Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Nr 7(28) sierpieñ/wrzesieñ 2011 ISSN gazeta bezp³atna Nak³ad ISSN egz. Zdrowie w Krakowie miesiêcznik informacyjny W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny Zapalenie oskrzelików chroñ dziecko przed infekcj¹ Zbli a siê sezon jesienno-zimowy, a wraz z nim okres najczêstszych zachorowañ na rozmaite infekcje. Wirusy nie oszczêdzaj¹ te ma³ych dzieci. Najm³odsze z nich w wieku od trzeciego miesi¹ca do drugiego roku ycia bardzo czêsto choruj¹ w tym czasie na zapalenie oskrzelików. czytaj str. 4» Ka dy powinien siê przed nim chroniæ Najpierw pojawiaj¹ siê objawy przypominaj¹ce grypê, które po paru dniach ustêpuj¹. Niestety u czêœci pacjentów rozwija siê druga, znacznie powa niejsza faza choroby, która niejednokrotnie prowadzi do nieodwracalnych zmian w uk³adzie nerwowym, a czasem nawet do œmierci. Wystarczy jedno uk¹szenie przez kleszcza przenosz¹cego wirusa... N a pytania dotycz¹ce Kleszczowego Zapalenia Mózgu odpowiada dr n. med. Ryszard Konior, Ordynator Oddzia³u Neuroinfekcji i Neurologii Dzieciêcej w Szpitalu im. Jana Paw³a II w Krakowie. Jak mo emy siê zaraziæ Kleszczowym Zapaleniem Mózgu? Czy tylko przez uk¹szenie kleszcza? Wirus z rodziny Flaviviridae, który wywo³uje KZM przenoszony jest tylko przez zainfekowane kleszcze, zatem zaraziæ siê mo na g³ównie przez uk¹szenie. Jeœli jednak kleszcz bêd¹cy nosicielem flawiwirusa, uk¹si³ wczeœniej krowê lub kozê, to wirus mo e siê pojawiæ równie w niepasteryzowanym mleku. Jeœli wypilibyœmy takie mleko, to równie mog³oby dojœæ do zara enia. Takie przypadki siê zdarzaj¹, ale na szczêœcie doœæ rzadko. Które rejony Polski s¹ najbardziej zagro one KZM? Czy mieszkañcy Krakowa mog¹ czuæ siê bezpieczni? W Polsce najbardziej zagro one regiony to przede wszystkim Województwo Podlaskie, gdzie notowanych jest najwiêcej przypadków zachorowañ na KZM, a tak e Województwo Warmiñsko- Mazurskie, czêœæ Mazowieckiego oraz Opolskie. Przez d³ugi czas uwa ano, e w innych rejonach kraju specjalnie zagro enia ju nie ma, jednak badania epidemiologiczne wykonane dwa lata temu obali³y ten mit. Wed³ug danych opublikowanych w 2010 roku przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Pañstwowy Zak³ad Higieny w latach na czwartym miejscu pod wzglêdem liczby zachorowañ na KZM by³o Województwo Ma³opolskie, po nim Œwiêtokrzyskie i Lubelskie. Ma³opolska nie jest zatem regionem wolnym od zagro enia. W œwietle badañ NZOZ SPÓ KA LEKARSKA NA KOZ ÓWCE ul. Na Koz³ówce 29 tel , PORADY REFUNDOWANE NFZ: okulista diabetolog logopeda psycholog US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: kardiolog psychiatra, dermatolog USG: jama brzuszna tarczyca piersi gruczo³ krokowy naczynia szyjne i krêgowe echo serca ul. Wielicka 76, tel PORADY REFUNDOWANE NFZ: lekarz rodzinny, pediatra, internista US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: dermatolog reumatolog dzieciêcy psychiatra psycholog neurolog najwiêkszy w Ma³opolsce odsetek zainfekowanych kleszczy znajduje siê na obszarze pomiêdzy Krakowem a Chrzanowem i chodzi tu zarówno o okolice Bolêcina, Babic i Alwerni, jak i pas wzd³u Dulowej, Krzeszowic i Zabierzowa. Stamt¹d mamy najwiêcej pacjentów. Poza tym jest to rejon wypoczynkowy dla Krakowa, niektórzy czêsto je d ¹ na rowerach np. do Puszczy Dulowskiej, dlatego niekoniecznie trzeba mieszkaæ w tamtych okolicach, by siê zaraziæ. Drugi obszar, w którym odsetek zainfekowanych kleszczy jest znaczenie wiêkszy ni na innych terenach, to okolice Brzeska, zarówno w stronê D¹browy Tarnowskiej, jak i Nowego S¹cz¹. Stamt¹d równie mieliœmy pacjentów na oddziale. Oprócz tego jest jeszcze kwestia podró y. Dziœ wielu z nas czêsto wyje d a, równie za granicê. Mo emy zatem zostaæ uk¹szeni przez kleszcza, bêd¹c np. na urlopie. Jeœli chodzi o Europê, to KZM wystêpuje najczêœciej w Europie Œrodkowej (m.in. Czechy, Austria), w krajach nadba³tyckich i w Rosji. dokoñczenie str. 6» Zbieramy ksi¹ ki i gry dla dzieci Mali pacjenci Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Prokocimiu nie maj¹ wielu powodów do radoœci. Choroba izoluje ich od kolegów i rodzin, zmuszaj¹c do czêsto d³ugotrwa³ego przebywania w szpitalu. Chcemy podarowaæ im trochê radoœci. W tym celu Ma³opolski Urz¹d Wojewódzki w Krakowie rozpoczyna zbiórkê ksi¹ ek, filmów i gier. Pracownicy szpitala robi¹ wszystko, eby dzieci zdrowia³y jak najszybciej. Jednak nawet najbardziej skomplikowane leczenie nie jest powodem, eby dzieci nie mog³y siê bawiæ lub mi³o spêdzaæ czasu. Ma³opolski Urz¹d Wojewódzki w Krakowie postanowi³ pomóc szpitalowi w stworzeniu biblioteki, która s³u y³aby wszystkim przebywaj¹cym tu dzieciom. Prosimy wszystkich, którzy zechc¹ Zielarnia w CENTRUM miasta SKLEP ZIELARSKO-MEDYCZNY GABINET MEDYCYNY HOLISTYCZNEJ IRYDOLOGIA Kraków, ul.garbarska 5 tel. fax: Czynne: Pn-Pt. w godz.: Kleszcze czym w³aœciwie s¹ i gdzie wystêpuj¹? Wbrew wielu obiegowym opiniom, kleszcze nie yj¹ na drzewach i nie skacz¹ na przechodz¹cych ywicieli. Przesiaduj¹ na spodniej stronie liœci g³ównie na ich koñcach lub na ga³êziach w pobli u œcie ek i œladów dzikich zwierz¹t, sk¹d s¹ œci¹gane przez ywicieli. czytaj str. 5» Szczup³a sylwetka w 30 dni! Wspó³czesny sposób ycia, ci¹g³y stres i coraz bardziej œmieciowe jedzenie prowadz¹ nieuchronnie do wzrostu liczby osób, które nie s¹ zadowolone z rozmiarów w³asnego cia³a. Poznaj swój nowotwór czytaj str. 7» Rak piersi HER2-dodatni jest jednym z bardzo agresywnych typów nowotworów piersi. Co gorsze, dotyka on a 20-30% pacjentek. Dawniej chore, które cierpia³y na tego typu nowotwór, mimo e ich rokowania by³y dobre, i tak umiera³y, a lekarze nie wiedzieli dlaczego. Dziœ na szczêœcie, maj¹ szansê na wyleczenie. czytaj str. 8» pomóc chorym maluchom, aby do Ma³opolskiego Urzêdu Wojewódzkiego przynosili ksi¹ ki, filmy (na DVD) i gry planszowe oraz komputerowe dla dzieci. Ofiarowane rzeczy powinny byæ nowe lub u ywane, ale w dobrym stanie. Zbiórka trwaæ bêdzie do 30 wrzeœnia 2011 roku. Pojemniki na ksi¹ ki, filmy i gry znajdowaæ siê bêd¹ w czterech miejscach: - w Ma³opolskim Urzêdzie Wojewódzkim w Krakowie, ul. Basztowa 22, parter (przy portierni), czynne w poniedzia³ek 9:00 17:00, wtorek pi¹tek 7:30 15:30 - w Oddziale Paszportowym Ma³opolskiego Urzêdu Wojewódzkiego w Krakowie, ul. Przy Rondzie 6 (sala paszportowa), czynne w poniedzia³ek 9:00 17:00, wtorek pi¹tek 8:00 17:00 - w Ma³opolskim Urzêdzie Wojewódzkim, delegatura w Tarnowie, Al. Solidarnoœci 5-9, parter hall, czynne w poniedzia³ek 9:00 17:00, wtorek pi¹tek 7:30 15:30 - w Ma³opolskim Urzêdzie Wojewódzkim, delegatura w Nowym S¹czu, ul. Jagielloñska 52, parter (przy portierni), czynne w poniedzia³ek 9:00 17:00, wtorek pi¹tek 7:30 15:30 Ma³opolski Urz¹d Wojewódzki w Krakowie Uniwersytecki Szpital Dzieciêcy w Krakowie Zapraszamy na stronê internetow¹

2 2 Zdrowie w Krakowie Nr 7 WARTO WIEDZIEÆ Dlaczego diety - cud nie skutkuj¹? Czêsto w Internecie i w rozmaitych czasopismach czytamy: Schudnij szybko przed urlopem, Schudnij w siedem dni, Schudnij szybko i zdrowo, Piêæ kilo w trzy dni itd. Takie has³a rzeczywiœcie dzia³aj¹ na nasz¹ psychikê i choæ nieraz mamy za sob¹ ju kilka bezskutecznych tego typu diet, myœlimy, e mo e tym razem bêdzie inaczej. Niestety po paru dniach stosowania tzw. diety cud przekonujemy siê, e znowu byliœmy w b³êdzie. Nie tylko nie schudliœmy, ale, co gorsze, pojawi³ siê efekt jo-jo i przyby³o nam kilka dodatkowych kilogramów Jak schudn¹æ, by efekt jo-jo siê nie pojawi³, doradzaj¹ Anna Marciniec i Karolina muda, dietetyczki Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie. Sk¹d bierze siê efekt jo-jo? Na czym dok³adnie polega? Karolina muda, dietetyk Naturhouse: Kiedy jesteœmy na diecie, ograniczamy niektóre produkty spo ywcze, np. wêglowodany, t³uszcze, s³odycze, szybkie przek¹ski, a nasz organizm przystosowuje siê do nowego trybu ywieniowego. Jeœli po zakoñczeniu kuracji od razu wrócilibyœmy do tych produktów, których podczas odchudzania nie by³o, organizm dozna³by, mo na powiedzieæ, szoku. Bardzo szybko zacz¹³by poch³aniaæ te substancje, których podczas diety nie jedliœmy i rozpocz¹³by ich przechowywanie w postaci tkanki t³uszczowej. Ponadto takie rozstrojenie organizmu doprowadzi³oby równie do zatrzymania wody metabolicznej. Skutkiem tego nasza waga by wzros³a, nawet podwójnie. I to w³aœnie nazywamy efektem jo-jo. Co jest najczêstsz¹ przyczyn¹ efektu jo-jo? Anna Marciniec, dietetyk Naturhouse: Zwykle efekt jo-jo pojawia siê po Ÿle dobranej, stosowanej na w³asn¹ rêkê kuracji odchudzaj¹cej, która skusi³a nas has³ami, e uda nam siê w ci¹gu kilku zaledwie dni straciæ wiele kilogramów. Zazwyczaj budzimy siê bowiem tydzieñ przed urlopem z myœl¹, e odpowiada- ³oby co nieco zrzuciæ, by móc bez skrêpowania pokazaæ siê na pla y w stroju Karolina muda, dietetyk NATURHOUSE Anna Marciniec, dietetyk NATURHOUSE k¹pielowym. Bez konsultacji ze specjalist¹ zaczynamy wiêc stosowaæ znalezion¹ np. w Internecie tzw. dietê cud. Trwa ona przyk³adowo tydzieñ, a po niej od razu wracamy do starych nawyków ywieniowych. Dodatkowo, jak wyjedziemy na urlop, to nie mo emy siê oprzeæ pokusie zjedzenia lodów, czy Fast-foodów. Jeœli wiêc zaraz po kuracji zaczynamy wprowadzaæ takie produkty, to nasza waga momentalnie wzroœnie, nieraz nawet ze zdwojon¹ si³¹. Coraz czêœciej do Naturhouse przychodz¹ te osoby, które wczeœniej, na w³asn¹ rêkê stosowa³y diety monosk³adnikowe, np. jad³y tylko produkty zawieraj¹ce bia³ko. Okazuje siê, e po takich dietach waga nie tylko szybko wróci³a, ale te i wzros³a, powsta³ efekt jo-jo. Ponadto osoby te maj¹ powa ne niedobory makro- i mikroelementów, których zabrak³o podczas diety. Do takich sytuacji nie wolno doprowadzaæ, poniewa wczeœniej czy póÿniej odbije siê to na stanie naszego zdrowia. Organizmowi powinno siê dostarczaæ wszystkich sk³adników w odpowiednich iloœciach, dlatego diety, które zalecamy w Naturhouse s¹ urozmaicone i zró nicowane. Odchudzamy siê z g³ow¹. Jemy wszystko, ale w zmniejszonych iloœciach i przy zmniejszonej kalorycznoœci. S¹ osoby, które jedz¹ bardzo ma³o, jeden lub dwa razy dziennie, a mimo to wcale nie chudn¹. Wrêcz przeciwnie czasem nawet przybywa im parê kilogramów. Dlaczego siê tak dzieje? Anna Marciniec: To jest w³aœnie podstawowy b³¹d. Zapraszamy na stronê internetow¹ Wielu z nas wydaje siê, e jak zjemy mniej, np. tylko dwa posi³ki dziennie, to automatycznie schudniemy. To jednak dzia³a w przeciwnym kierunku. Spo- ywaj¹c dwa posi³ki dziennie, spowalniamy metabolizm, a co za tym idzie spalanie tkanki t³uszczowej odbywa siê du o wolniej. Dlatego czêsto, gdy w ci¹gu dnia jemy ma³o, nasza waga stoi w miejscu lub nawet idzie w górê. Do Naturhouse przychodzi wiele takich osób, które od ywia³y siê bardzo rzadko w ci¹gu dnia i w ogóle nie chud³y. eby pobudziæ metabolizm, bardzo wa ne jest wiêc wprowadzenie 4-5 posi³ków dziennie, co w efekcie wspomo e spalanie tkanki t³uszczowej. Jakie jeszcze b³êdy mo emy pope³niæ, odchudzaj¹c siê bez konsultacji z dietetykiem? Anna Marciniec Niektórzy pij¹ stanowczo za ma³o wody, która jest niezbêdna podczas kuracji odchudzaj¹cej. Wyp³ukuje bowiem toksyny i pomaga w wydalaniu nadmiaru nagromadzonej wody metabolicznej. Jeœli nie pijemy wody, to organizm s³abiej siê oczyszcza, skutkiem czego nie jest podatny na odchudzanie i rzeczywiœcie trudniej bêdzie zrzuciæ zbêdne kilogramy. Im mniej pijemy, tym organizm ma wiêksze tendencje do zatrzymywania wody, magazynuje j¹, poniewa boi siê jej ca³kowitej utraty. Powinniœmy zatem piæ co najmniej 1.5 litra wody dziennie, oczywiœcie nie wliczaj¹c w to kawy i herbaty. Szklanka herbaty czy kawy równa siê dodatkowej szklance wody. Poza tym wodê nale y piæ powoli, ma³ymi ³ykami. Karolina muda: Bardzo czêstym b³edem osób bêd¹cych na diecie s¹ nieprawid³owe godziny spo ywania posi³ków. W dietach, które s¹ w gazetach i Internecie czêsto jest informacja, by jadaæ 5 posi³ków dziennie i regularnie, natomiast nie ma podanych ram czasowych, a te nale y indywidualnie dostosowaæ dla ka dej osoby. Kto przede wszystkim nie powinien stosowaæ diet odchudzaj¹cych na w³asn¹ rêkê, bez konsultacji ze specjalist¹? Karolina muda: Odchudzaæ siê na w³asn¹ rêkê nie mog¹ zw³aszcza osoby, które maj¹ powa niejsze problemy zdrowotne, jak np. choroby przewodu pokarmowego, czy cukrzyca, dzieci i m³odzie oraz kobiety, które niedawno urodzi³y dziecko lub w³aœnie chc¹ schudn¹æ, by móc zajœæ w ci¹ ê. Tak samo nie powinni tego robiæ ci, którzy wczeœniej kilka razy siêgnêli ju po jak¹œ szybk¹ dietê i za ka dym razem mieli efekty jo-jo. W ich przypadku rozstrojenie metabolizmu i przemiany materii jest ju tak spore, e kolejna dieta powinna odbyæ siê tylko pod okiem specjalisty dietetyka. Dostosuje on odpowiedni¹ dietê, bior¹c pod uwagê stan zdrowia, tryb yca, iloœæ kilogramów do zredukowania oraz inne czynniki, które s¹ indywidualne dla ka dej osoby. Czy takim osobom, które na w³asn¹ rêkê stosowa³y szybkie kuracje odchudzaj¹ce i doœwiadczy³y efektu jo-jo, ³atwo jest potem zrzuciæ zbêdne kilogramy pod okiem specjalisty? Anna Marciniec: Niestety nie jest ³atwo. Z ka dym kolejnym efektem jo-jo coraz trudniej jest im uzyskaæ wymarzon¹ wagê, poniewa ich metabolizm siê spowalnia. Mo - na powiedzieæ, e organizm broni siê przed kolejn¹ diet¹, st¹d te z ka d¹ nastêpn¹ prób¹ jest trudniej. Nawet jeœli w koñcu takie osoby zdecyduj¹ siê na odchudzanie pod okiem dietetyka, to na efekt bêd¹ musia³y d³u ej czekaæ. Najszybciej chudn¹ osoby, które wczeœniej nie stosowa³y adnych diet. Ich organizm jest gotowy na kuracjê, dobrze j¹ znosi, a po okresie stabilizacji te osoby nie maj¹ ju adnych problemów z nadwag¹. Najlepiej wiêc od razu iœæ do specjalisty wtedy schudniemy szybciej i oczywiœcie bez efektu jo-jo. Co jest niezbêdne, by zapobiec efektowi jo-jo? Anna Marciniec: Po zakoñczeniu diety odchudzaj¹cej konieczna jest stabilizacja. Jeœli nie przejdziemy tego okresu stabilizacyjnego, to waga powróci. Stabilizacja polega na tym, e powoli rozszerzamy dietê o produkty nie spo ywane w czasie diety. Musimy to przeprowadziæ tak, eby organizm nie poczu³, e zwiêkszamy kalorycznoœæ posi³ków. Oczywiœcie powinno siê to odbywaæ pod okiem dietetyka. Gdybyœmy robili to na w³asn¹ rêkê, moglibyœmy wprowadziæ od razu za du o lub za ma³o produktów. Obie sytuacje nie s¹ dobre. Jak d³ugo trwa okres stabilizacji? Karolina muda: Czas trwania stabilizacji jest spraw¹ bardzo indywidualn¹ i odbywa siê stopniowo. Jeœli ktoœ odchudza³ siê przez rok, to okres stabilizacji bêdzie trwa³ d³u ej ni u osoby, która by³a na diecie np. przez 2-3 miesi¹ce. Organizmowi nie mo na z dnia na dzieñ wprowadziæ do menu produktów, których przez czas trwania diety siê nie spo ywa³o. Mówi siê nawet, by ten okres stabilizacyjny trwa³ tyle samo co okres diety. Generalnie jednak organizm potrzebuje oko³o trzech miesiêcy na przystosowanie siê do nowego trybu ywienia. Jeœli ktoœ skoñczy³ dietê i powoli wprowadza do niej produkty, których wczeœniej nie by³o, uczy stopniowo swój organizm, jak powinien je trawiæ. Dziêki temu nie pojawi siê efekt jo-jo. A jak nale y od ywiaæ siê ju po okresie stabilizacji? Karolina muda: Osoby, które s¹ na diecie, ucz¹ siê jednoczeœnie prawid³owego ywienia. Ich organizm zawsze sam podpowiada, które produkty s¹ dla niego dobre, a które nie. Po zakoñczeniu kuracji wiedz¹ ju zatem, co mog¹ jeœæ bez problemu, a po czym mog³yby siê pojawiæ zaburzenia ze strony uk³adu pokarmowego. Pilnuj¹ wiêc, by do tego nie dopuœciæ. Na pewno te trzeba przestrzegaæ kilku zasad. Jeœli na diecie jedliœmy 4-5 posi³ków, to teraz powinno byæ ich tyle samo i powinny byæ spo ywane o takich samych porach. Regularnoœæ posi³ków jest bowiem bardzo wa na. Ponadto trzeba nawadniaæ organizm odpowiedni¹ iloœci¹ wody, unikaæ jedzenia wêglowodanów wieczorami i nie jeœæ s³odyczy. Jeœli ktoœ zgubi³ kilogramy, to nie mo e ju wróciæ do tych nawyków ywieniowych, jakie mia³ przed diet¹ i które doprowadzi³y go do nadwagi. To by³y z³e nawyki i celem kuracji odchudzaj¹cej by³a zmiana trybu ywieniowego, jaki ktoœ prowadzi³ wczeœniej. Po zakoñczeniu odchudzania i przejœciu przez okres stabilizacji nale y wiêc nie zapominaæ o tym, czego nauczyliœmy siê w czasie trwania kuracji. Centrum dietetyczne Naturhouse Kraków, ul. Wielopole 30 tel. (012) Godziny otwarcia: pon-pt 8:00 21:00 sob 8:00 18:00

3 WARTO WIEDZIEÆ Zdrowie w Krakowie Nr 7 3 Mas³o shea niezast¹piony kosmetyk dla ka dego Jeœli ktoœ by mnie zapyta³, jaki kosmetyk warto mieæ pod rêk¹ przez okr¹g³y rok, to bez zastanowienia odpowiem mas³o karite (shea). Zapytacie pewnie, dlaczego akurat ten? Jakie wyj¹tkowe w³aœciwoœci on posiada? Zacznê wiêc od pocz¹tku. Historia mas³a shea zaczyna siê w Afryce. W dzikim pierwotnym buszu roœnie tam oko³o piêtnastometrowe drzewo karite (mas³osza), uwa ane przez mieszkañców Czarnego L¹du za œwiête. Nie bez powodu ma bowiem wiele w³aœciwoœci i zastosowañ: ywi, leczy, s³u y rytualnym namaszczeniom, wyznacza rytm ycia. Jego kora dodawana jest do tradycyjnych leków, ³upiny orzechów s³u ¹ zaœ odstraszaniu komarów. Z drzewa mas³osza pozyskuje siê tak e olej, zwany w³aœnie mas³em shea lub karite. Mo na go uzyskaæ t³ocz¹c orzechy na gor¹co lub, po uprzednim wysuszeniu na s³oñcu, rozbijaj¹c je w moÿdzierzu. Orzechy te zbierane s¹ zgodnie ze starym afrykañskim zwyczajem BEGU. Najpierw urz¹dzana jest biesiada, podczas której spo ywane s¹ dania przygotowane z t³uszczu pochodz¹cego z pierwszych dojrza³ych owoców drzewa karite oraz z fasoli. Nastêpnie biesiadnicy pod drzewem hebanowym sk³adaj¹ ofiary - napoje oraz ubitego koguta. Kiedy natomiast du e, oko³o czterocentymetrowe, ciemnozielone orzechy mas³osza spadn¹ na ziemiê, musz¹ tam le eæ do momentu, a dojrzej¹. Dopiero wtedy s¹ zbierane i wyt³aczany jest z nich olej. Wed³ug tradycji mog¹ to robiæ wy³¹cznie kobiety. PóŸniej pochodz¹ce z samego serca Afryki mas³o shea, bêd¹ce jednoczeœnie naturalnym i uniwersalnym kosmetykiem, trafia ju do najlepszych sklepów na ca³ym œwiecie. Sama zawsze kupujê je w Mydlarni u Franciszka, poniewa tam mam gwarancjê, e dostajê kosmetyki najwy szej jakoœci. No dobrze, ale teraz najwa niejsze. Dlaczego w³aœnie ten kosmetyk chcê mieæ przy sobie przez ca³y rok? Chocia - by z trzech powodów. Po pierwsze - mas³o shea ma wspania³¹ konsystencjê. Biorê odrobinê do r¹k, ono samo rozpuszcza siê w moich d³oniach, a potem wcieram je w skórê. Niektórzy myœl¹ pewnie, e cia³o mam od tego t³uste i lepkie. Nic bardziej mylnego. Mas³o shea wch³ania siê momentalnie i nie zostawia adnego t³ustego efektu. Po drugie ten kosmetyk sprawdza siê przy ka dej temperaturze i pogodzie. W lecie mas³o shea jest niezast¹pione podczas k¹pieli morskich i opa-lania. Nic tak jak ono nie chroni przed oparzeniami s³onecznymi oraz wysuszaj¹cym i podra niaj¹cym skórê dzia³aniem wiatru. Idealnie sprawdza siê jako kosmetyk do opalania z naturalnym filtrem o faktorze 3 lub 4. Dziêki zawartoœci witamin, alantoiny i trójglicerydów, mas³o karite doskonale nawil a skórê i zapobiega jej wysuszeniu. Mog¹ je stosowaæ równie alergicy, dla których utrzymanie odpowiedniego nawil enia skóry jest bardzo wa ne. Warto tak e dodaæ, e mas³o shea sprawdza siê te jako od ywka do w³osów. Na pocz¹tku mnie samej wyda³o siê to dziwne, jednak mimo wszystko wypróbowa³am tê kuracjê. Jak mi³e by³o moje zdziwienie, gdy ju po pierwszym zastosowaniu moje w³osy by³y miêkkie, elastyczne i o wiele zdrowsze. A jak tak¹ kuracjê zrobiæ? Nic prostszego. - Niewielk¹ iloœæ mas³a shea nale y wmasowaæ we w³osy oraz w skórê g³owy, a nastêpnie owin¹æ rêcznikiem i po-zostawiæ na minut wyjaœni³a mi ekspedientka w Mydlarni u Franciszka. Bonifratrzy inwestuj¹ w nowy sprzêt Krakowski Szpital Bonifratrów zakupi³ laparoskop najnowszej generacji. Urz¹dzenie bêdzie wykorzystywane przez specjalistów Oddzia³u Chirurgii Ogólnej i Ma³oinwazyjnej, w którym rocznie operowanych jest ponad 1600 pacjentów, w tym ponad 800 metod¹ ma³oinwazyjn¹ - technik¹ laparoskopow¹. Oddzia³ prê nie siê rozwija. Lekarze naszego Oddzia³u zdobywaj¹ nowe umiejêtnoœci, podejmuj¹ siê wykonywania zabiegów najnowszymi metodami. Do realizacji us³ug na takim poziomie chcemy korzystaæ z narzêdzi najnowszych generacji, oferuj¹c Pacjentom najwy sz¹ jakoœæ i bezpieczeñstwo leczenia - podkreœla prof. Antoni Ciencia³a, Ordynator Oddzia³u Chirurgii Ogólnej i Ma³oinwazyjnej. Jakoœæ nowego sprzêtu pozwala na znaczne podniesienie bezpieczeñstwa i precyzji wykonywanych zabiegów laparoskopowych. Nowy laparoskop mo e równie s³u yæ szkoleniu nowej kadry chirurgów. Tor wizyjny prezentuj¹cy obraz z pola operacyjnego dzia³a w systemie HD i daje mo liwoœæ uzyskania najwy szej jakoœci obrazu umo liwiaj¹c lekarzowi dok³adny wgl¹d w operowane miejsce. Zakupiony przez krakowski Szpital Bonifratrów system pozwala z najwiêksz¹ dok³adnoœci¹ zapisywaæ i przekazywaæ obraz z monitora i pola operacyjnego, co pozwala na transmisjê, odtwarzanie wykonanych wczeœniej zabiegów operacyjnych, co jest znakomit¹ metod¹ szkolenia w tego typu technikach operacyjnych. Aktualnie Szpital dysponuje dwoma tego typu zestawami oraz bogatym zestawem narzêdzi laparoskopowych pozwalaj¹cym na wykonywanie dziennie 6-8 zabiegów tego typu. Oddzia³ prowadzony przez prof. Ciencia³ê znany jest w Ma³opolsce z stosowania videochirurgii u swoich pacjentów. Specjalizuje siê w chirurgii laparoskopowej pêcherzyka ó³ciowego, przepuklin oraz innych tego typu zabiegach. Operacje przepuklin pachwinowych przeprowadza wy³¹cznie metodami beznapiêciowymi. Wykonuje równie wiele operacji z zakresu jelita grubego, odbytu i odbytnicy. Nowy sprzêt Bonifratrzy wykorzystaj¹ podczas wrzeœniowej konferencji, któr¹ organizuj¹ w dniach Podczas II Konferencji Nowoczesnych Technik w Chirurgii Naczyniowej i Chirurgii Ogólnej zaprezentowane zostan¹ najnowsze techniki operacyjne, wykonane zostan¹ zabiegi operacyjne na ywo, dziêki transmisji on-line z sal operacyjnych do sali konferencyjnej. *** Szpital Bonifratrów w Krakowie jest interdyscyplinarnym oœrodkiem, zajmuj¹cym siê leczeniem zachowawczym i operacyjnym, udzielaniem porad ambulatoryjnych oraz wysokospecjalistyczn¹ diagnostyk¹. Us³ugi realizuje zarówno w ramach kontraktu z NFZ, jak i odp³atnie. Szpital jest jednym z najbardziej licz¹cych siê w Polsce oœrodków zajmuj¹cych siê kompleksowym Po tym czasie w³osy nale y dok³adnie umyæ. Mas³o karite warto tak e stosowaæ zim¹, gdy wychodz¹c z domu, musimy chroniæ nasz¹ skórê przed wiatrem i nisk¹ temperatur¹. Kosmetyk ten przez wiele godzin chroni bowiem wystawion¹ na dzia³anie niekorzystnych warunków atmosferycznych skórê, a tak e doskonale nawil a spierzchniête usta, które podczas mrozów potrzebuj¹ wiêkszej dawki nawil enia. I na koniec trzeci powód, dla którego uwa am, e mas³o shea warto mieæ pod rêk¹ przez ca³y rok. Bez w¹tpienia jest to bowiem kosmetyk do zadañ specjalnych. Mnie, prawie jak ka d¹ kobietê, najbardziej interesuje fakt, e ma on w³aœciwoœci opóÿniaj¹ce proces starzenia siê skóry i pobudzaj¹ce metabolizm komórek. Dziêki niemu tkanki siê regeneruj¹, dochodzi do ich odbudowy, a jednoczeœnie do wyeliminowania odpadów metabolicznych. Poza tym mas³o karite przyspiesza gojenie siê ran, leczy pêkniêcia skóry, likwiduje przebarwienia i ciemne plamy. Polecane jest tak e kobietom w ci¹ y i osobom odchudzaj¹cym siê, poniewa zapobiega utracie sprê ystoœci skóry, dzia³a przeciwrozstêpowo i antycelulitowo. Sprawdza siê te jako codzienna ochrona delikatnej skóry dziecka, szczególnie tej sk³onnej do czêstych podra nieñ i alergii. I oczywiœcie ma równie dzia³anie relaksuj¹ce. Wystarczy dodaæ ³y kê mas³a do gor¹cej k¹pieli, a nasza skóra bêdzie nie tylko lepiej od ywiona i ujêdrniona, ale te zrelaksowana. Myœlê, e chyba Was przekona³am, e jest to niezast¹piony kosmetyk dla ka dego. W Mydlarni u Franciszka dostêpne s¹ równie inne kosmetyki naturalne zawieraj¹ce mas³o shea. Zapraszamy do Mydlarni u Franciszka : Kraków: - ul. Go³êbia 2 - ul. Karmelicka 13 - ul. Krakowska 5 (pod arkadami) - ul. Starowiœlna 40 Lista wszystkich sklepów na Ma³opolska akcja szczepieñ przeciwko pneumokokom W dniu 7 wrzeœnia odby³a siê konferencja prasowa na temat akcji szczepieñ ochronnych przeciwko pneumokokom u dzieci z domów dziecka oraz ze ³obków spoza terenu Miasta Krakowa. W konferencji udzia³ wziêli: Wicemarsza³ek Wojciech Kozak, Anita Orze³ - Nowak - Z-ca Dyrektora Departamentu ds. polityki spo³ecznej, Urzêdu Marsza³kowskiego Województwa Ma³opolskiego, dr Stanis³aw Stêpniewski Dyrektor WSSDz im. œw. Ludwika w Krakowie oraz dr Hanna Czajka - Kierownik Poradni Szczepieñ dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka, WSSDz œw. Ludwika w Krakowie. Zarz¹d Województwa Ma³opolskiego zawar³ umowê na kwotê w wysokoœci 110 tyœ. z³ na wykonanie szczepieñ ochronnych przeciwko pneumokokom. ¹cznie w tej kwocie zakupionych zostanie 310 dawek szczepionki. Jest to pierwsza tego typu leczeniem chorób naczyñ realizowanym przez Regionalne Centrum Chorób Naczyñ. Rocznie w Wojewódzkiej Poradni Chorób Naczyñ konsultowanych jest ponad pacjentów Szpital prowadzi Oddzia³ Chirurgii Ogólnej i Ma³oinwazyjnej, Wojewódzki Oddzia³ Chirurgii Naczyñ i Angiologii, Oddzia³ Anestezjologii i Intensywnej Terapii oraz Oddzia³ Chorób Wewnêtrznych i Angiologii. W ramach Oddzia³u Chirurgii Jednego Dnia Szpital akcja szczepienia przeciwko pneumokokom podejmowana z inicjatywy Województwa Ma³opolskiego. Szczepienia ochronne przeciwko pneumokokom nale ¹ do szczepieñ zalecanych tzn. niefinansowanych ze œrodków publicznych. Prelegenci zwrócili uwagê na tragiczne w skutki chorób wywo³anych pneumokokami. Marsza³ek Województwa Ma³opolskiego Wojciech Kozak zadeklarowa³, i w przysz³orocznym bud ecie bêdzie walczy³ o przeznaczenie na profilaktykê zaka eñ pneumokokowych 1 mln z³, aby szczepieniami mo na by³o obj¹æ jak najszersz¹ grupê osób, zw³aszcza dzieci w okresie niemowlêcym i w dzieci ³obkach, gdy one znajduj¹ siê w grupie najwiêkszego ryzyka. Polska jest jednym z niewielu krajów w UE, gdzie szczepienia te nie s¹ wpisane do obowi¹zkowego kalendarza szczepieñ, o co postuluje Œwiatowa Organizacja Zdrowia. oferuje badania i pobyty diagnostyczne, zabiegi ambulatoryjne oraz zabiegi operacyjne w trybie jednodniowym. Obok oddzia³ów szpitalnych bonifraterski Szpital w Krakowie zapewnia pacjentom dostêp do szerokiej gamy konsultuj¹cych specjalistów i badañ diagnostycznych. Szpital Bonifratrów w Krakowie jest jednym z 4 bonifraterskich Szpitali w Polsce.

4 4 Zdrowie w Krakowie Nr 7 CHOROBY UK ADU KR ENIA Zapalenie oskrzelików chroñ dziecko przed infekcj¹ Zbli a siê sezon jesienno-zimowy, a wraz z nim okres najczêstszych zachorowañ na rozmaite infekcje. Wirusy nie oszczêdzaj¹ te ma³ych dzieci. Najm³odsze z nich w wieku od trzeciego miesi¹ca do drugiego roku ycia bardzo czêsto choruj¹ w tym czasie na zapalenie oskrzelików. O tym, jakie objawy powinny zaniepokoiæ rodziców i jak postêpowaæ w przypadku, gdy dziecko choruje na zapalenie oskrzelików mówi lek. med. ukasz Drzewiecki z Centrum Leczenia Chorób Serca i Naczyñ Unicardia. U kogo zapalenie oskrzelików rozwija siê najczêœciej? Zapalenie oskrzelików jest chorob¹ uk³adu oddechowego bardzo charakterystyczn¹ dla ma³ych dzieci i najczêœciej dotyczy najm³odszych w wieku miêdzy 3. miesi¹cem a 2. rokiem ycia. Jest to równie najczêœciej wystêpuj¹ca infekcyjna choroba dolnych dróg oddechowych w tym przedziale wiekowym. Ta jednostka chorobowa praktycznie nie wystêpuje u osób doros³ych. Co wywo³uje chorobê? Najczêstsz¹ przyczyn¹ zapalenia oskrzelików jest wirus RSV, który ma bardzo silne powinowactwo do nab³onka dróg oddechowych. Wirus ten przenosi siê drog¹ kropelkow¹ lub przez bezpoœredni kontakt z chorym. Poza nim istnieje jeszcze kilka innych patogenów, które mog¹ wywo³aæ zapalenie oskrzelików jak np. adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy oraz ludzki metapneumowirus. Okres jesieni i wczesnej wiosny, niestabilna, kapryœna pogoda, mg³y i wilgoæ s¹ dla RSV bardzo dobrymi warunkami do rozprzestrzeniania siê, dlatego najwiêcej zachorowañ wystêpuje w sezonie jesienno-zimowym. Na ogó³ mamy wiêc do czynienia z sezonowymi epidemiami. Drugim czynnikiem sprzyjaj¹cy szerzeniu siê infekcji s¹ wiêksze skupiska dzieci np. ³obki, przedszkola, place zabaw. Tam infekcja ma tendencje do szybkiego rozprzestrzeniania siê. Grup¹ dzieci wymagaj¹c¹ szczególnej uwagi s¹ maluchy przedwczeœnie urodzone, oraz cierpi¹ce na przewlek³e i wrodzono choroby uk³adu oddechowego i kr¹ eniowego. Czy lekarzowi ³atwo jest rozpoznaæ zapalenie oskrzelików? Choroba jest stosunkowo prosta do rozpoznania. Jeœli do lekarza zg³aszaj¹ siê rodzice z ma³ym dzieckiem, bêd¹cym w przedziale wiekowym miêdzy 3. miesi¹cem a 2. rokiem ycia, demonstruj¹cym konkretne objawy, charakterystyczne dla tej infekcji, to na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego mo na ju postawiæ rozpoznanie. Jakie objawy u dziecka powinny zaniepokoiæ rodziców? Zapalenie oskrzelików o etiologii RSV ma doœæ charakterystyczny przebieg. Pocz¹tkowo pojawia siê infekcja kataralna górnych dróg oddechowych, katar trwa oko³o 2-3 dni. W tym czasie mo e siê te pojawiæ epizod gor¹czkowy (oko³o C), chocia u wiêkszoœci dzieci gor¹czka nie wystêpuje. Nastêpnym objawem jest dusznoœæ dziecko ma trudnoœci z oddychaniem, oddycha szybko i p³ytko. Istniej¹ oczywiœcie normy, definiuj¹ce prawid³ow¹ czêstoœæ oddechów w okreœlonych przedzia³ach wiekowych i ka dy rodzic mo e sam oceniæ czy liczba oddechów dziecka jest prawid³owa. Wystarczy obserwowaæ ruchy oddechowe klatki piersiowej i policzyæ ich czêstoœæ w ci¹gu minuty. Przyjmuje siê, e noworodki i niemowlêta do ukoñczenia 2. miesi¹ca ycia oddychaj¹ z czêstoœci¹ do 60 oddechów na minutê, niemowlêta po 2. a 12. miesi¹cem do 50 oddechów na minutê, a starsze dzieci poni ej 40 oddechów na minutê. Uruchomienie dodatkowych miêœni oddechowych wci¹ganie miêdzy ebrzy, do³ka nadmostkowego, ruchy skrzyde³ek nosa œwiadcz¹ równie o znacznej dusznoœci. Jeœli zatem rodzic lub opiekun, który zauwa a te niepokoj¹ce objawy, powinien udaæ siê do lekarza. Ten zaœ po zebraniu wywiadu, badaniu fizykalnym, a przede wszystkim os³uchaniu pacjenta, rozstrzygnie o dalszym postêpowaniu. Oczywiœcie jeœli to mo liwe, wykonuje siê sprawdzenie parametrów yciowych metod¹ pulsoksymetrii. Metoda ta s³u y do pomiaru têtna, czyli czêstotliwoœci pracy serca, a tak e do pomiaru wysycenia (saturacji) tlenem hemoglobiny. To w³aœnie saturacja jest pomocna w szybkiej ocenie wydolnoœci uk³adu oddechowego. Jeœli wyniki s¹ niezadowalaj¹ce, to nieraz konieczna jest hospitalizacja ma³ego pacjenta. Czy ostateczn¹ diagnozê mo na postawiæ tylko w oparciu o objawy? Czy te konieczne jest wykonanie specjalistycznych badañ? Aktualnie w œwietle wielu badañ, jeœli mamy do czynienia z pacjentem miêdzy 3. miesi¹cem a 2. rokiem ycia i wystêpuje charakterystyczna sekwencja objawów, czyli 2-3 dni infekcji górnych dróg oddechowych z epizodem gor¹czkowym lub bez, a nastêpnie pojawia siê dusznoœæ, a w badaniu fizykalnym stwierdza siê typowe zjawiska os³uchowe, to nie ma potrzeby wykonywania dodatkowych badañ, aby postawiæ rozpoznanie. Badania laboratoryjne czy zdjêcia rentgenowskie klatki piersiowej nie s¹ wówczas konieczne. Jeœli natomiast lekarz zauwa a, e stan dziecka jest znacznie powa niejszy i istnieje koniecznoœæ hospitalizacji, to dodatkowe badania s¹ wykonywane. Czy zapaleniu oskrzelików towarzyszy równie uporczywy kaszel? W³aœciwie to kaszel pojawia siê na pocz¹tku choroby, ale jest to zwykle lekkie pokas³ywanie zwi¹zane g³ównie ze œciekaniem wydzieliny z górnych dróg oddechowych. PóŸniej gdy choroba siê rozwija, dominuje dusznoœæ, mo e pojawiæ siê mecz¹cy, suchy kaszel. Nastêpnie, gdy ju proces zapalny siê koñczy i wirus zostaje wyeliminowany z dróg oddechowych, pojawia siê kaszel z odksztuszaniem. W drogach oddechowych po ostrej fazie infekcji pozostaje bowiem, kolokwialnie rzecz ujmuj¹c tzw. œmietnik, czyli œluz, obumar³e komórki nab³onka, uk³adu odpornoœciowego, które musz¹ zostaæ usuniête. Jedyn¹ naturaln¹ i fizjologiczn¹ metod¹ oczyszczenia dróg oddechowych jest wiêc produktywny kaszel. Zdarza siê, e u niektórych dzieci pojawiaj¹ siê wymioty. Ma³e dziecko bowiem nie potrafi w inny sposób ewakuowaæ wydzieliny z dróg oddechowych, jak tylko j¹ po³kn¹æ. A jeœli w o³¹dku nazbiera siê jej siê zbyt du o, to naturalnym odruchem s¹ w³aœnie wymioty. Przez jaki czas chory na zapalenie oskrzelików zara a? Œrednia zaraÿliwoœæ to okres oko³o 8 dni, czyli czas od pojawienia siê pierwszych objawów kataralnych do pocz¹tku ustêpowania fazy ostrej zapalenia. Zdarzaj¹ siê jednak pacjenci, którzy choruj¹ d³u ej i czas zaraÿliwoœci mo e siê wyd³u yæ. Jak d³ugo trwa leczenie? Wszystko zale y od indywidualnego przebiegu choroby ka dego pacjenta. Czas trwania leczenia mo e byæ ró ny, zwykle trwa oko³o 7-10 dni. Praktyka jednak pokazuje, e mo e to byæ od 5 dni, a do 3 tygodni. Oczywiœcie mówimy tu o dzieciach bez adnych dodatkowych schorzeñ przewlek³ych. Na czym polega leczenie? Poniewa przyczyn¹ zapalenie oskrzelików s¹ wirusy, to absolutnie nie podaje siê antybiotyków. Tylko w sytuacji, gdy mamy podejrzenie, e wyst¹pi³o nadka enie bakteryjne, co zdarza siê bardzo rzadko, lekarz rozwa a podanie antybiotyku. W przypadku zapalenia oskrzelików tak naprawdê najwa niejsze jest zapewnienie odpowiednich warunków pielêgnacyjnych, nawil anie powietrza, odpowiednie nawodnienie i prawid³owe ywienie ma³ego pacjenta. Leczenie inhalacyjne stosuje siê w zale noœci od objawów dusznoœci. Poza tym nie ma koniecznoœci stosowania adnych dodatkowych leków. Pomocna w fazie produktywnego kaszlu mo e byæ kinezyterapia czyli oklepywani i ewentualnie leki rozrzedzaj¹ce wydzielinê, choæ lepsze efekty daje inhalacja z soli fizjologicznej. Jeszcze raz nale y podkreœliæ, i sposób wyboru postêpowania zale y od ciê koœci stanu pacjenta, od nasilenia objawów, które ocenia lekarz na postawie badania. Jak d³ugo dziecko powinno pozostaæ w domu? Jak wspomina³em wczeœniej skoro zaraÿliwoœæ œrednio trwa oko³o 8 dni to nale y unikaæ kontaktu z innymi dzieæmi przez ten czas. Nie ma sztywnego nakazu re imu domowego po tym okresie i moment wyjœcia z domu zale y wy³¹cznie od indywidualnego samopoczucia dziecka. Jak mo na chroniæ dziecko przed infekcj¹? Niestety nie ma preparatów, które ca³kowicie uodporni³yby organizm przed wirusami i uchroni³y go przed zachorowaniem. Naturaln¹ odpornoœæ zyskuje dziecko karmione mlekiem matki badania potwierdzi³y, e karmienie piersi¹ jest elementem profilaktyki wielu chorób. Ponadto najlepiej jest po prostu unikaæ mo liwoœci zara- enia wiêkszych skupisk ludzi, nara- enia na dym tytoniowy, a tak e spacerów przy bardzo zmiennych warunkach pogodowych, do których dziecko nie jest przygotowane. Kolejna wa na kwestia to higiena wirus mo e siê bowiem przenosiæ na rêkach i zabawkach. W wyj¹tkowych, œciœle okreœlonych przypadkach gdy dziecko jest wczeœniakiem lub cierpi na powa ne schorzenia uk³adu oddechowego, czy uk³adu kr¹ enia, stosuje siê specjaln¹ profilaktykê. W tej grupie dzieci prowadzony jest program podawania przeciwcia³ przeciw wirusowi RSV, ale tylko po uprzedniej specjalistycznej kwalifikacji. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek

5 Kleszcze czym w³aœciwie s¹ i gdzie wystêpuj¹? Zdrowie w Krakowie Nr 7 5 Wbrew wielu obiegowym opiniom, kleszcze nie yj¹ na drzewach i nie skacz¹ na przechodz¹cych ywicieli. Przesiaduj¹ na spodniej stronie liœci g³ównie na ich koñcach lub na ga³êziach w pobli u œcie ek i œladów dzikich zwierz¹t, sk¹d s¹ œci¹gane przez ywicieli. Larwy kleszczy spotykane s¹ zazwyczaj w trawie do 30 cm, nimfy na trawach i roœlinach ni szych ni 1m, a imago (postaæ doros³a) na chwastach i krzewach do 1,5m wysokoœci. Powszechnie wystêpuj¹cy kleszcz pospolity jest paso ytem bytuj¹cym na ponad 100 ró nych gatunkach ssaków, gadów i ptaków. Na œwiecie znanych jest oko³o 800 gatunków kleszczy. W Polsce do tej pory wystêpuje 20 gatunków. Wiêkszoœæ rodzimych gatunków kleszczy zamieszkuje nory b¹dÿ gniazda zwierz¹t i nie stanowi realnego zagro- enia dla ludzi. Najwiêksze znaczenie dla cz³owieka i domowych zwierz¹t maj¹ dwa gatunki kleszczy: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz ³¹kowy (Dermacentor reticulatus). Optymalne warunki do ycia kleszczy to obrze a lasów wraz z przylegaj¹cymi do nich u ytkami zielonymi, polany, nadrzeczne ³¹ki i bagna, plantacje lasów zawieraj¹cych chrust i krzewy, na przejœciu pomiêdzy lasem liœciastym i iglastym, a ponadto lasy z³o one z dêbów i grabów, jak równie lasy bukowe i jod³owe z bogatym podszyciem sk³adaj¹cym siê z chwastów, paproci, bzu czarnego, leszczyny oraz krzewów je yny. Miejsca zaka enia zazwyczaj znajduj¹ siê na nas³onecznionych zboczach skierowanych na po³udnie oraz posiadaj¹cych nisk¹ Uk¹szenia kleszczy s¹ bezbolesne, poniewa œlina kleszcza zawiera wiele substancji biochemicznych, w tym œrodki miejscowo znieczulaj¹ce. Dlatego te zawsze nale y dok³adnie obejrzeæ ca³e cia³o, zwracaj¹c te uwagê na ma³e punkciki - larwa kleszcza przenosz¹ca zaka enie KZM mierzy bowiem zaledwie 0,6 mm do 1 mm. Je eli dostrze esz wczepionego kleszcza, usuñ go jak najszybciej, np: za pomoc¹ pêsety z cienkimi koñcami. - Chwyæ mocno kleszcza, tak blisko skóry, jak tylko mo liwe. - Pewnym ruchem oderwij go od skóry (nie obracaj!). - Jeœli pozostan¹ czêœci kleszcza wbite w skórê, nale y je usun¹æ tak szybko, jak to tylko mo liwe. Parali owanie kleszcza olejem, kremem, mas³em lub jego wykrêcanie pokrywê z³o on¹ z krzewów i ywop³otów. Kleszcze zapadaj¹ w sen zimowy schowane pod liœæmi œció³ki leœnej, gdzie temperatura mo e wynosiæ 0 C lub mniej, oraz gdzie wilgotnoœæ wzglêdna jest na poziomie 92%. Jaja oraz wyg³odnia³e larwy gin¹ w temperaturach ni szych ni -7 C. Powszechnie wystêpuj¹cy kleszcz pospolity jest paso ytem bytuj¹cym na ponad 100 ró nych gatunkach ssaków, gadów i ptaków. Aktywnoœæ kleszczy rozpoczyna siê w marcu lub kwietniu, kiedy gleba osi¹ga temperaturê 5-7 C i koñczy siê, gdy œrednia temperatura powietrza obni y siê do powy szych, co ma miejsce w paÿdzierniku lub listopadzie. W Europie Œrodkowej obserwuje siê dwuszczytow¹ krzyw¹ czêstoœci wystêpowania z maksymaln¹ aktywnoœci¹ przypadaj¹c¹ na maj lub czerwiec oraz wrzesieñ lub paÿdziernik. Biologia kleszczy Doros³a g³odna samica kleszcza ma 3-4 mm d³ugoœci, podczas gdy samce tylko 2,5 mm. Cia³o samicy kleszcza w ró nym stopniu pokryte w³oskami, naroœlami i pierœcieniami jest bardzo rozci¹gliwe i czêsto po wyssaniu krwi przybiera jasnoszary kolor. Samica wype³niona krwi¹ mo e powiêkszyæ wagê razy, a przez to swoj¹ objêtoœæ nawet 120-krotnie. Kleszcz pospolity jest wyposa ony w k³uj¹co-ss¹cy aparat gêbowy (szczêkoczu³ki i czêœæ krtaniow¹ gard³a). Atakuj¹c, znieczulaj¹ miejsce wk³ucia, by spokojnie erowaæ nawet przez kilka dni. W czasie uk³ucia i wysysania krwi przenosz¹ groÿne choroby zakaÿne. Œlina kleszczy ywi¹cych siê krwi¹ zawiera liczne bioaktywne sk³adniki o Co zrobiæ po ugryzieniu kleszcza? mo e spowodowaæ wstrzykniêcie przez kleszcza jeszcze wiêkszej iloœci materia³u zakaÿnego do cia³a (kleszcz wtedy wymiotuje ). Nie nale y u ywaæ wazeliny, p³on¹cych zapa³ek, koñcówek papierosów, pilników do paznokci lub innych przedmiotów. Je eli masz k³opot z usuniêciem kleszcza, zg³oœ siê do punktu medycznego. szerokich spektrum w³aœciwoœci farmakologicznych, wœród których mo na wymieniæ antykoagulanty, enzymy i inhibitory, œrodki miejscowo znieczulaj¹ce oraz sk³adniki przeciwzapalne, toksyny i inne wydzieliny, jak œrodki cementuj¹ce s³u ¹ce do zakotwiczenia aparatu gêbowego kleszcza w skórze ywiciela. Przy u yciu narz¹dów zmys³ów kleszcz mo e reagowaæ na bodÿce termiczne, chemiczne i fizyczne, jak wibracje lub zmiany temperatury spowodowane przejœciem na innego ywiciela. Uwa a siê, i rolê odgrywaj¹ tutaj te CO2 i kwas mas³owy wydzielane przez ywiciela. Kleszcze charakteryzuj¹ siê wzglêdnie d³ugim cyklem yciowym trwaj¹cym kilka lat, podczas którego wirus KZM mo e byæ utrzymany w czasie kilku stadiów rozwojowych. Kopulacja zazwyczaj odbywa siê na ciele ywiciela przed wyssaniem krwi. Po kopulacji samica spêdza od szeœciu do jedenastu dni wysysaj¹c krew, a nastêpnie sk³adaj¹c od 500 do 5000 jaj w luÿnych warstwach gleby. Kilka tygodni póÿniej larwy mierz¹ce od 0,6 do 1,0 mm wykluwaj¹ siê z jaj. W przeciwieñstwie do kolejnych stadiów rozwojowych (nimfa i imago) larwa posiada tylko trzy pary nóg, nie posiada adnych charakterystycznych znaków ani otworów rozrodczych. W ka dym stadium rozwojowym od larwy do nimfy i imago kleszcze musz¹ przynajmniej raz wyssaæ krew zwierzêcia krêgowego, aby przekszta³ciæ siê w kolejn¹ formê rozwojow¹. Osobniki mêskie nie ywi¹ siê krwi¹, ale jedynie niewielk¹ iloœci¹ p³ynu tkankowego podczas krótkiego karmienia. Larwa paso ytuje na ywicielu od dwóch do piêciu dni przed odpadniêciem i przekszta³ceniem w nimfê. Te z kolei paso ytuj¹ na ywicielu przez kolejne dwa do siedmiu dni i przekszta³caj¹ siê w postaæ doros³¹ (imago). Czas trwania cyklu rozwojowego jednego pokolenia kleszczy od stadium jaja do momentu z³o enia jaj przez zap³odnion¹ samicê jest zró nicowany i trwa, wed³ug literatury, od szeœciu miesiêcy do oœmiu lat. Kleszcze w Polsce Wed³ug oficjalnych statystyk Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - PZH w 2009 r. w Polsce zanotowano najwy sz¹ w historii liczbê przypadków Kleszczowego Zapalenia Mózgu. Stanowi³o to ponad 70% wzrost do roku poprzedniego. Zanotowano równie przypadki na terenach, na których wczeœniej ich nie notowano. Zg³oszono wówczas 351 przypadków, przy czym 100 zg³oszonych przypadków reprezentuje 1000 osób, które zetknê³y siê z zaka onymi kleszczami, ale objawy nie by³y na tyle nasilone, aby zg³osiæ siê do lekarza. Istnieje wiêc koniecznoœæ uaktualnienia mapy terenów endemicznych (wiêkszego ryzyka zaka enia wirusem KZM), a terenów na którym nie zg³oszono przypadków KZM nie mo na uznaæ za tereny wolne od tej choroby. W Polsce zwiêksza siê populacja kleszczy pod wp³ywem wielu czynników, miêdzy innymi ocieplenia klimatu, a zatem ryzyko nara enia na uk¹szenie kleszcza jest wiêksze. Kleszcze wystêpuj¹ powszechnie tak e na terenach Poœwiêæ chwilê, by oceniæ, czy poni sze stwierdzenia odnosz¹ siê do Ciebie lub Twoich bliskich: - aktywnie spêdzam czas na œwie ym powietrzu - uprawiam turystykê piesz¹ lub rowerow¹, je d ê konno - zbieram grzyby, jagody - polujê, wêdkujê - spêdzam weekendy lub wakacje na leœnej dzia³ce lub na wsi - moje dzieci je d ¹ na kolonie lub obozy letnie - moja praca lub hobby wymaga czêstych pobytów w lesie lub na terenach zielonych - lubiê spacery lub pikniki w lesie lub na ³¹ce - uprawiam eglarstwo œródl¹dowe, miejskich. Badania biologów wskazuj¹ na wysokie ryzyko uk¹szenia przez kleszcza w popularnych parkach m.in. Warszawy (Park Leœny Bemowo, Las Kabacki). Ponadto coraz czêœciej zg³aszane s¹ zaka enia wirusem KZM, które mia³y miejsce w ogrodach znajduj¹cych siê na terenie miasta. ród³o: Sytuacje zwiêkszaj¹ce ryzyko zaka enia wirusem KZM turystykê kajakow¹ - spo ywam produkty mleczne wytworzone z niepasteryzowanego mleka. Oczywiœcie, nie oznacza to, e nie mo emy w ogóle wychodziæ z domu. Po prostu przed ka dym wyjœciem powinniœmy pamiêtaæ, eby siê odpowiednio ubraæ (zakryæ najbardziej podatne na uk¹szenia kleszcza miejsca) i zastosowaæ preparaty przeciwkleszczowe. Po powrocie natomiast dok³adnie obejrzeæ ca³e cia³o i jeœli znajdziemy kleszcza, bezzw³ocznie go usun¹æ. Pamiêtajmy te, e najskuteczniejsz¹ ochron¹ przeciw KZM s¹ szczepienia.

6 6 Zdrowie w Krakowie Nr 7 dokoñczenie ze str. 1 Do tej pory nie zarejestrowano natomiast zachorowañ na KZM w takich pañstwach jak: Holandia, Belgia, Wielka Brytania, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Hiszpania, Portugalia, natomiast w Bu³garii, Grecji, W³oszech, czy Norwegi, przypadki wyst¹pienia zaka enia by³y sporadyczne. Czy du o jest przypadków zachorowañ na KZM w Polsce? Jeœli patrzymy na statystyki Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, to liczba zachorowañ na kleszczowe zapalenie mózgu mo e nam siê wydawaæ niewielka. Tymczasem trzeba pamiêtaæ, e s¹ to tylko wykryte zachorowania i wcale nie oznacza to, e wiêcej tych zaka eñ nie ma. Jeœli do lekarza przychodzi pacjent z zapaleniem opon mózgowych, to nie robi siê rutynowego badania, które wskaza³oby, czy jest to KZM. Badania s¹ doœæ kosztowne, a do tego w wielu rejonach Polski nie mo na ich wykonaæ. Obecnie takiego badania nie mo na wykonaæ w Ma³opolsce i krew do badania trzeba przesy³aæ do najbli szego oœrodka jakim jest Warszawa. Jak przebiega choroba? Kiedy pojawiaj¹ siê pierwsze objawy i czy s¹ one charakterystyczne? Wirus wnika do organizmu cz³owieka podczas uk¹szenia przez kleszcza. Przebieg Kleszczowego Zapalenia Mózgu jest dwufazowy. Pierwszy etap choroby rozpoczyna siê do trzech tygodni po uk¹szeniu przez zara onego kleszcza. Wtedy w organizmie chorego wirus rozsiewa siê, a pacjent skar y siê na objawy grypopodobne, jak gor¹czka, ból g³owy, z³e ogólne samopoczucie, ból miêœni i stawów, sztywnoœæ karku, niekiedy te nudnoœci i wymioty. W przypadku KZM nie ma te objawów skórnych, które wystêpuj¹ w rozwoju innej choroby odkleszczowej mianowicie boreliozy. U czêœci osób na tym etapie choroba siê koñczy i czêsto nawet nie s¹ oni œwiadomi, e przyczyn¹ dolegliwoœci by³o uk¹szenie kleszcza. Z kolei u pozosta³ych, po tygodniu lub dwóch od pierwszej fazy, mo e nast¹piæ drugie stadium choroby. Wtedy pojawiaj¹ siê ju bardzo powa ne objawy ze strony uk³adu nerwowego zaburzenia œwiadomoœci, niedow³ady miêœni koñczyn, wymioty, sztywnoœæ karku, sztywnoœæ grzbietu, œpi¹czka, drgawki. W zale noœci od tego, gdzie w mózgu Ka dy powinien siê przed nim chroniæ zlokalizowany jest proces zapalny obraz choroby mo e przedstawiaæ siê jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu i rdzenia krêgowego. Objawy s¹ tak dokuczliwe, e chory musi trafiæ do szpitala. Jak wygl¹da leczenie? Niestety na Kleszczowe Zapalenie Mózgu nie ma lekarstwa, nie ma zatem leczenia celowanego. aden lek przeciwwirusowy nie jest skuteczny w przypadku KZM. Mo emy wiêc stosowaæ tylko leczenie objawowe - ³agodzimy jedynie objawy w przebiegu choroby i niestety nic wiêcej nie mo emy zrobiæ. Na szczêœcie, w wiêkszoœci przypadków na ogó³ choroba sama mija, organizm j¹ sam pokonuje. Jednak u czêœci chorych mo e ona pozostawiæ trwa³e uszkodzenia w uk³adzie nerwowym. Ka dy proces zapalny tocz¹cy siê w uk³adzie nerwowym jest niebezpieczny. A KZM to w³aœnie bezpoœrednia ingerencja wirusa w nasz oœrodkowy uk³ad nerwowy. Dochodzi do zniszczenia komórek nerwowych, które w odró nieniu od innych komórek ustrojowych, nie regeneruj¹ siê. Zawsze wiêc jakiœ œlad po chorobie zostaje i jeœli jest to du e uszkodzenie, to zmiany s¹ praktycznie nieodwracalne. U niektórych mo e wyst¹piæ pora enie koñczyn i niedow³ady, u innych depresja, u dzieci np. zaburzenia rozwoju. W niektórych przypadkach KZM mo e nawet prowadziæ do zgonu. Jak zatem mo emy siê chroniæ siê przed Kleszczowym Zapaleniem Mózgu? Warunkiem zaka enia jest uk¹szenie przez zaka onego kleszcza lub picie niepasteryzowanego mleka pochodz¹cego od zwierzêcia, które zosta³o uk¹szone. Unikaj¹c wiêc takich sytuacji, unikniemy ewentualnego zaka- enia. Oczywiœcie nie mówiê tu o zupe³nym nie wychodzeniu z domu lub zast¹pieniu spacerów na œwie ym powietrzu spacerami po galeriach handlowych, ale o rozs¹dnym postêpowaniu. Wybieraj¹c siê na spacer czy wycieczkê rowerow¹ w rejonach zakleszczonych powinniœmy siê odpowiednio zabezpieczyæ, stosuj¹c preparaty odstraszaj¹ce kleszcze oraz os³aniaj¹c ubraniem jak najwiêksz¹ powierzchniê cia³a. Po powrocie natomiast powinniœmy dok³adnie sprawdziæ te miejsca na naszym ciele, które s¹ najbardziej nara one na uk¹szenia kleszcza, czyli pachy, pachwiny, miejsca za uszami, zgiêcia kolan i ³okci. Jeœli zauwa ymy kleszcza, jak najszybciej trzeba go usun¹æ. Ponadto warto siê te zaszczepiæ. Najskuteczniejsz¹ bowiem ochron¹ przed KZM s¹ szczepienia, które prawie w stu procentach chroni¹ przed dzia³aniem wirusa. W ³atwy sposób mo na siê wiêc przed t¹ chorob¹ uchroniæ. Ile razy trzeba siê szczepiæ, by uzyskaæ odpornoœæ? Nale y przejœæ cykl podstawowy, czyli trzy dawki szczepionki w ci¹gu roku, a póÿniej w odstêpach trzy do piêcioletnich braæ dawki przypominaj¹ce. Dostêpne na rynku szczepionki daj¹ bardzo dobr¹ odpornoœæ. Kiedy najlepiej siê szczepiæ? W³aœciwie to kiedykolwiek. Obecnie okres nara enia na zaka enie jest doœæ d³ugi. Zaczyna siê zaraz, jak tylko topnieje œnieg i pojawia siê s³oñce, i mo e trwaæ nawet do póÿnej jesieni, jeœli jest ciep³o. Ten okres wyd³u y³ siê z uwagi na ocieplenie klimatu. Ponadto nale y pamiêtaæ, e wzmo ona aktywnoœæ kleszczy, co te wykaza³y badania, to kwiecieñ-maj oraz sierpieñ-wrzesieñ. Wspomnia³ Pan, e u czêœci osób choroba przebiega niezauwa alnie. Sk¹d zatem wiadomo, e na ni¹ chorowa³y? Jakiœ czas temu przeprowadzono badania serologiczne populacji w Polsce pó³nocno-wschodniej, które wykaza³y, e czêœæ osób, mimo e nie pamiêta³a, by chorowa³a na KZM i by mia³a wyraÿne objawy, to mia³a przeciwcia³a przeciwko wirusowi KZM. A obecnoœæ przeciwcia³ œwiadczy o tym, e do zaka enia dosz³o wczeœniej. Ka dy mo e zachorowaæ na KZM? Na zachorowanie na KZM nara- eni s¹ wszyscy. Zachorowaæ mo e ka dy, ale im starszy, tym gorzej tê chorobê przechodzi. Potwierdzono to obserwacjami w Austrii. U doros³ych bowiem czêœciej rozwija siê u postaæ mózgowa choroby, dochodzi u nich do niedow³adów i pora eñ, a nawet do przypadków zgonu. U dzieci natomiast, jeœli pojawia siê druga faza choroby, to dominuj¹ na ogó³ objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Poza tym u dzieci KZM mo na szybciej zdiagnozowaæ. Przewa nie rodzice, k¹pi¹c niemowlê lub ma³e dziecko, od razu zauwa aj¹, e uk¹si³ je kleszcz. Znajduj¹ go po prostu podczas k¹pieli lub przebierania. Dzieci s¹ czêœciej szczepione. Rodzice prawie zawsze pytaj¹ o szczepionki przeciw KZM, poniewa chc¹ uchroniæ swoje maleñstwo przed zachorowaniem. Niestety zapominaj¹ przy tym o sobie. Sami siê nie szczepi¹, a s¹ przecie bardziej nara eni, gdy u nich mo e siê pojawiæ ta najgroÿniejsza, mózgowa faza choroby. Te dzieci, które leczyliœmy u nas na oddziale, wszystkie wyzdrowia³y, pomimo czasami ciê kiego przebiegu. Natomiast u doros³ych spotyka siê czêœciej powa ne powik³ania po KZM, a nawet przypadki zgonu. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek Terapia wœród kwiatów Hortiterapia, to nowatorska metoda wspomagaj¹ca proces leczenia pacjentów niepe³nosprawnych ruchowo stosowana w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie. Terapi¹ objêcie zostali mali pacjenci szpitala œw. Ludwika. Micha³ ma 10 lat urodzi³ siê zdrowy, by³ pogodnym i ruchliwym dzieckiem, trzy lata temu uleg³ wypadkowi, jad¹c na rowerku zosta³ potr¹cony przez auto. Przez wiele miesiêcy przebywa³ w stanie œpi¹czki, kiedy siê wybudzi³ okaza³o siê, e mózg nie funkcjonuje sprawnie. Pora enie mózgowe powoduje u dziecka bardzo bolesne przykurcze miêœni. Od miesi¹ca Micha³ek uczêszcza z Mam¹ i rehabilitantk¹ do Ogrodu Botanicznego. Na zajêciach bardzo siê rozluÿnia, kontakt z przyrod¹ wycisza go i powoduje zmniejszenie dolegliwoœci bólowych wynikaj¹cych ze spastycznoœci miêœni. Po powrocie z zajêæ œpi a do rana, a zawsze siê w nocy wybudza³ i spa³ niespokojnie mówi Mama Micha³a. Ojej popatrzcie chwyci³ jab³ko ca³¹ rêk¹, zrobi³ to pierwszy raz, nigdy nie uda³o mu siê obj¹æ ca³ego jab³ka i dlatego musia³am kroiæ na kawa³ki wo³a³a rozentuzjazmowana Mama Pawe³ka, widz¹c kolejny postêp w rehabilitacji dziecka. Podczas zajêæ hortiterapii mali pacjenci sadz¹ roœlinki, podlewaj¹, plewi¹, robi¹ kompozycje kwiatowe wszystkie te czynnoœci s¹ form¹ æwiczeñ, wymagaj¹ bowiem skupienia i precyzji ruchów. Dzieci ucz¹ siê nazw ró nych gatunków kwiatów i zió³, napawaj¹ siê piêknem przyrody odrywaj¹c siê od rzeczywistoœci sal szpitalnych. Do projektu w³¹czy³a siê tak e pracownia florystyczna Flower Land dostarczaj¹c kwiaty na zajêcia i animuj¹c warsztaty kompozycji z roœlin. W USA i Japonii hortiterapiê stosuje siê z powodzeniem od ponad 10 lat, u nas Dzieciêcy Szpital œw. Ludwika jest prekursorem tej metody w Polsce. Beata Mazurek Czytanie nie boli, a poezja... Zespó³ Problemowy ds. Rodzin i Osób Bezrobotnych Filii nr 8 z siedzib¹ przy ul. Jerzmanowskiego 37, rozpocz¹³ w czerwcu realizacjê projektu socjalnego pt. Czytanie nie boli, a poezja?. Projekt jest kontynuacj¹ przedsiêwziêcia pt. Czytanie nie boli zrealizowanego w sierpniu 2010 roku. W projekcie uczestniczy³y dzieci w wieku od 7 do 16 lat, a tak e osoby doros³e pisz¹ce poezjê. Trzy zorganizowane spotkania uœwietnili zaproszeni goœcie literaci, cz³onkowie Zwi¹zku Literatów Polskich, którzy swoj¹ twórczoœci¹ i dzia³alnoœci¹ kulturaln¹ zakorzenieni s¹ w krakowskim œwiecie literackim: Jadwiga Fillman Zwierska, Marzena D¹browa Szatko, Magdalena Wêgrzynowicz Plichta. Pisarze dzielili siê z zebranymi swoj¹ pasj¹ i twórczoœci¹, prezentowali utwory nie tylko w³asnego autorstwa, ale tak e innych wspó³czesnych twórców. Podejmowane w ramach projektu dzia³ania zmierza³y do aktywizacji kulturalno-edukacyjnej i spo³ecznej, mia³y te wzbogaciæ uczestników o nowe doœwiadczenia. Uczestnicy projektu mieli mo liwoœæ rozmowy z krakowskimi literatami, poznawania odmiennych punktów widzenia i interpretacji œwiata. Wszystkie dzieci chêtnie nawi¹zywa³y kontakt z autorami i reagowa³y niezwykle ywio³owo, daj¹c siê prowadziæ w œwiat wyobraÿni. Starsze dzieci z zaanga owaniem pisa³y w³asne, ciekawe rozwi¹zania poetyckie, które nastêpnie odczyta³y. W nagrodê otrzyma³y zak³adki do ksi¹ ek i gromkie brawa. Spotkanie z osobami doros³ymi mia³o charakter warsztatów poetyckich. Naszym zamys³em bowiem jest umo - liwienie osobom pisz¹cym poezjê, którzy swoj¹ twórczoœæ pozostawiaj¹ w czeluœciach szuflad, prezentacji w³asnych utworów w gronie yczliwych osób, a tak e kszta³cenie umiejêtnoœci pos³ugiwania siê ywym s³owem. Z grupy doros³ych zamierzaliœmy wy³oniæ osoby chêtne do udzia³u w dalszych spotkaniach i wszyscy uczestnicy opowiedzieli siê za kontynuacj¹ warsztatów poetyckich. Pomys³odawcy projektu planuj¹ zorganizowanie cyklu warsztatów literackich dla osób doros³ych od wrzeœnia do grudnia 2011 roku. Wszyscy beneficjenci bior¹cy udzia³ w projekcie zostali obdarowani autorskimi ksi¹ kami literatów uczestnicz¹cych w spotkaniach oraz piêknie wydanymi ksi¹ kami pozyskanymi od sponsorów. Info: MOPS w Krakowie

7 Zdrowie w Krakowie Nr 7 7 Szczup³a sylwetka w 30 dni! Absolutny Hit na polskim rynku! Najskuteczniejsza terapia wyszczuplaj¹ca - autorski program dr Elisabeth Dancey. Wspó³czesny sposób ycia, ci¹g³y stres i coraz bardziej œmieciowe jedzenie prowadz¹ nieuchronnie do wzrostu liczby osób, które nie s¹ zadowolone z rozmiarów w³asnego cia³a. Rynek us³ug kosmetycznych wci¹ poszukuje idealnego remedium ale wiêkszoœæ urz¹dzeñ nadal nie gwarantuje efektów. Amerykañskie urz¹dzenie natomiast - Apollo Regen to œwiatowa nowoœæ w walce z nadmiarem tkanki t³uszczowej i skóry oraz z cellulitem. Na rynku medycyny estetycznej istnieje wiele urz¹dzeñ, które wykorzystuj¹ dzia³anie fal radiowych, ale tylko Apollo posiada nowatorski uk³ad trzech elektrod, których bardzo wysoka skutecznoœæ w walce o szczup³¹ sylwetkê oraz m³od¹ skórê zosta³a udowodniona naukowo! Samo urz¹dzenie to jednak dopiero po³owa sukcesu. Autorski program dr Elisabeth Dancey znanej na ca³ym œwiecie lekarz i za³o ycielki Face and Body Institute, wykorzystuje rewelacyjne dzia³anie Apollo Regen, ale by zwiêkszyæ rezultaty ³¹czy je z innymi zabiegami w myœl zasady, e dzia³anie kompleksowe przynosi najbardziej spektakularne efekty. Zastosowanie najnowoczeœniejszego, amerykañskiego urz¹dzenia do rozbijania komórek t³uszczowych, dr Dancey po³¹czy³a z autorskim programem 2 rozmiary mniej w 30 dni. Program ten sk³ada siê z 10 ultra-wyszczuplaj¹cych, nowatorskich zabiegów banda owania, 10 lipomasa y pró niowych bañkami chiñskimi oraz miesiêcznego programu wibrotreningu na platformie FitVibe pod okiem trenera personalnego. ulokowane komórki t³uszczowe tworz¹ce cellulit, powracaj¹ do w³aœciwego u³o enia. Po kilku zabiegach skóra staje siê g³adka. Zabiegi Banda owania równie wykorzystuj¹ ciep³o, przede wszystkim po to, by poprzez rozszerzone pory skóry wniknê³y sk³adniki aktywne zawarte w superaktywnych elach, wielokrotnie nagradzanej marki Aroma Derm. W naszych cia³ach w sposób naturalny zachodzi proces spalania t³uszczu oraz wydalania toksyn z organizmu. Lipomasa e pró niowe bank¹ chiñsk¹ wspomagaj¹ natomiast pracê uk³adu krwionoœnego i limfatycznego, a zatem przyspieszaj¹ usuwanie zbêdnych produktów metabolizmu. Ostatnim etapem jest wibrotrening FitVibe. Æwiczenia na platformie FitVibe s¹ skuteczniejsze ni zwyk³y trening oraz szybciej i harmonijniej rozbudowuj¹ nasze miêœnie. Bardzo wa ne jest równie to, e FitVibe wspaniale pobudza kr¹ enie krwi oraz limfy w organizmie, dziêki czemu redukcja cellulitu oraz wyszczuplenie odbywa siê na ka dym poziomie. Autorski program dr Elisabeth Dancey ³¹czy w jedno wspó³czesne mo liwoœci medycyny estetycznej z g³êboko wiedz¹ o tajnikach zachodz¹cych w naszym ciele. W 30 dni uzyskujemy sylwetkê szczuplejsz¹ o 2 rozmiary, ale dziêki Apollo Regen mo emy równie znacz¹co odm³odziæ twarz oraz cia³o. Fale radiowe daj¹ wspania³e efekty liftinguj¹ce oraz usuwaj¹ce nadmiar skóry, np. z ramion. Apollo Regen wspaniale sprawdza siê tak e podczas konturowania twarzy i przywracania jej m³odzieñczego owalu, a to wszystko pozwala bez wahania nazwaæ go najlepszym sposobem na wyszczuplenie, wymodelowanie sylwetki, usuniêcie nadmiaru skóry oraz odm³odzenie twarzy i cia³a. Na czym polega dzia³anie elementów programu wyszczuplaj¹cego Apollo Regen poprzez emitowanie fal radiowych wytwarza w tkance podskórnej ciep³o, a to prowadzi do bezinwazyjnej redukcji tkanki t³uszczowej, poniewa t³uszcz zawarty w komórkach jest spalany oraz wydalany z organizmu, a Ÿle S³oneczna witamina Witamina D3 powstaje w naszym organizmie pod wp³ywem dzia³ania promieni s³onecznych. Wystarczy codziennie, zw³aszcza w czasie letnich miesiêcy spêdzaæ 10 minut na œwie ym powietrzu, by organizm wytworzy³ potrzebn¹ dawkê witaminy. Witamina D3 wystêpuje w trzech formach. Pierwsza z nich - D1 (kalcyferol) znajduje siê w tranie, druga - D2 (ergokalcyferol) wytwarzana jest w roœlinach wystawionych na dzia³anie promieni ultrafioletowych, natomiast D3 (cholekalcyferol) powstaje w organizmie ludzi i zwierz¹t pod wp³ywem dzia³ania promieni s³onecznych. Jest zatem jedn¹ z niewielu witamin, które nasz organizm mo e wyprodukowaæ sobie sam i nie ma obawy, e j¹ wtedy przedawkuje, co mog³oby siê zdarzyæ podczas nierozs¹dnej suplementacji. Funkcje witaminy D3 w organizmie cz³owieka Witamina D3 pe³ni bardzo istotn¹ funkcjê w regulowaniu przemiany wapnia i fosforu wzmaga ich wch³anianie z jelit, a tak e hamuje wydalanie nadmiernych iloœci tych pierwiastków z organizmu. Tym samym bierze ona udzia³ w tworzeniu koœci i jest niezbêdna do optymalnego formowania uk³adu szkieletowego, zw³aszcza u dzieci. U doros³ych zaœ wspomaga tworzenie zdrowych komórek i utrzymywanie ich w dobrej kondycji. Oddzia³uje np. na komórki szpiku kostnego produkuj¹ce komórki obronne (monocyty). Korzystnie wp³ywa nawet na s³uch, gdy decyduje o dobrym stanie kostek ucha wewnêtrznego oraz na stan i gêstoœæ naszego uzêbienia. Poœrednio ma tak e wp³yw na system nerwowy i na skurcze miêœni, w tym serca. Odpowiednia iloœæ wapnia, która utrzymywana jest w³aœnie dziêki witaminie D3, umo liwia sprawne przewodzenie impulsów nerwowych. S³oneczna witamina ogromny wp³yw ma równie na pracê uk³adu odpornoœciowego, zarówno na odpornoœæ wrodzon¹, jak i nabyt¹. Ponadto zapobiega i ³agodzi stany zapalne skóry, reguluje wydzielanie insuliny, a tym samym wp³ywa na utrzymanie odpowiedniego poziomu cukru w organizmie. Obecnoœæ witaminy D3 w organizmie chroni tak e przed ró nego rodzaju nowotworami, takim jak rak okrê nicy, rak piersi, jajników, rak prostaty, czy ch³oniak nieziarniczy. ród³a witaminy D3 Najlepszym Ÿród³em witaminy D3 jest œwiat³o s³oneczne. Promienie z pasma UVB wp³ywaj¹ na produkcjê tej witaminy w skórze cz³owieka, która jest magazynowana w tkance t³uszczowej i wykorzystywana przez organizm w miarê potrzeb. Nie ma te obawy, ebyœmy w s³oneczny dzieñ, spêdzaj¹c czas na œwie ym powietrzu, przedawkowali witaminê D3. Taka sytuacja mo e siê natomiast zdarzyæ, jeœli bêdziemy przyjmowaæ j¹ w formie suplementów w zbyt du ych dawkach. A nale y pamiêtaæ, e nadmiar witaminy D3 w organizmie te mo e byæ szkodliwy dla zdrowia. Mo e pojawiæ siê wtedy: biegunka, nudnoœci, ³atwe mêczenie siê, spadek masy cia³a, wzmo one oddawanie moczu, nadmierne pocenie siê, ból oczu, œwi¹d skóry, bóle g³owy, brak apetytu, sennoœæ, bóle szczêk, zaburzenia rytmu pracy serca, zwiêkszone ryzyko zawa³u, powstania mia d ycy, a tak e kamicy nerkowej. Jeœli chodzi o spo ywanie produktów to doskona³ym Ÿród³em witaminy D3 jest tran i oleje rybne, znajduj¹ce siê w takich rybach, jak œledÿ, makrela, ³osoœ, sardynki i tuñczyk. W niewielkich iloœciach witaminê D3 znajdziemy te w mleku, w pe³noziarnistej m¹ce, w jajku i w¹trobie. Skutki niedoboru witaminy D3 W przypadku niedoboru witaminy D3 spada jelitowe wch³anianie wapnia, co w pierwszej kolejnoœci odbija siê na budowie i wytrzyma³oœci uk³adu kostnego. Przejawem tego jest krzywica - choroba, której cech¹ charakterystyczn¹ s¹ ró nego rodzaju deformacje szkieletu. Wystêpuje ona zw³aszcza u dzieci i m³odzie y. Koœci chorego ulegaj¹ zniekszta³ceniu i os³abieniu, wykrzywiaj¹ siê pod wp³ywem ciê aru cia³a szybko rosn¹cego dziecka, nadgarstki s¹ powiêkszone, klatka piersiowa przypomina pierœ go³êbia. U chorych na krzywicê dzieci powstaj¹ te opóÿnienia we wzroœcie zêbów. St¹d te nale y pamiêtaæ, by dziecko w s³oneczne dni spêdza³o czas na œwie ym powietrzu. Jest to niezbêdne dla jego prawid³owego rozwoju. Z kolei u osób doros³ych brak dostêpu do s³oñca i nie spo ywanie produktów zawieraj¹cych witaminê D3, mo e prowadziæ do rozmiêkczenia koœci jest to osteomalacja, czyli odpowiednik krzywicy dzieciêcej. Choroba ta prowadzi do czêstych z³amañ i skrzywieñ uk³adu kostnego. Oprócz tego w przypadku osób doros³ych, zw³aszcza kobiet, niedobór witaminy D3 powoduje rozwój osteoporozy. Koœci staj¹ siê wtedy porowate, kruche i ³amliwe, zmniejsza siê ich masa i gêstoœæ, co ostatecznie prowadzi do zwyrodnienia uk³adu kostnego i zniekszta³cenia sylwetki. Ponadto zbyt ma³a iloœæ witaminy D3 mo e powodowaæ zapalenie spojówek, stany zapalne skóry, os³abienie organizmu, zmniejszenie odpornoœci, pogorszenie s³uchu, wypadanie zêbów, a tak e wiêksze ryzyko zachorowania na nowotwory. Póki jeszcze mamy okazjê, korzystajmy zatem z dobroczynnego dzia³ania s³oñca. Oczywiœcie, tak jak i ze wszystkim, tak e ze s³oñcem nie nale y przesadzaæ. Zbyt d³ugie opalanie ma bowiem szkodliwy wp³yw na nasz¹ skórê. Zachowajmy wiêc umiar.

8 8 Zdrowie w Krakowie Nr 7 GDÓW ul. M³yñska 1 tel czynne: pn. - pt sobota NASZE ZDROWE MA E CENY KRAKÓW ul. Wys³ouchów 30a tel czynne: pn. - pt sobota MYŒLENICE ul. Niepodleg³oœci 8 tel czynne: pn. - pt sobota KARTA STA EGO PACJENTA! Poznaj swój nowotwór jego dzia³ania, powoduj¹c tym samym zmniejszenie wielkoœci guza. Niestety u oko³o 50% chorych w czasie roku trwania leczenia lekiem trastuzumab dochodzi do progresji choroby. Wtedy, gdy trastuzumab okazuje siê nieskuteczny w leczeniu raka piersi HER2 dodatniego lub dosz³o do nawrotu choroby, zalecany jest lapatynib. Mowa tu o pierwszej doustnej terapii celowanej z zastosowaniem leku lapatynib, pozwalaj¹cej na coraz skuteczniejsz¹ walkê z nowotworem i wyd³u enie prze ycia bez progresji choroby. Stosujemy w niej leki ukierunkowane molekularnie, co oznacza, e terapia ta nie oddzia³uje na ca³y organizm, tylko atakuje wy³¹cznie komórki nowotworowe, oszczêdzaj¹c jednoczeœnie zdrowe komórki organizmu powiedzia³ doc. Krzysztof Krzemieniecki podczas konferencji Rak piersi w pigu³ce. Dodatkowo terapia ta pozwala chorej na zachowanie jak najwy szego komfortu ycia. Lek dostêpny jest bowiem w formie tabletek, które przyjmuje siê raz dziennie, bez koniecznoœci sta³ej hospitalizacji i wlewów do ylnych. Pacjentka w czasie trwania terapii mo e zatem pracowaæ zawodowo. Poznaj swój nowotwór Ka da pacjentka, u której rozpoznany zosta³ rak piersi, powinna mieæ oznaczony status receptora HER2. Jeœli tego wyniku nie otrzyma³a na karcie badañ, powinna siê tego domagaæ. Chorzy z HER2 musz¹ bowiem obligatoryjnie otrzymaæ leczenie najpierw lekiem trastuzumab, a ci, dla których jest on nieskuteczny terapiê z zastosowaniem lapatynibu. St¹d te oznaczenie receptora HER2 jest tak istotne. Wyniki badañ musz¹ byæ kompletne. Najskuteczniejsze jest leczenie œwiadomych pacjentów, którzy wiedz¹ co im dolega i jakie badania powinni mieæ wykonane. Kobiety, u których wykryto raka piersi, powinny zatem pamiêtaæ, e jednym z typów raka jest rak HER2-dodatni i w celu podjêcia skutecznej terapii, konieczne jest oznaczenie receptora HER2. Pacjentka powinna otrzymaæ rzetelny wynik tego badania i z nim udaæ siê do onkologa, który rozpocznie w³aœciwe leczenie. Anna Pi¹tkowska-Borek Rak piersi HER2 dodatni jest jednym z bardzo agresywnych typów nowotworów piersi. Co gorsze, dotyka on a 20 30% pacjentek. Dawniej chore, które cierpia³y na tego typu nowotwór, mimo e ich rokowania by³y dobre, i tak umiera³y, a lekarze nie wiedzieli dlaczego. Dziœ na szczêœcie, maj¹ szansê na wyleczenie. Rak piersi jest najczêœciej wystêpuj¹cym nowotworem z³oœliwym u kobiet. W Polsce co roku wykrywany jest u ponad kobiet. Niestety ponad 5000 pañ umiera. W samym Województwie Ma³opolskim w roku 2008 zachorowa³o ponad 1200 kobiet. W tym samym roku zmar³o ponad 400 pacjentek. Coraz czêœciej choruj¹ równie m³ode kobiety (w wieku lat), u których przebieg tej choroby jest bardzo agresywny. Statystyki s¹ przera aj¹ce. G³ówne czynniki ryzyka w przypadku raka piersi to: starszy wiek (choruj¹ g³ównie kobiety po 50. roku ycia, ale oczywiœcie nie tylko!), pojawienie siê pierwszej miesi¹czki we wczesnym wieku, menopauza w póÿnym wieku, póÿny wiek pierwszego porodu, d³ugotrwa³a terapia hormonalna, predyspozycje genetyczne, a tak e siedz¹cy tryb ycia, nadwaga i z³a dieta. Rak piersi HER2-dodatni Rak piersi niestety nie jest nowotworem jednolitym. Istnieje bowiem wiele typów raka piersi, a najwa niejsze z nich to: rak hormonozale ny, rak hormononiezale ny, rak HER2 dodatni, rak HER2 ujemny, rak potrójnie ujemny, Receptor HER2 Receptor HER2 wystêpuje w komórkach ludzkich i jest zaanga owany w przewodzenie sygna³ów, maj¹cych indukowaæ wzrost i ró nicowanie komórki. W komórkach nowotworowych mo e dojœæ do zwiêkszenia liczby kopii genu koduj¹cego receptor. Uwa a siê, e oko³o 20 30% z rozpoznanych raków piersi ma zbyt wiele kopii tego genu, co powoduje nadmiern¹ ekspresjê receptora HER2. Wtedy mamy do czynienia z tzw. nadekspresj¹ HER2. To z kolei mo e doprowadziæ do tego, e nast¹pi znacznie szybszy wzrost raka i przebieg choroby bêdzie mia³ bardziej agresywny charakter. Wówczas komórki rakowe mog¹ odrywaæ siê od pierwotnego ogniska nowotworowego w piersi i rozprzestrzeniaæ siê do innych czêœci cia³a poprzez krwioobieg lub uk³ad ch³onny. Mówimy wtedy o przerzutowym raku piersi. rak genetycznie uwarunkowany. Na szczególn¹ uwagê zas³uguje rak HER2 dodatni, który cechuje siê agresywnym przebiegiem, u chorej stosunkowo szybko pojawiaj¹ siê przerzuty odleg³e, a rokowania nie s¹ najlepsze. Sytuacja ta dotyczy oko³o 20-30% chorych. Naukowcy odkryli, e jest to zwi¹zane z wystêpowaniem u tej grupy pacjentek defektu genetycznego w postaci zwiêkszonej liczby genu HER2. Na szczêœcie wraz z rozwojem medycyny pojawi³a siê nowa opcja terapeutyczna w leczeniu chorych na ten rodzaj raka piersi i onkolodzy mog¹ leczyæ pacjentki coraz nowoczeœniejszymi metodami. Przez wiele lat mieliœmy grupê pacjentek, które chorowa³y na raka piersi, mia³y bardzo dobre czynniki rokownicze, ale mimo to umiera³y mówi³ podczas konferencji zatytu³owanej Rak piersi w pigu³ce doc. Krzysztof Krzemieniecki ze Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Sytuacja musia³a dopiero trafiæ na kolegów z Rotterdamu, którzy zbadali to œrodowisko i odkryli, e wszystkie te kobiety, które dobrze rokowa³y, a zmar³y mia³y pewien defekt genetyczny, polegaj¹cy na nadekspresji, czyli zwiêkszonej liczbie genu HER2. To by³ ten moment, gdy los wielu kobiet chorych na raka piersi, siê zmieni³. Dawniej pacjentki z tym genem umiera³y, dziœ mo na je leczyæ doda³ doc. Krzysztof Krzemieniecki. Najpierw trastuzumab, potem lapatynib W przypadku chorych na rozsianego raka piersi HER2 dodatniego obecnie w pierwszej kolejnoœci stosuje siê lek trastuzumab. Posiada on zdolnoœæ przy- ³¹czania siê do receptora i hamowania W KRAKOWIE W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny ul. Wielicka Kraków Druk: Drukarnia Kraków Federacja Stowarzyszeñ Amazonki Federacja Stowarzyszeñ Amazonki jest zwi¹zkiem samodzielnych, niezale nych, samofinansuj¹cych siê stowarzyszeñ i klubów, dzia³aj¹cych na rzecz osób dotkniêtych rakiem piersi. Celem Federacji jest wszechstronne dzia³anie na rzecz chorych na ten nowotwór. Federacja tworzy warunki sprzyjaj¹ce wzajemnemu wsparciu, reprezentuje interesy kobiet dotkniêtych rakiem piersi. Zaznajamia spo³eczeñstwo i organy w³adzy z problematyk¹ kobiet po leczeniu raka piersi. Amazonki pomagaj¹ równie osobom dotkniêtym tym nowotworem w powrocie do normalnego ycie. Organizuj¹ szkolenia profesjonalistów (rehabilitantów, psychologów), liderek i ochotniczek. Dzia³aj¹ na rzecz wczesnego wykrywania, leczenia oraz rehabilitacji kobiet po mastektomii. Wydaj¹ równie materia³y edukacyjne, broszury, poradniki, plakaty, ulotki. Cz³onkinie Federacji uczestnicz¹ w konferencjach krajowych i zagranicznych, reprezentuj¹ kobiety po leczeniu raka piersi. Federacja podejmuje równie dzia³ania zmierzaj¹ce do wspó³dzia³ania z w³adzami, innymi stowarzyszeniami, organizacjami naukowymi, spo³ecznymi, zawodowymi i fundacjami na rzecz chorych i niepe³nosprawnych. Wiêcej informacji na stronie internetowej: Siedziba Krakowskiego Stowarzyszenia Amazonek Kraków, ul. Garncarska 11 Tel.: (0-12) wew. 235 Redakcja: tel tel./fax: Dzia³ reklamy - zg³oszenia: tel tel./fax: Zdrowie w Krakowie. Bezp³atny informator zdrowie uroda. Wydawca: ABW Graf Group s.c.ul. Przewóz 2, Kraków. Redaktor naczelny: Beata Mazurek. Druk: Drukarnia Kraków. Adres redakcji: Zdrowie w Krakowie, ul. Przewóz 2a, Kraków. Redakcja: tel./fax: , Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treœæ zamieszczanych og³oszeñ.

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. PP nr 13/021/11/2016 w sprawie: ZARZĄDZENIE nr 11/2016 Dyrektora Przedszkola Publicznego nr 13 w Radomiu z dnia 17 II 2016 r. WPROWADZENIA: - PROCEDURY PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECI Z PRZEDSZKOLA,

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Grypa Objawy kliniczne choroby Przeziębieniem Objawy przeziębienia

Grypa Objawy kliniczne choroby Przeziębieniem Objawy przeziębienia Grypa jest ostrą, bardzo zaraźliwą chorobą układu oddechowego, wywołaną przez RNA wirusy z rodziny Orthomyxoviridae. Wyróżniamy wirusy A i B tworzące jeden rodzaj i wirus C rodzajowo odmienny. Grypa występuje

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)!

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! MEMO/11/406 Bruksela, dnia 16 czerwca 2011 r. Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! Na wakacjach bądź przygotowany na wszystko! Planujesz podróż

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 w ramach realizacji projektu pt: Mama i tata wracają do pracy, a ja idę do żłobka Rekrutacja do Żłobka nr 46 będzie prowadzona z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017

REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 Zasady rekrutacji na rok szkolny 2016/2017 1) Rekrutacja na rok

Bardziej szczegółowo

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 S.1 TEMAT MIESIĄCA NA RATUNEK - CZYLI JAK SOBIE PORADZIĆ Z ATOPOWYM ZAPALENIEM SKÓRY BIERZE SIĘ ZNIKĄD. PO CICHU I NIEZAUWAŻALNIE ZACZYNA ODKRYWAĆ SWOJE OBLICZE.

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Biuro Ruchu Drogowego

Biuro Ruchu Drogowego KOMENDA GŁÓWNA G POLICJI Biuro Ruchu Drogowego Kampania pod hasłem ODBLASKI ŻYCIA W okresie od stycznia do października 2008 roku miało miejsce: 40 725 wypadków drogowych, w wyniku których 51 987 osób

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA

REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA REGULAMIN PROGRAMU - NOWA JA 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Organizatorem Programu Nowa Ja, zwany dalej Programem, jest Klub Sportowy Centrum Sp. z o.o. al. Róż 5, 41-300 Dąbrowa Górnicza NIP: 629-241- 26-51

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Szanowni Rodzice. Niniejsze zasady nie obejmują przedszkoli i szkół podstawowych prowadzonych przez inne podmioty niż Gmina Olsztyn.

Szanowni Rodzice. Niniejsze zasady nie obejmują przedszkoli i szkół podstawowych prowadzonych przez inne podmioty niż Gmina Olsztyn. Szanowni Rodzice Zasady przyjmowania dzieci do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę Olsztyn na rok szkolny 2016/2017 zostały przygotowane

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19 Wstêp: Co siê zmieni³o ostatnio w wychowaniu przedszkolnym O niepokojach rodziców i nauczycieli odnoœnie do wychowania oraz kszta³cenia ma³ych przedszkolaków Dlaczego treœci zawarte w kolejnych rozdzia³ach

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Podstawa prawna PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola

Bardziej szczegółowo

Pracownia Fizjoterapii w Żarach

Pracownia Fizjoterapii w Żarach Pracownia Fizjoterapii w Żarach 105 SzWzP SP ZOZ Pracownia Fizjoterapii / Żary Budynek nr 4 Podparter tel. 68 470 78 98 Rejestracja pon-pt 7:00-15:00 tel. 68 470 78 98 Godziny przyjęć poniedziałek 8:00-18:00

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

tróżka Źródło: www.fotolia.pl

tróżka Źródło: www.fotolia.pl Ogród na tarasie Wiele bylin przeżywa właśnie pełnię swego rozkwitu, ale nie jest jeszcze za późno, aby dosadzić nowe efektowne rośliny i wzbogacić swój taras niezwykłymi aranżacjami. tróżka Źródło: www.fotolia.pl

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

7 Oparzenia termiczne

7 Oparzenia termiczne 7 Oparzenia termiczne Nastêpstwa i zagro enia... 162 Jak oparzenie penetruje w g³¹b skóry?.... 163 Zagro enia przy rozleg³ych oparzeniach.... 164 Kiedy nale y iœæ do lekarza?... 164 Preparaty naturalne

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych Leczenie szpitalne Je eli cel leczenia nie mo e by osi gni ty w trybie ambulatoryjnym, pacjent mo e zosta skierowany na dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent ma prawo wyboru szpitala, który ma podpisan umow

Bardziej szczegółowo

Dieta w okresie dializacyjnym

Dieta w okresie dializacyjnym Dieta w okresie dializacyjnym Dlaczego nale y przestrzegaæ specjalnej diety w czasie leczenia dializ¹? Pomimo tego, e dializa usuwa szereg szkodliwych substancji z krwi, nale y uwa nie dobieraæ po ywienie,

Bardziej szczegółowo

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Wydział Badań i Analiz Centrum Komunikacji Społecznej Urząd m.st. Warszawy Warszawa, grudzień 2014 r. Informacje o badaniu Cel badania: diagnoza

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA

DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA Nazwa placówki szkoleniowej:. Oddział: Nazwisko i imię studenta:. Arkusz gromadzenia danych o pacjencie A. Dane personalne Inicjały pacjenta:. Płeć: M K Wiek: Stan cywilny:.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie sposobu przeprowadzania badań na obecność alkoholu, środków odurzających lub

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

Velscope Vx Badanie krok po kroku

Velscope Vx Badanie krok po kroku Velscope Vx Badanie krok po kroku Uwaga: niniejsza ulotka jest skróconym poradnikiem medycznym. Wiêcej informacji mo na znaleÿæ na do³¹czonym DVD lub w Instrukcji Obs³ugi. 1. Zapoznaæ siê z histori¹ choroby

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka

Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka Informacja Prasowa Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego, która może prowadzić do poważnych powikłań

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Pozostałe procesy przeróbki plastycznej. Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) 865-1124

Pozostałe procesy przeróbki plastycznej. Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) 865-1124 Pozostałe procesy przeróbki plastycznej Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) 865-1124 Tłoczenie Grupy operacji dzielimy na: dzielenie (cięcie)

Bardziej szczegółowo

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego?

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Twój rodzaj CV Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Odpowiedz sobie na pytanie: Na czym polega fenomen dobrego CV jakie informacje powinny być widoczne w dokumencie

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1)

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Rozdz. 7 Kodeksu pracy; ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.); rozporządzenie RM z

Bardziej szczegółowo

po.tk.krakow.pl Sprawd¼ oddech próbuj±c wyczuæ go na policzku i obserwuj±c ruchy klatki piersiowej poszkodowanego.

po.tk.krakow.pl Sprawd¼ oddech próbuj±c wyczuæ go na policzku i obserwuj±c ruchy klatki piersiowej poszkodowanego. Reanimacja REANIMACJA A RESUSCYTACJA Terminów reanimacja i resuscytacja u ywa siê czêsto w jêzyku potocznym zamiennie, jako równoznacznych okre leñ zabiegów ratunkowych maj±cych na celu przywrócenie funkcji

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH 1 Załącznik do Statutu Szkoły Podstawowej nr 12 w Gdańsku Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 7) wprowadza

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. )

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Pieczęć podmiotu przeprowadzającego badanie profilaktyczne I. Dane identyfikacyjne osoby objętej badaniami Imię i nazwisko KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Rodzaj badania profilaktycznego

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

UMOWA rok 2016 bez dotacji z Urz ędu Miasta

UMOWA rok 2016 bez dotacji z Urz ędu Miasta Żł obek Prywatny "Tęczowa Kraina" ul. Smoluchowskiego 5 60-179 Poznań UMOWA rok 2016 bez dotacji z Urz ędu Miasta zawarta w Poznaniu w dniu..., pomiędzy: imi ę i nazwisko (matki i ojca)... adres zamieszkania

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ADUNEK RODZAJ ZAGRO ENIA OCHRONA OSOBISTA PODSTAWOWE CZYNNOήI KIEROWCY DODATKOWE I SPECJALNE CZYNNOήI KIEROWCY PO AR PIERWSZA POMOC INFORMACJE

ADUNEK RODZAJ ZAGRO ENIA OCHRONA OSOBISTA PODSTAWOWE CZYNNOήI KIEROWCY DODATKOWE I SPECJALNE CZYNNOήI KIEROWCY PO AR PIERWSZA POMOC INFORMACJE INSTRUKCJA DLA UN1263 FARBA, UN1263 MATERIA POKREWNY DO FARBY, UN1866 YWICA W ROZTWORZE, zapalna, UN1120 BUTANOLE, UN1993 MATERIA ZAPALNY CIEK Y I.N.O., klasa 3 - bezbarwna ciecz o zapachu ostrym, przenikliwym;

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego?

Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego? Temat: Czy jedzenie, węgiel i wiatr mają ze sobą coś wspólnego? Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Jak wiele rzeczy w życiu człowieka jest związanych z zużyciem energii? 2) Wskazanie na obszary

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje

LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje - 1 - LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje 1. Zadaniem lekarza - członka powiatowego zespołu jest udział w posiedzeniach składów orzekających Zespołu i wydawanie: -orzeczeń o niepełnosprawności,

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA 1 1. Ta klauzula rozszerza umow

Bardziej szczegółowo

Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów

Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów Wersja 2016 1. CO TO JEST GORĄCZKA REUMATYCZNA 1.1 Co to jest? Gorączka reumatyczna jest

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo