna do tej, jaką prezentują klienci indywidualni. Podsumowanie Z Przedstawionych badań i analiz wynika, że przytoczona już wcześniej teza Komisji Europejskiej o dojrzałości rynku usług telekomunikacyjnych w warstwie usług głosowych znajduje pełne uzasadnienie i określenie to adekwatne jest również do polskiego rynku. Wprawdzie, z rankingu UKE wynika, że w 2008 r. Polska znajdowała się na 22 miejscu pod względem penetracji rynku telefonii ruchomej, to wynik ten można uznać za zadowalający gdyż różnice między poszczególnymi krajami oraz między wartością dla Polski a średnią Europejską nie był znaczący. Penetracja rynku w Polsce po odjęciu nieaktywnych użytkowników wyniosła wówczas ok. 97,5% wobec 101% średniej UE. Dziś usługi głosowe w telefonii stacjonarnej i ruchomej dostępne są dla każdego. Warto zwrócić uwagę, że, jak wynika z badań 4,6% respondentów nie posiada telefonu komórkowego. Jak przyczynę tego stanu rzeczy czynniki związane z dostępnością ekonomiczną lub technologiczną (cena lub zasięg) usługi łącznie podaje 1/3 respondentów z tej grupy czyli ok. 1,5% przebadanych. W przypadku osób nie posiadających telefonu stacjonarnego, jako przyczynę barierę ekonomiczną wskazało 24,6% respondentów. Teoretycznie, jest więc to grupa większa niż w przypadku telefonii ruchomej. Jednakże przeszło 74% respondentów odpowiedziało, że do realizacji ich potrzeb wystarcza telefon komórkowy. Zgoła inaczej wygląda sytuacja rynku usług transmisji danych. Dotyczy to zarówno dostępu do szerokopasmowego Internetu ruchomego, jak i stacjonarnego. Dość spojrzeć na statystki porównujące penetrację rynku w Polsce i innych państwach członkowskich UE prezentowane na opublikowanych przez Komisję Europejską wykresach. Warto zaznaczyć, że zdecydowana większość szerokopasmowego Internetu jest realizowana w Polsce przez łącza o prędkości transferu nie przekraczającego 2 Mbps. Większą przepustowość ma 33,6% łącz, co plasuję Polskę na 22 miejscu pośród unijnej dwudziestki siódemki. Poniżej znajduje się wykres prezentujący średnią przepustowość łącz w UE w ostatnich latach wraz z podaną średnią ceną za usługę. Wykres nr 13: Wskaźnik penetracji usług szerokopasmowego dostępu do Internetu, styczeń 2010 Wykres nr 14: Użytkownicy Internetu szerokopasmowego według przepustowości łączy i (średnie) ceny dostępu w UE, % 35% 30% 25% 20% 15% 10% 13,0% 13,0% 13,5% 14,8% 17,0% 18,6% 18,7% 18,9% 19,1% 19,3% 20,6% 21,5% 22,2% 22,2% 22,7% 22,9% 24,8% 26,0% 26,8% 29,1% 29,4% 29,8% 30,3% 30,4% 31,5% 32,1% 37,7% 37,8% 100% 90% 80% 70% 60% 50% 71,53 47,80 51,33 41,28 56,73 49,63 39,35 41,43 33,61 33, % 40% 31,54 0% Wykres nr 14: Wskaźnik penetracji rynku przez ruchome usługi szerokopasmowe specjalne karty/modemy/klucze do transmisji danych (z wyłączeniem innych usług), styczeń ,18 0,16 0,14 0,12 BG RO PL SK EL PT HU LT CZ LV IT ES CY IE AT SI EU27 EE MT BE FI UK FR DE SE LU NL DK 10,5% 10,7% 11,9,5% 15,1% 16,1% 17,0% 30% 20% 10% 0% do 512 kb/s 39,38 31,72 36,17 28,75 33,17 25,81 grudzień 2007 grudzień 2008 grudzień ,65 30,59 31, kb/s-1mb/s 1-1Mb/sMb/s 2-8 Mb/s 8-30 Mb/s* > 30 Mb/s 100 Mb/s 0,10 0,08 0,06 0,04 0,02 0 średnia dla UE, styczen 2010 średnia dla UE, styczen ,1% 1,3% 1,5% 1,7% 1,7% 1,7% 1,8% 2,0% 2,2% 3,2% 3,3% 3,5% 3,8% 4,0% 4,3% 4,8% 5,1% 6,7% 6,8% Źródło: Szacunki Komisji Europejskiej dotyczące dostępu do Internetu szerokopasmowego według przepustowości łączy. Źródło danych cenowych: Van Dijk Managament Consultants. CY LU NL EE LV BE MT EL RO SI FR CZ ES DE PL LT SK UK IT IE DK SE AT PT FI

12 20 2. Obciążenia administracyjne i regulacyjne branży telekomunikacyjnej Małgorzata Kalinowska Sektor telekomunikacyjny jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się sektorów gospodarki, zarówno w Polsce, Europie jak i na świecie. 2.1 WSTĘP Otoczenie regulacyjne, w którym działają przedsiębiorstwa, ma istotny wpływ na ich działalność, konkurencyjność, możliwości inwestycyjne, innowacyjność, a także zdolność tworzenia nowych miejsc pracy. Dlatego istotne jest, by przepisy prawa były proste, zrozumiałe, efektywne, a także by zapewniały przewidywalność prawną oraz właściwą relację kosztów do ich efektów. Każdy akt prawny, a nawet pojedynczy przepis prawa rodzi za sobą, bezpośrednio lub w sposób pośredni, koszty. Przedsiębiorcy ponoszą koszty w związku z nakładanymi na nich obowiązkami np. w zakresie zmiany ich produktów lub usług czy procesów produkcyjnych (takie koszty określa się często mianem kosztów merytorycznych). Inne wiążą się z wykonywaniem obowiązków w zakresie przekazywania organom państwowym i osobom prywatnym informacji na temat ich działalności, produkcji lub świadczonych usług (często określane są one jako koszty administracyjne). Sektor telekomunikacyjny jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się sektorów gospodarki, zarówno w Polsce, Europie jak i na świecie. Komisja Europejska uznaje inwestycje w gospodarkę cyfrową za klucz do przyszłego dobrobytu w Europie. Zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej, w związku z opublikowaną w dniu 17 maja 2010 r. Agendą Cyfrową, połowa wzrostu produkcyjności odnotowanego w Europie w ciągu ostatnich 15 lat wynika z wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych i tendencja ta będzie się prawdopodobnie nasilać. 1 Jest to jednak także sektor, który charakteryzuje się wysokim poziomem interwencjonizmu, a zakres regulacji w związku z wykonywaniem działalności telekomunikacyjnej stale wzrasta. Wprawdzie z jednej strony w ostatnich latach poczynione zostały istotne zmiany w zakresie uzyskiwania uprawnień do prowadzenia działalności telekomunikacyjnej, to jednak obserwowany jest stały wzrost regulacji związanych z jej wykonywaniem. W niniejszym opracowaniu zostaną przedstawione najistotniejsze, z punktu widzenia prowadzonej przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych działalności, sektorowe obciążenia administracyjne i regulacyjne oraz krótka analiza tendencji zmian w tym zakresie. Przedstawione poniżej obowiązki nie wyczerpują jednak całego katalogu obowiązków i obciążeń spoczywających na tych podmiotach. 2.2 SEKTOROWE RAMY PRAWNE Stan obecny Każdy przedsiębiorca telekomunikacyjny, podobnie jak każdy inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą w Polsce, podlega regulacjom prawnym o charakterze horyzontalnym. Jednakże przedsiębiorcy telekomunikacyjni poddani są również regulacjom sektorowym, które (ze względu na ich poziom i zakres) mają kluczowy wpływ na prowadzoną przez nich działalność gospodarczą. Podstawowym aktem prawnym regulującym działalność telekomunikacyjną jest ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U z późn. zm., dalej Prawo telekomunikacyjne lub Pt ), która szczegółowo określa warunki oraz zasady podejmowania i wykonywania działalności telekomunikacyjnej, a także prawa i obowiązki przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Ustawa Prawo telekomunikacyjne implementuje pakiet dyrektyw w sprawie łączności elektronicznej (dalej Nowe Ramy Regulacyjne 2002 ), na który składają się następujące dyrektywy: 1. Każdy przedsiębiorca telekomunikacyjny, podobnie jak każdy inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą w Polsce, podlega regulacjom prawnym o charakterze horyzontalnym. Dyrektywa 2002/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (Dz. U. L z dnia 24 kwietnia 2002 r., dalej dyrektywa o dostępie ); Dyrektywa 2002/20/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie zezwoleń na udostępnienie sieci i usług łączności elektronicznej (Dz. U. L z dnia 24 kwietnia 2002 r., dalej dyrektywa o zezwoleniach ); Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (Dz. U. L z dnia 24 kwietnia 2002 r., dalej dyrektywa ramowa ); Dyrektywa 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (Dz. U. L z dnia 24 kwietnia 2002 r., dalej dyrektywa o usłudze powszechnej ) Dyrektywa 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (Dz. U. L z dnia 31 lipca 2002 r., dalej dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej ) Istotne kwestie związane z prowadzeniem działalności telekomunikacyjnej zostały także uregulowane w następujących aktach prawa wspólnotowego: Rozporządzenie (WE) nr 2887/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej (Dz. U. L z dnia 30 grudnia 2000 r., dalej Rozporządzenie w sprawie uwolnionego odstępu do pętli lokalnej ); Rozporządzenie (WE) nr 717/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie roamingu w publicznych sieciach łączności ruchomej wewnątrz Wspólnoty oraz zmieniające dyrektywę ramową (Dz. U. L z dnia 29 czerwca 2007 r., dalej Rozporządzenie w sprawie roamingu ); Rozporządzenie (WE) nr 544/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 czerwca 2009 r. zmieniające rozporządzenie nr 717/2007 (Dz. U. L z dnia 29 czerwca 2009 r.). Szereg aspektów regulacyjnych zostało także zaadresowanych przez Komisję Europejską w szczegółowych zaleceniach i wytycznych. Jakkolwiek nie mają one wiążącego charakteru, to jednak krajowe organy regulacyjne powinny je uwzględniać w najszerszym możliwym zakresie. Przepisy prawa wspólnotowego oraz prawa krajowego określają jednak tylko ramy prawne, w których zakresie mogą prowadzić swoją politykę krajowe organy regulacyjne. Regulatorzy posiadają spory zakres uznaniowości w zakresie praktycznego realizowania niektórych przepisów. Dlatego, jak pokazuje doświadczenie, pomimo iż przepisy w zakresie sieci i usług łączności elektronicznej obejmują wszystkie kraje Unii Europejskiej, to sytuacja, pod względem zakresu regulacji i obciążeń administracyjnych, w poszczególnych państwach członkowskich może się różnić zasadniczo, właśnie ze względu na sposób wykonywania swoich uprawnień przez krajowych regulatorów. Istotną kwestią jest także sposób implementacji przepisów prawa wspólnotowego do krajowego porządku prawnego. Nieprawidłowa implementacja tych przepisów może prowadzić do nadmiernych obciążeń przedsiębiorców telekomunikacyjnych oraz kreować istotne ryzyko związane z jej wykonywaniem. Funkcje regulacyjne w Polsce dzielone są przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (dalej Prezes UKE, Regulator ) oraz Ministra Infrastruktury (dalej MI ). Przyszłe uregulowania Nowe Ramy Regulacyjne 2002 zostały znowelizowane w 2009 r. poprzez następujące akty prawa unijnego: Dyrektywę 2009/140/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2009 r. zmienia- 21

13 22 jącą dyrektywę ramową, dyrektywę o dostępie, dyrektywę o zezwoleniach (Dz. U. UE L z dnia 18 grudnia 2009 r.); Dyrektywę 2009/136/WE z dnia 25 listopada 2009 r. zmieniająca dyrektywę o usłudze powszechnej, dyrektywę o prywatności i łączności elektronicznej oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 w sprawie współpracy między organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów prawa w zakresie ochrony konsumentów (Dz. U. UE L z dnia 18 grudnia 2009); Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2009 r. nr (WE)1211/2009 ustanawiające Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC) oraz Urząd (Dz. U. UE L z 18 grudnia 2009 r.). Powyżej wspomniane rozporządzenie nie wymaga implementacji, jednakże część obowiązków i uprawnień BEREC wynikających ze zmiany art. 7 Dyrektywy ramowej będzie mogło być wykonywane dopiero po zaimplementowaniu dyrektywy 2009/140/WE. Z kolei, dyrektywy 2009/140/WE oraz 2009/136/WE (dalej Nowe Ramy Regulacyjne 2009 ) mają zostać wdrożone przez państwa członkowskie w terminie do dnia 25 maja 2011 roku. Dyrektywa 2009/140/WE uchyliła również Rozporządzenie w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej. Nowelizacja pakietu dyrektyw w sprawie łączności elektronicznej z 2009 r. wprowadza sporo istotnych zmian. Z jednej strony przewiduje ona rozwiązania, których celem jest zwiększanie możliwości oraz bodźców inwestycyjnych (np. wprowadzanie zasady pewności prawnej, określanie i regulowanie rynków lokalnych, stopniowanie obowiązków, rozwiązania w zakresie podziału ryzyka, bardziej elastyczne podejście do wykorzystywania częstotliwości, itp.). Z drugiej jednak strony, poprzez wzmocnienie uprawnień abonentów, znacznie wzrastają także obciążenia przedsiębiorców (np. w zakresie obowiązków informacyjnych). Wzmocniona zostaje także władza krajowego organu regulacyjnego. Uzyskuje on m.in. nowe, bardzo daleko idące instrumenty regulacyjne, takie jak funkcjonalna separacja. W chwili obecnej w Ministerstwie Infrastruktury toczą się prace związane z implementacją Nowych Ram Regulacyjnych 2009 r. Dnia 20 lipca 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 2010 r. zmieniająca Prawo telekomunikacyjne (Dz.U , dalej nowelizacja Prawa telekomunikacyjnego z 2009 r. ), która jest skutkiem Nabycie uprawnień do wykonywania działalności telekomunikacyjnej nie wiąże się obecnie z ponoszeniem żadnych dodatkowych kosztów. wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ze stycznia 2009 r. Na podstawie tej ustawy zarejestrowani użytkownicy telefonów pre-paid zostaną objęci definicją abonenta i otrzymają te same prawa co dotychczasowi abonenci. Dodatkowym krajowym aktem prawnym, który wprowadza uregulowania w zakresie prowadzenia działalności telekomunikacyjnej jest ustawa z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, która w zostanie opublikowana w Dzienniku Ustaw. Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych wprowadza rozwiązania, które mają przyczynić się do ułatwienia inwestycji telekomunikacyjnych, ale nakłada także na przedsiębiorców dodatkowe obowiązki, w szczególności informacyjne, które spowodują wzrost obciążeń administracyjnych. 2.3 WYKONYWANIE DZIAŁALNOŚCI TELEKOMUNIKACYJNEJ Sposób nabywania uprawnień do prowadzenia działalności telekomunikacyjnej w Polsce uległ istotnej zmianie we wrześniu 2004 r., wraz z wejściem w życie nowego Prawa telekomunikacyjnego. Działalność telekomunikacyjna podlega obecnie wpisowi do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych, prowadzonego przez Prezesa UKE. Prezes UKE dokonuje wpisu do rejestru, na podstawie złożonego przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego wniosku, w terminie 7 dni od dnia jego wpływu. Następnie, w terminie 7 dni od dnia dokonania wpisu, Prezes UKE z urzędu wydaje zaświadczenie o wpisie do rejestru. Prezes UKE może odmówić wpisu do rejestru wyłącznie w określonych prawem przypadkach. Nabycie uprawnień do wykonywania działalności telekomunikacyjnej nie wiąże się obecnie z ponoszeniem żadnych dodatkowych kosztów. Ani zaświadczenie, ani wniosek (oraz załączniki do wniosku) o wpis do rejestru nie podlegają opłacie skarbowej czy też innym opłatom. Zakres obowiązków informacyjnych o charakterze regularnym jest związany z wielkością przedsiębiorcy telekomunikacyjnego (mierzoną jego przychodami). A zatem, podjęcie działalności telekomunikacyjnej nie rodzi samo w sobie większych problemów. Dopiero wykonywanie działalności telekomunikacyjnej wiąże się z koniecznością wypełniania szeregu obowiązków. Zakres tych obowiązków nie jest taki sam dla wszystkich przedsiębiorców, ale zależy m.in. od wielkości podmiotu (mierzonego rocznym obrotem), od rodzaju posiadanej sieci oraz rodzaju i zakresu wykonywanej działalności, a także w przypadku niektórych obowiązków od pozycji rynkowej, jaką posiada on na danym rynku właściwym. 2.4 PODSTAWOWE KATEGORIE OBOWIĄZKÓW PRZEDSIĘBIORCÓW TELEKOMUNIKACYJNYCH Obowiązki informacyjne wobec UKE Stan obecny Obowiązki informacyjne ciążące na przedsiębiorcach telekomunikacyjnych mają różny charakter. Jedne wiążą się z systematycznym przekazywaniem informacji (często w określonej formie), inne wymagają udostępniania lub przekazywania informacji na żądanie Regulatora. a) Obowiązki o charakterze regularnym (art. 7 Pt) Zakres obowiązków informacyjnych o charakterze regularnym jest związany z wielkością przedsiębiorcy telekomunikacyjnego (mierzoną jego przychodami). Wszyscy przedsiębiorcy telekomunikacyjni są zobowiązani do przekazywania Prezesowi UKE w terminie do 31 marca danych dotyczących rodzaju i zakresu wykonywanej działalności telekomunikacyjnej oraz wielkości sprzedaży usług telekomunikacyjnych. Jeśli przychody przedsiębiorcy z działalności telekomunikacyjnej w poprzednim roku obrotowym przekroczyły kwotę 4 mln złotych, są oni dodatkowo zobowiązani do przekazywania Prezesowi UKE terminie do 30 czerwca rocznego sprawozdania finansowego. Do przekazywania danych dotyczących rodzaju i zakresu wykonywanej działalności telekomunikacyjnej służą specjalne formularze. b) Obowiązki związane z przekazywaniem informacji na żądanie (art. 6 Pt). Oprócz obowiązków związanych z coroczną sprawozdawczością przedsiębiorcy telekomunikacyjni są zobowiązani do przekazywania na żądanie Prezesa UKE informacji niezbędnych do wykonywania przez Prezesa UKE jego uprawnień i obowiązków określonych w Pt. Uprawnienie przyznane Prezesowi UKE pozwala na zbieranie bardzo szerokiego zakresu informacji dotyczących działalności telekomunikacyjnej. Informacje przekazywane w ramach tego obowiązku to, np. informacje na potrzeby analiz rynkowych, czy na potrzeby sprawozdawcze wobec Komisji Europejskiej. Ze względu na bardzo szerokie uprawnienie, które posiada Regulator, skala uciążliwości związanych z wykonywaniem tych obowiązków informacyjnych zależy od przyjętej przez Prezesa UKE praktyki. Istotne znaczenie ma w szczególności częstotliwość zapytań, wskazywane terminy na przekazanie żądanych informacji, ich zakres, stopień szczegółowości oraz to, czy żądania kierowane z różnych jednostek administracyjnych UKE nie dotyczą tych samych informacji (ale np. w innym formacie). Pozyskiwanie oraz przetwarzanie informacji oraz danych zwłaszcza o wysokim stopniu szczegółowości jest procesem złożonym i czasochłonnym. Po stronie przedsiębiorcy telekomunikacyjnego wymaga to najczęściej powołania i zaangażowania zespołu obejmującego pracowników różnych jednostek organizacyjnych firmy, dedykowanego przygotowaniu odpowiednich danych i informacji. Ponadto, sankcja karna w postaci kary pieniężnej (w wysokości do 3% przychodu) za niewypełnienie obowiązku oraz przekazywanie niepełnych lub nieprawdziwych informacji rodzi konieczność ustanowienia wnikliwych procedur weryfikacji informacji przed ich udostępnieniem. Przepisy stanowią wprawdzie, że żądanie w zakresie przekazania danych powinno być proporcjonalne do celu, a termin na przekazanie informacji adekwatny do zakresu żądania, jednakże nie zawsze żądania Regulatora spełniają te wymogi. Zdarzają się przypadki, że przedsiębiorcy telekomunikacyjni wzywani są do przekazywania Regulatorowi tych samych lub podobnych informacji kilkukrotnie (np. przy okazji różnych postępowań). Wątpliwości interpretacyjne budzi także kwestia, co należy określić mianem informacji. Przedsiębiorcy telekomunikacyjni są bowiem wzywani do przekazywania informacji przetworzo- 23

14 24 Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych przewiduje znaczne rozszerzenie obowiązków informacyjnych przedsiębiorców telekomunikacyjnych wobec UKE. nych oraz wyliczeń, takich jak wskaźniki czy analizy koszyków cen usług, co powoduje większe zaangażowanie zasobów po ich stronie. W związku z nieprawidłowym wykonywaniem powyżej wskazanych obowiązków informacyjnych Prezes UKE nałożył do tej pory 4 kary na 4 przedsiębiorców telekomunikacyjnych w łącznej wysokości PLN. Planowane zmiany Ustawa o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych przewiduje znaczne rozszerzenie obowiązków informacyjnych przedsiębiorców telekomunikacyjnych wobec UKE. Artykuł 29 tej ustawy nadaje bowiem Prezesowi UKE uprawnienie do żądania od przedsiębiorców telekomunikacyjnych informacji o posiadanej infrastrukturze telekomunikacyjnej lub publicznych sieciach telekomunikacyjnych oraz budynkach umożliwiających kolokację. Informacje te mają być dostarczane dla potrzeb wykonania przez Prezesa UKE inwentaryzacji przedstawiającej pokrycie istniejącą infrastrukturą telekomunikacyjną i publicznymi sieciami telekomunikacyjnymi zapewniającymi lub umożliwiającymi zapewnienie szerokopasmowego dostępu do Internetu. Inwentaryzacja ma być na bieżąco aktualizowana, ale nie rzadziej niż raz na rok. Przedsiębiorcy mają mieć 30 dni na przekazanie wymaganych informacji. Na chwilę obecną nie jest jeszcze znany dokładny zakres i poziom szczegółowości wymaganych informacji. Szczegóły obowiązku, a w szczególności wzory formularzy służących przekazywaniu Prezesowi UKE informacji przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych, mają zostać określone w rozporządzeniu. Można jednak przypuszczać, iż zakres ten i w konsekwencji obciążenia po stronie przedsiębiorców telekomunikacyjnych będą dość znaczne. Już dziś wątpliwość budzi zgodność tego obowiązku z zasadą proporcjonalności, ponieważ uprawnienie Prezesa UKE jest szersze niż spoczywający na nim obowiązek w zakresie sporządzenia inwentaryzacji (obowiązek dotyczy całej infrastruktury i sieci telekomunikacyjnych a inwentaryzacja tylko tej, umożliwiającej lub zapewniającej szerokopasmowy dostępu do Internetu). Prezes UKE nie posiada również żadnej elastyczności w zakresie określania terminu przekazania informacji. Niezależnie od stopnia szczegółowości żądanych informacji będzie on wynosić 30 dni. Z konstrukcji przepisu wynika także, iż obowiązek ten będzie miał charakter regularny ze względu na fakt, iż inwentaryzacja ma być aktualizowana nie rzadziej niż raz na rok. Kolejne obowiązki informacyjne wprowadza także art. 71 pkt 1 powyżej wspomnianej ustawy. Obowiązki te dotyczą przekazywania Prezesowi UKE, na jego żądanie: informacji dotyczących lokalizacji i rodzaju posiadanej infrastruktury telekomunikacyjnej lub publicznej sieci telekomunikacyjnej, zlokalizowanych na obszarze objętym żądaniem, na potrzeby ubiegania się o dostęp telekomunikacyjny przez jednostki samorządu terytorialnego lub określenia zasadności interwencji publicznej w sektorze telekomunikacyjnym; wykazu obszarów, które w poprzednim roku zostały objęte zasięgiem dostarczanej przez tego operatora publicznej sieci telekomunikacyjnej; wykazu nowych obszarów, które w bieżącym roku zostaną objęte zasięgiem publicznej sieci telekomunikacyjnej, wraz z określeniem warunków, na jakich to nastąpi. Zasadność obowiązku opisanego w punkcie pierwszym budzi poważne wątpliwości ze względu na fakt, iż na podstawie art. 29 przedmiotowej ustawy Prezes UKE będzie już posiadał w swojej dyspozycji aktualne informacje na temat infrastruktury i sieci telekomunikacyjnych i te posiadane przez niego informacje powinny być przez niego wykorzystywane w pierwszej kolejności. Najbardziej kontrowersyjny jest jednak obowiązek przekazywania wykazu obszarów, które zostaną w danym roku pokryte siecią telekomunikacyjną. Realizacja tego obowiązku może być trudna w praktyce (zwłaszcza w przypadku operatorów sieci ruchomych), ponieważ budowa infrastruktury telekomunikacyjnej zależy m.in. od procesu uzyskiwania uzgodnień administracyjnych, który może trwać kilkanaście miesięcy i którego zakończenie nie zawsze można przewidzieć. Operatorzy mogą jedynie przedstawić plany dotyczące pokrycia siecią, a co do zasady plany zawierają jedynie intencje. Tymczasem za przekazanie nieprawdziwych informacji, zgodnie z Pt, grozi kara finansowa. Najbardziej kontrowersyjny jest jednak obowiązek przekazywania wykazu obszarów, które zostaną w danym roku pokryte siecią telekomunikacyjną Obowiązki związane ze świadczeniem usług detalicznych użytkownikom końcowym Stan obecny Ochrona użytkowników końcowych zajmuje kluczowe miejsce w pakiecie dyrektyw w sprawie łączności elektronicznej. Znajduje to także odzwierciedlenie w przepisach Prawa telekomunikacyjnego. Prawa użytkowników końcowych oraz związane z tym obowiązki po stronie dostawców publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych określają, w szczególności przepisy Rozdziału 1 w Dziale III Prawa telekomunikacyjnego. Przepisy określają m.in. szczegółowo formę oraz elementy, które powinna zawierać umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych i regulamin świadczenia usług oraz obowiązki dostawców usług telekomunikacyjnych wobec użytkowników końcowych. Główne obowiązki, wynikające z Pt, a spoczywające na dostawcach publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych przedstawiają się następująco: a) Obowiązki informacyjne Obowiązek podawania do publicznej wiadomości i dostarczania abonentowi regulaminu oraz cennika (wraz z umową o świadczenie usług oraz na każde jego żądanie); Obowiązek określania zakresu i warunków wykonywania usług telekomunikacyjnych dla użytkowników końcowych usługi przedpłaconej w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych oraz podawania go do publicznej wiadomości; Obowiązek doręczania abonentowi na piśmie treści proponowanej zmiany warunków umowy (w tym określonych w regulaminie) oraz cennika, z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego; Obowiązek poinformowania abonenta o prawie wypowiedzenia umowy w przypadku braku akceptacji zmian warunków umowy, regulaminu lub cennika; Obowiązek poinformowania abonenta o fakcie, iż dostawcy usług nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze, a także zwrot ulgi (w przypadku podwyższenia cen oraz wprowadzenia zmian niewynikających z przepisów prawa), w przypadku skorzystania z prawa wypowiedzenia umowy; Obowiązek podawania do publicznej wiadomości zmiany warunków świadczenia usług określonych w regulaminie oraz zmiany cennika (z wyprzedzeniem co najmniej jednego okresu rozliczeniowego); Obowiązek poinformowania abonentów na piśmie lub podania do publicznej wiadomości (w przypadku użytkowników prepaid) informacji o zmianie nazwy (firmy), adresu lub siedziby dostawcy usług. b) Obowiązki związane z obsługą klientów Obowiązek udostępnienia swoim abonentom (nie rzadziej niż raz na 2 lata) aktualnego spisu swoich abonentów z obszaru strefy numeracyjnej, w której znajduje się zakończenie sieci abonenta => dotyczy dostawcy publicznie dostępnych usług telefonicznych w sieci stacjonarnej; Obowiązek świadczenia swoim abonentom usługi informacji o numerach telefonicznych, obejmującą co najmniej jego abonentów; Obowiązek umożliwienia połączenia z konsultantem dostawcy usług; Obowiązek zapewnienia zmiany przydzielonego numeru, przeniesienia numeru w ramach sieci tego samego operatora oraz przeniesienia przydzielonego numeru przy zmianie dostawcy usług; Obowiązek zapewnienia użytkownikom końcowym bezpłatnego połączenia z numerami alarmowymi; Obowiązek nieodpłatnego dostarczania abonentowi z każdą fakturą podstawowego wykazu wykonanych usług telekomunikacyjnych zawierającego informację o zrealizowanych płatnych połączeniach (dalej biling ); Obowiązek dostarczania na żądanie abonenta szczegółowego bilingu. Może on dotyczyć przy- 25

15 26 szłych okresów rozliczeniowych (wówczas dostarcza się go z fakturą) lub ubiegłych, ale nie więcej niż 12 miesięcy (wówczas dostarcza się go w terminie 14 dni od złożenia pisemnego żądania przez abonenta); Obowiązek rozpatrywania reklamacji usługi telekomunikacyjnej w trybie określonym w przepisach szczegółowych. Obowiązki związane z zapewnieniem prezentacji identyfikacji linii wywołującej. c) Obowiązki związane ze świadczeniem usług o podwyższonej opłacie Obowiązek podawania (wraz z numerem usługi podawanym do publicznej wiadomości) ceny za jednostkę rozliczeniową połączenia netto i brutto; Obowiązek informowania użytkownika końcowego stacjonarnej sieci telefonicznej, przed rozpoczęciem naliczania opłat, o cenie jednostki rozliczeniowej połączenia do numeru danej usługi. d) Obowiązki w przypadku umożliwienia zmiany niektórych warunków umowy na odległość (np. telefonicznie) Obowiązek utrwalania oświadczenia abonenta i jego przechowywania przez okres 12 miesięcy; Obowiązek potwierdzenia abonentowi w formie pisemnej, w terminie 14 dni, samego faktu zmiany warunków umowy oraz zakresu dokonanej zmiany; Obowiązki w zakresie jakości usług Obowiązek określania danych dotyczących jakości świadczonych usług w umowie lub regulaminie; Obowiązek publikowania aktualnych informacji o jakości świadczonych usług; Oprócz powyżej wskazanych obowiązków przedsiębiorcy telekomunikacyjni są również zobowiązani do wypełniania obowiązków związanych z zapewnieniem tajemnicy telekomunikacyjnej oraz ochrony Obowiązki wobec użytkowników końcowych zostały rozszerzone w nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego z 2009 roku. danych użytkowników końcowych. Szczególne obowiązki wobec użytkowników końcowych, wynikające wprost z rozporządzenia unijnego, ciążą także na przedsiębiorcach telekomunikacyjnych świadczących usługi roamingu międzynarodowego. Obowiązki wobec użytkowników końcowych zostały rozszerzone w nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego z 2009 roku. To właśnie ta ustawa wprowadziła, np. obowiązek utrwalania oświadczenia abonenta i jego przechowywania przez okres 12 miesięcy oraz potwierdzenia abonentowi w formie pisemnej dokonania zmiany warunków umowy oraz jej zakresu (w przypadku zmiany warunków umowy za pomocą środków porozumiewania się na odległość) czy obowiązek poinformowania abonenta na piśmie o zmianie cennika (również w przypadku zmniejszenia ceny). Intencją ustawodawcy przy wprowadzaniu tych przepisów było zwiększenie korzyści użytkowników końcowych. Jednakże przepisy te nie realizują tego celu, chociażby ze względu na fakt, iż generują one po stronie przedsiębiorców telekomunikacyjnych dodatkowe koszty. Przepisy te mogą wręcz zniechęcać przedsiębiorców do podejmowania działań korzystnych dla użytkowników końcowych. Na przykład przepis zobowiązujący przedsiębiorców do powiadamiania na piśmie abonentów o obniżkach cen, może stanowić hamulec do obniżania cen usług. Obowiązki informowania użytkowników na piśmie generują wysokie koszty (sięgające milionów złotych) związane z drukowaniem informacji, ich pakowaniem i wysyłką, zwłaszcza jeśli terminy na ich dostarczenie nie są zbieżne z terminami dostarczania faktur. Ponadto obowiązki takie stoją w sprzeczności z hasłami odnoszącymi się do budowy społeczeństwa informacyjnego. Z drugiej strony ustawa ta dostosowała do prawa unijnego przepisy prawa krajowego odnoszące się do prawa do odstąpienia od umowy, w przypadku zmiany jej warunków. Poprzedni przepis wzbudzał wiele kontrowersji i spowodował skierowanie do Polski w styczniu 2008 r. przez Komisję Europejską ostrzeżenia, że nie dokonała ona właściwej transpozycji przepisów unijnych do prawa krajowego. Przepis uprawniał abonentów, w przypadku jakiejkolwiek zmiany warunków umowy (również wówczas, gdy dostosowania wynikały ze zmian przepisów prawa lub nawet zmiany nazwy ulicy), do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kar, jeśli nie akceptują oni nowych warunków. Zgodnie z nowymi przepisami przedsiębiorcy będą zobowiązani, m.in. do przekazywania tym użytkownikom bilingów i informacji o zmianach w regulaminie świadczenia usług i cenniku. Przyszłe trendy Biorąc pod uwagę przeszłe doświadczenia, ostatnie zmiany przepisów prawa krajowego i wspólnotowego, a także dyskusje towarzyszące wprowadzaniu tych zmian, nie należy się spodziewać, by tendencja ciągłego zwiększania uprawnień i ochrony konsumentów (a zatem i obowiązków przedsiębiorców telekomunikacyjnych) uległa zatrzymaniu. W niedługim czasie przedsiębiorcy będą musieli wdrożyć przepisy ostatniej nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego, która zrównuje w prawach zarejestrowanych użytkowników telefonów komórkowych pre-paid z abonentami. Zgodnie z nowymi przepisami przedsiębiorcy będą zobowiązani, m.in. do przekazywania tym użytkownikom bilingów i informacji o zmianach w regulaminie świadczenia usług i cenniku. Nowelizacja ta ma jednak także istotne znaczenie z punktu widzenia przedsiębiorców, ponieważ w pewnym stopniu naprawia błędy wynikające z poprzedniej nowelizacji i wprowadza możliwość (na żądanie abonenta) komunikowania się z abonentem, przy wypełnianiu niektórych obowiązków informacyjnych, za pomocą różnych środków komunikowania się na odległość (np. w formie elektronicznej). Do 25 maja 2011 r. Polska musi także dokonać transpozycji przepisów zawartych w Nowych Ramach Regulacyjnych Znowelizowane dyrektywy wzmacniają dalej prawa użytkowników końcowych, m.in. zwiększając zakres obowiązków informacyjnych, rozszerzając obowiązek świadczenia takich usług jak przenośność numerów, połączenia z numerami ratunkowymi oraz przekazywanie danych lokalizacyjnych m.in. na dostawców usług typu VoIP, a także zwiększając zakres obowiązków związanych z ochroną przed komunikatami niezamówionymi, itp. W tym kontekście istotne jest, by ustawodawca uwzględniając ostatnie doświadczenia był bardziej rozważny przy wprowadzaniu przepisów i by dokonywał wnikliwej oceny skutków zamierzonych regulacji oraz stosował rozwiązania zapewniające ochronę użytkowników, przy jednoczesnym minimalizowaniu kosztów tej ochrony oraz z uwzględnieniem rozwoju rynków telekomunikacyjnych i nowoczesnych, innowacyjnych usług Obowiązki związane ze świadczeniem usługi powszechnej Stan obecny Zgodnie z przepisami dyrektywy o usłudze powszechnej państwa członkowskie są zobowiązane zapewnić, aby usługi wchodzące w skład usługi powszechnej były dostępne w określonej jakości dla wszystkich użytkowników końcowych, niezależnie od ich geograficznego umiejscowienia oraz po przystępnej cenie. Dyrektywy zobowiązują państwa członkowskie do określenia najskuteczniejszego i najodpowiedniejszego podejścia do zapewnienia wprowadzenia usługi powszechnej, z zachowaniem zasad obiektywności, przejrzystości, niedyskryminacji i proporcjonalności. Powinny one również podejmować starania w celu minimalizacji naruszeń rynku, w szczególności zapewniania usług po cenach lub na warunkach odbiegających od normalnych warunków handlowych, z zachowaniem poszanowania interesu publicznego. a) Obowiązki przedsiębiorcy wyznaczonego do świadczenia usługi powszechnej Artykuł 81 Pt definiuje usługę powszechną jako zestaw usług telekomunikacyjnych, jakie powinny być dostępne dla wszystkich użytkowników końcowych stacjonarnych publicznych sieci telefonicznych na terytorium kraju, z zachowaniem wymaganej jakości i po przystępnej cenie (dalej Usługa powszechna ). W Polsce Usługę powszechną świadczy przedsiębiorca telekomunikacyjny wyznaczony przez Prezesa UKE do jej świadczenia albo poszczególnych usług wchodzących w jej skład. Zgodnie z Pt do zestawu usług telekomunikacyjnych składających się na Usługę powszechną zalicza się: przyłączenie pojedynczego zakończenia sieci w głównej lokalizacji abonenta z wyłączeniem łączy ISDN; utrzymanie łącza abonenckiego w gotowości do świadczenia usług telekomunikacyjnych; 27

16 28 połączenia telefoniczne krajowe i międzynarodowe, w tym do sieci ruchomych, obejmujące także zapewnienie transmisji dla faksu oraz transmisji danych, w tym połączenia do sieci Internet; udzielanie informacji o numerach telefonicznych oraz udostępnianie spisów abonentów; świadczenie udogodnień dla osób niepełnosprawnych; świadczenie usług telefonicznych za pomocą aparatów publicznych. Decyzją Prezesa UKE z dnia 5 maja 2006 r. Telekomunikacja Polska S.A. (dalej TP ) została wyznaczona do świadczenia Usługi powszechnej przez okres 6 miesięcy. W dniu 7 listopada 2006 r. Prezes UKE wydał kolejną decyzję w sprawie określenia warunków świadczenia Usługi powszechnej. W nowej decyzji Prezes UKE określił, iż TP będzie świadczyła usługę powszechną do dnia 8 maja 2011 r., a także nałożył na nią następujące obowiązki: spełniania określonych w decyzji wartości wskaźników dostępności i jakości świadczenia Usługi powszechnej; świadczenia osobom o niskich dochodach pakietu specjalnego uwzględniającego ich możliwości ekonomiczne; świadczenia pakietu podstawowego, w którym miesięczna opłata abonamentowa stanowi opłatę za utrzymanie przyłączenia w gotowości do świadczenia usług telekomunikacyjnych i nie obejmuje innych usług; prowadzenia kalkulacji kosztów; uzgadniania z Prezesem UKE zakresu i warunków świadczenia udogodnień i usług dodatkowych. TP S.A. została także zobowiązana do świadczenia następujących dodatkowych udogodnień: umożliwienia rozłożenia na raty opłaty za przyłączenie pojedynczego zakończenia sieci w głównej lokalizacji abonenta; zapewnienia abonentom możliwości nieodpłatnego zablokowania połączeń wychodzących do określonych kategorii numeracji lub usług; zapewnienia abonentom możliwości zablokowania połączeń wychodzących powyżej określonej wartości w okresie rozliczeniowym; zapewnienia abonentom możliwości korzystania z usług w granicach określonej przez abonenta górnej kwoty faktury; zapewnienia abonentom możliwości korzystania z usług w granicach sumy przedpłaconej; dostarczenia na żądanie abonenta szczegółowego, bezpłatnego wykazu wykonanych na jego rzecz usług telekomunikacyjnych. Na podstawie Pt przedsiębiorca wyznaczony jest zobowiązany przedkładać Prezesowi UKE w terminie co najmniej 30 dni przed planowanym wprowadzeniem ich w życie projekt: cennika w zakresie specjalnego pakietu cenowego i podstawowego pakietu cenowego, regulaminu świadczenia usługi powszechnej albo poszczególnych usług wchodzących w jej skład lub ich zmiany, wraz z uzasadnieniem. Przepisy prawa dają Prezesowi UKE uprawnienie do zgłoszenia sprzeciwu do projektu lub jego części, jeżeli projekt ten lub jego zmiana jest sprzeczny z decyzją nakładającą obowiązek świadczenia usługi powszechnej. Prezes UKE może także zobowiązać przedsiębiorcę wyznaczonego do przedłożenia dodatkowych dokumentów lub informacji oraz przedstawienia poprawionego projektu cennika lub jego zmiany w terminie 30 dni. Projekt cennika lub jego zmiany, w zakresie objętym sprzeciwem Prezesa UKE, nie wchodzą w życie. b) Obowiązki związane z pokryciem dopłaty do kosztów świadczenia usługi powszechnej Świadczenie usługi powszechnej wiąże się z określonymi obowiązkami po stronie przedsiębiorcy do tego wyznaczonego, jednakże na podstawie art. 95 Pt przysługuje mu również dopłata do kosztów świadczonych przez niego usług wchodzących w skład usługi powszechnej (w przypadku ich nierentowności). Dopłata jest ustalana przez Prezesa UKE w wysokości kosztu netto świadczenia usługi wchodzącej w skład usługi powszechnej. Przedsiębiorca wyznaczony może złożyć wniosek o dopłatę w terminie 6 miesięcy od zakończenia roku kalendarzowego, w którym jego zdaniem, wystąpił koszt netto. Do przeprowadzenia analizy dokumentacji Prezes UKE powołuje biegłego rewidenta. Następnie Prezes UKE powinien dokonać weryfikacji kosztu netto i w zależności od jej wyników przyznać, ustaloną kwotę dopłaty bądź odmówić jej przyznania (jeśli stwierdzi, że zweryfikowany koszt netto nie stanowi uzasadnionego obciążenia przedsiębiorcy wyznaczonego). Do udziału w pokryciu dopłaty zobowiązani są przedsiębiorcy telekomunikacyjni, których przychód z działalności telekomunikacyjnej w roku kalendarzowym, za który przysługuje dopłata do usługi powszechnej, przekroczył 4 miliony złotych. Przy czym, wysokość udziału danego przedsiębiorcy telekomunikacyjnego w pokryciu dopłaty nie może być wyższa niż 1% jego przychodów i ustalana jest proporcjonalnie do wysokości przychodów tego przedsiębiorcy. Do tej pory TP złożyła trzy wnioski o dopłatę do kosztów świadczenia Usługi powszechnej. Wysokość wnioskowanej dopłaty prezentuje poniższa tabela. Do chwili obecnej nie została jeszcze przyznana żadna z powyższych kwot, jednakże postępowania sądowe i administracyjne w tej sprawie nie zostały jeszcze zakończone. Do 2011 r. poziom wnioskowanych dopłat może osiągnąć poziom niemalże 1 miliarda złotych. Ciągnące się procesy sądowe powodują, że zdecydowana większość lub całość tej sumy może mieć postać rezerw na zobowiązania utworzonych po stronie zobowiązanych przedsiębiorców. Powoduje to stan wysokiej niepewności prawnej dla wszystkich stron oraz prowadzi do sytuacji, że kwoty te nie mogą być przeznaczone na inne działania, w tym inwestycje. Planowane zmiany i przyszłe trendy W chwili obecnej, zarówno na poziomie europejskim jak i krajowym trwają dyskusje odnoszące się do przyszłości usługi powszechnej oraz obowiązku jej świadczenia, m.in. jeśli chodzi o jej zakres czy sposób finansowania. Rozważana jest także kwestia, czy usługa powszechna jest odpowiednim narzędziem do przyspieszenia rozwoju łączy szerokopasmowych, czy też Tabela 1. Wnioskowane przez TP kwoty dopłaty do kosztów świadczenia Usługi powszechnej Rok Wartość wnioskowanej kwoty mln mln mln. Suma 567 mln. zadanie to powinno być realizowane w ramach innych instrumentów polityki UE albo za pomocą środków krajowych. Wynikiem konsultacji na poziomie Unii Europejskiej mogą być konkretne wnioski legislacyjne odnoszące się do zmiany jej zakresu. Także na poziomie krajowym trwa dyskusja odnosząca się do dotychczasowych doświadczeń w zakresie instytucji Usługi powszechnej w Polsce oraz przyszłych kierunków zmian. Wynika to przede wszystkim z niezadowalających efektów oraz wysokich kosztów obowiązku świadczenia Usługi powszechnej. Opublikowany w kwietniu 2010 r. przez Prezesa UKE Raport o realizacji obowiązku świadczenia usługi powszechnej przez Telekomunikację Polską S.A. za okres 8 maja grudnia wskazuje, że TP niedostatecznie wywiązywała się z kilku obowiązków związanych ze świadczeniem Usługi powszechnej, m.in. zapewnienia fizycznej dostępności Usługi powszechnej na terenie całego kraju, realizacji wskaźnika dostępności, czasu oczekiwania na przyłączenie do sieci, terminu rozpoczęcia świadczenia usługi (na podstawie regulaminu świadczenia usługi wynosi on obecnie do 10 miesięcy od dnia złożenia zamówienia), zapewnienia odpowiedniej jakości Usługi powszechnej w zakresie sprawności łącza abonenckiego itp. Z raportu wynika, że TP wywiązuje się z pewnych obowiązków, np. oferowania różnych pakietów cenowych, oferowania pakietu specjalnego (od dnia 1 czerwca 2008 r.) oraz pakietu podstawowego (z zastrzeżeniem niespełniania przez ten pakiet obowiązku przystępności cenowej), czy obowiązku zapewnienia minimalnej liczby aparatów publicznych. Jednakże do- W chwili obecnej, zarówno na poziomie europejskim jak i krajowym trwają dyskusje odnoszące się do przyszłości usługi powszechnej oraz obowiązku jej świadczenia, m.in. jeśli chodzi o jej zakres czy sposób finansowania. 2. Kwoty zaokrąglone

17 30 Dotychczasowa realizacja obowiązku świadczenia Usługi powszechnej jest także kosztowna. świadczenia z realizacji usługi przez TP na przestrzeni lat , zawarte w raporcie, doprowadziły Prezesa UKE do ostatecznego wniosku, że obecny model Usługi powszechnej wymaga zmian. Przyjęty w Polsce model Usługi powszechnej (w szczególności sposób jej finansowania) może przyczyniać się do powstawania zakłóceń rynkowych. Część z usług wchodzących w skład Usługi powszechnej jest bowiem dostarczana przez innych przedsiębiorców, na zasadach rynkowych. Ponadto charakteryzuje się on wieloma słabymi punktami, np. skomplikowaną kalkulacją kosztów netto, niepewnością prawną, długością postępowań sądowych, brakiem przejrzystości itp. Dotychczasowa realizacja obowiązku świadczenia Usługi powszechnej jest także kosztowna. Obok samych kosztów netto (które zostały przedstawione powyżej) dochodzą jeszcze koszty związane z kalkulacją kosztów świadczenia usług wchodzących w jej skład, kalkulacją kosztu netto oraz oceną poprawności ich wyliczenia. Samo tylko przeprowadzenie analiz dokumentacji za lata 2006, 2007 i 2008 oraz przekazanie Prezesowi UKE danych liczbowych stanowiących składowe kosztu netto w tym danych liczbowych stanowiących poszczególne składniki korzyści pośrednich prawdopodobnie będzie kosztować PLN. 4 Dnia 14 maja 2010 r. Prezes UKE rozpoczął postępowanie konsultacyjne dotyczące swojej koncepcji w zakresie przyszłości usługi powszechnej w Polsce 5. Założenia do nowych ram prawnych przewidują bardziej elastyczne kształtowanie instytucji Usługi powszechnej przez Prezesa UKE. Zgodnie z konsultowaną propozycją zakres obowiązku związanego z Usługą powszechną miałby ulec zmniejszeniu, ze względu na fakt, iż usługi wchodzące w jej skład miałyby być w pierwszej kolejności dostarczane przez rynek. Dokument przewiduje także ograniczenie usług wchodzących do zestawu Usługi powszechnej. Zawarte w dokumencie założenia powinny przyczynić się do zmniejszenia obciążeń związanych ze świadczeniem Usługi powszechnej zarówno po stronie przedsiębiorcy zobowiązanego do jej świadczenia (o ile zostanie wyznaczony), jak i po stronie przedsiębiorców zobowiązanych do pokrycia dopłaty do Usługi powszechnej. Jednakże nie są jeszcze znane konkretne sformułowania przepisów, a od tego zależeć będą obciążenia z nich wynikające. Samo jednak rozpoczęcie przez Prezesa UKE dyskusji w tej sprawie należy ocenić jako krok w dobrym kierunku. Szkoda tylko, że nastąpiło to dopiero po ok. 4 latach funkcjonowania dotychczasowego, nieefektywnego modelu, którego skutki przedsiębiorcy będą mogli odczuwać jeszcze przez najbliższych kilka lat Obowiązki na rzecz obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego Prawo telekomunikacyjne nakłada także na przedsiębiorców telekomunikacyjnych obowiązki w zakresie wykonywania zadań i obowiązków na rzecz obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. W ramach nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego z 2009 r. uległy one znacznemu rozszerzeniu, m.in. w związku z koniecznością wdrożenia dyrektywy 2006/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie zatrzymywania generowanych lub przetwarzanych danych w związku ze świadczeniem ogólnie dostępnych usług łączności elektronicznej lub udostępnianiem publicznych sieci łączności oraz zmieniającej dyrektywę 2002/58/WE (Dz. Urz. UE L z 13 kwietnia 2006 r., dalej dyrektywa w sprawie retencji danych ). Do najważniejszych obowiązków w tym zakresie należą, m.in.: Obowiązki w zakresie sporządzania planów działań w sytuacjach szczególnych zagrożeń. Obowiązki w sytuacjach szczególnych zagrożeń, które mogą polegać, m.in. na.: nieodpłatnym udostępnianiu określonym podmiotom urządzeń telekomunikacyjnych (w tym Prawo telekomunikacyjne nakłada także na przedsiębiorców telekomunikacyjnych obowiązki w zakresie wykonywania zadań i obowiązków na rzecz obronności, bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego. radiowych urządzeń nadawczych lub nadawczoodbiorczych stosowanych w służbach radiokomunikacyjnych) niezbędnych do przeprowadzenia akcji ratowniczej, utrzymaniu ciągłości lub odtwarzania dostarczania sieci telekomunikacyjnej lub świadczenia usług telekomunikacyjnych, z uwzględnieniem pierwszeństwa określonych służb, ograniczeniu niektórych publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, ograniczeniu zakresu lub obszaru eksploatacji sieci telekomunikacyjnych i urządzeń telekomunikacyjnych, używania urządzeń radiowych, nieodpłatnym świadczeniu usług telefonicznych z aparatów publicznych. Obowiązki określone w tiretach 2-4 nakładane są w drodze decyzji Prezesa UKE. Obowiązki przygotowania i utrzymywania wskazanych elementów sieci telekomunikacyjnych dla zapewnienia telekomunikacji na potrzeby systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym. Obowiązki w zakresie zapewnienia dostępu oraz utrwalania przekazów telekomunikacyjnych oraz danych Obowiązek zapewnienia na rzecz uprawnionych podmiotów (np. Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego itp.) warunków technicznych i organizacyjnych dostępu i utrwalania, umożliwiających jednoczesne i wzajemnie niezależne: uzyskiwanie dostępu do przekazów telekomunikacyjnych, nadawanych lub odbieranych przez użytkownika końcowego lub telekomunikacyjne urządzenie końcowe oraz posiadanych przez przedsiębiorcę danych związanych z tymi przekazami telekomunikacyjnymi, uzyskiwanie przez uprawnione podmioty danych związanych ze świadczoną usługą telekomunikacyjną i określonych danych użytkowników, utrwalanie przez uprawnione podmioty tych przekazów telekomunikacyjnych i danych; Obowiązek utrwalania na rzecz sądu i prokuratora przekazów telekomunikacyjnych i danych, o których mowa powyżej; Obowiązek prowadzenia elektronicznego wykazu abonentów, użytkowników lub zakończeń sieci. Obowiązek blokowania połączeń telekomunikacyjnych lub przekazów informacji albo umożliwienie dokonania takiej blokady przez uprawnione podmioty (gdy połączenia te mogą zagrażać obronności, bezpieczeństwu państwa oraz bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu). Obowiązek blokowania skradzionych telefonów i przekazywania informacji identyfikujących skradzione telefony innym przedsiębiorcom telekomunikacyjnym. Obowiązki w zakresie przechowywania informacji (retencji danych), polegające, w szczególności, na: zatrzymywaniu i przechowywaniu danych (dotyczących połączeń zrealizowanych i nieudanych prób połączeń) generowanych w sieci telekomunikacyjnej lub przez nich przetwarzanych, na terytorium kraju, przez okres 24 miesięcy, licząc od dnia połączenia lub nieudanej próby połączenia oraz niszczenia danych z dniem upływu tego okresu; udostępnianiu danych uprawnionym podmiotom, a także sądowi i prokuratorowi; ochronienie danych przed przypadkowym lub bezprawnym zniszczeniem, utratą lub zmianą, nieuprawnionym lub bezprawnym przechowywaniem, przetwarzaniem, dostępem lub ujawnieniem. Obowiązkiem objęte są dane niezbędne do: ustalenia zakończenia sieci, telekomunikacyjnego urządzenia końcowego, użytkownika końcowego inicjującego połączenie oraz do którego kierowane jest połączenie; określenia daty i godziny połączenia oraz czasu jego trwania, rodzaju połączenia i lokalizacji telekomunikacyjnego urządzenia końcowego. 31

18 32 Zgodnie z polskimi przepisami prawa obowiązki na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego realizowane są w całości na koszt przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Obowiązek dostarczania Prezesowi UKE danych dotyczących infrastruktury telekomunikacyjnej eksploatowanej lub używanej przez tego przedsiębiorcę, niezbędnej do przygotowania systemów łączności na potrzeby obronne państwa, w tym systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym i ich aktualizacji. Obowiązek przekazywania Prezesowi UKE, za rok poprzedni informacji o łącznej liczbie przypadków udostępnienia danych, czasie między datą zatrzymania danych a datą złożenia przez podmioty oraz łącznej liczbie przypadków niezrealizowanych wniosków. Oprócz powyższych obowiązków przedsiębiorcy są także zobowiązani do wypełniania obowiązków związanych z realizacją połączeń do numerów alarmowych oraz lokalizacją zakończeń sieci w przypadku wywołań do takich numerów. W szczególności obowiązki te polegają na: zapewnieniu kierowania połączeń do numeru alarmowego 112 do centrum powiadamiania ratunkowego oraz połączeń do innych numerów alarmowych do właściwych terytorialnie jednostek służb ustawowo powołanych do niesienia pomocy; udostępnianiu Prezesowi UKE informacji dotyczących lokalizacji zakończenia sieci (adres zainstalowania zakończenia sieci lub geograficzne położenie urządzenia końcowego użytkownika publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych), z którego zostało wykonane połączenie do numeru alarmowego 112 albo innego numeru alarmowego w celu udostępnienia tych danych odpowiednio centrum powiadamiania ratunkowego albo właściwym terytorialnie jednostkom służb ustawowo powołanych do niesienia pomocy; nieodpłatnym przekazywaniu Prezesowi UKE danych dotyczących abonenta lub zarejestrowanego użytkownika końcowego usługi przedpłaconej. Zgodnie z polskimi przepisami prawa obowiązki na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa oraz 6. bezpieczeństwa i porządku publicznego realizowane są w całości na koszt przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Ich realizacja, w związku ze szczególnym charakterem tych obowiązków, wymaga po stronie zobowiązanego przedsiębiorcy telekomunikacyjnego stworzenia i utrzymywania odpowiednich warunków techniczno-organizacyjnych. Wszystko to wpływa na koszty ich realizacji oraz wynikające z tego obciążenia po stronie przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Ponadto istnieją wątpliwości (w szczególności związane z obowiązkami w zakresie retencji danych), czy zostały one nałożone z zachowaniem zasady proporcjonalności. Dotyczy to np. przyjętego w Polsce terminu przechowywania danych, tj. okresu 24 miesięcy, a także przypadków, kiedy dane mogą być przekazywane uprawnionym podmiotom (wątpliwości dotyczą na przykład tego, czy w świetle dyrektywy, dopuszczalne jest przekazywanie przetrzymywanych danych na podstawie postanowień sądów podjętych w sprawach cywilnych). Zgodnie z art. 1 dyrektywy w sprawie retencji danych celem zatrzymywania danych określonych w dyrektywie jest bowiem zapewnienie ich dostępności w celu dochodzenia, wykrywania i ścigania poważnych przestępstw. Z kolei, jeśli chodzi o termin zatrzymywania danych, to należy wskazać, iż dyrektywa dopuszcza okres 6-12 miesięcy, a średni czas przyjęty w innych krajach członkowskich UE wynosi 12 miesięcy. Zgodnie z art. 14 dyrektywy w sprawie retencji danych, do dnia 15 września 2010 r., Komisja ma przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie ocenę wdrożenia tej dyrektywy i jej wpływu na podmioty gospodarcze i konsumentów, uwzględniając dalszy rozwój technologii łączności elektronicznej oraz dane statystyczne dostarczone Komisji w celu określenia ewentualnej potrzeby zmiany przepisów tej dyrektywy, zwłaszcza w odniesieniu do listy danych oraz okresów zatrzymywania. Decyzją nr 2008/324/EC z dnia 25 marca 2009 r. 6 Komisja powołała specjalną Grupę Ekspercką zajmującą się oceną wdrożenia tej dyrektywy. Wstępne wyniki grupy roboczej są już dostępne w dokumencie Evaluation of Directive 2006/24/EC and of national measures to combat criminal misuse and anonymous use of electronic communications. Z dotychczas zebranych i przeanalizowanych przez Grupę Ekspercką danych wynika na przykład, że średni wiek wymaganych dotychczas informacji wynosił od 3-7 miesięcy, przy czym szczytowa ilość żądań odpowiednich podmiotów przypadała na pierwsze 3 miesiące. Brak jest wprawdzie ostatecznych konkluzji i wniosków co do dotychczasowych doświadczeń oraz ewentualnych przyszłych zmian, jednak wstępne wyniki w zakresie zatrzymywania danych sugerują, że maksymalny okres zatrzymywania danych może ulec skróceniu w przyszłości Obowiązki regulacyjne Stan obecny a) Regulacja ex ante Obowiązki regulacyjne, ciążące na przedsiębiorcy telekomunikacyjnym, mają istotne znaczenie z punktu widzenia swobody prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz z punktu widzenia osiąganych przez niego wyników finansowych i operacyjnych. Ze względu na fakt, iż decyzje te mają rygor natychmiastowej wykonalności, ich skutki mogą być trudne lub wręcz niemożliwe do odwrócenia. Regulator posiada również w zakresie doboru stosowanych przez siebie środków spore pole uznaniowości. Dlatego przyjęta polityka i stosowana praktyka regulacyjna mają ogromny wpływ na stopień obciążeń przedsiębiorców telekomunikacyjnych, a w konsekwencji jego możliwości konkurowania oraz inwestycje, a także na cały rynek i działające na nim mechanizmy. Generalną zasadą Nowych Ram Regulacyjnych z 2002 r., jest to, że obowiązki regulacyjne nakładane są na podmiot lub podmioty o znaczącej pozycji rynkowej (dalej operator SMP lub przedsiębiorca Przy nakładaniu obowiązków powinna być stosowana zasada, iż regulacja ma stanowić niezbędne minimum do osiągnięcia celu. SMP ), po uprzednim przeprowadzeniu analizy danego rynku właściwego oraz ustaleniu, iż brak jest na nim skutecznej konkurencji. Zakres regulacji w stosunku do przedsiębiorców SMP może być różny (nawet w przypadku regulacji analogicznych rynków właściwych), ponieważ zastosowane środki powinny być stosowne do zidentyfikowanych problemów. Krajowe organy regulacyjne są zobowiązane do systematycznego, nie rzadziej niż na 2 lata, przeprowadzania analiz rynkowych. Rynki, których cechy mogą usprawiedliwiać nałożenie obowiązków regulacyjnych, zostały określone w Zaleceniu nr 2003/311/WE z dnia 11 lutego 2003 r. w sprawie właściwych rynków produktów i usług w sektorze łączności elektronicznej podlegających regulacji ex ante (Dz.U. L z 8 maja 2003 r.) dalej Zalecenie KE z 2003 r. ). Identyfikowało ono 18 rynków właściwych (7 detalicznych i 11 hurtowych). W wyniku przeglądu zalecenia, KE wydała 17 grudnia 2007 r. nowe Zalecenie 2008/879/WE w tej sprawie (Dz. U. L344/65 z 2007 r., dalej Zalecenie KE z 2007 r. ), w którym zredukowała liczbę rynków do 7 (1 detaliczny oraz 6 hurtowych). Sam fakt, że dany rynek został określony w Zaleceniu KE nie przesądza jednak, iż powinien on zostać poddany regulacji. Dlatego Regulator musi najpierw dokonać jego analizy, ocenić stan konkurencji panujący na danym rynku i określić stopień regulacji (ale tylko w wypadku stwierdzenia braku skutecznej konkurencji). Istnieje możliwość określenia i przeprowadzenia analizy rynku spoza Zalecenia KE. W takim przypadku krajowy organ regulacyjny musi jednak uprzednio przeprowadzić tzw. test trzech kryteriów i wykazać, że zostały łącznie spełnione następujące trzy kryteria: obecność wysokich i trwałych barier w dostępie do rynku, struktura rynku nie podąża w stronę efektywnej konkurencji w odpowiednim horyzoncie czasowym, samo prawo konkurencji nie jest wystarczające, by usunąć konkretne nieprawidłowości rynkowe. Nowe Ramy Regulacyjne 2003 zawierają wyraźny zakaz nakładania obowiązków regulacyjnych oraz nakaz znoszenia istniejących obowiązków, w przypadku gdy wyniki analizy doprowadzą do wniosku, że na rynku występuje skuteczna konkurencja. Jeżeli jednak dany rynek okaże się nie być skutecznie konkurencyjnym, wówczas krajowy organ regulacyjny jest zobowiązany wskazać przedsiębiorcę lub 33

19 34 przedsiębiorców SMP oraz nałożyć lub zmienić istniejące obowiązki regulacyjne. Istnieje także możliwość nałożenia na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego (bez względu na jego pozycję rynkową) kontrolującego dostęp do użytkowników końcowych obowiązków regulacyjnych, niezbędnych do zapewnienia użytkownikom końcowym tego przedsiębiorcy telekomunikacyjnego komunikowania się z użytkownikami innego przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, w szczególności dotyczy to obowiązku wzajemnego połączenia sieci. Ponadto, z mocy ustawy, każdy przedsiębiorca telekomunikacyjny jest zobowiązany do negocjowania połączenia sieci. Innym obowiązkiem, który dotyczy wszystkich przedsiębiorców telekomunikacyjnych jest obowiązek zapewnienia dostępu do budynków oraz infrastruktury telekomunikacyjnej (w przypadkach określonych w Pt). W ostatnim czasie pojawiła się w Polsce także praktyka, iż przedsiębiorcy przyjmują na siebie dobrowolnie obowiązki regulacyjne w ramach postępowań przetargowych na rezerwację częstotliwości. Niektóre ze stosowanych procedur przetargowych przewidywały uzyskanie wyższej punktacji w zamian za przyjęcie na siebie zobowiązania polegającego na umożliwienie zapewnieniu innym przedsiębiorcom dostępu do sieci (na zasadach niedyskryminacji) w oparciu o częstotliwości będące przedmiotem przetargu. Na przyjęcie takich obowiązków zdecydowały się do tej pory dwa podmioty: Aero2 Sp. z o.o. oraz P4 Sp. z o.o. Od tego, jakie obowiązki ciążą na przedsiębiorcy telekomunikacyjnym, zależeć będzie zakres możliwej ingerencji Regulatora w ustalanie warunków współpracy międzyoperatorskiej. Prezes UKE posiada bowiem, na podstawie przepisów art Pt, możliwość rozstrzygania sporów międzyoperatorskich i ustalania warunków współpracy w drodze decyzji administracyjnej zastępującej umowę, na wniosek zainteresowanego podmiotu, a także z urzędu. Rozstrzygając spory międzyoperatorskie powinien on jednak uwzględniać obowiązki regulacyjne uprzednio nałożone na przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Krajowy organ regulacyjny dysponuje określonym w dyrektywie o dostępie katalogiem standardowych obowiązków regulacyjnych. Nałożenie innego obowiązku jest możliwe, ale wymaga uprzedniego uzyskania zgody KE. Nakładane obowiązki powinny opierać się na charakterze stwierdzonego problemu oraz być proporcjonalne i uzasadnione w świetle celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej. Przy nakładaniu obowiązków powinna być stosowana zasada, iż regulacja ma stanowić niezbędne minimum do osiągnięcia celu. Obowiązki te mogą być nałożone tylko po przeprowadzeniu konsultacji na poziomie krajowym oraz UE, zgodnie z art. 6 oraz 7 wspomnianej dyrektywy. Komisja Europejska ma prawo wydania decyzji wetującej w stosunku do rozstrzygnięć definiujących rynki w sposób odmienny niż określono w Zaleceniu KE oraz ustaleń w zakresie pozycji znaczącej, nie ma jednak prawa weta w zakresie nakładanych obowiązków. Regulator dysponuje katalogiem następujących obowiązków: Rynki hurtowe: Obowiązki standardowe : Obowiązek zapewnienia dostępu (art. 12 dyrektywy o dostępie) tj., zgodnie z art. 34 Pt, uwzględniania uzasadnionych wniosków przedsiębiorców telekomunikacyjnych o zapewnienie im dostępu telekomunikacyjnego, w tym użytkowania elementów sieci oraz udogodnień towarzyszących. Obowiązek niedyskryminacji (art. 10 dyrektywy o dostępie) tj., zgodnie z art. 36 Pt, równego traktowania przedsiębiorców telekomunikacyjnych w zakresie dostępu telekomunikacyjnego, w szczególności przez oferowanie jednakowych warunków w porównywalnych okolicznościach, a także oferowanie usług oraz udostępnianie informacji na warunkach nie gorszych od stosowanych w ramach własnego przedsiębiorstwa, lub w stosunkach z podmiotami zależnymi. Obowiązek przejrzystości (art. 9 dyrektywy o dostępie): ogłaszania lub udostępniania informacji w sprawach zapewnienia dostępu telekomunikacyjnego, dotyczących informacji księgowych, specyfikacji technicznych sieci i urządzeń telekomunikacyjnych, charakterystyki sieci, zasad i warunków świadczenia usług oraz korzystania z sieci, a także opłat. W decyzji Prezes UKE określa stopień uszczegółowienia informacji oraz formę, miejsce i terminy ogłaszania lub udostępniania tych informacji (zgodnie z art. 37 Pt), przygotowania i przedstawienia w określonym terminie projektu oferty ramowej o dostępie telekomunikacyjnym (zgodnie art. 42 Pt). Przedsiębiorca telekomunikacyjny o znaczącej pozycji rynkowej na rynku przyłączenia do stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej jest także z mocy ustawy zobowiązany do zapewnienia abonentowi wyboru dostawcy usług (selekcja i preselekcja). Obowiązek prowadzenia rachunkowości regulacyjnej (art. 11 dyrektywy o dostępie) w sposób umożliwiający identyfikację przepływów transferów wewnętrznych związanych z działalnością w zakresie dostępu telekomunikacyjnego (zgodnie z art. 38 Pt). Obowiązek kontroli opłat (art. 13 dyrektywy o dostępie): kalkulacji uzasadnionych kosztów świadczenia dostępu telekomunikacyjnego (wskazując sposoby kalkulacji kosztów) i stosowania opłat uwzględniających zwrot uzasadnionych kosztów operatora (zgodnie z art. 39 Pt), ustalania opłat z tytułu dostępu telekomunikacyjnego w oparciu o ponoszone koszty (zgodnie z art. 40 Pt). Z obowiązkami w zakresie kontroli cen wiążą się także obowiązki przedstawiania Prezesowi UKE uzasadnienia wysokości opłat. W przypadku obowiązku, o którym mowa w art. 39, przeprowadzane jest również badanie zgodności rocznego sprawozdania wyników kalkulacji kosztów z przepisami prawa oraz zatwierdzonym przez Prezesa UKE opisem kalkulacji kosztów przez niezależnego od przedsiębiorcy telekomunikacyjnego biegłego rewidenta powoływanego przez Prezesa UKE, na koszt przedsiębiorcy. Prezes UKE może jednak ustalić wysokość opłat lub ich maksymalny lub minimalny poziom w oparciu o wysokość lub metody ustalania opłat na porównywalnych rynkach konkurencyjnych lub inne metody. Obowiązki niestandardowe : Obowiązek, o którym mowa w art inny niż standardowy obowiązek w zakresie dostępu telekomunikacyjnego. Jego nałożenie wymaga jednak uzyskania zgody Komisji Europejskiej w drodze decyzji. Rynki detaliczne: Ogólną zasadą jest to, że obowiązki na rynkach detalicznych można nakładać tylko wówczas, gdy rynek nie jest skutecznie konkurencyjny a obowiązki nakładane na rynkach hurtowych oraz obowiązki związane z zapewnieniem abonentowi preselekcji i selekcji nie doprowadziłyby do osiągnięcia celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej. Zgodnie z Prawem telekomunikacyjnym Regulator może nałożyć na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego następujące obowiązki: Obowiązek nieustalania zawyżonych cen usług; Obowiązek nieutrudniania wejścia na rynek innym przedsiębiorcom; Obowiązek nieograniczania konkurencji poprzez ustalanie cen usług zaniżonych w stosunku do kosztów ich świadczenia; Obowiązek niestosowania nieuzasadnionych preferencji dla określonych użytkowników końcowych, z wyłączeniem przewidzianych w ustawie; Obowiązek niezobowiązywania użytkownika końcowego do korzystania z usług, które są dla niego zbędne. Regulator może w szczególności: określić maksymalne ceny usług albo określić wymagany przedział cen usług ustalony na podstawie cen stosowanych na porównywalnych rynkach państw członkowskich, albo nałożyć obowiązek: prowadzenia rachunkowości regulacyjnej zgodnie z zatwierdzoną przez Prezesa UKE instrukcją lub prowadzenia kalkulacji kosztów usług na podstawie określonego sposobu kalkulacji, lub określania cen usług na podstawie kosztów ich świadczenia, lub nałożyć obowiązek przedstawiania do zatwierdzenia cennika lub regulaminu świadczenia usług. Przedsiębiorca telekomunikacyjny o znaczącej pozycji rynkowej na rynku przyłączenia do stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej jest także z mocy ustawy zobowiązany do zapewnienia abonentowi wyboru dostawcy usług (selekcja i preselekcja). 35

20 Tabela 2. Stan i wyniki analiz rynkowych w Polsce. Rynek zgodnie z Rozporządzeniem MI/ Zaleceniem KE z 2003 r./ Poziom detaliczny Rynek 1: przyłączenia do stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej i utrzymania w gotowości do świadczenia usług telekomunikacyjnych dla konsumentów. SMP Rynek 2: przyłączenia do stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej i utrzymania w gotowości do świadczenia usług telekomunikacyjnych dla użytkowników końcowych, z wyłączeniem konsumentów. SMP Rynek 3: krajowych połączeń telefonicznych w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej dla konsumentów. Rynek 4: międzynarodowych połączeń telefonicznych w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej dla konsumentów. Rynek 5: krajowych połączeń telefonicznych w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej dla użytkowników końcowych, z wyłączeniem konsumentów Rynek 6: międzynarodowych połączeń telefonicznych w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej dla użytkowników końcowych, z wyłączeniem konsumentów Rynek 7: zapewnienia części lub całości minimalnego zestawu łączy dzierżawionych o przepływnościach do 2 Mbit/s włącznie. Wynik analizy I tura SMP/TP S.A. SMP/TP S.A. SMP/TP S.A. SMP/TP S.A. Wynik analizy II tura Rynek zgodnie z Zaleceniem KE z 2007 r. Rynek 1 dostęp do publicznej sieci telefonicznej w stałej lokalizacji dla klientów indywidualnych i instytucjonalnych Usunięty Usunięty Rynek 14: usługi dzierżawy odcinków łączy niebędących zakończeniami łączy. Rynek 15: dostępu i rozpoczynania połączeń w ruchomych publicznych sieciach telefonicznych. Rynek 16: zakończenia połączeń głosowych w poszczególnych ruchomych publicznych sieciach telefonicznych. Rynek 17: roamingu międzynarodowego w ruchomych publicznych sieciach telefonicznych. Rynek 18: transmisji programów radiofonicznych lub telewizyjnych w celu dostarczania treści radiofonicznych lub telewizyjnych użytkownikom końcowym SMP w zakresie relacji 740 TP S.A. /Skuteczna konkurencja w zakresie 145 relacji Skuteczna konkurencja SMP/ PTK Centertel, SMP/PTK PTC, Polkomtel, P4, Centertel, Cyfrowy Polsat, PTC, Polkomtel Skuteczna konkurencja SMP/ TP Emitel Sp. z o.o. Rozpoczęta Usunięty Rynek 7 zakończenie połączenia głosowego w poszczególnych sieciach telefonii komórkowej Usunięty (jednakże roaming międzynarodowy uregulowany został na poziomie UE rozporządzeniem) Usunięty 36 Poziom hurtowy Rynek 8: rozpoczynania połączeń w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej. Rynek 9: zakończenia połączeń w poszczególnych stacjonarnych publicznych sieciach telefonicznych. Rynek 10: tranzytu połączeń w stacjonarnej publicznej sieci telefonicznej. Rynek 11: dostępu do lokalnej pętli i podpętli abonenckiej (łącznie z dostępem współdzielonym) realizowanego za pomocą pary przewodów metalowych w celu świadczenia usług szerokopasmowych i głosowych. Rynek 12: dostępu szerokopasmowego, w tym szerokopasmowej transmisji danych. Rynek 13: świadczenie usługi dzierżawy odcinków zakończeń łączy. SMP/TP S.A. SMP/TP S.A. SMP/TP S.A. SMP/ TP S.A. SMP/TP S.A. oraz inni operatorzy alternatywni świadczący usługę w swojej sieci. Skuteczna konkurencja SMP/ TP S.A. SMP/TP S.A. SMP/ TP S.A. Usunięty Usunięty Usunięty Rynek 2 rozpoczęcie połączenia w publicznej sieci telefonicznej w stałej lokalizacji SMP/TP S.A. Rynek 3 zakończenie połączenia w poszczególnych publicznych sieciach telefonicznych w stałej lokalizacji. Usunięty Rynek 4 hurtowy (fizyczny) dostęp do infrastruktury sieciowej (w tym dostęp dzielony lub w pełni uwolniony) w stałej lokalizacji. Rynek 5 hurtowe usługi dostępu szerokopasmowego Rynek 6 hurtowe segmenty końcowe łączy dzierżawionych, bez względu na zastosowaną technologię zapewnienia przepustowości dzierżawionej lub dedykowanej Obowiązki regulacyjne w zakresie zapewnienia części lub całości minimalnego zestawu łączy dzierżawionych, które mogą być nałożone na przedsiębiorcę o znaczącej pozycji rynkowej na tym rynku, określa art. 47 Prawa telekomunikacyjnego. Są to m.in. obowiązki prowadzenia rachunkowości regulacyjnej, kalkulacji kosztów, obowiązek zapewnienia tych usług na zasadzie przejrzystości i niedyskryminacji oraz obowiązek przedkładania cennika lub regulaminu świadczenia usług. b) Dotychczasowa praktyka w zakresie analiz rynkowych i nakładania obowiązków Analizy rynków oraz wyniki oceny stanu konkurencji Do nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego z 2009 r., rynki podlegające analizie przez Prezesa UKE były określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 października 2004 r. w sprawie określenia rynków właściwych podlegających analizie przez Prezesa URTiP (Dz. U. Nr 242, poz i 2420, dalej Rozporządzenie MI ), które określało 18 rynków właściwych. Od 6 lipca 2009 r. Prezes UKE sam określa rynki właściwe, oczywiście z uwzględnieniem zaleceń KE. Na początku 2010 r. Prezes UKE zakończył I turę analiz rynkowych w zakresie wszystkich rynków właściwych, określonych w Rozporządzeniu MI. Na dwóch rynkach (w stosunku do kilku podmiotów) została zakończona II tura, a na jednym rynku właśnie się ona toczy. Tabela poniżej przedstawia, stan analiz rynkowych oraz ocenę stanu konkurencji dokonaną przez Prezesa UKE na poszczególnych rynkach. Regulator rozpoczął także analizę następujących rynków właściwych spoza Zaleceń Komisji Europejskiej: Rynek peeringu IP świadczenie usługi wymiany ruchu IP typu peering. Projekt decyzji wyznaczający TP S.A. jako przedsiębiorcę SMP oraz nakładający obowiązki regulacyjne został poddany pod konsultacje krajowe oraz UE. Rynek tranzytu IP świadczenie usługi wymiany ruchu IP typu tranzyt. Projekt decyzji wyznaczający TP S.A. jako przedsiębiorcę SMP oraz nakładający obowiązki regulacyjne został poddany pod konsultacje krajowe oraz UE. Rynek świadczenia usług zakańczania krótkich wiadomości SMS w ruchomych publicznych sieciach telefonicznych Polskiej Telefonii Cyfrowej Sp. z o.o., PTK Centertel Sp. z o.o., Polkomtel S.A., P4 Sp. z o.o. oraz Cyfrowy Polsat S.A. Jednakże w zakresie rynku tranzytu IP oraz peeringu IP Komisja Europejska wydała 3 marca 2010 r. decyzję nakazującą Prezesowi UKE wycofanie projektowanych decyzji (tzw. decyzje wetujące). W 2009 r. były także prowadzone przez Prezesa UKE prace nad ewentualnym nałożeniem na TP S.A. obowiązku funkcjonalnej separacji. Ostatecznie obowiązek taki nie został nałożony, a sprawa zakończyła 37

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r.

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r. Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju Warszawa, listopad 2012 r. Agenda cyfrowa cele z zakresu Internetu szerokopasmowego Do 2013 r. - szerokopasmowy dostęp do Internetu dla 100% mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach IP/08/1831 Bruksela, dnia 28 listopada 2008 r. Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach Jak wynika ze sprawozdania opublikowanego

Bardziej szczegółowo

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Notatka informacyjna Kwiecień 2008; http://www.stat.gov.pl, e mail: obslugaprasowa@stat.gov.pl Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Badania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw Główny Urząd

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

ROADSHOW2016. Wprowadzenie. Rynek telekomunikacji w Polsce. Marcin Bieńkowski. kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com

ROADSHOW2016. Wprowadzenie. Rynek telekomunikacji w Polsce. Marcin Bieńkowski. kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com Wprowadzenie Rynek telekomunikacji w Polsce Marcin Bieńkowski kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com Rynek telekomunikacyjny w Polsce W 2014 r. łączna wartość polskiego rynku telekomunikacyjnego wyniosła

Bardziej szczegółowo

Komisja prowadzi konsultacje jak z Europy zrobić lidera przejścia do Web 3.0

Komisja prowadzi konsultacje jak z Europy zrobić lidera przejścia do Web 3.0 IP/08/1422 Bruksela, dnia 29 września 2008 r. Komisja prowadzi konsultacje jak z Europy zrobić lidera przejścia do Web 3.0 Europa może stać się liderem w przejściu do internetu następnej generacji. Komisja

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Kowalska Katarzyna Bayer Filip Szwejkowski kl.2cl. 30.09.2013 r.

Agnieszka Kowalska Katarzyna Bayer Filip Szwejkowski kl.2cl. 30.09.2013 r. Opracowanie wyników ankiety przeprowadzonej w czerwcu 213 przez klasę 1cL na temat korzystania z usług telekomunikacyjnych: telefonii komórkowej, stacjonarnej oraz Internetu przez uczniów i Liceum Akademickiego

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Kowalska Katarzyna Bayer Filip Szwejkowski kl.2cl. 30.09.2013 r.

Agnieszka Kowalska Katarzyna Bayer Filip Szwejkowski kl.2cl. 30.09.2013 r. Opracowanie wyników ankiety przeprowadzonej w czerwcu 213 przez klasę 1cL na temat korzystania z usług telekomunikacyjnych: telefonii komórkowej, stacjonarnej oraz Internetu przez uczniów Gimnazjum i Akademickiego

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASIŃSKI

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASIŃSKI PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASIŃSKI DOK2-073-66/06/MKK Warszawa, dnia grudnia 2006 r. Pani Anna Streżyńska Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej W związku z prowadzonym

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014 + Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 21-214 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, sierpień 215 r. [mld MB] Poniższe zestawienia powstały w oparciu

Bardziej szczegółowo

Implementacja Agendy Cyfrowej 2020 w Polsce

Implementacja Agendy Cyfrowej 2020 w Polsce Implementacja Agendy Cyfrowej 2020 w Polsce Czy Internet mobilny będzie substytutem stacjonarnego dostępu? Konferencja PIIT 28 października 2011 roku 2011, PIIT 1 PRAGNIENIA 2011, PIIT 2 Internet dobrem

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2

Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2 Wskaźnik gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 1 2015 2 Profil państwa We wskaźniku gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego 2015 uzyskała na poziomie 3 0,38 i zajęła 23 na liście 28 państw

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet AGENDA Czym jest Internet mobilny? Internet mobilny na świecie Internet mobilny w Polsce Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji NARODOWY PLAN SZEROKOPASMOWY ZROZUMIEĆ MISJĘ NPS Internet staje się centralnym narzędziem konsumpcji treści, w konsekwencji czego obserwuje się również zmiany społeczne

Bardziej szczegółowo

PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz. KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r.

PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz. KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r. PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r. Agenda Internet w XXI wieku LTE - co to jest? Dlaczego LTE 1800MHz? Przyszłość - usługi 4G LTE - a następnie Nasza

Bardziej szczegółowo

Raport w sprawie konkurencyjności cyfrowej Europy. Część 2: i2010 Profile krajów pod kątem ICT + ranking krajów. biblioteka erozwoju.

Raport w sprawie konkurencyjności cyfrowej Europy. Część 2: i2010 Profile krajów pod kątem ICT + ranking krajów. biblioteka erozwoju. Raport w sprawie Część 2: i2010 Profile krajów pod kątem ICT + ranking krajów nr 19 biblioteka erozwoju Raport w sprawie Część 2: i2010 Profile krajów pod kątem ICT + ranking krajów Wydanie polskie Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2009-2012

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2009-2012 Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2009-2012 Warszawa, styczeń 2013 r. 1. Wstęp... 3 2. Telefonia stacjonarna... 4 2.1. Posiadanie telefonu stacjonarnego... 4 2.2. Średnie miesięczne

Bardziej szczegółowo

co to oznacza dla mobilnych

co to oznacza dla mobilnych Artykuł tematyczny Szerokopasmowa sieć WWAN Szerokopasmowa sieć WWAN: co to oznacza dla mobilnych profesjonalistów? Szybka i bezproblemowa łączność staje się coraz ważniejsza zarówno w celu osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014 Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2011-2014 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, grudzień 2014 r. Spis treści 1. Cel i zakres analizy... 2 2. Internet... 3 2.1. Posiadanie

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy w Polsce

Internet szerokopasmowy w Polsce Internet szerokopasmowy w Polsce Czy za pięć lat wciąż będziemy na szarym końcu raportu OECD? Raport Warszawa, 29.10.2009 Stopień penetracji usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu jest obecnie jednym

Bardziej szczegółowo

Porównanie nasycenia rynku usługami telefonii ruchomej w Polsce

Porównanie nasycenia rynku usługami telefonii ruchomej w Polsce Porównanie nasycenia rynku usługami telefonii ruchomej w Polsce Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, czerwiec 2016 r. Spis treści 1. Cel i zakres analizy... 2 2. Prezes Urzędu Komunikacji

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej

Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej Szerokopasmowy dostęp do Internetu w Unii Europejskiej sytuacja w dniu 1 lipca 27 roku Komisji Europejskiej Społeczeństwo Informacyjne i Media Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie

Bardziej szczegółowo

Narodowy Plan Szerokopasmowy

Narodowy Plan Szerokopasmowy MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Narodowy Plan Szerokopasmowy III Konwent Informatyków Warmii i Mazur - 28 listopada 2013 r. Rozwój szerokopasmowego dostęp do Internetu to wymierne korzyści dla

Bardziej szczegółowo

2013 Global report. Polska. w porównaniu ze światem. 2013 Global Report- Polska w porównaniu ze światem Public Ericsson 2013-10-09 Page 1

2013 Global report. Polska. w porównaniu ze światem. 2013 Global Report- Polska w porównaniu ze światem Public Ericsson 2013-10-09 Page 1 2013 Global report Polska w porównaniu ze światem 2013 Global Report- Polska w porównaniu ze światem Public Ericsson 2013-10-09 Page 1 Consumerlab Coroczne badania 100000 RESPONDENTÓW REPREZENTUJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020

Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020 Nowe zasady finansowania infrastruktury NGA - perspektywa Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2020 1 Europejska Agenda Cyfrowa i Narodowy Plan Szerokopasmowy Cele: Powszechny dostęp do szybkiego internetu

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę.

Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. Europejska Agenda Cyfrowa: stan realizacji przez Polskę. 1 Zrozumieć cyfryzację Internet staje się centralnym narzędziem konsumpcji treści, w konsekwencji czego obserwuje się również zmiany społeczne wywołane

Bardziej szczegółowo

Spis tabel, rysunków i wykresów

Spis tabel, rysunków i wykresów Spis tabel, rysunków i wykresów Tabele Tabela B1.2-1. Wartość towarów i usług zamawianych przez Internet w ciągu ostatnich 3 miesięcy według wykształcenia osób... 47 Tabela B1.4-1 Portale internetowe z

Bardziej szczegółowo

Agenda cyfrowa: Komisja uznaje inwestycje w gospodarkę cyfrową za klucz do przyszłego dobrobytu w Europie

Agenda cyfrowa: Komisja uznaje inwestycje w gospodarkę cyfrową za klucz do przyszłego dobrobytu w Europie IP/10/571 Bruksela, 17 maja 2010 r. Agenda cyfrowa: Komisja uznaje inwestycje w gospodarkę cyfrową za klucz do przyszłego dobrobytu w Europie Gospodarka cyfrowa w Europie rośnie w siłę, przenika do wszystkich

Bardziej szczegółowo

Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009

Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009 Sieci szerokopasmowe rola samorządów wynikająca z przepisów Megaustawy 2009 Michał Półtorak Dyrektor Delegatury UKE w Zielonej Górze e-mail: m.poltorak@uke.gov.pl 1. Wstęp Sieci szerokopasmowe stanowią

Bardziej szczegółowo

Konferencja jubileuszowa z okazji XX-lecia UOKiK. Przeobrażenia rynku telekomunikacyjnego a rozwój infrastruktury

Konferencja jubileuszowa z okazji XX-lecia UOKiK. Przeobrażenia rynku telekomunikacyjnego a rozwój infrastruktury Konferencja jubileuszowa z okazji XX-lecia UOKiK 29 marca 2010 roku Przeobrażenia rynku telekomunikacyjnego a rozwój infrastruktury Regulacje ex ante Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Bardziej szczegółowo

i jej praktyczne zastosowanie

i jej praktyczne zastosowanie Megaustawa i jej praktyczne zastosowanie 19 maja 2010 r. przyjęto Europejską agendę cyfrową, która jest pierwszą z 7 flagowych inicjatyw Strategii UE 2020. Określa ona siedem priorytetowych obszarów działania:

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Informacje prasowe sieci Eurydice Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Ján Figel, komisarz UE ds. edukacji, kształcenia, kultury i młodzieży, powiedział: Chociaż obserwujemy pewne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przemysłu

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przemysłu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przemysłu Materiały na konferencję prasową w dniu 26 listopada 2007 r. Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Analiza cen usług stacjonarnego dostępu do Internetu w Polsce

Analiza cen usług stacjonarnego dostępu do Internetu w Polsce Analiza cen usług stacjonarnego dostępu do Internetu w Polsce Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, maj 2015 r. Spis treści Spis treści... 1 1. Cel i zakres analizy... 2 2. Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

SOLVIT JAKO SYSTEM ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW RYNKU WEWNĘTRZNEGO

SOLVIT JAKO SYSTEM ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW RYNKU WEWNĘTRZNEGO SOLVIT JAKO SYSTEM ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW RYNKU WEWNĘTRZNEGO Seminarium z cyklu Europejskie Przedsiębiorstwo Zwalczanie opóźnień w płatnościach handlowych 26 czerwca 2013 roku PREZENTACJA Title of the

Bardziej szczegółowo

Przed letnimi wakacjami UE przypomina o europejskim numerze alarmowym 112

Przed letnimi wakacjami UE przypomina o europejskim numerze alarmowym 112 IP/08/836 Bruksela, dnia 3 czerwca 2008 r. Przed letnimi wakacjami UE przypomina o europejskim numerze alarmowym 112 Komisja Europejska wzmogła dzisiaj działania mające na celu spopularyzowanie w UE bezpłatnego

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r.

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r. Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski Warszawa, 26 maja 2015 r. Rozwój społeczny koncepcja Alvina Tofflera Trzecia fala Warszawa, 1997 Społeczeństwo agrarne * Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr BłaŜej Lepczyński, Uniwersytet Gdański, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Marta Penczar Instytut

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Anna Ruzik CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Instytut Pracy i Spraw Społecznych Plan prezentacji Wyzwania demograficzne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA. dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji

PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA. dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji 1 CYFRYZACJA W EUROPEJSKIEJ POLITYCE SPÓJNOŚCI Polityka spójności w nowym okresie programowania finansowego 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Renata Kowalska. Warszawa, 9 czerwca 2010 r.

Renata Kowalska. Warszawa, 9 czerwca 2010 r. 1. Stan obecny USO z punktu widzenia regulatora i konsumentów. 2. Ocena rzeczywistego zapotrzebowania na usługi wchodzące w skład USO. 3. Przyszłość USO w Polsce. Renata Kowalska Warszawa, 9 czerwca 2010

Bardziej szczegółowo

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Anna Pobłocka-Dirakis eclareon Consulting Warszawa, 24 Wrzesień 2014 Strategy Consulting Policy Consulting

Bardziej szczegółowo

Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów?

Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów? Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów? Jak wiadomo, udane zakupy często zależą od dobrego doradztwa. Tak uważają nie tylko klienci w centrach handlowych,

Bardziej szczegółowo

Raport o penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce

Raport o penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce + Raport o penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, październik 2012 r. 1. Cel i zakres analizy...3 2. Urząd Komunikacji Elektronicznej dane zbierane

Bardziej szczegółowo

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE 2/09/2008-22/10/2008 Znaleziono 329 odpowiedzi z 329 odpowiadających wybranym kryteriom UDZIAŁ Kraj DE - Niemcy 55 (16.7%) PL - Polska 41 (12.5%) DK -

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2010-2013

Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2010-2013 Preferencje konsumentów rynku telekomunikacyjnego w latach 2010-2013 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, marzec 2014 r. Spis treści Spis treści... 2 1. Cel i zakres analizy... 3 2. Internet...

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Biblioteki się liczą!

Biblioteki się liczą! Biblioteki się liczą! Biblioteka w Ostroszowicach 1 1/4 Europejczyków (prawie 100 milionów ludzi) korzysta co roku z bibliotek publicznych. Dlaczego? W których krajach najczęściej odwiedzają biblioteki?

Bardziej szczegółowo

Polskiego konsumenta telefonicznego portret współczesny. Consumer Lab Polska 2006

Polskiego konsumenta telefonicznego portret współczesny. Consumer Lab Polska 2006 Polskiego konsumenta telefonicznego portret współczesny Consumer Lab Polska 2006 Badania konsumenckie w Polsce Ericsson Consumer Lab Grupa reprezentatywna Kryteria przykładowe: płeć, wiek, region Grupy

Bardziej szczegółowo

Mapa Unii Europejskiej

Mapa Unii Europejskiej Mapa Unii Europejskiej 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: nazwy państw Unii Europejskiej, nazwy stolic państw Unii Europejskiej, flagi państw Unii Europejskiej. b) Umiejętności Uczeń potrafi: wskazać

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012. mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki

Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012. mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 mgr Izabela P. Piątek-Belina mgr Damian Belina ks. mgr Paweł Zubrzycki Plan: Rozdz. I. baza dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego, dostęp do Internetu, wyposażenie

Bardziej szczegółowo

Materiał na konferencję prasową Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty 4 stycznia 2006 r.

Materiał na konferencję prasową Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty 4 stycznia 2006 r. Materiał na konferencję prasową Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty 4 stycznia 2006 r. Opracowanie na podstawie raportu PMR: The telecommunications market in Poland 2005 2008 1.1. Polski

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 19.06.2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Temat: Petycja 0171/2007 złożona przez Breedę Moynihan Cronin (posłankę do irlandzkiego parlamentu), w sprawie niewypełnienia

Bardziej szczegółowo

Implementacja nowego pakietu unijnego w świetle celów Agendy Cyfrowej. Jolanta Steppa Ekspert ds. Projektów Strategicznych Telekomunikacja Polska SA

Implementacja nowego pakietu unijnego w świetle celów Agendy Cyfrowej. Jolanta Steppa Ekspert ds. Projektów Strategicznych Telekomunikacja Polska SA Implementacja nowego pakietu unijnego w świetle celów Agendy Cyfrowej Jolanta Steppa Ekspert ds. Projektów Strategicznych Telekomunikacja Polska SA Agenda Cyfrowa w obszarze szybkiego i bardzo szybkiego

Bardziej szczegółowo

Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego

Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego Program Telekomunikacji Polskiej Partnerstwo BB dla Województwa Zachodniopomorskiego Szczecin, 5 lutego 2008 Społeczeństwo Informacyjne Podstawowe warunki, które muszą być spełnione, aby społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.................................................. 9 Czasopisma i inne publikatory................................... 9 Źródła prawa.................................................

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem

Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem EURYDICE Nowości Wydawnicze Sieci Eurydice Nr 21 lipiec 2011 Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem technologii informacyjno- -komunikacyjnych w szkołach w Europie Wydanie 2011 Technologie

Bardziej szczegółowo

Prawne aspekty wykorzystania chmury obliczeniowej w administracji publicznej. Michał Kluska

Prawne aspekty wykorzystania chmury obliczeniowej w administracji publicznej. Michał Kluska Prawne aspekty wykorzystania chmury obliczeniowej w administracji publicznej Michał Kluska Prawne aspekty wykorzystania chmury obliczeniowej w administracji publicznej Łopuszna, 6-7 lutego 2012 r. Agenda:

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z podróży służbowej poza granicami kraju

SPRAWOZDANIE z podróży służbowej poza granicami kraju Warszawa, 4 października 2011r. SPRAWOZDANIE z podróży służbowej poza granicami kraju A. Część ogólna 1. Skład delegacji Krzysztof Ołpiński - naczelnik Wydziału Danych Operatorów w Departamencie Analiz

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E W dniu 15 grudnia 2006 r. (znak: SG-Greffe (2006)D/2007989; zał. K(2006)6136) przekazane zostały Polsce zarzuty formalne na mocy art. 226 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską,

Bardziej szczegółowo

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Seminarium: Cyfrowa przyszłość - perspektywy i wyzwania dla samorządu, firm i obywateli ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Adam Płoszaj 2012-04-20 Osoby korzystające z Internetu w kontaktach

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym

MEMORANDUM. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym MEMORANDUM Warszawa, październik 2012 r. w sprawie współpracy na rzecz podnoszenia jakości świadczonych dla użytkowników usług na rynku telekomunikacyjnym Niniejsze Memorandum zostało zawarte w dniu..

Bardziej szczegółowo

Krajowe Forum Szerokopasmowe. Budowa umiejętności informatycznych

Krajowe Forum Szerokopasmowe. Budowa umiejętności informatycznych Krajowe Forum Szerokopasmowe Budowa umiejętności informatycznych Warszawa, 10.06.2009 Agenda Analiza sytuacji usług szerokopasmowych w Polsce Najlepsze światowe praktyki w budowaniu świadomości informatycznej

Bardziej szczegółowo

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu Podsumowanie POPC Opis programu Cel główny Celem Programu Operacyjnego Cyfrowa Polska 2014-2020 (POPC) jest wzmocnienie cyfrowych fundamentów dla rozwoju kraju. Zgodnie z Umową Partnerstwa, jako fundamenty

Bardziej szczegółowo

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu

Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Usługi szerokopasmowego dostępu do Internetu Strona 1 Agenda Usługa jednokierunkowego dostępu do Internetu ASTRA2Connect: nowa usługa triple play Strona 2 Szerokopasmowy dostęp do Internetu (1-way) Cechy

Bardziej szczegółowo

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa. Irena E.Kotowska. Czy Polska doświadcza kryzysu demograficznego?

Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa. Irena E.Kotowska. Czy Polska doświadcza kryzysu demograficznego? Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa Irena E.Kotowska Czy Polska doświadcza kryzysu demograficznego? Ekonomia w Muzeum Warszawa, 2.04.2012 Przemiany struktur wieku ludności w Polsce

Bardziej szczegółowo

PKN 2014. Tomasz Schweitzer

PKN 2014. Tomasz Schweitzer PKN 2014 Tomasz Schweitzer POLSKI KOMITET NORMALIZACYJNY, WARSZAWA 2014 KTO TWORZY NORMY? W systemie dobrowolnym (społecznym): Normy tworzą zainteresowani na własne potrzeby i z własnych środków, a udział

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

PRAWO telekomunikacyjne PRAWO POLSKIE

PRAWO telekomunikacyjne PRAWO POLSKIE PRAWO telekomunikacyjne PRAWO POLSKIE USTAWY 1.Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U.2004.171.1800 z późn. zm.) DATA WEJŚCIA W ŻYCIE ZMIANY PRZEDMIOT ZMIAN 21.01.2013 Zmiany dotyczą

Bardziej szczegółowo

Usługi. biznesowego. dla segmentu. w Polsce 2012 Prognozy rozwoju na lata 2012-2016. 2edycja! telekomunikacyjne. Data publikacji: IV kwartał 2012

Usługi. biznesowego. dla segmentu. w Polsce 2012 Prognozy rozwoju na lata 2012-2016. 2edycja! telekomunikacyjne. Data publikacji: IV kwartał 2012 2edycja! Usługi telekomunikacyjne dla segmentu biznesowego w Polsce 2012 Prognozy rozwoju na lata 2012-2016 Data publikacji: IV kwartał 2012 Język: polski, angielski Słowo od autora Usługi telekomunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&:

Bankowość mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;<:=;88&: Bankowość!"#$ mobilna w oczach %&'(')#*+,- Polaków./&'01-%2$013/./& 2-#1*0'#41+/)2'+#'#$'& *3-%-2+-)51'.-# Warszawa, 6*&+-)17$0*4189:;

Bardziej szczegółowo

IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego

IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego IMIGRACJA STUDENTÓW ZAGRANICZNYCH DO POLSKI - główne wnioski z raportu krajowego KAROLINA ŁUKASZCZYK Europejska Sieć Migracyjna quasi agencja unijna (KE + krajowe punkty kontaktowe), dostarcza aktualnych,

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce w 2011 roku Klienci instytucjonalni

Rynek telekomunikacyjny w Polsce w 2011 roku Klienci instytucjonalni Rynek telekomunikacyjny w Polsce w 2011 roku Klienci instytucjonalni Raport z badania konsumenckiego przeprowadzonego przez PBS DGA sp. z o.o. i CBM INDICATOR sp. z o.o. grudzień 2011 Spis treści: 1 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych Mazowsza

Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych Mazowsza POLSKA AKADEMIA NAUK Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława awa Leszczyckiego Konrad Ł.. CZAPIEWSKI Wykorzystanie Internetu @ charakterystyka ekonomiczna gospodarstw rolnych

Bardziej szczegółowo

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych 13/05/2008-20/06/2008 Znaleziono 408 odpowiedzi z 408 odpowiadających wybranym kryteriom 0. Uczestnictwo Kraj DE - Niemcy 48 (11,8%) PL - Polska 44 (10,8%)

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse

Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Świadomość Polaków w rzeczywistości cyfrowej bariery i szanse Raport badawczy dla Sierpień 2012 SPIS TREŚCI 1. Opis i cele badania 3 2. Metodologia 4 3. Struktura demograficzna próby 5 Kompetencje cyfrowe

Bardziej szczegółowo

Technologie cyfrowe i użytkowanie internetu przez firmy kanadyjskie w 2012 r. 2015-11-18 21:36:34

Technologie cyfrowe i użytkowanie internetu przez firmy kanadyjskie w 2012 r. 2015-11-18 21:36:34 Technologie cyfrowe i użytkowanie internetu przez firmy kanadyjskie w 2012 r. 2015-11-18 21:36:34 2 W 2012 r. sprzedaż kanadyjskich przedsiębiorstw dóbr i usług drogą internetową osiągnęła wartość 122

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny

ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Seminarium: Cyfrowa przyszłość - perspektywy i wyzwania dla samorządu, firm i obywateli ICT a zarządzanie publiczne i rozwój lokalny Adam Płoszaj 2012-05-25 Osoby korzystające z Internetu w kontaktach

Bardziej szczegółowo

Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych. Warszawa, 12 Maja 2009

Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych. Warszawa, 12 Maja 2009 Zamierzenia UKE w ramach Międzyresortowego Zespołu Polska Cyfrowa w zakresie rozwoju dostępu do usług szerokopasmowych Warszawa, 12 Maja 2009 Główny cel Prezesa UKE na lata 2008 2010 Wzrost dostępności

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2015 r.

Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 20.10.2015 r. Opracowanie sygnalne Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2015 r. Przedsiębiorstwa Od 2012 r. odsetek dużych przedsiębiorstw posiadających dostęp do Internetu

Bardziej szczegółowo

Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce. Arkadiusz Piekarski

Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce. Arkadiusz Piekarski Społeczne uwarunkowania dostępu do usług i sieci następnych generacji we wschodniej Polsce Arkadiusz Piekarski Warsaw University of Technology Faculty of Electronics and Information Technology Institute

Bardziej szczegółowo

FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny

FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny FOCUS TELECOM POLSKA SP. Z O.O. Materiał Informacyjny I. INFORMACJE OGÓLNE Focus Telecom Polska Sp. z o.o. działa w branży ICT od 2008 roku. Firma specjalizuje się w tworzeniu i dostarczaniu innowacyjnych

Bardziej szczegółowo

Grupa Nokaut rusza oferta publiczna

Grupa Nokaut rusza oferta publiczna Warszawa, 29 listopada 2011 rusza oferta publiczna Akwizycja Skąpiec.pl i Opineo.pl S.A. czołowy gracz e-commerce w Polsce, właściciel internetowych porównywarek cen opublikowała dziś prospekt emisyjny

Bardziej szczegółowo