Uratować matkę i dziecko, czyli leczenie choroby nowotworowej u kobiety ciężarnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uratować matkę i dziecko, czyli leczenie choroby nowotworowej u kobiety ciężarnej"

Transkrypt

1 Uratować matkę i dziecko, czyli leczenie choroby nowotworowej u kobiety ciężarnej Około 1 na 1000 ciąż zakończonych o czasie wikłana jest choroba nowotworową. Ich częstość powinna zgodnie z przewidywaniami wzrastać w nadchodzących latach z powodu coraz wyższego wieku przyszłych matek i odsuwania ciąży na kolejne dekady życia kobiet [1, 2, 3, 4, 5]. Rak piersi stanowi aż 51% nowotworów złośliwych diagnozowanych w okresie ciąży, a 26% chorób stanowią nowotwory hematologiczne. Nie ma standardów postępowania w przypadku tej grupy schorzeń, korzystać należy jedynie z powszechnie dostępnych zaleceń [1]. Ze zgromadzonych danych wynika, że połowa z grupy kobiet ciężarnych cierpiących na nowotwór leczona jest systemowo, zaś 38% przechodzi zabieg chirurgiczny z następczą chemioterapią [1]. Takich właśnie czysto medycznych danych potrzebuje lekarz specjalista. Zajmując się jednak leczeniem kobiety ciężarnej warto dawać jej poczucie troski zarówno o nią jak i o dziecko, bo ładunek emocjonalny związany z zaistniałą sytuacją, wpływa bardzo mocno na podejmowane przez nią decyzje, dotyczące zgody na proponowaną terapię. Eksperci w dziedzinach onkologii, ginekologii i położnictwa, neonatologii i pediatrii zgodnie twierdzą, że leczenie chirurgiczne kobiety ciężarnej chorej na nowotwór można zacząć już w pierwszym trymestrze, zaś terapię systemową w drugim trymestrze, przerywając ją na 3 tygodnie przed porodem, a kontynuując w okresie połogu jeśli jest ona konieczna [1, 6]. Co prawda danych na temat nowotworów diagnozowanych i leczonych u kobiet ciężarnych jest niewiele, zaprezentowana jednak podczas EMCC 2011 praca (EMCC, European Multidisciplinary Cancer Congress) na temat leczenia systemowego i jego wpływu na płody, napawa optymizmem. Zdaniem dr. Amant, kierownika sekcji naukowej Kliniki Onkologii Ginekologicznej Katolickiego Uniwersytetu w Leuven w Belgii, leczenie systemowe kobiet w okresie ciąży jest prawidłowym postępowaniem terapeutycznym :,,Wydaje się, że dziecko doznaje mniejszej szkody z powodu leczenia chemioterapią niż z powodu wcześniactwa" [1]. Ogólne zasady postępowania Ponad 50 lat temu talidomid był ogólnie dostępny w aptekach, bez recepty, jako lek nasenny i przeciwbólowy powszechnie stosowany przez kobiety w ciąży. Co odkryto z przerażeniem około rok później, jest ogólnie znane. o dziś niestety pokutuje pogląd, że każdy lek może być potencjalnie teratogenny, niczym,,nowy talidomid", co skutkuje bezpodstawnym przerywaniem terapii bądź wręcz jej niepodjęciem przez kobiety ciężarne [5]. Podkreślić jednak należy, że leczenie nowotworu złośliwego u pacjentki oczekującej dziecka jest wykonalne i może być bezpieczne. Nie ma dowodów, że samo usunięcie ciąży polepsza rokowanie pacjentek, także pogląd, że obecność ciąży stanowi o gorszym rokowaniu chorych na nowotwór, jest nieprawdziwy [1]. Zdarza się niestety, że ze strachu przed działaniem teratogennym leków, przyszłe matki otrzymują niewystarczające leczenie chemiczne. Prawdą jest oczywiście, że ilość przeprowadzonych badań jest ograniczona i dowody są ciągle niewystarczające, o czym należy poinformować pacjentki będące w ciąży i podejmujące decyzje o podjęciu leczenia. Biorąc pod uwagę złożoność problemu, schemat postępowania terapeutycznego powinien być ustalany przez zespół składający się ze specjalisty w dziedzinie onkologii, ginekologii i położnictwa oraz neonatologii [1]. Wśród rozważanych możliwości leczenie chirurgiczne może być podjęte w każdym trymestrze ciąży. Nie stanowi ono bezpośredniej przyczyny wzrostu śmiertelności u matek i Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 1/13

2 płodów, może być jednak związane z przedwczesnym porodem. Laparoskopia jest także ogólnie zalecaną, bezpieczną metodą leczenia zabiegowego [7]. Chemioterapia jest powszechnie zalecana poza pierwszym trymestrem, a tygodniowa, ustalona dawka leków pozwala na dokładną kontrolę i szybkie przerwanie leczenia, jeśli jest to niezbędne. Zarówno hormonoterapia jak i radioterapia powinny być wykluczone z grona opcji terapeutycznych, choć ta druga metoda czasami ma zastosowanie w obrębie szyi i klatki piersiowej po uprzednim założeniu osłon na obszar brzucha czy podbrzusza. Należy unikać rozwiązania ciąży w okresie nadiru po zastosowanej chemioterapii i przed 35 Hbd (Hebdomas, tydzień życia płodowego) [1]. wa najważniejsze aspekty podjęcia właściwego leczenia to: zależny od trymestru wpływ terapii na płód; dawka leku [5]. Odrębności farmakodynamiki i farmakokinetyki leków u kobiety ciężarnej a dawka leku Zaleca się stosowanie standardowych dawek chemioterapeutyków, mimo że farmakokinetyka i farmakodynamika leków u kobiety oczekującej dziecka się zmienia. Jest to spowodowane wzrostem objętości osocza, spadkiem stężenia albumin, obniżonym metabolizmem leków w wątrobie, wzrostem przepływu nerkowego i obniżeniem pasażu jelitowego w tej grupie pacjentek. Podkreślić należy, iż worek owodni może stanowić trzecią, dodatkową przestrzeń w dystrybucji takich chemioterapeutyków jak metotreksat czy cisplatyna [6]. Ilość chemioterapeutyku przelicza się na masę ciała kobiety ciężarnej lub powierzchnię jej ciała. Należy oczywiście uwzględnić zmianę wagi pacjentki wraz z postępowaniem ciąży. Jako przykład leku z efektem teratogennym zależnym od dawki można podać metotreksat. ostępne dane wskazują, że bezpiecznym progiem powinna być dawka 10mg na tydzień [5]. Nie zmienia to faktu, że zasadą jest jednak całkowite zaniechanie jego podawania kobietom ciężarnym. Leczenie nowotworu a wiek ciąży i wpływ na rozwój płodu Brak wystąpienia miesiączki jest najczęściej pierwszym sygnałem dla kobiety o możliwości istnienia ciąży. Około, w którym zarodek jest narażony na nieumyślną ekspozycję na leki, jeśli matka nie jest świadoma swojej ciąży, trwa około 6 tygodni. W pierwszym okresie po zapłodnieniu, gdy dochodzi do implantacji (w 84% przypadków między 8 a 10 dniem po zapłodnieniu), mówi się o czasie,,wszystko albo nic". Jest tak dlatego, że uszkodzenia zarodka w tym czasie skutkuje albo naprawą dzięki jego pluripotentnym komórkom i prawidłowym rozwojem albo śmiercią i poronieniem (lub resorpcją przez otaczające tkanki). latego też narażeni zarodka w tym okresie na działanie środków teratogennych, w tym chemioterapeutyków, nie skutkuje wrodzonymi wadami płodu, chyba, że substancja pozostaje w jego otoczeniu w późniejszym okresie ciąży. W kolejnym okresie trwającym od implantacji do dnia po poczęciu (okres zarodkowy), zachodzi organogeneza i właśnie ten okres pierwszego trymestru budzi największe obawy i powinien być wolny od stosowania leczenia onkologicznego. Jest to czas największej teratogenności leków i powstałe w tym czasie uszkodzone narządy nie ulegną regeneracji. Ryzyko malformacji w wyniku stosowania monochemioterapii wynosi 10%, a przy zastosowaniu terapii skojarzonej 15-25%. Najbardziej szkodliwe są związki alkilujące i antymetabolity, mniejsze ryzyko stanowi winkrystyna [6]. Niestety niektóre nowotwory hematologiczne, jak ostre białaczki czy agresywne chłoniaki, wymagają Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 2/13

3 natychmiastowego podjęcia leczenia i nie pozwalają czekać na rozpoczęcie drugiego trymestru. Ostatni okres życia w łonie matki, płodowy, od 8 Hbd do jej zakończenia, to czas wzrostu i rozwoju już powstałych narządów (wyjątkiem jest tkanka nerwowa). Ekspozycja na działanie chemioterapeutyków w tym czasie nie powodu złożonych malformacji, a ryzyko ich wystąpienia nie przekracza 3%, co stanowi próg identyczny z tym, który istnieje dla reszty populacji. Mogą jednak wystąpić zaburzeniami wzrastania płodu, niska masa urodzeniowa, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu (IUGR, intrauterin growth restriction), poród przedwczesny, wewnątrzmaciczne obumarcie płodu, poronienie spontaniczne [6] czy zaburzenia w funkcjonowaniu i dalszym rozwoju poszczególnych narządów (np. kardiomegalii) [5]. Problemem kardynalnym jest również wpływ leczenia matek na nowo narodzone dzieci. Przeprowadzone badania wskazują na groźbę wystąpienia niedokrwistości, neutropenii, pancytopenii i łysienia plackowatego u noworodków. Jednak dłuższa obserwacja dzieci matek leczonych chemioterapią w okresie ciąży jednoznacznie potwierdza, że jej stosowanie nie skutkuje u potomstwa opóźnieniem rozwoju umysłowego, zaburzeniami neurologicznymi i psychicznymi, zaburzeniami płodności czy rozwojem nowotworów z grupy wieku dziecięcego i z grupy nowotworów rozwijających się u dorosłych [6]. Podsumowując, ryzyko rozległych wad płodu z powodu zastosowania leczenia onkologicznego jest największe w pierwszym trymestrze i znacząco spada w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Poszczególne chemioterapeutyki a ich wpływ na zdrowie kobiety ciężarnej i jej dziecka Podstawową zasadą w doborze wszelkich leków u kobiety ciężarnej jest wybór tych substancji, o których wiadomo, że są bezpieczne dla ciąży i płodu. Jeśli należy wybrać jeden lek z grupy pochodnych o oczekiwanym działaniu, zawsze stosuje się ten, co do którego jest największa ilość dowodów na jego nieszkodliwość dla płodu [5]. Klasyfikacja substancji ze względu na bezpieczeństwo stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią wg Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FA, Food and rug Administration) pochodzi z lat 70. Podważa się jednak zasadność jej stosowania. Jako przykład służą doustne środki antykoncepcyjne, które należą do grupy X, mimo że szereg badań, popartych metaanalizą uzyskanych danych, nie potwierdza ich niekorzystnego wpływu na płód [5]. Specjaliści FA podjęli więc decyzję o zamianie klasyfikacji leków wg kategorii od A do i X na rzecz opisu wpływu na płód i jego bezpieczeństwo każdej ze stosowanych w leczeniu substancji. Powyższe zmiany w indeksach leków mają być wprowadzone w nadchodzących latach [5]. o substancji uznanych za teratogenne i nieużywanych u kobiet ciężarnych podejmujących decyzje o zachowaniu ciąży należą: talidomid, izotretynoina, antagoniści kwasu foliowego [5], aminopteryna, melfalan, prokarbazyna, a przykładem ich stosowania w trakcie ciąży jest zespół embriopatii poaminopterynowej (dyzostoza czaszkowa, opóźnienie osteogenezy, hyperteloryzm, szeroka nasada nosa, mikrognacja, wady małżowin usznych) [6]. Czasami stosowanie chemioterapeutyków potencjalnie nieteratogennych dla płodu w drugim i trzecim trymestrze wraz z leczeniem przeciwwirusowym może zwiększać ryzyko powstania malformacji na zasadzie interakcji. Zestawienie wybranych leków onkologicznych i osiągalne dane na temat ich wpływu na rozwój płodu przedstawiono w tabeli 1. Substancja talidomid ziałania uboczne u matki Wpływ na rozwój płodu po ekspozycji w drugim i trzecim trymestrze Neuropatia, zakrzepica Ryzyko malformacji 20-50% w postaci wad kończyn, szkieletu Kategoria leku wg FA X Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 3/13

4 cisplatyna cyklofosfamid dakarbazyna mechloretamina daunorubicyna idarubicyna doksorubicyna bleomycyna metotreksat cytarabina Nefro- i neurotoksyczność Mielosupresja Mielosupresja Mielosupresja, niepłodność Mielosupresja, kardiotoksyczność Mielosupresja, kardiotoksyczność Mielosupresja, kardiotoksyczność pneumotoksyczność Mielosupresja, ostra niewydolność nerek Mielosupresja osiowego, twarzoczaszki, oczu, uszu, systemu nerwowego i sercowo-naczyniowego, przewodu pokarmowego Wystąpienia wad u płodów nie zaobserwowano Przypadki niskiej masy urodzeniowej, pancytopenia Wystąpienia wad u płodów nie zaobserwowano Pojedyncze przypadki samoistnego poronienia, jeden przypadek wodogłowia Przypadki porodów przedwczesnych, przejściowa supresja szpiku IUF, IUGR, kardiomiopatia Wystąpienia wad u płodów nie zaobserwowano Jeden przypadek przejściowej neutropenii Liczne malformacje, spontaniczne poronienia IUF, małopłytkowość, pancytopenia rytuksymab Mielosupresja Przejściowy spadek limfocytów B C Interferon alfa Niepłodność, objawy grypopodobne Wystąpienia wad u płodów nie zaobserwowano IUF - wewnątrzmaciczna śmierć płodu, IUGR - wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu płodu Tabela 1: Wybrane leki onkologiczne w leczeniu choroby nowotworowej u ciężarnych [6]. Zaznaczyć należy, że zasady stosowania terapii wspomagającej są takie, jak w przypadku innych pacjentów z chorobami onkologicznymi/hematologicznymi. Za bezpieczne uważa się leki antyhistaminowe, ondansetron, metoklopramid, pochodne fenotiazyny oraz kortykosteroidy. Przeprowadzone duże badania retrospektywne potwierdzają, że zastosowanie metoklopramidu już w pierwszym trymestrze, nie jest szkodliwe dla zarodka i płodu, także ondansetron okazał się bezpieczny we wszystkich trymestrach. Przeprowadzono też badania nad zastosowaniem granisetronu u kobiet poddawanych następnie cięciu cesarskiemu, ryzyka dla płodu nie stwierdzono. Brak danych dla innych antagonistów receptora serotoniny i aprepitantu [6]. Ważną rolę wśród pacjentek hematologicznych odgrywają czynniki wzrostu. Czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF, granulocyte colony-stimulating factor) był podawany siedmiu pacjentkom z białaczką począwszy od drugiego trymestru i pozostał bez wpływu na płód, także grupa 20 chorych z neutropenią otrzymywała go regularnie podczas całej ciąży bez szkody dla narodzonych później dzieci. Pojedyncze dane o zastosowaniu erytropoetyny (w szczególności C X C Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 4/13

5 ludzkiej rekombinowanej) i darbopoetyny mówią o bezpieczeństwie ich stosowania, a duży rozmiar cząsteczek powoduje, że nie dyfundują one przez łożyska. Jednak z powodu niewystarczających danych zaleca się przetaczanie preparatów krwiopochodnych jako metoda z wyboru [4, 6]. Zastosowanie bisfosfonianów budzi kontrowersje. Z jednej strony badania przedkliniczne wskazują na występowaniu wad narządów płciowych i układu kostnego u płodów. odatkowo powodowane przez nie hipokalcemia może pobudzać skurcze macicy. Z drugiej strony dowody kliniczne o wpływie tej grupy leków na pacjentki leczone z powodu przerzutowego raka piersi nie potwierdzają następczego wystąpienia zdarzeń niepożądanych u płodów [3, 6]. Stosowano także leukaferezę u kilku pacjentek ze powodu wskazań nagłych i okazała się ona bezpieczna dla matek i płodów, stąd może być ona rozważana, jeśli żadne inne zabiegi terapeutyczne nie są wystarczające [6]. Uwzględniając częste zaburzenia odporności u pacjentów onkologicznych, powodowane zarówno charakterem ich choroby jak i stosowaniem chemioterpii, istotna jest dla nich bardzo często skutecznie prowadzona antybiotykoterapia. U ciężarnych cierpiących na nowotwór stosuje się penicyliny (przechodzą łożysko, nie uszkadzając płodu). Są jednak dane o wzroście częstości występowania martwiczego zapalenia jelit u płodu i noworodka (NEC, necrotizing enterocolitis) po stosowaniu przez matkę amoksycyliny z kwasem klawulanowym. Przy obecności alergii na antybiotyki beta-laktamowe stosuje się klarytromycynę. Cefalosporyny i metronidazol uważa się również za bezpieczne. Natomiast między innymi wady cewy nerwowej, wrodzone artropatie, zahamowanie osteogenezy u płodu czy hepatotoksyczność u matki są przyczynami, dla których nie stosuję się aminoglikozydów, chinolonów, trimetoprimu i tetracyklin u kobiet ciężarnych. Nie ma wystarczających danych dla stosowania imi- i meropenemu [4, 6]. Informacje ogólne o nowotworach złośliwych u kobiet ciężarnych Podstawowy podział nowotworów u kobiet ciężarnych, wykrytych po raz pierwszy w tym czasie, zdiagnozowanych przed ciążą bądź będących chorobą nawrotową, obejmuje dwie grupy. Pierwszą stanowią nowotwory lite, a wśród nich najczęściej występujące u przyszłych matek rak piersi, rak jajnika i szyjki macicy, drugą zaś hematologiczne, gdzie głównie diagnozowane są ostra białaczka szpikowa (AML, acute myeloid leukemia), ziarnica (HL, Hodgkin lymphoma) i przewlekła białaczka szpikowa (CML, chronic myeloid leukiemia). W pierwszej grupie oprócz leczenia chirurgicznego stosuje się leczenie systemowe w postaci związków cytotoksycznych, immunoterapii i terapii celowanej [1, 3, 7, 9]. Poniżej opisano najczęściej występujące podczas ciąży nowotwory. Rak piersi związany z ciążą (PABC) Najczęściej występującym u kobiet ciężarnych nowotworem jest rak piersi z zapadalnością oscylującą między 1 na 3/10 tys. zachorowań na rok. Stanowi on 0,2-3,8% wszystkich przypadków tego nowotworu złośliwego. Za ogólnie przyjętą definicję raka piersi związanego z ciążą (PABC, pregnancy associated breast cancer) uważa się raka piersi występującego u kobiety ciężarnej lub wykrytego do roku po porodzie [8]. Zaznaczyć należy, że kobiety cierpiące na PABC nie mają gorszego rokowania niż kobiety chorujące, niebędące w ciąży. Problem stanowi raczej znaczne opóźnienie postawienia diagnozy wynoszące u ciężarnej 5-10 miesięcy od wystąpienia pierwszych objawów, w stosunku do 1-4 miesięcy potrzebnych na rozpoznanie raka u nieciężarnej [10]. Podstawą leczenia jest zabieg chirurgiczny w znieczuleniu ogólnym niezależnie od Hbd, jako operacja oszczędzająca pierś lub mastektomia. ecyzję o wyborze metody operacyjne Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 5/13

6 podejmowane są zgodnie z ogólnymi standardami postępowania dla kobiet chorych na raka piersi, nieoczekujących dziecka. Nie zaleca się oceny węzła wartowniczego, ze względu na możliwą ekspozycję płodu na promieniowanie, a jeśli takowa jest podejmowana to tylko w doświadczonych ośrodkach [1]. Należy zaś dokładniej omówić chemioterapię stosowaną adjuwantowo lub neoadjuwantowo. Powszechnie zaleca się stosowanie antracyklin, które okazały się być bezpieczne dla płodu, jeśli stosowane od drugiego trymestru ciąży. Przeprowadzono dotychczas dwa prospektywne badania, oceniające zastosowanie odpowiednio schematu FAC (5-fluorouracyl, doksorubicyna=adriamycyna, cyklofosfamid) i podawanie tygodniowo epirubicyny w dawce 35mg/m [1, 3, 10]. Obydwie metody leczenia były dobrze tolerowane przez matki i nie powodowały niepomyślnych zmian u płodów. Autorzy drugiego badania zwracają uwagę na praktyczne zalety schematu z epirubicyną: podawanie leku raz w tygodniu daje małe wahania jego stężenia w cytoplazmie komórek, to zaś może skutkować mniejszym transferem przez łożysko do płodu i krótszym okresem nadiru u matki, dając możliwość szybkiego zakończenia ciąży jeśli jest to niezbędne [1, 3]. Nie jest to jednak schemat preferowany poza okresem ciąży i po jej zakończeniu zaleca się zmianę na schematy powszechnie używane [1]. Inne dostępne schematy to AC (doksorubicyna, cyklofosfamid), EC (epirubicyna, cyklofosfamid) i winorelbina z 5-fluorouracylem, stosowano je jednak w pojedynczych przypadkach. Stosowanie taksanów u chorych z PABC okazało się także bezpieczne dla płodów [1, 3, 8]. Nie należy natomiast decydować się na schematu CMF ze względu na zawarty w nim metotreksat. Schemat leczenia PABC przedstawia tabela 2. iagnoza PABC w pierwszym trymestrze Bardzo wczesne stadium choroby Wczesne i późne stadium choroby iagnoza PABC w drugim/trzecim trymestrze Bardzo wczesne stadium choroby Wczesne i późne stadium choroby Leczenie operacyjne Leczenie operacyjne i chemioterapia po zakończeniu pierwszego trymestru Leczenie operacyjne Tabela 2. Schemat leczenia raka piersi związanego z ciążą (PABC) [1, 3]. Leczenie operacyjne i schemat FAC (5-fluorouracyl, adriamycyna, cyklofosfamid) lub epirubicyna Schematy leczenia nawrotów raka piersi w okresie ciąży są identyczne jak opisane powyżej. Kontrowersje powstają w związku z zastosowaniem trastuzumabu (Herceptyna). Niezbędnym jest informowanie pacjentek otrzymujących to przeciwciało w terapii adjuwantowej o konieczności stosowania środków zapobiegających zajściu w ciążę. ostępne są natomiast dane dotyczące pacjentek, u których doszło do niezamierzonego poczęcia dziecka podczas stosowania trastuzumabu. Osiem z 12 kobiet rozwinęło mało- lub bezwodzie, to zaś pociąga za sobą zagrożenie porodem przedwczesnym. U 4 kobiet doszło do wewnątrzmacicznej śmierci płodu z powodu niewydolności nerek i układu oddechowego nienarodzonych dzieci [3]. Trzy noworodki rozwinęły przejściową niewydolność oddechową lub nerek, bez szkody w ich dalszym rozwoju. Mimo kluczowego znaczenia receptora HER2/neu (HER2/neu, receptor dla ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu, przeciw niemu skierowany jest trastuzumab) w kardiogenezie, nie Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 6/13

7 zaobserwowano żadnych niepożądanych zdarzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego u noworodków z powyższej grupy. Za wzrost ryzyka rozwinięcia mało- lub bezwodzia odpowiada najprawdopodobniej wysoka ekspresja HER2/neu na komórkach nabłonka nerki płodu. Wiadomo także, że szkodliwość trastuzumabu zależna jest od długości ekspozycji płodów na jego działanie, krótsza niż jeden trymestr, wydaje się nie powodować szkód [3]. Nie ma także wystarczających danych o bezpiecznym stosowania lapatynibu [3]. Odradza się stosowania hormonoterapii w leczeniu PABC, a kobiety przyjmujące tamoksyfen należy informować o konieczności stosowania środków zapobiegających zajściu w ciąże. Pojedyncze dane podają wzrost ryzyka wystąpienia wad narządów płciowych u płodów. Rzadkie przypadki nieplanowanej ekspozycji na tamoksyfen w życiu płodowym skutkowały obecnością obojnaczych narządów płciowych dziecka, w innym przypadku wystąpieniem zespołu Goldenhara (zespół wad wrodzonych charakteryzujących się zmianami w twarzoczaszce, kręgach, układzie sercowo - naczyniowym i nerwowym) [3, 10]. Rak szyjki macicy u kobiety w ciąży Jest to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych występujących w okresie ciąży o zapadalności szacowanej na 1 na 1/10 tys. ciąż. Na podstawie obserwacji 16 pacjentek, zalecanym postępowaniem jest leczenie systemowe oparte o cisplatynę w monoterapii lub jako leczenie skojarzone z winkrystyną czy paklitakselem. Pięć chorych leczono systemowo z jednorazowym poddaniem teleradioterapii, a jedna z kobiet tej grupie była poddana brachyterapii. Wszystkie z kobiet straciły dzieci w wyniku poronienia lub urodzenia martwego noworodka [3]. Pozostałe 11 kobiet urodziło zdrowe dzieci. Cały czas jednak zastosowanie chemioterapii jest postępowaniem w sferze badań klinicznych, a schemat zalecany przedstawiono w tabeli nr 3. iagnoza inwazyjnego raka szyjki macicy u kobiety ciężarnej iagnoza w pierwszym trymestrze iagnoza w drugim/trzecim trymestrze I stopień zaawansowania leczenie odłożone do czasu porodu ze stałą kontrolą kolposkopową Pozostałe stopnie zaawansowania: aborcja z następczym leczeniem jak w raku szyjki macicy lub odłożenie leczenia do czasu po wcześniejszym rozwiązaniu ciąży lub I stopień zaawansowania leczenie odłożone do czasu porodu ze stałą kontrolą kolposkopową Pozostałe stopnie zaawansowania: Rozwiązanie cięciem cesarskim, gdy tylko możliwe i terapia następcza jak w raku szyjki cisplatyna w monoterapii lub z paklitakselem/winkrystyną odczekanie do zakończenia 1 trymestru i cisplatyna w Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 7/13

8 monoterapii lub z paklitakselem/winkrystyną Tabela 3. Propozycja postępowania terapeutycznego u kobiet ciężarnych, chorujących na raka szyjki macicy [1, 3, 9]. Rak jajnika u kobiety ciężarnej Nowotwory jajnika występują ze zmienną częstością 1 na 17/38 tys. ciąż [9]. Jedno z badań retrospektywnych opisuje18 przypadków nienabłonkowych nowotworów złośliwych jajnika u ciężarnych, wśród nich najczęściej występującym był rak pęcherzyka żółtkowego. Ze względu jednak na swoje umiejscowienie, wszystkie nowotwory ginekologiczne, w tym raki jajnika są trudne do leczenia chirurgicznego. Takowe zaleca podejmować się tylko w specjalistycznych, doświadczonych ośrodkach [1]. Postępowaniem z wyboru jest chemioterapia rozpoczęta od drugiego trymestru w postaci schematów BEP (bleomycyna, etopozyd, cisplatyna), EP (etopozyd, cisplatyna) lub PVB (cisplatna, winblastyna, bleomycyna). Po ekspozycji na powyższe leki u jednego z płodów rozwinęła się kardiomegalia, w kolejnej z ciąż rozpoznano małowodzie, na szczęście bez komplikacji u urodzonej, zdrowej dziewczynki [3]. Kolejne badanie przedstawia 20 przypadków zachorowania na nabłonkowego raka jajnika podczas ciąży. Pacjentki leczono systemowo za pomocą schematów opartych o pochodne platyny, jedna chora otrzymała zaś paklitaksel. Wśród komplikacji raz doszło do IUGR, raz do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych (PROM, premature rupture of membranes), jedna z matek rozwinęła stan przedrzucawkowy, rodząc jednak zdrowego noworodka, jedno z urodzonych dzieci zmarło z powodu licznych malformacji. Podsumowując powyższe, schematy oparte o pochodne platyny są uznawane za prawidłowe leczenie chorych ciężarnych [1, 3, 9], a sposób postępowania w tej grupie chorych przedstawiono w tabeli 4. iagnoza złośliwego nienabłonkowego nowotworu jajnika u kobiety ciężarnej iagnoza raka jajnika u kobiety ciężarnej Możliwości terapeutyczne: Możliwości terapeutyczne: operacja usunięcia macicy z przydatkami i dalsze leczenie lub operacja usunięcia macicy z laparotomia z wycięciem guza i przydatkami i dalsze leczenie lub następczą chemioterapią BEP laparotomia z wycięciem guza i (bleomycyna, etopozyd, cisplatyna) następczą chemioterapią pochodną po zakończeniu pierwszego trymestru platyny z taksanem lub lub chemioterapia pochodną platyny z chemioterapia BEP po zakończeniu taksanem pierwszego trymestru Tabela 4. Schemat postępowania w leczeniu nowotworów złośliwych jajnika u kobiety ciężarnej [1, 3, 9]. Rak płuc a ciąża Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 8/13

9 Wydaje się, że to tragiczne dla przyszłych matek rozpoznanie będzie stawiane coraz częściej w związku z tym, że liczba palaczek w ogólnej populacji jest coraz większa, a zapadalność na raka płuca wśród kobiet rośnie [1]. Większość nowotworów w tej grupie stanowią gruczolakoraki, a choroba rozpoznawana jest w zaawansowanym stadium. Zidentyfikowano grupę 44 pacjentek, których leczenie oparto o schematy zawierające pochodne platyny w skojarzeniu z paklitakselem lub winorelbiną i taką właśnie terapię zaleca się w tej sytuacji [1, 3, 7]. Rokowanie dla matek jest bardzo złe, większość z nich umiera po około roku od urodzenia zdrowych dzieci. Warto wspomnieć, że zastosowanie terapii celowanej w postaci bewacyzumabu jest nie do zaakceptowania. Tłumaczy się to kluczowym wpływem VEGF (vascular endothelial growth factor, czynnik wzrostu śródbłonka naczyń), przeciw któremu skierowany jest bewacyzumab, na fizjologiczną regulację angiogenezy. Brak danych dla cetuksymabu i erlotynibu [1, 3]. Inne nowotwory złośliwe u kobiety ciężarnej Opisano w literaturze pojedyncze przypadki mięsaków [3] u kobiet ciężarnych, jak i nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, jelita grubego czy raków okolicy głowy i szyi [3, 7]. Czerniaki w stadium przerzutowym leczono za pomocą schematu artmouth (dakarbazyna, cisplatyna, karmustyna, tamoksyfen), dakarbazyny, interferonu alfa i we wszystkich zaobserwowanych przypadkach przychodziły na świat zdrowe dzieci, jeśli tylko chemioterapię prowadzono po zakończeniu pierwszego trymestru [3]. Zestawienie głównych zasad leczenia złośliwych nowotworów litych u kobiet w ciąży Podsumowując temat leczenie systemowego nowotworów litych u kobiet ciężarnych należy zaznaczyć, że: leczenie chirurgiczne można przeprowadzić w każdym stadium ciąży, jeśli tylko jest to postępowanie uzasadnione; leczenie systemowe należy rozpocząć dopiero po zakończeniu pierwszego trymestru ciąży, w celu ochrony zarodka i płodu; zastosowanie doksorubicyny, epirubicyny, taksanów i cisplatyny wydaje się być bezpieczne; meteotreksat jest lekiem zabronionym u kobiety decydującej się na próbę urodzenia dziecka, a terapia celowana (trastuzumab) i hormonoterapia (tamoksyfen), wydają się mieć teratogenny wpływ na płód i należy ich unikać; podawanie leków onkologicznych raz na tydzień wydaje się być prawidłowym postępowaniem; dłuższa, niezamierzona ekspozycja matki i płodu na chemioterapeutyki w początkowych tygodniach ciąży jest powodem, dla którego należy rozważyć sztuczne wywołanie poronienia, ze względu na duże prawdopodobieństwo powstania złożonych wad płodu [1]. Nowotwory hematologiczne u kobiety ciężarnej Leczenie nowotworów krwi i szpiku u przyszłych matek wzbudza bardzo dużo emocji. Przyczyn jest Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 9/13

10 wiele, a kilka wymieniono poniżej: są to choroby w większości potencjalnie uleczalne, postępujące jednak bardzo szybko. Zaniechanie ich natychmiastowego leczenia może przekreślać szanse matki i dziecka na przeżycie. Choroby te zmuszają do rozważenia aborcji, choć przerwanie ciąży nie stanowi o lepszym rokowaniu dla pacjentek. o tego agresywne leczenie chorób hematologicznych znacząco zmniejsza szanse na ponowne zajście w ciążę po odbytej terapii [4]. Najczęściej występującymi nowotworami z tej grupy są HL, AML, ostra białaczka promielocytowa (APL, acute promyelocytic leukemia) i CML. Warto zaznaczyć, że chłoniaki nieziarnicze, szczególnie agresywne i wysoce agresywne, mogą stawać się coraz częstszym schorzeniem, z powodu związku ich etiologii z zakażeniem wirusem HIV [1, 4, 5, 6]. Ziarnica u kobiety ciężarnej HL jest drugą co do częstości chorobą nowotworową wśród ludzi między 15 a 29 rokiem życia i co ważne uleczalną nawet w jej późnym stadium [4]. Podstawowy schemat terapeutyczny ABV (doksorubicyna, bleomycyna, winblastyna i dakarbazyna) jest zalecany, dla kobiet będących w ciąży z zastrzeżeniem rozpoczęcia leczenia systemowego po zakończeniu pierwszego trymestru [1]. Jeśli zasada ta nie jest przestrzegana, wiąże się to z wysokim ryzykiem teratogenności dla płodu, wyrażonym w postaci malformacji kończyn, opóźnienie wzrostu czy wewnątrzmaciczne obumarcie płodu (IUF, intrauterine fetal death). Innym schematem, również bezpiecznym począwszy od drugiego trymestru jest stary już MOPP (mechloretamina, winkrystyna, prokarbazyna, prednizon). Na dzień dzisiejszy radioterapia nie ma już zastosowania jako leczenie podstawowe w przypadku HL, tym bardziej więc nie stosuje się jej u kobiet ciężarnych [1, 4]. Jeśli chora jest na krótko przed terminem porodu, warto rozważyć przyspieszenie rozwiązania [4], jeśli zaś wymaga leczenia w pierwszym trymestrze, należy rozważyć aborcję, a jeśli ta nie jest akceptowana, zastosowanie winblastyny w połączeniu z lekiem steroidowym. Schemat leczenia przedstawia tabela 5. iagnoza HL w pierwszym trymestrze: Wczesne stadium HL okładna obserwacja Winblastyna ze steroidem Zaawansowane stadium HL Winblastuna ze steroidem Przerwanie ciąży i dalsze leczenie iagnoza HL w drugim/trzecim trymestrze Wczesne stadium HL Zaawansowane stadium HL ABV (doksorubicyna, bleomycyna, winblastyna, dakarbazyna) Tabela 5. Schemat leczenia chłoniaka Hodkgina (HL) u kobiety ciężarnej [6]. Brak danych o zastosowaniu schematu Stanford V (doksorubicyna, winblastyna, mechloretamina, winkrystyna, bleomycyna, etopozyd, prednizon) czy BEACOPP (bleomycyna, etopozyd, doksorubicyna, cyklofosfamid, winkrystyna, prokarbazyna, prednizon) w leczeniu zaawansowanej ziarnicy u kobiet oczekujących dziecka [6]. Ostre białaczki współistniejące z ciążą Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 10/13

11 Ostre białaczki wykrywane są w 1 na 10 tys. ciąż w ciągu roku, a najczęściej występującą jest AML. Podjęcie leczenia systemowego możliwe jest po ukończeniu pierwszego trymestru, a rozpoczęte wcześniej powinno być niestety poprzedzone sztucznym poronieniem [6]. Zalecanym schematem leczenia jest Ara-C (cytarabina) w połączeniu z jedną z następujących substancji: daunorubicyna, idarabina lub doksorubicyna [1, 4]. Niestety stosowanie zarówno daunorubicyny jak i idarubicyny, nawet po zakończeniu pierwszego trymestru, skutkowało u obserwowanych matek i płodów znacznym wzrostem ryzyka powstawania malformacji płodów. Wśród komplikacji u leczonych pacjentek występowały IUGR, pancytopnie, porody przedwczesne, IUF, wady kończyn, ubytki przegrody międzykomorowej (VS, ventral septal defect) czy kardiomiopatia [1, 4]. Obserwując pacjentki z PABC, u których zastosowano dokdorubicynę jako podstawę schematu chemioterapii, wydaje się ona być bardziej bezpieczna w porównaniu z innymi antracyklinami, stąd należy rozważać właśnie ją jako leczenie w połączeniu z Ara-C. Schemat leczenia pacjentek z AML w okresie ciąży przedstawia tabela 6. iagnoza AML: iagnoza w pierwszym trymestrze iagnoza w drugim/trzecim trymestrze Przerwanie ciąży Cytarabina z antracykliną Tabela 6. Schemat leczenia ostrej białaczki szpikowej (AML) u kobiety ciężarnej [6]. APL występuje głównie u młodych dorosłych i związana jest z wyjątkowo wysokim ryzykiem powikłań w postaci rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (IC, disseminated intravascular coagulation). Głównym lekiem w terapii APL jest kwas all-transretinowy (ATRA, all trans retinoic acid), który obniża ryzyko wystąpienia IC i podwaja prawdopodbieństwo osiągnięcia całkowitej remisji choroby (CR, complete remission). Przeprowadzone analizy leczonych kobiet wskazują, że ATRA w monoterapii, zastosowany począwszy od drugiego trymestru, nie ma teratogennego wpływu na płód [4, 6]. Jego stosowanie w pierwszym trymestrze grozi wystąpieniem embriopatii retinoidowej, na którą składają się: zniekształcenia twarzoczaszki płodu, malformacje w obrębie serca i mózgu. Terapia skojarzona w postaci ATRA z antracykliną niesie za sobą wzrost ryzyka niepożądanych zdarzeń u płodów [1, 4, 6]. Należy także zaniechać terapii na 3-4 tygodnie przed planowanym porodem, by zmniejszyć ryzyko cytopenii u matki i płodu. Zalecanym schematem postępowania w przypadku wystąpienia APL u kobiety ciężarnej jest schemat przedstawiony w tabeli 7. iagnoza APL u kobiety ciężarnej: iagnoza w pierwszym trymestrze iagnoza w drugim/trzecim trymestrze Zakończenie ciąży ecyzja o zachowaniu ciąży ATRA (kwas all-transretinowy) ATRA +/- antracyklina antracyklina Jeśli liczba leukocytów < 10, zastosowanie ATRA+/- antracyklina Jeśli liczna leukocytów > 10, zastosowanie antracykliny Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 11/13

12 Tabela 7. Schemat postępowania w leczeniu ostrej białaczki promielocytowej (APL) u kobiety ciężarnej [6]. Przewlekła białaczka u kobiety ciężarnej CML stanowi znaczną większość wśród przewlekłych białaczek zdiagnozowanych u kobiet ciężarnych [5]. Bardzo dobre rezultaty leczenia osiąga się dzięki terapii celowanej imatynibem. Zebrane dane wskazują na wysoką teratogenność imatynibu w pierwszym trymestrze ciąży, skutkującą wysoką liczbą spontanicznych poronień wśród pacjentek i ciężkimi, wrodzonymi wadami u płodów [1]. Jego stosowanie po zakończeniu pierwszego trymestru wydaje się być bezpieczne. Zaleca się stosowaniu interferonu alfa w pierwszym trymestrze ciąży, jeśli terapia CML jest niezbędna i zmianę leku na imatynib po osiągnięciu drugiego trymestru ciąży. Na dzień dzisiejszy brak jednoznacznych danych na temat dasatynibu. wie pacjentek, które otrzymały lek w okresie ciąży poroniły, trzy zaś urodziły zdrowe dzieci. Schemat postępowania w leczeniu CML przedstawia tabel 8. iagnoza CML: iagnoza w pierwszym trymestrze iagnoza w drugim/trzecim trymestrze Przerwania ciąży lub Interferon Imatynib alfa Tabela 8. Schemat postępowania w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) u kobiety ciężarnej [1]. Inne nowotwory hematologiczne u kobiety ciężarnej Warto zwrócić uwagę, że leczenie chłoniaków nieziarniczych w okresie ciąży zależne jest od klinicznego typu choroby (identycznie jak dla reszty populacji chorych), a najczęściej stosowany schemat CHOP (cyklofosfamid, doksorubicyna, winkrystyna, prednizon) jest zalecany również u kobiet oczekujących dziecka [4]. Jak pokazują dane zebrane od leczonych pacjentek, rytuksymab, przeciwciało przeciw C20 limfocytów B, powszechnie stosowane w leczeniu chłoniaków nieziarniczych, jest bezpieczny zarówno dla matki i płodu [1, 4]. Jedynym efektem ubocznym jego stosowania był przejściowy spadek liczby limfocytów B u noworodka, która wróciła do normy po upływie 12 tygodni [4]. Inne nowotwory jak ostra białaczka limfatyczna, białaczka włochatokomórkowa, przewlekła białaczka limfatyczna czy szpiczak mnogi, diagnozowane w okresie ciąży, stanowią rzadkość, a dane o ich terapii są w związku z tym bardzo skąpe [4]. Zestawienie głównych zasad leczenia nowotworów hematologicznych u kobiet ciężarnych Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 12/13

13 Warto podsumować dane o leczeniu chorób hematologicznych u kobiet ciężarnych: ekspozycja na chemioterapeutyki w pierwszym trymestrze znacząco podwyższa ryzyko spontanicznego poronienia i malformacji płodu; pacjentkom chorym na HL i chłoniaki nieziarnicze należy proponować leczenie identyczne ze stosowanym poza okresem ciąży, pamiętając, że terapie można rozpocząć po zakończeniu pierwszego trymestru; rytuksymab jest zalecanym elementem terapii, nie powodującym dodatkowego ryzyka dla płodu, jeśli tylko stwierdza się obecność C20 na komórkach nowotworowych; pacjentki z diagnozą ostrej białaczki, wymagające leczenia w pierwszym trymestrze, muszą być informowane o bardzo realnej konieczność dokonania aborcji; daunorubicyna i idarubicyna, stosowane powszechnie w leczeniu schorzeń hematologicznych mają duży potencjał teratogenny, nawet u płodów matek leczonych po zakończeniu pierwszego trymestru, stąd rozważa się zawsze ich zastąpienie doksorubicyną ATRA jest lekiem bezpiecznym w leczeniu APL, jeśli podaje się go po zakończeniu pierwszego trymestru [4]; w każdym przypadku poczęcia dziecka u kobiety chorej na nowotwór, łożysko powinno być poddane ocenie histopatologicznej [6]. Nie bać się leczenia onkologicznego u kobiety w ciąży - niełatwe... Często diagnoza nowotworu u kobiety oczekującej dziecka powoduje, że na główny plan w tej ciężkiej sytuacji wychodzą rozważania na temat ryzyka powstania wad płodu w związku z chorobą i leczeniem. Należy się temu jednoznacznie przeciwstawić, jak wskazują dostępne w literaturze dane kliniczne leczenie onkologiczne w drugim i trzecim trymestrze często nie niesie wysokiego ryzyka spontanicznego poronienia czy przedwczesnego zakończenia ciąży, a dla porównania, 3-4% narodzonych noworodków przez matki wolne od choroby, ma wady wrodzone, zaś procent samoistnych poronień wśród ogólnej populacji kobiet wynosi 10-20% [4]. latego podejście do leczenia powinno dawać matce i jej przyszłemu dziecku nadzieję na wysoką jakość życia. Z tym też wiążę się zachowanie płodności u leczonych pacjentek, czym zajmuje się stosunkowo nowa dziedzina wiedzy, z angielskiego określana terminem,,oncofertility", dając szereg opcji zachowania możliwości zajścia w ciąże i urodzenia własnego, kolejnego dziecka [7]. Jest to jednak kolejne zagadnieniu warte uwagi, a niemieszczące się w ramach powyższego artykułu Activeweb Medical Solutions. Wszelkie prawa zastrzeżone. str. 13/13

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301.

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301. Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Kod Zakresu Nazwa Zakresu Cena Oczekiwana 03.0000.301.02 PROGRAM LECZENIA PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU

Bardziej szczegółowo

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Mirosław Lewocki Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Instytut Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Lek Avastin stosuje się u osób dorosłych w leczeniu następujących rodzajów nowotworów w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi:

Lek Avastin stosuje się u osób dorosłych w leczeniu następujących rodzajów nowotworów w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi: EMA/175824/2015 EMEA/H/C/000582 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa bewacyzumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c.

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c. Pieczęć oddziału/kliniki Miejscowość, dnia... adres, tel./fax Analiza zgonu kobiety w okresie ciąŝy, porodu i połogu I. DANE OGÓLNE: 1. Imię i nazwisko matki :... 2. Data urodzenia:... Wiek:... 3. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE GLEJAKÓW MÓZGU ICD-10 C71 nowotwór złośliwy mózgu Dziedzina medycyny: Onkologia kliniczna,

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Capecitabine Fair-Med. przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Capecitabine Fair-Med. przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Capecitabine Fair-Med. przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnieniai choroby RAK OKRĘŻNICY Rak okrężnicy (CRC) to jeden

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Warszawa, 27 listopada 2009 r.

chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Warszawa, 27 listopada 2009 r. Współczesne leczenie chorych na ITP Krzysztof Chojnowski Klinika Hematologii UM w Łodzi Warszawa, 27 listopada 2009 r. Dlaczego wybór postępowania u chorych na ITP może być trudny? Choroba heterogenna,

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Co to jest ciąża ektopowa? Ciąża ektopowa- lokalizacja Ciąża ektopowa - lokalizacja Najczęstsza lokalizacja bańka jajowodu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 31.10.2007r.

Warszawa, 31.10.2007r. Warszawa, 31.10.2007r. Lek Taxotere otrzymuje pozytywną opinię Komitetu ds. Produktów Leczniczych stosowanych u Ludzi (CHMP), zalecającą rejestrację w Unii Europejskiej do leczenia indukcyjnego miejscowo

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej

Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej Dr hab. med. Grzegorz W. Basak Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa, 17.12.15

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bendamustine Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bendamustine Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bendamustine Actavis przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Przewlekła białaczka

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu:

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Mitoxantron Accord, 2 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczące produktu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Nadmierne wydzielanie śluzu w drogach

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Leczenie systemowe raka piersi

Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka piersi Marcin Napierała specjalista onkologii klinicznej Oddział Onkologii Ogólnej SP ZOZ Szpital Wojewódzki Zielona Góra Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHORYCH NA RAKA PIERSI ZE WSPÓŁISTNIEJĄCĄ CIĄŻĄ

LECZENIE CHORYCH NA RAKA PIERSI ZE WSPÓŁISTNIEJĄCĄ CIĄŻĄ LECZENIE CHORYCH NA RAKA PIERSI ZE WSPÓŁISTNIEJĄCĄ CIĄŻĄ Jerzy Giermek Klinika Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Centrum Onkologii-Instytut Kierownik Kliniki: Doc. dr hab. med. Tadeusz Pieńkowski

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych

Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych Leki immunomodulujące-przełom w leczeniu nowotworów hematologicznych Jadwiga Dwilewicz-Trojaczek Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 20/2014 z dnia 20 stycznia 2014 r. w sprawie usunięcia świadczenia obejmującego podawanie winorelbiny w rozpoznaniach

Bardziej szczegółowo

Pacjent SOR w aspekcie ochrony radiologicznej - kobiety w ciąży. dr Piotr Pankowski

Pacjent SOR w aspekcie ochrony radiologicznej - kobiety w ciąży. dr Piotr Pankowski Pacjent SOR w aspekcie ochrony radiologicznej - kobiety w ciąży dr Piotr Pankowski Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (Dz. U. 2012.264) Art. 33c 6. Dzieci, kobiety w wieku rozrodczym, kobiety

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Desogestrel SUBSTANCJE CZYNNE. Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC)

Desogestrel SUBSTANCJE CZYNNE. Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) SUBSTANCJE CZYNNE Desogestrel GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. Kod ATC: G03AC09 PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 9/2012 z dnia 27 lutego 2012 w zakresie zmiany sposobu finansowania świadczenia gwarantowanego Leczenie chłoniaków

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 268/2013 z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie usunięcia świadczenia obejmującego podawanie nelarabiny w rozpoznaniach

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA PIERSI (ICD-10 C 50)

LECZENIE RAKA PIERSI (ICD-10 C 50) Załącznik B.9. LECZENIE RAKA PIERSI (ICD-10 C 50) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe raka piersi trastuzumabem 1.1 Kryteria kwalifikacji 1) histologiczne rozpoznanie raka piersi; 2) nadekspresja

Bardziej szczegółowo

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS)

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS) Dla większości kobiet w ciąży ograniczenie spożycia alkoholu jest rzeczą naturalną, jednak nie wszystkie zdają sobie sprawę, że nie ma bezpiecznej jego dawki w tym stanie. Szkodliwy wpływ alkoholu na płód,

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34)

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34) Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Balewskiego 1 (58)774 96 11 (58)562 30 31

Balewskiego 1 (58)774 96 11 (58)562 30 31 MIASTO TELEFON DO NAZWA ŚWIADCZENIODAWCY ADRES UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ TELEFON DO REJESTRACJI Szpital Specjalistyczny im.j.k.łukowicza W INFORMACJI Chojnice Chojnicach Szpital Specjalistyczny Im.J.K.Łukowicza

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA M. POZNAŃ POWIAT POZNAŃSKI Załącznik nr 2 Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce Istnieje około 80 szpitali publicznych w Wielkopolsce,

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja w schorzeniach onkologicznych

Rehabilitacja w schorzeniach onkologicznych Rehabilitacja w schorzeniach onkologicznych Iwona Malicka Rehabilitacja lecznicza w ramach prewencji rentowej ZUS Warszawa, 2012 Rehabilitacja w schorzeniach onkologicznych Rehabilitacja w schorzeniach

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA UMOWA DODATKOWA NA WYPADEK NOWOTWORU - ONA NR OWU/ONA1/1/2012 Umowa dodatkowa ONA jest zawierana na podstawie Warunków Sposób na przyszłość (kod TUL0) oraz Ogólnych warunków

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Załącznik nr 1 opis programu MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Nazwa zadania: OGRANICZENIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI U DZIECI

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lutego 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak

Warszawa, lutego 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak Warszawa, lutego 2014 roku 2 RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak ZSS/500/2/20 14/MW Pan Bartosz Arlukowicz Minister Zdrowia w trosce o zapewenie należytej opieki dzieciom z chorobami

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo