Sekretarz redakcji & redakcja językowa: Anna Jórasz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sekretarz redakcji & redakcja językowa: Anna Jórasz"

Transkrypt

1

2

3

4 Rada programowa: Olgierd Dziekooski, Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP (redaktor naczelny) Irena Wóycicka, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Maciej Klimczak, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Sekretarz redakcji & redakcja językowa: Anna Jórasz Adres redakcji: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) fax: Projekt graficzny okładki: Marcin Bogusławski Wydawca: Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa (22) fax: Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów. Kopiowanie całości bądź części artykułów może odbywad się za zgodą redakcji. Biuletyn opiera się na stenogramie ze spotkania i zawiera teksty autoryzowane. Druk, oprawa: Centrum Obsługi KPRP, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 10, Warszawa Warszawa 2012 Biuletyny w formie elektronicznej są dostępne na oficjalnej stronie internetowej Prezydenta RP (prezydent.pl) w zakładce Forum Debaty Publicznej

5 Spis treści Witryna Obywatelska. Program upowszechniania dobrych praktyk działao samorządu i obywateli... 7 Rozdział I Materiały nadesłane przed debatą... 9 Anna Giza-Poleszczuk, Wydział Socjologii i Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego... 9 Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Jacek Protas, Marszałek Województwa Warmiosko-Mazurskiego Marek Tramś, Prezes Zarządu Związku Powiatów Polskich, Starosta Polkowicki Grzegorz Dudzik, Burmistrz Miasta Zielonka Łukasz Stankiewicz, Radny Rady Miejskiej w Barlinku Elżbieta Pawłowska, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Szklarskiej Porębie Lesław Baodur, Dyrektor Biura Obsługi Informatycznej i Telekomunikacyjnej Urzędu Miasta Rzeszowa Waldemar Roszkiewicz, Zastępca Burmistrza Ożarowa Mazowieckiego Mieczysława Juszczyk, Prezes Stowarzyszenia Hobbiton Sławomir Antonik, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek m. st. Warszawy Rozdział II Prezentacje przedstawione podczas debaty Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Rola aktywności mieszkaoców w rozwoju społeczności lokalnej, TNS OBOP Rola samorządności w budowaniu kapitału społecznego, FRDL Jacek Protas, Prezes Związku Województw RP Marek Tramś, Prezes Związku Powiatów Polskich Grzegorz Dudzik, Burmistrz Miasta Zielonka Rozdział III Wybrane wypowiedzi uczestników debaty Bronisław Komorowski, Prezydent RP Piotr Szczepaoski, Prezes Zarządu Fundacji Wspomagania Wsi Anna Potok, Ekspert w Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich Czesław Tomalik, Prezes Zarządu Związku Gmin Śląska Opolskiego Tadeusz Truskolaski, Prezydent Miasta Białegostoku Marek Miros, Burmistrz Miasta Gołdapi Halina Rozpondek, Zastępca Przewodniczącego Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej w Sejmie RP Tomasz Schimanek, Ekspert do spraw organizacji pozarządowych i programów społecznych Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce Bronisław Komorowski, Prezydent RP Stanisław Iwan, Zastępca Przewodniczącego Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Paostwowej w Senacie RP Ryszard Kowalski, Prezes Zarządu Związku Pracodawców Producentów Materiałów dla Budownictwa Michał Szczerba, Poseł na Sejm RP, Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Polityki Miejskiej Tadeusz Ferenc, Prezydent Miasta Rzeszowa Dariusz Jaszczuk, Wójt Gminy Mrozy Artur Celioski, Wiceprezes Zarządu Fundacji Res Publica im. Henryka Krzeczkowskiego Jerzy Przystawa, Animator Ruchu Obywatelskiego na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych

6 Mariusz Wis, Prezes Zarządu Fundacji im. Jamesa Madisona Centrum Rozwoju Demokracji Jednomandatowe Okręgi Wyborcze Marek Frąckowiak, Zastępca Dyrektora Generalnego Izby Wydawców Prasy Jolanta Koczorowska, Burmistrz Dzielnicy Wawer Miasta Stołecznego Warszawy Janusz Król, Redaktor Naczelny Pisma Samorządu Terytorialnego Wspólnota Grzegorz Grabowski, Prezes Zarządu Zielonkowskiego Forum Samorządowego, Zielonka Pan Franciszek Wasik Krzysztof Mikołajewski, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek Miasta Stołecznego Warszawy Jan Grabiec, Starosta Legionowski Janusz Sepioł, Przewodniczący Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Paostwowej, Senat RP Tomasz Schimanek, Ekspert do spraw organizacji pozarządowych i programów społecznych Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce Ojciec Maciej Zięba Magdalena Wilamowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji Marek Miros, Burmistrz Miasta Gołdapi Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Anna Giza-Poleszczuk, Prodziekan Wydziału Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim Rozdział IV Przykłady dobrych praktyk Łukasz Stankiewicz, Gmina Barlinek Elżbieta Pawłowska, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy w Szklarskiej Porębie Lesław Baodur, Dyrektor Biura Obsługi Informatycznej i Telekomunikacyjnej, Urząd Miasta Rzeszowa Waldemar Roszkiewicz, Zastępca Burmistrza Ożarowa Mazowieckiego Mieczysława Juszczyk, Prezes stowarzyszenia Hobbiton Sławomir Antonik, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek m. st. Warszawy Lista uczestników debaty

7 Witryna Obywatelska. Program upowszechniania dobrych praktyk działao samorządu i obywateli Przyszłośd Polski będzie wynikiem pracy i zaangażowania obywateli. Jej rozwój zależed więc będzie od wielkości i potencjału kapitału społecznego, jaki zostanie wykształcony. Budowa tego kapitału staje się jednym z najważniejszych zadao i wyzwao najbliższego okresu. Samorząd terytorialny jest jednym z najważniejszych mechanizmów w tym zakresie. Stwarza możliwości bezpośredniego udziału mieszkaoców w rozwiązywaniu zadao publicznych i własnych problemów na poziomie lokalnym. Jest wielką szkołą zachowao obywatelskich i jednocześnie istotnym czynnikiem rozwoju gospodarczego i społecznego. Doświadczenia ostatnich dwudziestu lat wskazują wyraźnie, jak wielkie osiągnięcia uzyskano dzięki decentralizacji paostwa i uruchomieniu ogromnych zasobów energii społecznej. Wskazują one również, jak wielkie pokłady tej energii wciąż istnieją i jak wielkie znaczenie ma dalszy rozwój kapitału społecznego w oparciu o rozwój samorządności. Według ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, samorząd terytorialny oznacza prawo i zdolnośd społeczności lokalnej do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na własną odpowiedzialnośd i w interesie ich mieszkaoców. Samorząd to prawo, zdolnośd i potencjał społeczności lokalnej. Aby samorząd zaistniał, społecznośd powinna mied możliwośd realizowania własnych inicjatyw, a także musi umied i chcied kierowad własnymi sprawami. A to oznacza, że potrzebny jest ustrój, który daje społeczności odpowiednie możliwości, a także niezbędna świadomośd obywatelską i umiejętnośd podejmowania właściwych działao i decyzji. Trzeba więc móc, umied i chcied. Trzeba poszukiwad odpowiednich rozwiązao, trzeba wykorzystywad zdobyte doświadczenia. Społeczności lokalne powierzają realizację swych celów i potrzeb wybranym przez siebie władzom. Mandat wyborczy oznacza, że wybrani ludzie cieszą się zaufaniem oraz mają prawo i obowiązek użytkowania wszystkich atrybutów swej władzy, w ramach obowiązującego prawa. Oni bowiem ponoszą odpowiedzialnośd za przyszłośd swojej wspólnoty. Jednak powierzenie tej władzy, nie zwalnia obywateli z obowiązku aktywnego działania na rzecz dobra wspólnego. Powstaje zatem dylemat, jakie powinny byd formy tych działao obywatelskich, aby efektywnie wspierały rozwój społeczny i gospodarczy, za który ponoszą odpowiedzialnośd władze samorządowe, nie ograniczając jednocześnie ich swobody, niezbędnej dla skutecznego wykonywania swego mandatu. Regulacje muszą tworzyd odpowiednie ramy ustrojowe, które następnie powinny byd wypełniane poprzez zróżnicowane formy działao władz lokalnych, organizacji pozarządowych i grup obywatelskich, ściśle nawiązanych do lokalnych potrzeb, zwyczajów i możliwości. Przeprowadzone badania wskazują, że dzięki inicjatywom władz samorządowych, jak i obywatelskich, takie działania podejmowane są w wielu miejscowościach i spełniają swe zadania. Ludzie chcą, a często nawet domagają się, udziału w rozwiązywaniu spraw lokalnych. Dlatego należy ułatwiad wymianę doświadczeo i wspierad rozpowszechnianie tych, które osiągnęły sukces. Potrzebny jest odpowiedni program, i jego naturalnym miejscem jest Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż stanowid on powinien istotne wsparcie rozwoju społeczeostwa obywatelskiego. Społeczeostwa, które jest zdolne do zarządzania własnym Krajem. Idea tego programu polega na gromadzeniu opisów dobrych praktyk na Witrynie Obywatelskiej, która będzie umieszczona na stronie internetowej Prezydenta Rzeczypospolitej 7

8 Polskiej. Będzie ona powszechnie dostępna, a forma tych opisów dostosowana do łatwego wykorzystywania tych doświadczeo w innych miejscowościach, aby ułatwid i zachęcid następców do podążania drogą wskazaną przez bardziej aktywne środowiska. Potrzebne będą również działania w celu rozpowszechnienia tych doświadczeo poprzez organizację konferencji problemowych, spotkao dyskusyjnych, wydarzeo medialnych. Na Witrynie będą zamieszczane opisy takich działao, jak wprowadzanie nowatorskich form demokracji lokalnej, działalności obywatelskich czy współpracy z organizacjami pozarządowymi i podmiotami gospodarczymi na rzecz realizacji zadao publicznych lub dobra wspólnego. Mogą to byd nowe regulacje prawne lub organizacyjne dla zwiększenia udziału obywateli w życiu publicznym, a także dla rozwoju współpracy między jednostkami samorządu terytorialnego. Początkowo gromadzone będą doświadczenia w trzech kategoriach, a mianowicie: a) Wspólnota Obywatelska; b) Partnerstwo Samorządów; c) Obywatelska Inicjatywa Lokalna. Pierwsza z nich to doświadczenia gmin i powiatów dotyczące tworzenia systemów konsultacji lub zwiększenia udziału obywateli w realizacji zadao publicznych, na przykład poprzez przekazywanie ich realizacji sołectwom i jednostkom pomocniczym, organizacjom czy grupom obywatelskim. Druga kategoria będzie gromadzid inicjatywy i działania na rzecz współpracy pomiędzy różnymi jednostkami samorządu, a więc harmonizację lub wspólną realizację zadao publicznych. Poszukiwanie właściwych form współpracy miedzy gminami, powiatami i województwami jest niesłychanie ważne. Niedostatki w tej dziedzinie są widoczne i stanowią istotny problem, szczególnie na obszarach zurbanizowanych lub turystycznych. Wreszcie trzecia kategoria to przykłady działao podejmowanych przez obywateli w ramach różnego rodzaju rad, komitetów, organizacji pozarządowych lub też przez grupy niezorganizowane, dotyczących realizacji zadao publicznych lub pracy na rzecz dobra wspólnego i wspólnych interesów społeczności lokalnej. Program rozpowszechniania dobrych praktyk w ramach Witryny Obywatelskiej, powinien stad się istotnym przyczynkiem do rozwoju samorządności i postaw obywatelskich, a tym samym wspierad budowę kapitału społecznego - niezbędnego warunku rozwoju Polski. prof. dr hab. Jerzy Regulski Doradca Prezydenta RP do spraw Samorządu Terytorialnego 8

9 Rozdział I Materiały nadesłane przed debatą dr hab. Anna Giza-Poleszczuk, Wydział Socjologii i Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego Kapitał społeczny Co to jest kapitał społeczny? Pojęcie kapitału społecznego obrosło literaturą naukową, ale jak to się nader często zdarza im bardziej staje się ono naukowe, tym bardziej oddala się od naszych intuicji. Jestem przekonana, że właśnie intuicyjnie - wszyscy doskonale rozumiemy, czym jest kapitał społeczny i dlaczego jest ważny. Dlatego nie będę próbowała objaśniad i przybliżad naukowych definicji, tym bardziej, że uczeni nie są co do nich zgodni. Chciałabym raczej odwoład się do znanych nam z codziennego doświadczenia zjawisk, skupiając się na praktycznych zagadnieniach związanych ze wzmacnianiem kapitału społecznego i tworzeniem warunków do jego działania na rzecz rozwoju społeczności lokalnych i samorządności. W gruncie rzeczy, istota tego, co kryje się pod pojęciem kapitału społecznego jest łatwo uchwytna: idzie o korzyści, jakie przynosi dobrowolna, oparta na zaufaniu współpraca. Jeszcze nie tak dawno wydawało się, że najlepsze efekty przynosi współdziałanie oparte na racjonalnej organizacji pracy, w ramach której rozdziela się zadania, wydziela poszczególne czynności, określa procedury i reguły, ustala struktury podejmowania decyzji, cele poszczególnych komórek czy funkcji itp. Szybko jednak zauważono różnego rodzaju dysfunkcje i koszty, które wiążą się ze współdziałaniem zaprojektowanym i z góry określonym co do swojego przebiegu, pozbawionym elementu zaangażowania, wyrastającym jedynie z zasad organizacyjnych i regulaminów. W literaturze dotyczącej efektywności organizacji czy to przemysłowej, czy biurokratycznej opisywano takie tendencje, jak izolowanie się poszczególnych działów, które dążyły już nie do realizacji celu całej organizacji, ale, na przykład, do zwiększenia zakresu swojej władzy i ważności. Wskazywano też na tendencję do rytualizacji działao kiedy pracownik koncentruje się na zgodności swoich działao z literą regulaminu, zapominając o tym, czemu te działania mają służyd. Nawet najlepiej zorganizowane współdziałanie prowadzi też do pojawiania się tzw. kosztów kontroli, czyli nadzoru i monitorowania działao. Każdy, kto kiedykolwiek kierował organizacją czy komórką w organizacji wie, jak trudną sztuką jest delegowanie kontroli, czyli powierzanie odpowiedzialności pracownikom niższego szczebla wymaga to zaufania ich motywacjom i kompetencjom. Z jednej strony delegowanie kontroli pozwala pracownikom poczud się współodpowiedzialnymi za działanie organizacji, ale z drugiej strony naraża zwierzchnika na ryzyko, że coś pójdzie nie tak. Pojawiają się też koszty transakcyjne, związane z negocjowaniem, motywowaniem załogi, wprowadzaniem zmian itp. I wreszcie, w organizacjach mamy do czynienia z odwiecznym problemem motywacji. To właśnie leży u podstaw zwrotu w stronę kapitału społecznego. Dostrzeżono, że dobra organizacja pracy i podział zadao są ważne, ale równie istotne są motywacje, komunikacja, relacje 9

10 między ludźmi, wartości i postawy. W konsekwencji firmy, które w czasach fordyzmu i tayloryzmu dążyły do całkowicie racjonalnego zorganizowania współdziałania w oparciu li tylko o zasady, reguły, ścisły podział pracy, regulaminy, dążą dzisiaj do integrowania swojej załogi wokół misji i wizji, budują partnerskie relacje z otoczeniem (np. producenci z handlem i dostawcami). Okazało się bowiem, że tak zorganizowane firmy działają lepiej w sensie ekonomicznym: dlatego dzisiaj w biznesie również podejmuje się próby budowaniu kapitału społecznego przedsiębiorstwa. Nawet świetnie wykształceni i kreatywni ludzie nie są w stanie wykorzystad swojego kapitału ludzkiego w warunkach izolacji funkcjonalnej, braku komunikacji i odgórnego sterowania procesami w firmie. Dotyczy to każdej organizacji bo przecież organizacja to nic innego, niż właśnie zorganizowane, powtarzalne, uregulowane instytucjonalnie współdziałaniu. Najbardziej efektywne jest więc współdziałanie oparte jest na pozytywnej motywacji, zaufaniu, orientacji na wspólny cel/zadanie, efektywnej komunikacji i poczuciu współodpowiedzialności. Jest też intuicyjnie oczywiste, że współdziałanie przynosi korzyści we wszystkich wymiarach zbiorowego życia nie tylko w wymiarze społecznej samoorganizacji, ale również w gospodarce, polityce i kulturze; i że jest ważne na wszystkich poziomach życia społecznego w rodzinie, klasie szkolnej, firmie, społeczności terytorialnej. Współdziałanie przynosi korzyśd z oczywistych względów. Po pierwsze, można dzięki niemu połączyd różnorodne indywidualne zasoby i talenty, osiągając dzięki temu cele, których nikt nigdy nie mógłby osiągnąd samotnie i samodzielnie. Najprostszym przykładem jest drużyna piłkarska, łącząca w zespół graczy o odmiennych predyspozycjach. Przykładem mniej oczywistym jest szkoła, w której współdziałanie rodziców, nauczycieli i uczniów stworzyd może wyjątkowy potencjał rozwojowy nie tylko dla uczniów, ale dla całej społeczności. Klasycznym przykładem są społeczności lokalne, które połączywszy siły, i to nie tylko poziomo, ale również pionowo mogą zdziaład cuda, jak np. w słynnej Dolinie Strugu. Łatwo dostrzec, że brak współdziałania, lub wręcz konflikt, obniża potencjał grupy czy zbiorowości, a zachowania egoistyczne jak to pokazują słynne dylematy społeczne opracowane przez noblistkę Elinor Ostrom wręcz rujnują wspólne zasoby. Po drugie, korzyści ze współdziałania, obok zysku płynącego z łączenia ludzi i zasobów, wynikają z synergii działao: jeśli zamiast działad osobno, zrobimy coś razem, ten sam efekt osiągnąd można taniej i łatwiej; możemy też osiągnąd po prostu lepszy efekt; możemy uniknąd ponoszenia niepotrzebnych kosztów związanych z tym, że wiele podmiotów robi to samo, ale osobno. Po trzecie, dobrowolna, oparte na zaufaniu i wspólnych wartościach współpraca buduje współodpowiedzialnośd za wspólne dobro, czy dobro publiczne. Spontaniczna, wyrastająca z poczucia więzi i przekonania o byciu współgospodarzem przestrzeni publicznej kontrola społeczna jest bardziej efektywna niż skądinąd kosztowne stawianie w parkach strażników miejskich. Tego rodzaju współpraca tworzy więc wartośd dodaną, naddatek pojawiający się dzięki prawdziwemu zaangażowaniu, zaufaniu, poczuciu współodpowiedzialności i wartościom oraz normom. Zdolnośd do generowania wartości dodanej, czyli zysku ze współdziałania jest właśnie nazywana kapitałem społecznym. W jakich warunkach ów kapitał może się pojawid? To prawda, że jego podstawą są ludzkie postawy i motywacje, ale rzecz nie sprowadza się do psychologii. Społeczne postawy i motywacje kształtują się nie tylko, a nawet nie tyle, pod wpływem idei świadomości, wiedzy itp. Kształtują się one w głównej mierze za sprawą doświadczeo, jakie przeżywamy w różnych sytuacjach społecznych. Jakośd tych doświadczeo decyduje o tym, czy nabierzemy przekonania, że ludziom na ogół można ufad, reguły życia zbiorowego są sprawiedliwe, a instytucje są przyjazne i pomocne. Inaczej mówiąc, 10

11 warunkiem tworzenia się kapitału społecznego jest jakośd przestrzeni publicznej i społecznej, przejrzystośd i stabilnośd instytucji, a także ich (instytucji) sposób działania. Składowe kapitału społecznego Niezależnie od dyskusji teoretycznych, panuje zgoda, co do tego, jakie czynniki składają się na zdolnośd do tworzenia wartości dodanej we współdziałaniu. Są to: 1. Sieci relacji społecznych i przestrzeo sprzyjająca ich nawiązywaniu Jest jasne, że żeby współdziaład, trzeba przede wszystkim byd w kontakcie lub móc nawiązad relację z innymi, w jakiejkolwiek formie (np. na Facebooku). Sieci jednak nie biorą się znikąd, a ich cechy też zależą od środowiska - czyli od przestrzeni publicznych, które właśnie są miejscem potencjalnych kontaktów. Ważne rzeczy ma nam tu do powiedzenia psychologia środowiskowa: okazuje się, że materialne zorganizowanie przestrzeni (typ osiedla, wystrój szkoły) decyduje o tym, czy ludzie mają szanse się spotkad i nawiązad kontakty, oraz jacy to będą ludzie różnorodni czy nie (np. gettoizacja). Równie istotne są reguły obowiązujące w owej publicznej przestrzeni, w której ludzie mogą się spotkad np. filozofia działania szkoły (włączanie rodziców, wspieranie samorządności uczniowskiej). Ważne jest to, jak instytucje budują swoje relacje z otoczeniem czy otwierają się na otoczenie, czy też nie. Słabośd przestrzeni publicznych (w sensie liczby i jakości) i ekskluzywnośd dostępu ograniczająca uczestnictwo do pewnych tylko grup osób przekłada się na zjawiska wykluczenia społecznego oraz utrudnia nawiązywanie kontaktów społecznych poza grupą własną. Z punktu widzenia jednostki, sieci społeczne dają jej dostęp do różnego rodzaju zasobów albo poprzez osobiste, nieformalne kontakty, albo przez odwołanie do reguł i zasad (ubieganie się o coś drogą urzędową w sieci instytucjonalnej). Tym samym, przynależnośd do sieci jest dla jednostek wartością, i to wartością wymierną, przekładającą się na jakośd życia. Jeśli jednostki takiej wartości nie dostrzegają, wycofują się i przestają inwestowad w nią swoje zasoby (np. przechodzą do szarej sfery, załatwiają swoje urzędowe sprawy prywatnie itp.). Z kolei z punktu widzenia zbiorowości, sieci społeczne umożliwiają przepływ informacji i idei, mobilizację indywidualnych zasobów ( kapitału ludzkiego ) dla wspólnego działania, a także dzięki łączeniu różnorodnych kompetencji i talentów tworzą grunt dla innowacyjności i twórczości. Tym samym, sieci relacji społecznych są wymierną wartością również ze zbiorowego punktu widzenia, przekładając się na produktywnośd, innowacyjnośd i spójnośd społeczną. Jeśli więc sieci są sprywatyzowane, zamknięte, wsobne tracimy na tym jako zbiorowośd, i w konsekwencji też jako jednostki (np. na szarej sferze tracimy wszyscy). Samorządnośd zależy więc od jakości przestrzeni publicznych, w których ludzie uczą się postaw społecznych: jeśli funkcjonujemy w środowisku sprzyjającym zaufaniu, budującym więzi i podzielaną tożsamośd, przejrzystym w wymiarze reguł, i w którym czujemy się współwłaścicielami, będziemy mieli większą tendencję do angażowania się w sprawy wspólne niż w przeciwnym wypadku. 2. Normy, wartości, nawyki i umiejętności na poziomie indywidualnym Kluczowym czynnikiem jest zaufanie 1. Zaufanie ułatwia wchodzenie w relacje społeczne, koordynację działao, współpracę, a także zmniejsza koszty transakcyjne i koszty kontroli. Przynosi wymierne efekty ekonomiczne nawet w dziedzinie relacji formalnych, objętych kontraktem, 1 Zaufanie w istocie oznaczające subiektywną pewnośd, że inni będą uwzględniali w swoich działaniach również moje, a nie tylko własne dobro (encrusted interest) kryje w sobie cały szereg innych fundamentalnych wartości: otwartośd, uczciwośd, przestrzeganie reguł wzajemności, odpowiedzialnośd. 11

12 regulacjami i przepisami: ułatwia negocjacje, obniża koszty transakcji, skraca proces inwestycyjny (zmniejsza prawdopodobieostwo zaskarżania kolejnych decyzji władz administracyjnych), zmniejsza korupcję, zwiększa rzetelnośd kontrahentów, sprzyja długoterminowym inwestycjom i dyfuzji wiedzy, zapobiega nadużywaniu dobra wspólnego i zwiększa solidarnośd międzygrupową, a także poprzez rozwój trzeciego sektora sprzyja społecznej kontroli działania władz (Czapioski 2008). Obok zaufania, istotne są takie podstawowe wartości, jak odpowiedzialnośd, dotrzymywanie zobowiązao, poczucie sprawiedliwości czyli klasyczne cnoty społeczne ; skądinąd, są one podstawą budowania zaufania w relacjach społecznych, nie tylko między ludźmi, ale również między ludźmi a instytucjami, oraz między instytucjami. Współdziałanie ułatwiają też kompetencje społeczne i komunikacyjne (umiejętnośd opartego na szacunku i nastawionej na porozumienie komunikowania się, osiągania konsensusu, pracy zespołowej). Kluczowe jest zaufanie (które kryje w sobie i cnoty społeczne, i stanowi podstawę efektywnej komunikacji), które można uznad za monetę relacji i interakcji społecznych: jednostkę wartości analogiczną do pieniądza na rynku wymiany ekonomicznej. Owa analogia pokazuje jednocześnie, że zaufania nie należy rozpatrywad wyłącznie w kategoriach psychologii jednostkowej. Tak, jak pieniądz wymaga całej infrastruktury rynku (prawa własności, swoboda wymiany, wolnośd działalności gospodarczej, reguły praktyki życia gospodarczego, itp.), tak również zaufanie wymaga infrastruktury społecznej, czyli takiej, która kreuje możliwośd opartego na zaufaniu współdziałania. Zaufanie lub jego brak jest efektem realnych doświadczeo i kształtuje się w praktyce życia społecznego; wymaga stabilnego oparcia w postaci sieci, instytucji, przestrzeni aktywności. 3. Reguły i zasady Idzie tu o stabilnośd, przejrzystośd obowiązujących reguł i sprawnośd ich egzekwowania tworzące atmosferę zaufania. Dotyczy to w szczególności instytucji publicznych, mających kluczowe znaczenie dla jakości życia ludzi i, z drugiej strony, mających przed obywatelami szczególną odpowiedzialnośd jako gwaranci kontraktów, decydenci w sprawach publicznych dotykających praw i interesów osób i społeczności, i podmioty pełniące funkcje kontrolne. Szczególne znaczenie ma tu ochrona praw i rozstrzyganie roszczeo a więc wymiar sprawiedliwości. Ważna jest też efektywnośd instytucji publicznych w świadczeniu usług, w szczególności bezpłatnych (edukacja, opieka zdrowotna) tym bardziej, że ich funkcjonowanie finansowane jest przez obywateli; efektywnośd wszelkich instytucji związanych z budowaniem jakości życia, w tym również organizacji III sektora. Trudno przecenid rolę, jaką odgrywają instytucje w kreowaniu atmosfery zaufania: pewnośd, że moje racje, moje uprawnienia, moje pragnienia i potrzeby, wreszcie moja godnośd zostaną uszanowane i uwzględnione kształtuje się w realnych doświadczeniach społecznych z funkcjonariuszami ważnych instytucji: nauczycielami w szkole, przedszkolankami, urzędnikami. Poczucie pewności i bezpieczeostwa kształtują się również jako reakcja na przewidywalnośd działao instytucji. Negatywne nawyki i doświadczenia przekładają się na wycofanie w (nieformalne) sieci samopomocowe, spadek zaufania do instytucji, a w konsekwencji spadek uogólnionego zaufania do większości (nieznanych przecież osobiście) osób. Idzie przy tym nie o jawną, ale o ukrytą edukację: szkoła nie wyrabia nawyków konformizmu celowo, ale niejako przy okazji procesu nauczania. Rynek pracy nierejestrowanej jest w jakimś stopniu generowany przez niewydolnośd sądów gospodarczych oraz struktur inspekcji pracy; przedwczesna dezaktywizacja wiąże się z niestabilnością i niejasnością reguł systemu emerytalnego. Należy podkreślid, że owe kwestie nabierają wyjątkowego znaczenia w dobie nasilonej mobilności i globalizacji: różnorodnośd i przelotnośd kontaktów wymaga właśnie uogólnionego zaufania, również do obcych (a nie tylko 12

13 swoich, których reputacja ustalona została w gęstych interakcjach dokonujących się w zamkniętych sieciach społecznych), i wymaga jednocześnie zaufania do instytucji jako stabilnych i przejrzystych punktów odniesienia. 4. Podzielane poczucie tożsamości i więź społeczna Stanowi ona z jednej strony warunek angażowania się we współdziałanie, z drugiej jest ważnym czynnikiem kreującym lojalnośd, a tym samym voice (zadaję sobie trud podejmowania krytyki/naprawy tylko wtedy, gdy mi na czymś zależy) temu, kogo kochamy, jesteśmy skłonni więcej wybaczyd (dlatego marketing obsesyjnie stara się budowad lojalnośd swoich klientów). Jest też, o czym była już mowa, podstawą poczucia współodpowiedzialności za wspólne sprawy i za dobro publiczne. Tworzenie warunków dla rozwoju kapitału społecznego Wysoki poziom kapitału społecznego w praktyce przekłada się na zaufanie jakim darzą się ludzie, zarówno znający się nawzajem jak i zupełnie sobie obcy, a także na znajomośd oraz generalne poszanowanie norm, reguł i obowiązujących przepisów, nawet jeśli ich złamanie nie grozi żadnymi negatywnymi następstwami ani karami. Społeczności o wysokim kapitale społecznym mają też rozbudowaną i łatwo dostępną przestrzeo publiczną, w której mogą się spotkad, wymienid ważnymi informacjami i opiniami, co pozwala na budowanie szerokiego zakresu wiedzy wspólnej (czyli takiej, która nie tylko jest znana wszystkim w danej grupie, ale również z którą wiąże się świadomośd, że inni także ją posiadają). Dzięki temu jednostka może podejmowad działania, które służą nie tylko jej samej, ale również interesom innych, bowiem wie ona i rozumie jak sprawy wyglądają z perspektywy osób ją otaczających oraz w jakim zakresie może liczyd na ich wsparcie. Co za tym idzie w społeczeostwie charakteryzującym się wysokim kapitałem społecznym możliwe jest unikanie zachowao destruktywnych, łatwiej jest uzgodnid i skoordynowad wspólne działania oraz zaryzykowad poniesienie kosztów na rzecz jakiegoś kolektywnego działania lub innych ludzi. Dbanie o dobra wspólne nie jest już tak wielkim problemem, bo kumulacja pozytywnych efektów działao jest widoczna na pierwszy rzut oka, zatem każdy chętnie dorzuca swoją cegiełkę do podniesienia jakości życia zarówno indywidualnego, jak i zbiorowego. Jak pisałam, kapitał społeczny ma dwie wzajemnie powiązane składowe: postawy ludzi i jakośd przestrzeni społecznego działania. I to na tę drugą składową łatwiej i bardziej efektywnie można oddziaływad. Naprawdę, trudno jest oddziaływad, szczególnie w sposób bezpośredni czyli prawieniem morałów - na ludzkie wartości i postawy. Nie jest łatwo przemeblowad ludziom głowy słowami. Samorząd może natomiast oddziaływad na środowisko: tworzyd przestrzenie publiczne wysokiej jakości, otwierad zamknięte instytucje (np. boiska przy szkołach), zwiększad przestrzeo współdecydowania mieszkaoców i podnosid jakośd konsultacji czy debat, ale też otwierad silosy funkcjonalne w swojej własnej strukturze organizacyjnej, upraszczad reguły i czynid relacje ze sobą prostszymi i bardziej przejrzystymi. Idzie o tworzenie, animowanie pozytywnych doświadczeo, trening behawioralny bo w ten sposób można tworzyd nowe nawyki, ucieleśniad normy i wartości nabywane wówczas en passant. Ważne jest, żeby: identyfikowad te miejsca ( kostki domina ), które mogą uruchomid trwały proces zmian; na przykład, takim miejscem jest przedszkole, szkoła (budujące zarazem kapitał ludzki i społeczny!), ale też spółdzielnia mieszkaniowa czy wspólnota mieszkaniowa (blisko ludzi, ale też szkoła współdziałania); 13

14 identyfikowad istniejące sieci, od których można rozpocząd proces zmian (np. ogromna sied instytucji kultury, klubów sportowych); wprowadzid bardziej miękkie sposoby myślenia o mieście i diagnozowania miasta (np. mapy ewaluacyjne, diagnozy partycypacyjne), nie ograniczające się do badao ilościowych; zaakceptowad fakt, że zmiany nawyków wymagają czasu, i wymagają cierpliwości: nie da się ich zmienid systemowo, zadekretowad na mocy nowych reguł. Nie da się też zrobid wszystkiego naraz: trzeba zacząd od konkretnego, drobnego projektu/pilotażu licząc na to, że dobre rzeczy są zaraźliwe. Uwagi na koniec Wbrew pozorom kapitał społeczny nie jest wcale zakorzeniony bezpośrednio w postawach i opiniach ludzi, a wynika wprost z otaczającego nas środowiska społecznego, w którym niejako uczymy się innych ludzi. Tak jak od złych ławek w szkole dostaje się skoliozy, tak od niskiej jakości środowiska społecznego nabywamy nieufności do innych. Tak więc, nie należy mied pretensji do ludzi, że nie potrafią się porozumied i zorganizowad, gdyż widocznie żyją w otoczeniu społecznym, w którym pozytywne postawy nie są doceniane i szanowane. Należy zatem w miarę możliwości stwarzad ludziom warunki, w których mogą działad, przez co namacalnie będą mogli przekonad się o swoim wpływie na otaczającą ich rzeczywistośd. Kolejne sukcesy działao podejmowanych wspólnie z innymi z czasem zaowocują większą ufnością i aktywnością w całej społeczności. Jednym słowem, aby tworzyd kapitał społeczny należy skoncentrowad się na odpowiedniej przebudowie infrastruktury społecznej, tak, aby sprzyjała prospołecznym zachowaniom. Należy zatem: Zadbad o powszechny dostęp do informacji. Dzięki temu każdy będzie wiedział co się dzieje w jego otoczeniu oraz będzie miał dostęp do wiedzy, która pozwoli zrozumied i właściwie zinterpretowad te wiadomości. Nie mniej ważna jest też wymiana informacji i wiedza o tym, co wiedzą inni, gdyż bez tego bardzo trudno byłoby w razie potrzeby skutecznie stworzyd płaszczyznę wzajemnego porozumienia i uzgadniad wspólne działania. Zadbad o wiarygodnośd środowiska społecznego. Dzięki pozytywnym doświadczeniom w różnych, nawet drobnych, kontaktach z innymi ludźmi i instytucjami wytwarzają się właściwe nawyki, które pozwalają na późniejszą współpracę przy większych przedsięwzięciach. Ważna jest tu przejrzystośd i jasnośd obowiązujących reguł oraz powszechne respektowanie wzajemnych zobowiązao, co z czasem przekłada się na postrzeganą większą wiarygodnośd potencjalnych partnerów działao. Konsekwentnie egzekwowad stosowanie się do norm i ustalonych reguł. To jedyny sposób, aby z jednej strony przyzwyczaid ludzi do przestrzegania wzajemnych uzgodnieo, bez względu czy są im one akurat na rękę, czy nie, z drugiej zaś strony widoczny gołym okiem powszechny szacunek do umów i przepisów zwiększa nasze zaufanie do potencjalnych partnerów. Z różnych opracowao wynika, że w krajach, w których szanowane i przestrzegane są przepisy ruchu drogowego również poziom zaufania społecznego w sprawach np. biznesu jest znacznie wyższy. Natomiast ludzie przyzwyczajeni do tego, iż obowiązujące reguły mogą byd bezkarnie łamane, gdy tylko uzna się to za stosowne, nabierają swoistego nawyku do dezercji, a co gorsza oczekują tego samego od innych. 14

15 Budowad przestrzeo publiczną umożliwiającą spotkania i wymianę informacji. Dzięki temu ludzie mogą się poznad, nawiązad kontakty, wymienid się ważnymi opiniami i informacjami oraz wymyślid wspólne cele oraz uzgodnid wspólne działania. Dbad o dobrą infrastrukturę współpracy. Jeśli instytucję paostwowe i samorządowe są otwarte na współpracę, chętnie konsultują się ze społecznością w sprawach dla niej ważnych oraz pozytywnie reagują na zgłoszenia i sugestie mieszkaoców, to w ten sposób wspierają ich nawyk angażowania się w lokalne sprawy. Jeśli jednak urzędnicy utrudniają ludziom dostęp do informacji, nie chcą słuchad ich opinii i na nie reagują, w prosty sposób uczą ludzi, że wszelka aktywnośd jest stratą czasu (czego efektem jest społeczeostwo pasywne i nie zaangażowane w sprawy miasta, czy gminy). Częścią infrastruktury współpracy są także instytucje społeczeostwa obywatelskiego, które odgrywają jedną z kluczowych ról w sieciowaniu i aktywizowaniu ludzi. Ci ostatni dzięki temu na własnych doświadczeniach mogą nauczyd się, że współpraca z innymi jest możliwa, a nawet opłacalna. 15

16 dr hab. Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Samorząd i przedsiębiorczośd lokalna w kontekście makrowikinomii Tezy 1. Istnieją synergiczne, pozytywne, ale i negatywne współzależności w relacjach samorząd - przedsiębiorstwa lokalne społeczeostwo. Rozpoznanie tych współzależności sprzyja optymalizowaniu decyzji i wyborów społeczno-gospodarczych. 2. Warunkiem identyfikowania i uzyskiwania efektów synergii dodatniej i eliminowania, a przynajmniej ograniczania synergii ujemnej jest: dostosowywanie zasad współdziałania między samorządami a lokalnymi podmiotami gospodarczymi i społeczeostwem do globalnych trendów i zjawisk determinowanych przez III rewolucję przemysłową, związaną z nowymi technologiami, w tym informacyjnymi i innymi, zwłaszcza ukierunkowanymi na przeciwdziałanie degradacji środowiska naturalnego wyzwalanie społecznego potencjału kreatywności i innowacyjności poprzez wykorzystywanie komunikacji sieciowej. przeformułowywanie modelu samorządności w kierunku zastosowao, jakie umożliwia makrowikinomia (vide: Makrowikinomia. Reset świata i biznesu - Don Tapscott i Anthony D. Williams). Świat osiągnął punkt krytyczny i albo zresetujemy stare struktury, podejścia i modele działalności, albo grozi nam paraliż lub nawet upadek istniejących instytucji. Stajemy przed koniecznością wyboru: albo odnowa, uwiąd albo odrodzenie/ /. Obecnie dzięki Internetowi stare modele industrialne ulegają całkowitemu przenicowaniu. Nowe podejście do innowacji, nowe metody wytwarzania bogactwa i nowe siły, które radykalnie obniżają koszty współpracy międzyludzkiej, umożliwiają społecznościom rozwiązywanie problemów, podejmowanie wyzwao i realizację przedsięwzięd/./. Wikinomia, rozumiana jako nauka i sztuka masowej współpracy biznesowej, stała się makrowikinomią: zastosowaniem wikinomii i jej podstawowych zasad we wszystkich dziedzinach życia społecznego i jego instytucjach. Do powstawania Wikipedii przyczyniają się miliony ludzi, tysiące osób współpracują przy rozwijaniu Linuksa i projektu poznania genomu ludzkiego tak samo możemy wykorzystad ludzkie umiejętności, geniusz i inteligencję do powszechnego przekształcania wielu dziedzin i instytucji, aby przygotowad je na najbliższe dziesięciolecia i dla przyszłych pokoleo. / / Dlaczego nie mielibyśmy mied rządu open source, edukacji open source, a także nauki, produkcji energii, a nawet opieki zdrowotnej? Dokonująca się na skalę globalna rewolucja informacyjna, kurczenie się cywilizacji industrialnej prowadzi do nieuchronnych zmian w lokalnym, krajowym i globalnym potencjale gospodarczym oraz strukturach władzy. W związku z dokonującym się przełomem cywilizacyjnych, rewolucją informacyjną, w świecie biznesu i polityki toczy się obecnie ostra walka o władzę, o utrzymanie jej obszarów wyznaczanych wszakże przez przemijającą cywilizację industrialną. Jej materialny wizerunek w zderzeniu z wizerunkiem nowoczesnej, ale często nie w pełni zrozumiałej, gospodarki zwirtualizowanej wciąż wydaje się atrakcyjny. 2 D. Tapscott, A.D. Williams,Makrowikinomia,Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa, 2011, s

17 Zwolennicy cywilizacji industrialnej wskazują na jej transparentnośd, niezastępowalnośd i żywotnośd, co Toffler określa, jako jurny materializm 3. Jednakże rewolucja informacyjna wymusza zmiany stosunków własności. Rozstrzygające znaczenie ma, nie jak w klasycznym kapitalizmie własnośd środków produkcji, a kapitał intelektualny, kapitał społeczny. Kluczową kategorią, staje się dostęp (access) do wiedzy i informacji, czego przeciwieostwem jest wykluczenie, w tym wykluczenie informacyjne, cyfrowe, oraz analfabetyzm cyfrowy. 4. Niebywale szybkie tempo przemian, jakich doświadcza obecnie świat sprawia, że przyszłośd staje się coraz bardziej niejasna a teraźniejszośd nie w pełni satysfakcjonująca. W wyniku rosnącej dynamiki przemian we współczesnym świecie gospodarka nabiera w coraz większym stopniu cech gospodarki nietrwałości 4. Wszystkie niemalże formy działalności gospodarczej stają się nietrwale, a ich cykle życia coraz krótsze. Dotyczy to nie tylko technologii, produktów, ale i stanowisk pracy, metod komunikowania się, produkowania i wymiany handlowej, edukacji a nawet modeli życia rodzinnego oraz zawodowego. Niemalże wszystko staje się prowizoryczne. Rosnąca dynamika postępu technologicznego wskazuje, że trend nietrwałości będzie się umacniał. W takich warunkach nietrudno o zaburzenia i kryzysowe sytuacje w gospodarce, co potwierdza chociażby fakt, że w ostatnich trzydziestu latach w świecie doszło około stu kryzysów bankowych. Tempo przemian jest obecnie tak wielkie, że przeszłośd nie staje się historią, lecz od razu archeologią, (...) z którą już nie mamy żadnego emocjonalnego związku. To wielka słabośd współczesnego człowieka, wielkie jego nieszczęście: nie może zakotwiczyd się w historii, bo minione zdarzenia znikają z jego świadomości 5. W takich warunkach nie tylko przyszłośd, ale i teraźniejszośd jawią się, jako coraz mniej przejrzyste i coraz bardziej chaotyczne, trudne do zrozumienia, zwłaszcza w sytuacji mnożących się w wyniku rozwoju techniki i komunikacji źródeł informacji. Jedną z konsekwencji tego są dysfunkcje w systemie etycznym i erozja systemu wartości. Problemem jest zacieranie się lub zanikanie wyrazistych punktów odniesienia w kształtowaniu systemów wartościowania w działalności gospodarczej, ale i życiu ludzkim. Zarazem jednak nowe technologie informacyjne tworzą warunki łagodzenia destrukcyjnych następstw syndromu nietrwałości, nieciągłości przede wszystkim poprzez sieciowe współdziałanie na poziomach samorządybiznes- społeczeostwo. 5. Nowe technologie informacyjne i makrowikinomia tworzą onlajnowe warunki kreowania nowych obszarów oraz form przedsiębiorczości, ale także nowych form współdziałania między podmiotami gospodarczymi i władzą, w tym władzą samorządową. Przy tym lista tych form i obszarów jest długa, i wciąż się wydłuża wskutek m.in. rewolucji internetowej, czyli dzięki cloud computingowi - usługom w chmurze, wszystkie dane są dostępne z dowolnego miejsca Poniżej przedstawiona enumeracja stanowi jedynie podstawową egzemplifikację potencjału technologii informacyjnych i makrowikinomii: Umożliwiają one rozwój globalnych powiązao horyzontalnych, sprzyjających większej swobodzie, wolności i decentralizacji działalności oraz jej delokalizacji, co stanowi istotne wyzwanie i szanse dla władz lokalnych w sferze pozyskiwania przedsiębiorców dla regionu. Zarazem technologie informacyjne ograniczają wady powiązao wertykalnych, bazujących na rozmaitych podległościach biznesowych (pojawia sie nawet w związku 3 A. Toffler, Zmiana władzy. Wiedza, bogactwo i przemoc u progu XXI stulecia, Wyd. Zysk i S-ka Poznao, A. Toffler, Zmiana władzy, wyd. cyt. Wiedza, bogactwo i przemoc u progu XXI stulecia, Poznao 2003, Zysk i S-ka 5 M. Szulc, R. Kapuścioski, Raport o społeczeostwie. Dwa światy, 11 kwietnia

18 z tym pojęcie kapitalizmu wertykalnego i horyzontalnego). W bazującej na Internecie gospodarce zacierają się, bowiem granice między sektorami i instytucjami, co wymusza odchodzenie od hierarchicznego modelu powiązao wertykalnych i fundamentalnych zmian systemu wartości i kultury politycznej, co zarazem sprzyja transparentności, efektywności i szybkości podejmowania decyzji. Stwarza to szanse na przezwyciężanie tak charakterystycznego dla Polski sektorowego, silosowego podejścia w rządzeniu i podejmowaniu decyzji, co wyraża się m.in. w niskiej wciąż skłonności do współpracy ponad podziałami oraz w skłonności do myślenia i działao w stylu moja chata skraja. Nowe technologie umożliwiają szybki przepływ wiedzy i informacji na skalę światową, co tworzy sprzyjające warunki dla nowych przedsięwzięd i kreowania nowych obszarów działalności gospodarczej oraz wyzwalania rezerw w działaniach na rzecz przyczyniania się do pomnażania publicznego dobra i przeciwdziałaniu marnotrawstwu zasobów. Nie ma bowiem nic bardziej nieekonomicznego nad robienie rzeczy wydajnie, których w ogóle nie trzeba robid (a przykładów takich niepotrzebnych prac, niestety, nie brakuje, zwłaszcza w zbiurokratyzowanych systemach o nieznośnie rozrastających się zakresach rozmaitej, kontr produktywnej sprawozdawczości). Technologie informacyjne umożliwiają wdrażanie rozwiązao znanych z sieci społecznościowych w realne życie i biznes, co tworzyd może niebywały potencjał, wynikający z łączenia poprzez sieci rozproszonej społecznej wiedzy i kreatywności. Dla niektórych regionów, zwłaszcza tych dotkniętymi migracjami, nomadyzmem i syndromem korporacyjnych cyganów oraz syndromem opuszczonego gniazda, nawiązywanie i wykorzystywanie powiązao sieciowych z diasporą może stanowid silny bodziec dla rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Wykorzystanie tej możliwości stanowi to ważne wyzwanie dla samorządów. Technologie informacyjne są źródłem kreowania prosumentow (prosument to producent i konsument w jednej osobie) i wyzwalaniu w ten sposób nowych możliwości wytwórczych Umożliwiają rozwój crowdsourcingu, czyli wykorzystywania wiedzy, pomysłów i inspiracji z tłumu, zatem propozycji zwykłych ludzi. Tworzą warunki dla efektywnego łączenia przedsiębiorczości lokalnej z biznesem w skali globalnej, lokalnych przedsiębiorstw z przedsiębiorstwami w innych regionach kraju i świata. Tworzą warunki dokonania tzw. żabiego skoku, czyli przechodzenia do najwyższych faz zaawansowania technologicznego, z pominięciem faz pośrednich, przez jakie musieli przechodzid wcześniejsi innowatorzy. Tworzą warunki i potrzebę kreowania swego rodzaju Facebooka dla samorządów i poprzez to rozwoju relacji: samorząd- biznes- społeczeostwo. Technologie informacyjne sprzyjają monitorowaniu rozmaitych zagrożeo oraz budowaniu narzędzi i systemów wczesnego ostrzegania przed kryzysami jak i dysfunkcjami społeczno-gospodarczymi, a tym samym zwiększają szanse przeciwdziałania bankructwom. W przypadku zaś ich wystąpienia zwiększają możliwości podejmowania działao ukierunkowanych na stworzenie bankrutującym tzw. drugiej szansy. Technologie informacyjne napędzają innowacje społeczne, m.in. sprzyjające 18

19 identyfikowaniu i efektywnemu kształtowaniu oraz wykorzystywaniu regionalnych zasobów oraz wszelkich walorów, w tym przestrzeni publicznej i architektury krajobrazu. Te dwa ostatnie czynniki są często niedoceniane. Tymczasem zarówno przestrzeo publiczna jak i architektura krajobrazu to czynniki, które mogą multiplikowad wzrost gospodarczy, podczas gdy w praktyce rządzenia albo poświęca im się za mało uwagi albo wręcz rozpatrywane są one wyłącznie w kategorii kosztowej, a nie potencjału dochodowego i mnożnika bogactwa. Technologie informacyjne sprzyjają przezwyciężaniu ociężałości i ograniczeniom typowym dla rządzenia i zarządzania bazującego na przestarzałym modelu industrialnym. Możliwości związane z technologiami informacyjnymi silnie kontrastują z nieruchawością struktur typowo industrialnych i tradycyjnych procedur decyzyjnych Umożliwiają przeciwdziałanie tak charakterystycznemu dla Polski marnotrawieniu potencjał seniorów, tworząc warunki rozwoju ekonomii starości. Umożliwiają łagodzenie syndromu nieciągłości i godzenie przeciwstawnych trendów: trwałośd i tradycja versus globalizujący się, wędrujący świat gospodarki nietrwałości. Technologie informacyjne stymulują rozwój inicjatyw obywatelskich i społeczeostwa obywatelskiego oraz łagodzenie dysfunkcji współczesnej demokracji, w tym wynaturzeo w funkcjonowaniu lobbingu. Umożliwiają przeciwdziałanie także innym, antydemokratycznym zjawiskom, mającym symptomy opisywanych m.in. przez noblistę Josepha E. Stilgitza 6 golfowych powiązao i amerykaoskich drzwi obrotowych oraz amoralnego familizmu 7. Umożliwiają sprawne monitorowanie i analizę inicjatyw społecznych oraz ocenę ich użyteczności. 6. Makrowikinomia i technologie informacyjne tworzą warunki rozwoju Blue Economy (błękitnej gospodarki ), Ta nowa dziedzina umożliwia synergiczne połączenie zielonej gospodarki i makrowikinowmii. Blue Economy tworzy proekologiczne możliwości przeformułowania modelu rozwoju gospodarki (opisywane m.in. w książce Guntera Pauli pt. The Blue Economy, 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs - Błękitna Ekonomia, 10 lat, 100 wynalazków, 100 milionów miejsc pracy) 8. Spośród tych 100 wynalazków, przykładowo można wymienid technologie umożliwiające zastąpienie produkcji jakże drogiego, szeroko stosowanego, m.in. w medycynie tytanu jedwabiem. 7. Makrowikinomia tworzy warunki ograniczania nieprawidłowości i wynaturzeo w życie społeczno-gospodarczym. Nieprawidłowości te przedstawia m.in. John C. Bogle, w formie swego rodzaju, następującego dekalogu przestróg, który nie tylko w pełni można odnieśd do realiów polskich, lecz nawet można byłoby tę 10-punktową listę znacznie poszerzyd Pieniądze: za dużo kosztów za mało wartości; za dużo spekulacji za mało inwestowania; za dużo złożoności za mało prostoty. 6 J.E. Stiglitz, Freefall. Jazda bez trzymanki, PTE, Warszawa 2010, oraz H. Buchter, Mocarstwo z drzwiami obrotowymi. Bank, który rządzi Białym Domem,Tygodnik Forum 30, P. Sztompka, Zaufanie. Fundament społeczeostwa, Wyd. Znak, Kraków, 2007., s G. Pauli,The Blue Economy, 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs, oraz Biuletyn PTE, 2011, nr 2 I 2010, nr 6, 9 J. C. Bogle Dośd. Prawdziwe miary bogactwa, biznesu i życia, PTE, Warszawa, 2009,. s. 126 s

20 9. Biznes: za dużo wyrachowania za mało zaufania; za dużo komercji za mało profesjonalizmu; za dużo kupczenia - za mało obsługi; za dużo menedżeryzmu - za mało przywództwa. 10. Życie: za dużo koncentracji na rzeczach za mało odpowiedzialności; za dużo wartości XXI wieku za mało wartości z XVIII wieku; za dużo sukcesu za mało charakteru. 11. Jeśli nawet obecnie w polskich warunkach funkcjonowania i współpracy samorządów oraz biznesu lokalnego oferowane przez technologie informacyjne i makrowikinomię możliwości potraktowane zostaną z niewiarą, w kategorii bajki o żelaznym wilku, to i tak zmiany muszą nastąpid, tym bardziej, że każda nowa idea na początku wygląda na niedorzeczną (Alfred North Whitehead). Wcześniej czy później postęp technologii, przede wszystkim technologii informacyjnych wymusi zmiany. Przyszłośd, bowiem napędza technologia. To siła, która eliminuje opór i niewiarę administracji w społeczne innowacje, opór wynikający z charakterystycznego dla epoki industrialnej kultu ekspertów. Tymczasem niebywały dynamizm przemian technologii, charakterystyczna dla globalny świat narastający niepewnośd, zmiennośd i nieciągłośd sprawia, że niemalże już niczego nie da się regulowad sztywnymi normami powstałymi w centrach administracyjnych 10. W wyniki rewolucji informacyjnej władze wszystkich szczebli administracji i biznesu w coraz większym stopniu muszą uwzględniad w swoich działaniach sieci spolecznościowe, co oznacza koniecznośd decentralizacji władzy i dzielenia się nią. Wydarzenia wokół ACTA stanowią jeden z przejawów kierunków przemian, dowodzący zarazem, że makrowikinomii nie sposób ignorowad. 12. Wykorzystanie potencjału makrowikinomii wymaga spełnienia zarówno przez władzę publiczną, jak i przez firmy akceptacji następujących podstawowych reguł, zasad i warunków współdziałania determinowanego przez specyfikę epoki inteligencji sieciowej: Tworzenie kultury otwartości dostępu do wiedzy i informacji, warunków sprzyjających współpracy oraz współdzielenia się wiedzą i ideami. Tworzenie i rozwijanie otwartych platform internetowych umożliwiających wymianę wiedzy i informacji. Sprzyjanie dialogowi społecznemu służącemu dobrostanowi i racjonalizacji decyzji społeczno-ekonomicznych, eliminowaniu syndromu my oni, oraz syndromu wroga. Ochrona interesu publicznego i praw publicznych, ochrona danych osobowych i praw własności, w tym własności intelektualnej. Tworzenia warunków transparentności i przejrzystości oraz skuteczności regulacji prawnych. Tworzenie kultury uczciwości i zaufania wzajemnego. Zaufanie jest bowiem smarem biznesu i rozwoju kapitału społecznego. Tworzenie rozwiązao przeciwdziałającym dysfunkcjom, od jakich wszak wciąż wolne nie są technologie informacyjne. Pierwszorzędne znaczenie ma tu przeciwdziałanie nadużyciom w ich wykorzystywaniu. 10 Makrowikinomia...,Wyd. cyt.., s

21 Wszystko to składa się na zespół co najmniej 10 E, który powinien kształtowad holistyczne relacje samorząd biznes - społeczeostwo: Edukacja Ekonomia Ekologia Energia Empiryzm Eksperyment Empatia Erystyka Efektywnośd Efektownośd Holistyczne podejście, z uwzględnieniem 10 E tworzy warunki rozwoju centrów wiedzy, funkcjonowania poławiaczy wiedzy, identyfikujących nowe źródła rozwoju i saperów biznesu, identyfikującego zagrożenia rozwojowe. Co niemniej ważne, holistyczne makrowikinomiczne podejście, umożliwia łączenie rozproszonej wiedzy z różnych szczebli rządzenia, biznesu, edukacji, począwszy od edukacji na szczeblu przedszkolnym. Innowatorzy bowiem rodzą się już w przedszkolu, zaś kreatywnośd to cud połączenia dziecięcej, niczym nie ograniczonej energii z czymś przeciwnym i wrogim poczuciem porządku wynikającym ze zdyscyplinowanej inteligencji dorosłego (Norman Podhoretz). W tym kontekście zarysowujący się w niektórych gminach trend likwidacji szkół (zamiast ich przeprojektowania np. w centra wiedzy i kultury) można uznad za zjawisko wysoce niepokojące, niekorzystne i niebezpieczne, zwłaszcza jeśli oceniad je nie tylko poprzez pryzmat krótkookresowych efektów budżetowych, ale z uwzględnieniem tak zaniedbywanego w Polsce długookresowej, ciągnionego, kompleksowego rachunku kosztów i efektów zewnętrznych oraz z uwzględnieniem negatywnych następstw lokalnych zaniedbao w sferze dostępu do Internetu, z czym wiąże się groźne i wstydliwe społeczne zjawisko wykluczenia i analfabetyzmu cyfrowego. Podsumowanie Barier rozwoju makrowikinomi w relacjach samorządy biznes - społeczeostwo jest wiele, ale to naturalne, albowiem jeśli idzie łatwo, strzeż się może schodzisz w dół (Greg Taunt). Nieprzechodzenie na rozwiązania oferowane przez technologie informacyjne i podtrzymywanie struktur właściwych dla kurczącej się cywilizacji industrialnej grozi zastojem i nasila dysfunkcje społeczno-gospodarcze (co drastycznie przejawia się m. in. w sektorze ochrony zdrowia, niepoddanym w porę cyfryzacji). W warunkach tego typu zaniechao retoryczne pozostaje pytanie, czy plątanina regulacji egzekwowanych przez przepracowanych, nierzadko słabo opłacanych urzędników - zdoła zapanowad nad rozmaitymi przemianami, np. nad globalnym systemem finansowym, który działa z prędkością światła oraz zatrudnia najinteligentniejszych ludzi na tej planecie? Zatem nieuchronne jest przechodzenie na zupełnie nowy model regulacji, taki, który w stylu wiki, za pomocą Internetu 11, model, w którym ujawnia się ważne informacje i umożliwia ich analizy przez szerokie kręgi ekspertów, w tym społecznych, co tworzyd może niewyczerpalne źródło innowacyjności, bogactwa idei, wzrostu i rozwoju. Uruchomienie takich źródeł rozwoju to obecnie - moim zdaniem jedno z podstawowych wyzwao, z jakimi misi się zmierzyd władza na różnych szczeblach rządzenia i zarządzania. 11 Makrowikinomia, wyd. cyt., s.23 21

22 Jacek Protas, Marszałek Województwa Warmiosko-Mazurskiego Program rozwoju turystyki w obszarze Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego na lata Warmia i Mazury dysponują znaczącymi w skali europejskiej walorami turystycznoprzyrodniczymi. Atrakcyjny krajobraz, lasy, jeziora, czyste środowisko przyrodnicze, a także liczne zabytki architektury i kultury, stanowiska archeologiczne czy miejsca historyczne są bogactwem regionu. W to bogactwo wpisuje się także Kanał Elbląski z jego unikalnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Samorządy lokalne usytuowane wzdłuż Kanału porozumiały się w sprawie opracowania Programu rozwoju turystyki w obszarze Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego na lata Towarzyszyło temu przekonanie o ogromnej wartości historycznej i kulturowej jednego z najciekawszych szlaków wodnych w kraju oraz o fundamentalnym znaczeniu Kanału dla gospodarki turystycznej przyległego obszaru. Obszar objęty Programem rozwoju turystyki w obszarze Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego Źródło: Opracowanie Warmiosko-Mazurskiego Biura Planowania Przestrzennego. Starania i partnerstwo samorządów lokalnych nagrodził Zarząd Województwa Warmiosko- Mazurskiego, przeznaczając na realizację Programu (zaktualizowanego pod kątem perspektywy lat ) kwotę 59,5 mln euro w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego. Było to możliwe dzięki współpracy wszystkich samorządów położonych wokół Kanału. Gminy Elbląg, Gronowo 22

23 Elbląskie, Iława, Małdyty, Markusy, Ostróda i Rychliki współdziałały z gminami wiejsko-miejskimi: Miłomłynem, Pasłękiem i Zalewem. Do Programu włączyły się także ważne ośrodki miejskie: Elbląg, Iława i Ostróda. Natomiast koordynację przedsięwzięcia powierzono Warmiosko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego (w początkowej fazie wdrażania czynił to Związek Gmin Kanału Ostródzko- Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego). Dzięki unijnemu dofinansowaniu możliwe stało się przeprowadzenie 27 przewidzianych w Programie projektów. Objęły one zarówno poważne zadania infrastrukturalne jak np. prace drogowe czy budowę oczyszczalni ścieków, ale i nieco mniejsze, np. budowę amfiteatru czy remont kei, a także działania "miękkie". Wszystko to w celu wzmocnienia obszaru Kanału Elbląskiego jako produktu turystycznego i jednej z wizytówek województwa. W trosce o spójny przekaz informacji o tej części regionu, Samorząd Województwa Warmiosko-Mazurskiego przystąpił do realizacji projektu Zintegrowany system promocji turystycznej obszaru Kanału Elbląskiego. To jedyny spośród 27 składających się na Program projektów koordynowany bezpośrednio przez samorząd województwa, a zarazem doskonały przykład współpracy władz i administracji trzech szczebli. Skuteczne współdziałanie z powiatem elbląskim (ziemskim), iławskim i ostródzkim oraz wybranymi gminami pozwoliło na konsekwentne wdrażanie projektu. Wskazanie koordynatora projektu na szczeblu wojewódzkim, a jednocześnie osób odpowiedzialnych w poszczególnych powiatach ułatwiło współpracę i bieżące zarządzanie. Pomocne okazało się ponadto zaangażowanie przedstawicieli branży turystycznej. Wspomniane czynności pozwoliły na widoczne zwiększenie ruchu turystycznego i wzrost przychodów mieszkaoców gmin. Wypracowany model kooperacji między samorządami oraz samorządami a branżą turystyczną jest obecnie kontynuowany i ma umożliwid dalszy rozwój Krainy Kanału Elbląskiego. Poprawę stanu technicznego Kanału doskonale uzupełnia projekt Pętla Żuław, zakładający połączenie dróg śródlądowych, Delty Wisły i Zalewu Wiślanego. Samorząd Województwa przystąpił do prac nad uruchomieniem Międzynarodowej Drogi Wodnej E-70. Dzięki temu na Warmię i Mazury będzie można dotrzed z zachodniej Europy drogą wodną i na przykład przepłynąd jachtem z Antwerpii przez Berlin, Elbląg, aż do Kłajpedy. Kanałem Elbląskim i Pętlą Żuław przepływa rocznie ponad 40 tys. turystów wodnych, a ponad 4 tys. wędkarzy spędza tam weekendy. Nie interesują ich granice między województwami, powiatami czy gminami, a jedynie spokojny i bezpieczny wypoczynek. To od władz lokalnych i regionalnych, od ich zaangażowania i umiejętności współdziałania w dużej mierze zależy, czy oczekiwania te zostaną spełnione. Przykład udanej kooperacji samorządów obszaru Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego oraz realizowany przez nie Program stanowi dowód na to, że współpraca przynosi korzyści. 23

24 Marek Tramś, Prezes Zarządu Związku Powiatów Polskich, Starosta Polkowicki Integracja samorządowa gmin i jej wpływ na powstanie Powiatu Polkowickiego Zaczęło się w 1990 roku... Czy może powstad powiat w mieście gdzie: nie ma urzędu rejonowego, sądu, prokuratury, rejonowych komend policji i straży pożarnej, urzędu skarbowego, sanepidu, weterynarii, szpitala czyli wszystkiego tego, co autorzy reformy uznawali za warunki powstania powiatu? Polkowicka wspólnota samorządowa udowodniła, że tak. Jak czegoś brakuje, można wybudowad tak liderzy samorządowi odpowiadali na kontrargumenty. - Na pewno nie będziemy czekad, aż da nam na coś paostwo. Tak liderzy tych wydarzeo wspominali początki podczas dziesięciolecia powiatu polkowickiego. Wydarzenia przełomu lat 80. i 90. były czasem, kiedy zmieniała się wizja ładu społeczno politycznego naszego kraju. Wtedy wszystko wydawało się możliwe. Samorząd lokalny Polkowic i sąsiadujących gmin wierzył, że potrafi osiągnąd swój cel, dalszej współpracy i realizacji zadao ponad gminnych. O dalszej reformie samorządowej i powstaniu powiatów mówiło się wystarczająco wcześnie, żeby polkowiccy samorządowcy zdążyli się do procesu gruntownie przygotowad. Autorom pomysłu sprzyjało również to, że podobnie jak dziennikarze, zapowiedzi o zamiarze utworzenia powiatu polkowickiego nie brały na serio również sąsiednie miasta, stanowiące tradycyjne siedziby powiatów z lat 70.: Lubin czy Głogów. Wizja z determinacją. Idea powstania Związku Gmin Zagłębia Miedziowego. Po raz pierwszy mapa przyszłego powiatu zarysowała się w 1992 r., gdy rząd rozpoczął pracę nad reformą administracyjną. Przedstawiciele pięciu gmin pojechali do Warszawy z wnioskiem o powołanie powiatu polkowickiego. Usłyszeli od urzędników, że nie ma nawet o tym mowy. Brak infrastruktury, odpowiednich służb, które mogłyby stanowid szczebel powiatowy. Odmowa dla liderów była tylko zachętą do mozolnej, dalszej pracy. Zaczęto więc od przekonywania swoich najbliższych sąsiadów, a zalążkiem wspólnych interesów miał byd związek gmin. Oczywiste było, że liderem będzie najbogatsza gmina Polkowice, a pozostałe (Chocianów, Gaworzyce, Grębocice i Radwanice) sąsiadujące ze sobą gminy wyraziły wolę wspólnego działania na rzecz poprawy warunków życia swoich mieszkaoców. To również idea przełamywania stereotypu gminy przemysłowo-rolniczej bez zaplecza administracyjnego. Ścisła współpraca miała znaleźd swój wyraz w utworzeniu w 1994r. przez te gminy związku komunalnego o nazwie: Związek Gmin Zagłębia Miedziowego. W roku 1995 dołączyła do Związku gmina Przemków. To sześd gmin dzisiejszego powiatu polkowickiego. W kolejnych latach dołączyły: 1998r. gmina Pęcław (z powiatu głogowskiego), i w 1999r. gmina Jerzmanowa (też z powiatu głogowskiego). Samorządowcy zamierzali udowodnid, iż Polkowice zasługują na to by stad się siedzibą powiatu. Związek Gmin Zagłębia Miedziowego umożliwiał wspólne starania i lobbing na rzecz powiatu. To były bardzo żmudne poczynania. W 1995r. za pieniądze polkowickie stworzono instytucje o charakterze powiatowym, które miałyby w przyszłości przejmowad niektóre kompetencje urzędów rejonowych. W 1996 r. ZGZM podjął uchwałę o powstaniu Powiatu Polkowickiego, cyt. Jesteśmy w stanie zaspokoid wszystkie kompetencje z wyjątkiem szpitala. Możemy jednak wykupid określony pakiet 24

25 w Miedziowym Centrum Zdrowia Polkowice już przejęły i realizują w mikroskali kompetencje powiatu i chętnie podzielą się z pozostałymi gminami wchodzącymi z skład ZGZM. (Kurier Powiatowy nr 11, r.) Polkowicka Miejska Strefa Usług Publicznych. Wspólne działania stawały się bardziej realne, kiedy pojawiła się furtka, jaką stworzył rząd w 1995r. w trakcie prac nad przygotowaniem ustawy o zmianie zakresu działania niektórych miast, dołączono do niej rozdział poświęcony związkom komunalnym gmin zwane miejskimi strefami usług publicznych. Dzięki temu przedsięwzięciu powstała prawna możliwośd, aby niektóre zdania i kompetencje należące dotychczas do wojewodów, organów administracji ogólnej i specjalnej mogły byd przekazywane związkom gmin (mi. z zakresu oświaty ponadpodstawowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, transportu, administracji). Kiedy w 1997 r. w Nowym Sączu powstała strefa usług publicznych - prototyp powiatu, samorządowcy z Polkowic zaproponowali rządowi, że w Polkowicach powstanie taki sam pilotażowy powiat. Było około 50 sygnałów z różnych części Polski, świadczących o dużym zainteresowaniu utworzenia miejskich stref usług publicznych. Jednak deklaracje o utworzenie miejskiej strefy usług publicznych złożyło w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji 31 miejscowości, ale ostatecznie w 1998 roku zakooczyło się utworzeniem tylko dwóch. Polkowicka Miejska Strefa Usług Publicznych była drugą w Polsce, jedną z trzech w Polsce. Wybudowany w trzy miesiące, od podstaw budynek Polkowickiej Miejskiej Strefy Usług, przekazano na potrzeby "eksperymentalnego powiatu" dzisiejsza siedziba starostwa. Na utworzeniu takich pilotażowych stref, nie zależało miastom, które były pewne, że będą stolicami powiatów, ale dla Polkowic była to szansa, aby doprowadzid do integracji regionu i udowodnienia zasadności utworzenia powiatu polkowickiego. Nowy powiat na mapie administracyjnej Polski - Powiat Polkowicki. Przekonad do powiatu trzeba było nie tylko rząd, ale również mieszkaoców niektórych gmin. Mieszkaocy niektórych wiosek gminy Chocianów woleli należed tak jak wczesnej do powiatu lubioskiego. Podobnie mieszkaocy tzw. północnych gmin związani byli bardziej z przyszłym powiatem głogowskim. Duży wpływ na to miały historyczne zaszłości, rodzinne powiązania i komunikacja. Łatwiejszy był dojazd do Lubina czy Głogowa, niż do przyszłej stolicy powiatu Polkowic. Zadowolonych z przyszłego powiatu polkowickiego było w tym okresie ok. 80% mieszkaoców, a ambicją pomysłodawców było, aby chętnych było ponad 90%. Zanim to się stało to liderzy lokalni, radni gminni, urzędnicy strefy, wójtowie i burmistrzowie wszystkich gmin ZGZM jeździli na spotkania z mieszkaocami, od wioski do wioski. Rozmawiali, dyskutowali, ale przede wszystkim argumentowali słusznośd takiego rozwiązania. Polkowice jako przyszła stolica uczyła się powiatu i samorządności lokalnej. Na równi, po partnersku traktowała wszystkie gminy ZGZM. Nie było mowy o zdominowaniu przyszłych władz powiatu, gdyż radnych z gmin wiejskich w powiecie miało byd więcej. Za to w powiecie głogowskim czy lubioskim byliby w mniejszości. Sprzyjała również sytuacja ekonomiczna regionu, bowiem intensywnie rozwijała się Polkowicka Strefa Ekonomiczna, gdzie zatrudnienie znaleźli przede wszystkim mieszkaocy gmin ZGZM. Budżet ZGZM to 1% dochodów poszczególnych gmin, więc wkład gminy Polkowice był największy, a najwięcej zyskiwały pozostałe pięd gmin. Związek posiadał osobowośd prawną i jako samorząd lokalny przejął częśd zadao administracji rządowej jako zadania zlecone. Na spotkaniu z wicepremierem Balcerowiczem przedstawiono argumenty, że powiat się broni ekonomicznie i udowodnił już swoją racje bytu. 25

26 Stworzono od podstaw instytucje powiatowe: komendy policji i straży pożarnej, sanepidu, weterynarii, centrum pogotowia ratunkowego, urząd skarbowy i siedzibę starostwa. ZGZM już realizował zadania oświatowe, pomocy społecznej, bezrobocia. Powiat liczył ponad 62 tys. osób i składał się z sześciu gmin czyli spełniał wymogi formalne autorów reformy samorządowej. 7 sierpnia 1998r. decyzją Rady Ministrów utworzono Powiat Polkowicki. Słusznośd tej decyzji widad obecnie, po dwunastu latach funkcjonowania powiatu polkowickiego. Skorzystali na tym przede wszystkim mieszkaocy regionu, gdyż mają bardzo ułatwiony dostęp do usług administracyjnych i to na najwyższym poziomie. Zamożna gmina Polkowice zyskała prestiż i instytucje powiatowe. Dzisiaj społeczności utożsamiają się ze swoim młodym powiatem, a współpraca z gminami układa się cały czas bardzo dobrze, gdyż wspólna służba na rzecz naszych małych ojczyzn jest owocna i przynosi ogromną satysfakcję. 26

27 Grzegorz Dudzik, Burmistrz Miasta Zielonka Budowa kultury konsultacji społecznych poszerzanie płaszczyzn skutecznego, wzajemnego informowania w mieście Zielonka Podstawą rozpoczęcia dialogu społecznego w Zielonce było wprowadzanie łatwo dostępnych i różnorakich form wymiany informacji, które objęły zakres: od władz samorządowych do społeczności, ale również kierunek odwrotny: od mieszkaoców do władz. By dialog społeczny mógł byd prowadzony skutecznie, kolejnym etapem było wdrażanie mechanizmów mających na celu budowanie atmosfery konsultacji, czyli budowanie kultury konsultacji społecznych. Samorząd Zielonki podjął szereg takich działao, niejednokrotnie współpracując z organizacjami pozarządowymi. Objęły one formy elektroniczne jak i tradycyjnych, bo jak pokazuje przykład Zielonki, budowa kultury konsultacji społecznych nie może dyskwalifikowad żadnej grupy społecznej. W sferze wykorzystywania mediów elektronicznych działania dotyczyły m.in.: poszerzenia przekazu za pośrednictwem strony internetowej jej aktualności i dynamiki, witryn na portalach społecznościowych mających na celu umożliwienie szybkiego opiniowania działao, panelu konsultacji, panelu pytao do burmistrza i jego odpowiedzi, a interwencyjnego informatora smszielonka, przekazu z wydarzeo miejskich w tym związanych z pracą samorządu w telewizjach internetowych. W sferze tradycyjnej działania obejmowały: cykl spotkao z mieszkaocami w zakresie planowania budżetu i jego realizacji, wprowadzenie wysyłanego do mieszkaoców corocznego informatora o zrealizowanym budżecie oraz o planach na rok kolejny, stałą rubrykę konsultacji w gazecie lokalnej wraz z systemem ułatwiającym przekazanie zwrotne ankiet, powoływanie społecznych zespołów konsultacyjno projektowych złożonych z zainteresowanych konkretnymi sprawami mieszkaoców miasta. Narzędzia dialogu społecznego, które zaproponowano mieszkaocom Zielonki przekładają się na prosty schemat: im więcej jest form komunikowania się pomiędzy samorządem, a mieszkaocami, tym skuteczniejszy staje się dialog społeczny. 27

28 Łukasz Stankiewicz, Radny Rady Miejskiej w Barlinku Gmina Barlinek program wspierania i rozwoju przedsiębiorczości, opracowany metodą partycypacji w ramach projektu Decydujmy Razem Gmina Barlinek jest gminą miejsko-wiejską leżącą na południu woj. zachodniopomorskiego, liczy niemal 20 tys. mieszkaoców. Na terenie gminy działalnośd prowadzi niespełna 2 tys. podmiotów gosp., gdzie obok dużych zakładów przemysłowych zdecydowanie dominują mikroprzedsiębiorstwa i małe firmy. W Barlinku aktywnie działa Organizacja Przedsiębiorców Barlinek, która skupia kilkadziesiąt podmiotów gosp. Aż 80% Gminy Barlinek to tereny Barlinecko-Gorzowskiego Parku Krajobrazowego. Marka turystyczna gminy to Europejska Stolica Nordic Walking, która w 2008 r. została nagrodzona przez Polską Organizację Turystyczną tytułem Turystyczny Produkt roku Opis procesu Gmina Barlinek w marcu 2011 r. przystąpiła do realizacji projektu systemowego Decydujmy Razem. Wzmocnienie mechanizmów partycypacyjnych w kreowaniu i wdrażaniu polityk publicznych oraz podejmowaniu decyzji publicznych realizowanego w ramach Działania 5.3 Wsparcie na rzecz realizacji Strategii Lizbooskiej. Jednym z zadao projektu było przetestowanie mechanizmów udziału reprezentantów różnych grup i środowisk społeczności lokalnych w tworzeniu dokumentów programowych dla gmin w obszarze przedsiębiorczości. Zaproponowano, aby program dot. przedsiębiorczości został poszerzony o takie zagadnienia jak: bezrobocie i problemy ludzi młodych, jednak decyzja co do ostatecznego kształtu dokumentu miała pozostad w gestii członków Zespołu. Do tej pory strategie i programy gminne opracowywane były przez urzędników i firmy zewnętrzne. Podczas rekrutacji Zespołu partycypacyjnego kierowano się zasadą, aby w jego składzie znaleźli się mieszkaocy, których zakres problemowy dokumentu dotyczy. Dobierając członków do Zespołu partycypacyjnego starano się o jak największe zróżnicowanie składu osobowego pod kątem płci, wieku, pochodzenia, doświadczeo, reprezentacji poszczególnych środowisk itd. Rekrutacja Zespołu partycypacyjnego odbywała się za pośrednictwem spotkao informacyjnych, lokalnych mediów (portale internetowe, prasa), indywidualnych zaproszeo, portali społecznościowych. Skład Zespołu partycypacyjnego: Zespół składał się z 21 członków: 7 przedsiębiorców (w tym 4 członków z Organizacji Przedsiębiorców Barlinek) 5 przedstawicieli lokalnych NGO 3 pracowników Urzędu Miejskiego w Barlinku 3 pracowników: PUP, OPS oraz szkolnictwa 2 radnych Rady Miejskiej 1 mieszkaniec niezrzeszony Ok. 50% składu Zespołu to osoby w wieku lata. Ok. 20% składu Zespołu to osoby bezrobotne. 28

29 Harmonogram Harmonogram prac Zespołu przedstawiał się następująco: marzec 2011 spotkanie robocze władz gminy i przedstawicieli Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, na którym omówiono współpracę w projekcie oraz wzajemne oczekiwania. kwiecieo 2011 rekrutacja członków Zespołu partycypacyjnego oraz promocja projektu. maj 2011 pierwsze spotkanie Zespołu, na którym dokonano inwentaryzacji i omówienia istniejących dokumentów w gminie i powiecie oraz określono zasoby i braki w obszarze przedsiębiorczości (osobowe, lokalowe, finansowe). Do drugiego spotkania Zespół za pomocą przygotowanych przez siebie ankiet przebadał 100 przedsiębiorców i 100 bezrobotnych z gminy. Dzięki temu możliwe było uzyskanie większej liczby opinii, które trafniej pozwoliły zdiagnozowad sytuację w gminie. czerwiec 2011 na drugim spotkaniu, także z wykorzystaniem wyników z ankiet opracowano analizę SWOT przedsiębiorczości i zdefiniowano podstawowe problemy przedsiębiorczości i ludzi młodych w gminie: 1. Brak terenów pod inwestycje. 2. Niedostatecznie wykorzystany potencjał turystyczny gminy. 3. Niewystarczające doradztwo dla mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorstw. 4. Kierunki kształcenia nieadekwatne do potrzeb rynku pracy. 5. Brak wsparcia gminy w poszukiwaniu zagranicznych partnerów gospodarczych. 6. Niewystarczająca promocja przedsiębiorczości (wewnętrzna i zewnętrzna). 7. Niskie wykorzystanie potencjału ludzi młodych. 8. Niedostatecznie rozbudowana infrastruktura społeczna żłobki, przedszkola. wrzesieo 2011 na trzecim spotkaniu członkowie Zespołu pracowali nad rozwinięciem wspomnianych problemów, opisując ich przyczyny i skutki oraz proponując konkretne działania, aby je rozwiązad. październik 2011 odbyło się czwarte spotkanie, na którym Program został dopracowany i zarekomendowany przez Doradcę FRDL. listopad-grudzieo 2011 przeprowadzono konsultacje społeczne nt. opracowanego dokumentu. Mieszkaocy mogli wnieśd swoje uwagi do dokumentu w następujący sposób: Składając swoje uwagi i wnioski w Urzędzie Miejskim; Uczestnicząc w spotkaniu poświęconym konsultacjom dokumentu; Za pośrednictwem poczty elektronicznej lub telefonicznie; Uczestnicząc w ostatnim spotkaniu Zespołu partycypacyjnego. grudzieo 2011 r. - na piątym spotkaniu uwzględniono wnioski i propozycje mieszkaoców z konsultacji, ostatecznie przygotowano dokument do przekazania Radzie Miejskiej. styczeo 2011 uchwalenie Programu przez Rade Miejską w Barlinku. Finanse Działania w projekcie takie jak: budżet na promocję i rekrutację Zespołu, cykl szkoleo dla Animatora partycypacji, opłacenie merytorycznego doradcy pracującego z Zespołem nad dokumentem zostały w 100% sfinansowane z środków unijnych w ramach Programu Kapitał Ludzki. 29

30 Po stronie gminy pozostał obowiązek zapewnienia sal na spotkania Zespołu wraz z niezbędną infrastrukturą. Na etapie wdrażania Programu częśd działao zostanie zrealizowana jako oddolne inicjatywy. Przy realizacji pozostałych działao decydowała będzie o przekazaniu środków Rada Miejska w Barlinku. Rezultaty ponowne zainicjowanie dyskusji w społeczności lokalnej w takich kwestiach jak: rozwój i wsparcie przedsiębiorczości, bezrobocie, problemy ludzi młodych; planowane jest m.in. utworzenie kolegialnych ciał doradzających Burmistrzowi i Radzie Miejskiej w takich sprawach jak: przedsiębiorczośd, turystyka i rozrywka, problemy ludzi młodych; możliwośd zastosowania partycypacji przy opracowywaniu kolejnych dokumentów w gminie; nabycie nowych doświadczeo i wiedzy przez poszczególnych członków Zespołu, które zaprocentują w przyszłości we współpracy z gminą do tej pory Gmina Barlinek nie posiadała dokumentu planistycznego w zakresie przedsiębiorczości. Program pozwoli na bardziej planowe działanie, zrewidowanie dotychczasowych działao, realizację nowych inicjatyw zaproponowanych przez mieszkaoców. 30

31 Elżbieta Pawłowska, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Szklarskiej Porębie ZDOLNA DOLNA organizowanie społeczności lokalnej i wzmacnianie kapitału społecznego na podstawie doświadczeo społeczności Szklarskiej Poręby Dolnej Wzmacnianie kapitału społecznego mieszkaoców Szklarskiej Poręby Dolnej to proces uwzględniający odkrywanie potencjału, ożywianie istniejących oraz inspirowanie do tworzenia związków na bazie zaufania, wiarygodności i chęci partnerskiej współpracy, przy wykorzystaniu wspólnoty historii, kultury oraz dążenia do osiągnięcia celów społecznych i ekonomicznych. Rewitalizacja ta odbywa się w oparciu o indywidualny kapitał członków społeczności, normy, zasoby i sied zależności łączące grupy środowiskowe, organizacje, oraz instytucje. Mieszkaocy w Porozumieniu Partnerskim Zdolna Dolna z 2007 roku określili ważne dla nich zasady współpracy i zadania: skupienie aktywnych członków lokalnej społeczności, przedstawicieli instytucji samorządowych, przedsiębiorców, organizacji pozarządowych, związanych wspólnotą miejsca zamieszkania, zainteresowanych wszechstronnym rozwojem rejonu w celu zintegrowania rozproszonych dotychczas działao na rzecz jego rozwoju, przyciągnięcia w to miejsce inwestorów, podniesienia jakości życia mieszkaoców i stworzenia spójnego programu dla zrównoważonego rozwoju regionu Szklarskiej Poręby Dolnej. Określenie celów samoorganizacji i współdziałania poprzedziły badania przeprowadzone na przełomie 2006 i 2007 roku, inicjujące również cykl działao animacyjnych i facylitacyjnych. Analiza sytuacji mieszkaoców potwierdziła spostrzeżenia obserwatorów zewnętrznych: nieciekawy turystycznie rejon Szklarskiej Poręby oddalony od centrum, zamieszkiwany przez zatomizowaną, bierną społecznośd borykającą się z brakiem pracy i perspektyw. Ponad 52% badanych mieszkaoców Szklarskiej Poręby Dolnej postrzegało swoją małą ojczyznę, jako gorszą w odniesieniu do innych części miasta. Wśród najważniejszych i najdotkliwszych problemów wymieniano, między innymi brak miejsc spędzania wolnego czasu, alkoholizm, znikoma ilośd połączeo komunikacji miejskiej, niewielkie zainteresowanie radnych problemami wyborców. Na stagnację niekorzystnej sytuacji miały również wpływ biernośd lub akcyjna aktywnośd decydentów, brak strategii rozwiązywania problemów społecznych, nieefektywna dystrybucja sił i środków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, znikoma wiedza i umiejętności w zakresie rozwiązywania kwestii społecznych, niewystarczające (szczątkowe) oddziaływanie organizacji pozarządowych na tą częśd Szklarskiej Poręby, minimalne zainteresowanie inwestorów tym rejonem. W 2006 roku zaistniały okoliczności stymulujące mechanizmy sprzyjające zmianie: konsolidacja mieszkaoców i wzrost aktywności obywatelskiej skutkowało wyborem zaangażowanych w kwestie społeczne radnych i burmistrza (mocno związanych z organizacją pozarządową Lokalną Organizacją Turystyczną), co z kolei rozbudziło nadzieje na rozwój i skutkowało wzrostem motywacji mieszkaoców do działania. Rezultatem wzmocnienia nastrojów społeczności i deklaracji współpracy ze strony pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, reprezentantów organizacji pozarządowych RCWiP, Stowarzyszenia Lokalnych Liderów oraz Parafii pw. Bożego Ciała i klasztoru Franciszkanów w Szklarskiej Porębie, przedstawicieli NZOZ Izerskie Centrum Pulmonologii i Chemioterapii NZOZ w Szklarskiej Porębie, wreszcie drobnych przedsiębiorców z rejonu Szklarskiej Dolnej były kolejno podejmowane działania: 31

32 I Animowanie lokalnego środowiska organizacja spotkao roboczych i zebranie deklaracji współdziałania oraz nakreślenie jego zasad; pierwsze inicjatywy - Mapa zasobów i potrzeb Szklarskiej Poręby Dolnej; przeprowadzenie spotkao obywatelskich; określenie celów i stworzenie planu działao; realizacja harmonogramu prac. II Organizowanie sieci współpracy i wzajemnego oparcia analiza otoczenia i podmiotów zainteresowanych wzmacnianiem kapitału społecznego w Szklarskiej Porębie Dolnej; samokształcenie i edukowanie - również przedstawicieli władz oraz urzędników projekty CAL w pigułce, Dolnośląska Akademia Aktywności Lokalnej, oparte na idei Odkrywania siły społeczności propagowanej przez Centrum Aktywności Lokalnej; rozwijanie współpracy opartej na partnerskich relacjach i wspólnych wartościach; prowadzenie facylitacji społecznej; informowanie społeczności postrzegane jako długofalowy i szeroko zakrojony proces; uwzględnienie różnych form aktywności i współpracy dostosowanych do potrzeb i możliwości (klub, świetlica, wolontariat, grupy wsparcia i samopomocowe; spotkania robocze, partnerskie i obywatelskie, działania akcyjne, interwencyjne, cykliczne i długofalowe; festyny i uroczystości obok bieżącego porządkowania otoczenia, przygotowanie i realizacja własnych projektów równolegle z włączaniem się w zaproponowane przez innych, np. prowadzony przez parafię remont kościółka; pobudzanie aktywności przedstawicieli wszystkich środowisk i grup wiekowych); budowanie koalicji wokół zidentyfikowanych problemów (burmistrz i radni, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, policja, Karkonoski Park Narodowy z Centrum Edukacji Ekologicznej, drobny biznes - między innymi Głos Szklarskiej Poręby, grupy mieszkaoców np. Szarotka, organizacje pozarządowe np. Światełko czy Stowarzyszenie Lokalnych Liderów, Parafia pw. Bożego Ciała i klasztor Franciszkanów w Szklarskiej Porębie, Nadleśnictwo Szklarska Poręba). III Współkreowanie lokalnej polityki uwzględniającej potrzeby społeczności i jej zasoby Ważnym etapem umacniania oddolnych inicjatyw było przygotowanie Strategii Integracji i Aktywizacji Społecznej dla Szklarskiej Poręby na lata , uwzględniającej w Priorytecie 3: Promowanie idei społeczeostwa obywatelskiego i wprowadzanie partycypacyjnego modelu gminy, w tym: 3.1 Wsparcie lokalnych inicjatyw, opartych o zasady pomocniczości i partnerstwa; 3.2 Aktywizacja społeczności lokalnych; 3.3 Kreowanie opinii społecznej eliminującej negatywne stereotypy w odniesieniu do osób dotkniętych marginalizacją społeczną. Nadzór nad realizacją tak określonych zadao przekazano powołanemu Zarządzeniem Burmistrza interdyscyplinarnemu Zespołowi ds. Ewaluacji Strategii Integracji i Aktywizacji mieszkaoców Szklarskiej Poręby na lata Istotnym elementem wzmacniania udziału i współdziałania mieszkaoców we wszelkich dotyczących ich sprawach, było także: wprowadzenie stałego elementu do porządku obrad sesji RM wnioski i zapytania mieszkaoców Szklarskiej Poręby i jego legitymizacja w 34 Statutu Miasta Szklarska Poręba z dnia 27 maja 2008 r.; 32

33 współudział aktorów lokalnej sceny politycznej i obywatelskiej w dokonywaniu aktualizacji strategii zrównoważonego rozwoju, w tym poprzez spotkania typu otwarta przestrzeo (open space). Rezultaty organizowania społeczności lokalnej i wzmacniania jej kapitału, są dwojakiego rodzaju: powszechnie dostrzegane, materialne i niematerialne, rejestrowane poprzez wymiary empowermentu. Spektakularne efekty współpracy podmiotów w ramach Zdolnej Dolnej to: zwiększenie ilości połączeo autobusowych; utworzenie Klubu Integracji Społecznej w zamkniętej parę lat wcześniej szkole; reorganizacja pracy Świetlicy Środowiskowo Terapeutycznej Cegiełka; samoorganizowanie grup samopomocowych (AA, rodziców dzieci autystycznych) i środowiskowych Szarotki; powołanie Klubu Wolontariatu; projekt Blisko boisko zakooczony budową boiska sportowego; oddanie placu zabaw dla milusioskich; wytyczenie Szlaku Walooskiego i uwzględnienie go na mapie turystycznej Szklarskiej Poręby; uporządkowanie i oznaczenie ważnych historycznie i kulturowo miejsc; ustanowienie cyklicznego, znaczącego dla środowiska wydarzenia Walooska Majówka; poprawa estetyki otoczenia oraz podniesienie atrakcyjności rejonu dla turystów i inwestorów Orla Skała, Chata Izerska. Do efektów pozamaterialnych zaliczyd należy: wspólną realizację projektów międzysektorowych, międzypokoleniowych, łączących środowiska oraz grupy kategorialne; utworzenie Stowarzyszeo: Zdolna Dolna i Światełko; wyrobienie marki, dzięki której Zdolna Dolna (także jako dobra praktyka ) ma zdolnośd inspirowania czy oddziaływania na inne środowiska; ożywienie tradycji walooskich, co jest równocześnie podstawą do budowania przyszłości; zniwelowanie mentalnej odległości między przedstawicielami władz samorządowych a mieszkaocami; wzmocnienie poczucia znaczenia jednostki i grupy przekładające się na politykę miasta; wzrost spójności grupy; podniesienie zaangażowania i odpowiedzialności skutkujące inkluzją. Kilkuletnie współdziałanie z mieszkaocami Szklarskiej Poręby Dolnej wzbogaca o pozytywne doświadczenia i pozwala także na wskazanie miejsc oraz momentów szczególnie wrażliwych, których znajomośd usprawni współpracę i pomoże w zarządzaniu ryzykiem. Należy byd wyczulonym na spadek motywacji i zaangażowania mieszkaoców oraz podmiotów; na nieuchronne zmiany władz (stowarzyszenia, samorządu) destabilizujące dotychczasową sytuację; wypalenie liderów grożące szczególnie w przypadku ich ograniczonej ilości; ujawnianą po okresie intensywnej współpracy rozbieżnośd zasadniczych celów; brak konsensusu i towarzyszące czasami rozczarowanie niedostatkiem spektakularnych lub natychmiastowych efektów. Współpraca ośrodka pomocy ze społecznościami kategorialnymi i terytorialnymi Szklarskiej Poręby, pozwala na refleksję o swoistej dynamice grup mieszkaoców po okresach zwyżki zaangażowania w projekty następuje spadek aktywności podmiotów; po czasie głośnej debaty na temat konieczności wzmacniania lokalnych środowisk, dochodzi do wyciszenia tej publicznej dyskusji, co niejednokrotnie przekłada się na wycofanie się mentorów i protagonistów, czasem także 33

34 partnerów. Utrzymaniu zainteresowania służy stworzenie spójnej wizji rozwoju rejonu i wspólnota zasadniczych celów, przy akceptacji tych indywidualnych. Środowiskowe współdziałanie pozwala także na wypracowanie mechanizmów redukcji zagrożeo należą do nich: wzmacnianie towarzyszące pobudzaniu współodpowiedzialności za najbliższe otoczenie, włączanie nieaktywnych dotąd mieszkaoców w projekty, ustalanie kolejnych priorytetów i wspólne realizowanie zadao stanowiących odpowiedź na pojawiające się potrzeby; dalsza legitymizacja działao; wykorzystanie zasobów i utrzymanie dostępu do środków wreszcie motywowanie, docenianie liderów i aktywnych grup, szczególnie tych narażonych na marginalizację z różnych powodów. Uwzględnienie wskazanych wyżej, jak się wydaje rudymentarnych składowych, skutkuje zasadniczą zmianą wizerunku całej społeczności. Zdolna Dolna postrzegana jest obecnie, jako wspólnota aktywna, otwarta, solidarna i współpracująca, zmieniająca otoczenia jednakże utożsamiona z miejscem zamieszkania, a także wciąż rozwijająca się. 34

35 Lesław Baodur, Dyrektor Biura Obsługi Informatycznej i Telekomunikacyjnej Urzędu Miasta Rzeszowa Budowa metropolitalnej bezprzewodowej sieci szerokopasmowej w Rzeszowie i okolicach Darmowe serfowanie w sieci Bezpłatny internet oraz taosze rozmowy telefoniczne zostały wprowadzone najpierw w urzędzie miejskim i placówkach oświatowych. Obecnie już połowa mieszkaoców Rzeszowa może bezpłatnie korzystad z Internetu. Pod koniec bieżącego roku sied obejmie jeszcze większy obszar miasta i okolic. Nowoczesna technologia przynosi spore oszczędności. Obecnie jesteśmy świadkami ogromnej zmiany cywilizacyjnej, związanej z rozwojem i upowszechnianiem się komputerów osobistych, internetu i technologii mobilnych. Efektem tej transformacji ma byd powstanie globalnego społeczeostwa informacyjnego. Będzie ono pod wieloma względami inne niż obecnie. Nowe technologie oddziałują na psychikę jednostek, ich relacje społeczne i w coraz większym stopniu zmieniają gospodarkę, rynek pracy oraz funkcjonowanie instytucji paostwowych. Tylko dzięki połączeniu działao centralnych z inicjatywami lokalnymi i regionalnymi oraz otwieraniu się samorządów lokalnych na obywatela poprzez sied z jednoczesnym znacznym upowszechnieniem korzystania obywateli z komputerów i internetu, możliwe będzie stworzenie społeczeostwa informacyjnego. Rzeszów jest miastem uczącej się młodzieży. Skupiskiem szkół średnich z ponad 30 tys. uczniów oraz szkół wyższych z 60 tys. studentów. Na tle 178 tys. stałych mieszkaoców są to liczby imponujące. Dla tych wszystkich młodych ludzi internet jest niezbędny. Władze Rzeszowa od wielu lat dostrzegały potrzebę powszechnego wykorzystania internetowego bezprzewodowego medium przede wszystkim po to, aby uprościd sposoby zarządzania infrastrukturą miejską i potanid własne koszty funkcjonowania. Te przemyślenia stały się jedną z podstawowych motywacji dla powstania projektu budowy bezprzewodowej sieci szerokopasmowej dla miasta i okolic Rzeszowa. Założenia projektu Projekt ten (pierwszy etap rozpoczął się jeszcze w 2004 roku) ma byd realizowany w czterech priorytetowych obszarach: 1. Internet szerokopasmowy w szkołach Zapewnienie w pierwszej kolejności szerokopasmowego dostępu do Internetu w szkołach pozwoliłoby zaoferowad uczniom zajęcia, w czasie których będą korzystad z multimediów, informacji oraz szkoleo dostępnych w Internecie. Etap ten został zrealizowany w roku Wszystkie rzeszowskie szkoły otrzymały dostęp do bezpłatnego Internetu. 2.Szerokopasmowa administracja Zgodnie z postanowieniami eeurope 2005 oraz Strategii Informatyzacji wszystkie urzędy administracji publicznej powinny były posiadad dostęp szerokopasmowy do Internetu do roku Pozwoliłoby im to świadczyd usługi publiczne w sieci. Miasto uczestniczy w dużym przedsięwzięciu 35

36 informatycznym PSeAP - który rusza z jednolitymi usługami publicznymi przez internet w skali całego województwa podkarpackiego. Rzeszów pozyskuje w tym projekcie 5 mln zł środków na zakup najnowszego sprzętu komputerowego i oprogramowania do zdalnego załatwiania spraw w urzędzie, przede wszystkim poprzez bezpłatne łącza miejskiej sieci Resman. 3. Obszary wiejskie i małe miasta w sieci Zapewnienie dostępu szerokopasmowego na obszarze metropolitalnym ma wręcz kluczową rolę dla włączenia całej społeczności w realizację Strategii Rozwoju Dostępu Szerokopasmowego do Internetu. Umożliwienie mieszkaocom tych terenów korzystania z Internetu jest często przełamaniem bariery informacyjnej poprzez zapewnienie dostępu do usług i informacji, z których korzystają mieszkaocy miast centralnych. W projekcie Resman uczestniczą sąsiednie gminy: Krasne i Głogów Małopolski, które dzięki nadajnikom uruchomionym w Rzeszowie mogą korzystad - poprzez sied hotspotów uruchomionych na ich budynkach administracyjnych i oświatowych - z dobrodziejstw bezpłatnego internetu. 4. Bezpłatny dostęp do socjalnego internetu Zaoferowanie tej usługi mieszkaocom nie posiadającym dostępu, a więc nie mających komputerów lub możliwości łączenia się z internetem, jest bardzo istotnym zagadnieniem. Cele te mogą byd realizowane poprzez instalację infomatów oferujących możliwośd skorzystania z publicznych i innych usług oferowanych poprzez Internet. Mieszkaocy, którzy posiadają komputery, lecz ze względów finansowych bądź lokalizacyjnych nie mają dostępu do internetu, mogą korzystad z bezpłatnych hotspotów, które umożliwiają bezprzewodowe połączenie w technologii WiFi. Projekt Resman zakłada korzystanie, po godzinach pracy oraz w święta i weekendy, z internetu zamawianego dla szkół i urzędów, który w tym czasie byłby nieużywany. Hotspoty, czyli radiowe punkty dostępu do internetu, są najtaoszym sposobem jego dystrybuowania, jak i odbierania, gdyż wszystkie komputery, osobiste stacjonarne i przenośne oraz prawie wszystkie telefony komórkowe posiadają wbudowane łącza radiowe WiFi. Obecnie realizowany etap projektu koncentruje się na podłączaniu kolejnych jednostek organizacyjnych, jednostek administracji publicznej z terenu gminy wiejskiej Krasne oraz odbiorców indywidualnych, którzy wyrażą gotowośd włączenia się do sieci. Obok dotychczasowych hotspotów WiFi, zaprojektowane są stacje dostępowe WiMAX, umożliwiające szybką i stabilną transmisję radiowego internetu na duże odległości, jak również podczas ruchu. WiMAX jest taoszą alternatywą dla drogich sieci komórkowych. 5. Zarządzanie infrastrukturą samorządową. a. Poprawiającą bezpieczeostwo mieszkaoców. W ramach tej inicjatywy funkcjonuje 32 kamery monitoringu miejskiego i wiele atrap. Na zasadzie podobnej jak do niedawna w fotoradarach kamery dzięki łączom radiowym są szybko przenoszone w różne miejsca, w danym momencie najbardziej zagrożone niebezpiecznymi zdarzeniami. Po ustabilizowaniu sytuacji kamery są natychmiast przenoszone w kolejne miejsca, gdzie dochodzi do dewastacji mienia, podrzucania śmieci, czy malowania na ścianach domów graffiti itp. Działania te istotnie przyczyniły się do zaniku graffiti na murach budynków w mieście i wykrycia licznych prób nielegalnego handlu na miejskich targowiskach. 36

37 b. Zarządzanie komunikacją publiczną w mieście. Od grudnia 2010 r. trwa procedura przetargowa na wyłonienie wykonawcy, który w oparciu o rozbudowę nadajników WiMAX sieci ResMAN wprowadzi nowoczesne systemy informatyczne zarządzające autobusami miejskimi z wykorzystaniem informacji pasażerskiej, biletu bezstykowego oraz systemu zliczającemu potoki pasażerskie, umożliwiającego rozliczanie w czasie rzeczywistym wszystkich przewoźników z realnie wykonanej pracy przewozowej. Oprócz tego obszarowo sterowana sygnalizacja świetlna, otrzymując poprzez sied ResMAN komunikaty z autobusów będzie realizowała priorytetyzowanie ich przejazdów w pierwszej kolejności przez skrzyżowania. Wraz z zakupem najnowocześniejszego taboru, udostępnieniem parkingów typu park and ride zdecydowanie wzrośnie atrakcyjnośd i punktualnośd przejazdów komunikacją publiczną w stosunku do pozostałych form transportu. Co udało się osiągnąd Przejście na telefonię internetową VoIP spowodowało redukcję o ponad 60% procent kosztów rozmów telefonicznych rocznie. Jednolita sied radiowych połączeo pozwoliła zamawiad o połowę mniej internetu dla urzędu i szkół, niż w przypadku, gdyby każda jednostka kupowała go oddzielnie. Także wprowadzenie internetowego centralnego systemu sterowania sygnalizacją świetlną pozwoliło zaoszczędzad corocznie kilkadziesiąt tysięcy złotych, które pobierali dotychczas operatorzy komórkowi (w dodatku łącza te działają o wiele szybciej i stabilniej niż wąskopasmowe komórkowe). Ale korzyści są o wiele większe. Centralny radiowy dostęp do szkół umożliwił zakooczone spektakularnym sukcesem wprowadzenie najtaoszego z możliwych (bo internetowego) systemu budżetu zadaniowego w oświacie, co pozwoliło zracjonalizowad i kontrolowad na bieżąco każdą złotówkę wydatkowaną na ten cel z miejskiej kasy. W efekcie Rzeszów posiada najnowocześniejszy i najsprawniejszy zintegrowany system zarządzania oświatą w Polsce. Dzięki internetowi, który został wykorzystany do systemu monitoringu miejskiego, udało się zaoszczędzid dodatkowe kilkaset tysięcy złotych. Niebagatelną korzyścią jest fakt, że kosztowna i wąskopasmowa telefonia komórkowa wymaga instalacji nadajników posiadających stosunkowo duże moce promieniowania, a bezprzewodowy internet - wprost przeciwnie - znikomo małe. Definitywnie rozwiązuje to problem protestów mieszkaoców przeciw budowaniu na wprost ich siedzib nadajników telefonii komórkowej. Rzeszów jest dziś niekwestionowanym liderem wśród miast europejskich, który na tak dużą skalę wprowadził darmowy, socjalny internet dla mieszkaoców. Miasto nie skupia się tylko na rozwiązywaniu wewnętrznych potrzeb administracji, ale planuje pokrycie internetem całego terytorium i udostępnienie pełnej gamy usług dla mieszkaoców. Obecnie zasięg bezpłatnego internetu obejmuje około 50 proc. powierzchni miasta. Korzysta z niego około 20 tysięcy gospodarstw domowych. W obecnym roku sied wybudowana w 80 proc. ze środków unijnych i rządowych, obejmie cały obszar miasta i okolic. Samorządy Podkarpacia ściśle ze sobą współpracują, aby pokryd bezpłatnym internetem socjalnym obszar całego województwa, w oparciu o rozwiązania wypróbowane w Rzeszowie. Byłby to naprawdę duży sukces umożliwiający mieszkaocom regionu zdalne, bezpłatne załatwianie spraw urzędowych. Należy podkreślid, iż projekt ma charakter pionierski. Niewiele miast w kraju i w Europie, w sposób tak kompleksowy, tworzy warunków dla rozwoju społeczeostwa informacyjnego. Dotychczas w Rzeszowie wydano na ten cel 9 mln zł, z tego 6,8 mln stanowiła dotacja unijna i z budżetu paostwa. Środki własne miasta wyniosły ponad 2,2 mln zł. 37

38 Waldemar Roszkiewicz, Zastępca Burmistrza Ożarowa Mazowieckiego Inicjatywy uchwałodawcze mieszkaoców w Statucie Gminy Ożarów Mazowiecki Gmina Ożarów Mazowiecki położona jest w województwie mazowieckim, powiecie warszawskim zachodnim, w bezpośrednim sąsiedztwie m.st. Warszawy. Jest to gmina miejsko wiejska o łącznej powierzchni 71,34 km kw., którą zamieszkuje osoby. Biorąc pod uwagę warunki przestrzenne (zróżnicowany stopieo urbanizacji) oraz więzy społeczne i gospodarcze ( 27 ust 3 Statutu Gminy) Rada Miejska wyodrębniła aż 36 jednostek pomocniczych, w tym 25 sołectw i 11 osiedli. Największe osiedle (RSM Bloki) liczy mieszkaoców zaś najmniejsze sołectwo (Orły) zaledwie 48 osób. Łącznie na terenie Gminy funkcjonuje aż pięd sołectw o liczbie mieszkaoców poniżej stu osób. Zapewnienie faktycznego udziału mieszkaoców w życiu publicznym, również poprzez wyrażanie ich konstruktywnej i wiążącej woli, przy przedstawionych wyżej uwarunkowaniach przestrzenno demograficznych, wymagało wprowadzenia standardów przenoszonych do aktów prawa miejscowego, w tym: statutu Gminy, statutów poszczególnych osiedli i sołectwa oraz uchwały w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkaocami Gminy. W Statucie Gminy Ożarów Mazowiecki przyjętym w 2010 roku i obowiązującym do 21 lutego 2012 r. przyjęto, że z inicjatywą podjęcia określonej uchwały może wystąpid.mieszkaocy Gminy w liczbie co najmniej 100 osób, w przypadku miejscowości liczących mniej niż 100 mieszkaoców 70% mieszkaoców Przez okres obowiązywania cytowanego zapisu nie odnotowano inicjatywy uchwałodawczej mieszkaoców. W praktyce zastosowanie miały jedynie wnioski dotyczące nadania nazwy drodze, do których nie stosowano wymogu liczebności wnioskodawców, a które rozpatrywano zgodnie z ich wolą. Doświadczenia wskazały, że mieszkaocy nie wykazywali inicjatywy uchwałodawczej niemniej ich aktywnośd była wyraźnie akcentowana w sprawach dotyczących osiedli/sołectw. Biorąc pod uwagę przedstawione przesłanki jak również ze względu na zróżnicowaną gęstośd zaludnienia poszczególnych obszarów Gminy, rozgraniczono warunki i formy dialogu z mieszkaocami i wyrażania ich woli w sprawach dotyczących całej lokalnej społeczności oraz w sprawach odnoszących się wyłącznie do zagadnieo dotyczących wspólnoty jednostki pomocniczej (sołectwa, osiedla). Statut Gminy Ożarów Mazowiecki (Uchwała nr 100/11 Rady Miejskiej w Ożarowie Mazowieckim z dnia 27 października 2011 r. opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego z dnia 6 lutego 2011 roku poz.927) określa, że: 1. Inicjatywę uchwałodawczą posiadają mieszkaocy Gminy w liczbie co najmniej 100 osób uprawnionych do głosowania ( 52 ust.1 pkt 5); 2. W przypadkach przewidzianych ustawą lub w innych sprawach ważnych dla Gminy na jej terytorium mogą byd przeprowadzone konsultacje z mieszkaocami Gminy ( 17 ust.1). Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji zostały doprecyzowane w Uchwale nr 333/09 Rady Miejskiej w Ożarowie Mazowieckim z dnia 3 czerwca 2009 roku. Przyjęto, że konsultacje przeprowadza się w przypadkach określonych ustawami oraz w innych sprawach ważnych dla Gminy 38

39 i mogą one mied zakres: ogólno gminny, lokalny, sołecki lub osiedlowy bądź też środowiskowy. O przeprowadzeniu konsultacji, ich sposobie oraz formie decyduje Burmistrz z własnej inicjatywy lub na wniosek 50 mieszkaoców Gminy. Konsultacje mogą polegad na spotkaniu z mieszkaocami (np. zebranie wiejskie) lub na zebraniu opinii pisemnych w sprawach będących przedmiotem konsultacji. Rozgraniczenie wymaganego progu liczebności dla konkretnych rozstrzygnięd najbardziej widoczne jest w statutach osiedli i sołectw, które ilustruje poniższe zestawienie: Przedmiot/próg liczebności Próg liczebności w sołectwie 12 Próg liczebności w osiedlu 13 Zwołanie zebrania mieszkaoców na wniosek 25% 50 osób Ważnośd rozstrzygnięd zebrania mieszkaoców (możliwośd podejmowania uchwał przez zebranie wiejskie/zebranie mieszkaoców) Wniosek o odwołanie sołtysa/ przewodniczącego zarządu osiedla 30% 10% 25% 10% Przyjęte progi dla poszczególnych rozwiązao dają szansę na reprezentatywnośd podejmowanych rozstrzygnięd z uwzględnieniem woli aktywności mieszkaoców sołectw/osiedli w życiu społecznym. 12 Liczba mieszkaoców uprawnionych do głosowania w sołectwie 13 Liczba mieszkaoców uprawnionych do głosowania w osiedlu 39

40 Mieczysława Juszczyk, Prezes Stowarzyszenia Hobbiton Sierakowo Sławieoskie - samorządna wieś budująca swój kapitał społeczny O nas Sierakowo Sławieoskie to mała wieś zamieszkała przez 250 osób, w gminie Sianów, w powiecie koszalioskim, woj. Zachodniopomorskie. Wieś leży w środku lasów, daleko od głównych dróg. Od dawna byliśmy w wielu sprawach zdani byli na siebie. Dzięki temu łatwiej przyszło nam na początku 2000 roku podchwycid pomysł utworzenia Wioski Hobbitów, wypracowany podczas prac nad aktualizacją Strategii Rozwoju Gminy Sianów. Tworzenie wioski tematycznej miało byd sposobem na uatrakcyjnienie oferty wiejskiej szkoły podstawowej, integracja ze środowiskiem lokalnym oraz pomoc osobom bezrobotnym w radzeniu sobie z problemami osobistymi i społecznymi. Wioska hobbitów W tworzenie wioski tematycznej zaangażowała się prawie jedna piąta mieszkaoców Sierakowa. Na początku działaliśmy jak pospolite ruszenie. Dopiero po trzech latach udało się nam założyd Stowarzyszenie Hobbiton. Wioska tematyczna tworzona była małymi krokami. W proces ten zaangażował się samorząd gminy Sianów. Pomagali nam harcerze i studenci. Szukaliśmy też wsparcia w różnych programach grantowych. Zaczynaliśmy od małych dotacji Fundacji Wspomagania Wsi, Fundacji Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Fundacji Batorego i Polsko - Amerykaoskiej Fundacji Wolności. Nauczyliśmy się pisad i realizowad projekty. Wielkim doświadczeniem w tym względzie był udział Stowarzyszenia Hobbiton w Programie Inicjatyw Wspólnotowych EQUAL, gdzie działaliśmy w ramach Partnerstwa Razem. Łącznie uczestniczyliśmy dotychczas w 24 projektach. Dotyczyły one, tworzenia wioski tematycznej, także integracji mieszkaoców wsi, wzbogacenia oferty zajęd i warsztatów dla dzieci i młodzieży, dziedzictwa kulturowego i ochrony przyrody. Efekty naszej pracy Udało nam się przygotowad, ciągle rozwijaną i uzupełnianą ofertę wioski tematycznej, w której mamy: terenową grę fabularną Tam i z powrotem, rowerową grę terenową Wyprawa przez Mroczną Puszczę, ścieżkę edukacyjną Kochajmy muchomorki, warsztaty rękodzielnicze: Od owieczki do niteczki, Glina w średniowieczu, Decoupage, Quilling, noclegi dla grup zorganizowanych w warunkach schroniskowych, imprezy integracyjne: urodziny, biesiady, spotkania firmowe, warsztaty Bożonarodzeniowe i Wielkanocne, których uczestnicy poznają tradycje świąteczne, wakacyjne weekendy w Wiosce Hobbitów oferta skierowana do rodzin, cykliczne imprezy plenerowe: Majówka, Powitanie Lata, Jarmark Hobbitów Urodziny Bilba. Nasza oferta jest przykładem turystyki społecznej, czyli tworzonej przy udziale mieszkaoców wsi i przez nich zarządzanej. Rocznie obsługujemy około 15 tysięcy osób. 40

41 Dzięki tworzeniu wioski tematycznej wzrosła samorządnośd mieszkaoców Sierakowa Sławieoskiego. Lepiej potrafimy się organizowad i zarządzad swoimi sprawami. Nasza wieś stała się znana. Przyjeżdża tu wielu gości, pokazują nas w telewizji i piszą o nas w gazetach. Możemy powiedzied, że tworzymy w praktyce społeczeostwo obywatelskie i budujemy swój kapitał społeczny. Od wielu lat w Sierakowie prowadzone są Letnie Akademie Liderów Wiejskich. Przyjmujemy też wizyty studyjne z innych wsi, z Polski i z zagranicy. Działamy w zespole pięciu wiosek tematycznych, które utworzone zostały w programie EQUAL w gminach Sianów i Malechowo. Nagrody i wyróżnienia Pierwsze miejsce w konkursie LIGA INICJATYW POWIATOWYCH organizowanym przez Fundację Bankową im. Leopolda Kronenberga oraz Związek Powiatów Polskich (2004). Wyróżnienie w Europejskim Konkursie Odnowy Wsi Sprostad wyzwaniu unikalności (2004). Wyróżnienie w konkursie Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego w kategorii Produkt Turystyczny (2008). Certyfikat znaku jakości Nasze Dobre z Pomorza 2008 w konkursie Głosu Pomorza. Wyróżnienie dla modelowych projektów zrealizowanych w ramach Programu IW EQUAL JASKÓŁKA RYNKU PRACY Statuetka w uznaniu za działalnośd społeczną od Starosty Koszalioskiego (2008). Wyróżnienie w uznaniu za zaangażowanie w promocję Gminy i Miasta Sianów (2008). Wyróżnienie w projekcie Gminy i Miasta w Sianowie Sól Ziemi Koszalioskiej (2008). Nasze plany i marzenia Utworzenie Centrum Integracji Społecznej Utworzenie pracowni astronomiczno-akustycznej Utworzenie schroniska turystycznego Utworzenie pracowni produktów turystyki wiejskiej Zapraszamy na nasze strony internetowe: 41

42 Sławomir Antonik, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek m. st. Warszawy Wszechnica Edukacyjna Targówek Projekt rozwijający umiejętności, wiedzę i zainteresowania mieszkaoców Dzielnicy Targówek m. st. Warszawy. Ideą projektu jest: włączenie społeczności lokalnej do budowania najlepszego programu jakości i efektywności nauczania uwzględniającego uwarunkowania i specyfikę dzielnicy. Projekt skierowany jest do ludzi: aktywnych, otwartych, pragnących w pełni rozwijad swój potencjał, ciekawych, którzy chcą stale poszerzad swoją wiedzę, uczących się przez całe życie, chętnych do współdziałania w rozwoju edukacyjno społecznym Dzielnicy. Cele Wszechnicy Edukacyjnej: pogłębianie wiedzy mieszkaoców Targówka nt. procesu edukacji i oddziaływao wychowawczych, zwiększenie świadomości rodziców na temat ich możliwości partnerskiego budowania programów dydaktyczno-wychowawczych szkoły, popularyzacja dobrych praktyk wychowawczych, metod i form pracy, zainicjowanie i rozszerzenie współpracy pomiędzy placówkami oświatowymi a rodzicami i środowiskiem lokalnym, podniesienie jakości i efektywności kształcenia i nauczania poprzez zbudowanie platformy partnerskiego współdziałania, stworzenie platformy porozumienia będącej płaszczyzną do rozmów wszystkich zaangażowanych w proces edukacji dzieci i młodzieży, upowszechnianie wiedzy umożliwiającej osobisty rozwój. Formy realizacji projektu 1. Otwarte, bezpłatne wykłady przeznaczone dla szerokiego kręgu słuchaczy, połączone z dyskusją uczestników. Spotkania odbywają się raz w miesiącu o godz. 17:30 w sali konferencyjnej Urzędu Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy przy ul. Kondratowicza Tematyczne konferencje otwarte i warsztaty realizowane na terenie placówek oświatowych i instytucji kultury dotyczące aktualnych zagadnieo i problemów z zakresu edukacji. Zrealizowane przedsięwzięcia: Konferencje i warsztaty: 22 września Sejmik Edukacyjny połączony z warsztatami Szkoła Podstawowa nr września Konferencja Czytanie kluczem do wiedzy i sukcesu dziecka Dom Kultury Świt 42

43 12 grudnia Konferencja Dziecko i zdrowie połączona z debatą społeczną Dom Kultury Świt 12 grudnia Konferencja w ramach Dzielnicowej Kampanii Współpracy Nie jestem obojętny, widzę i działam Urząd Dzielnicy Targówek 09 luty Konferencja Nie bójmy się szkoły sześciolatek w pierwszej klasie Szkoła Podstawowa nr 298 Otwarte wykłady: Wykład Inauguracyjny nt. Dziecko w świecie nowych uzależnieo - prof. dr hab. Mariusz Jędrzejko pedagog i socjolog, dyrektor Mazowieckiego Centrum Profilaktyki Uzależnieo Jak wspierad ucznia zdolnego w szkole i w domu - prof. dr hab. Anna Izabela Brzezioska, specjalista z zakresu psychologii rozwoju i edukacji, promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Młody człowiek we współczesnym świecie rynek pracy a kwalifikacje zawodowe - Stefan M. Kwiatkowski - wybitny polski pedagog doktor honoris causa Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, dyrektor Instytutu Badao Edukacyjnych Przez żołądek do zdrowego serca zdrowie nasze i naszych dzieci zależy od nas samych - Małgorzata Desmond specjalista w dziedzinie Medycyny Żywienia i Dietetyki, absolwentka University of West London oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Budowanie autorytetu rodzica i nauczyciela - Piotr Sebastian Ślusarczyk, wykładowca Instytutu Kształcenia Eko-Tur, doktorant na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, wydawca, dziennikarz i reporter. Dane statystyczne Liczba mieszkaoców Dzielnicy Targówek Liczba nauczycieli w Dzielnicy Targówek Liczba dzieci w Przedszkolach szkołach podstawowych gimnazjach szkołach ponadgimnazjalnych Razem:

44 Frekwencja Razem: Frekwencja na konferencjach i warsztatach Razem: Dlaczego warto? możliwośd pogłębienia wiedzy w bliskim, przyjaznym otoczeniu mieszkaoców, tematyka wykładów starannie dobierana do potrzeb, zainteresowao we współpracy z odbiorcami, 44

45 szansa na lepszą jakośd edukacji, budowanie lokalnych więzi opartych na otwartości wobec siebie i wspólnym działaniu w celu poprawy jakości życia, efektywne wykorzystanie pieniędzy publicznych. Opinie Inicjatywę zorganizowania przez władze dzielnicy Targówek "Wszechnicy Edukacyjnej Targówek" uważam za niezwykle cenną. Jest to doskonała płaszczyzna integracji teorii z praktyką edukacyjną - sprzyja scalaniu społeczności lokalnej, tworzeniu ruchu społecznego skupionego wokół kształcenia dzieci i młodzieży z uwzględnieniem oczekiwao pracodawców. prof. zw. dr hab. Stefan M. Kwiatkowski Projekt ten wydaje się byd szczególnie cenny nie tylko ze względu na jego walor edukacyjny, ale także z uwagi na wymiar integrujący środowisko oświatowe: kadra zarządzająca oświatą, nauczyciele, rodzice i uczniowie. Wykład spotkał się z życzliwym odbiorem u słuchaczy, o czym świadczy ożywiona i merytoryczna dyskusja, jaką prelekcja wywołała. W moim przekonaniu Dzielnica Targówek uruchomiła projekt, który z powodzeniem i ogromnym pożytkiem mógłby zostad realizowany nie tylko w innych Dzielnicach Warszawy, ale także, w różnych miejscach kraju. Piotr Ślusarczyk Wykładowca Instytutu Kształcenia Eko-Tur Uważam, że to przedsięwzięcie jest bardzo cenne, godne pochwały i naśladowania przez inne dzielnice Warszawy. W dobie epidemii chorób dietozależnych, takich jak choroby krążenia, cukrzyca, otyłośd czy pewne nowotwory, bardzo istotnym elementem profilaktyki tych schorzeo jest edukacja obywateli. Niezmiernie cennym jest to, że Dzielnica Targówek przejęła na siebie ten obowiązek. Małgorzata Desmond 45

46 Rozdział II Prezentacje przedstawione podczas debaty dr hab. Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego 46

47 47

48 48

49 Rola aktywności mieszkaoców w rozwoju społeczności lokalnej, TNS OBOP 49

50 50

51 51

52 52

53 53

54 54

55 55

56 56

57 57

58 58

59 59

60 Rola samorządności w budowaniu kapitału społecznego, FRDL 60

61 61

62 62

63 63

64 64

65 65

66 66

67 67

68 68

69 69

70 70

71 71

72 Jacek Protas, Prezes Związku Województw RP 72

73 73

74 74

75 75

76 76

77 Marek Tramś, Prezes Związku Powiatów Polskich 77

78 78

79 79

80 80

81 Grzegorz Dudzik, Burmistrz Miasta Zielonka Budowa kultury konsultacji społecznych poszerzenie płaszczyzn skutecznego, wzajemnego informowania w mieście Zielonka 81

82 82

83 83

84 84

85 Rozdział III Wybrane wypowiedzi uczestników debaty Bronisław Komorowski, Prezydent RP Proszę Paostwa! Nie sądzę, żeby mój głos był tutaj najważniejszy. Odwrotnie sądzę, że tego rodzaju debaty mają sens właśnie dlatego, że to ja mogę posłuchad i usłyszed opinie praktyków, a także ludzi głęboko zaangażowanych emocjonalnie w funkcjonowanie społeczeostwa obywatelskiego, w jego budowę, w samorządnośd. Mogę posłuchad po to, żeby spróbowad coś razem zrobid. A parę rzeczy już się nam udało. Pan Minister Henryk Wujec wspomniał tutaj o GMO myślę, że ta sprawa też nam się razem uda. Dzisiaj możemy tutaj, w Pałacu Prezydenckim, kontynuowad rozmowę o kwestiach istotnych z punktu widzenia kierunku rozwoju aktywności społecznej. Temat został zapisany w sposób trochę przewrotny jako Samorządnośd filarem kapitału społecznego. W moim przekonaniu można by elementy tego tematu skutecznie odwrócid i zaproponowad rozmowę na temat kapitału społecznego jako filaru samorządności i filaru społeczeostwa obywatelskiego. Myślę, że warto właśnie gdzieś między tymi dwoma pomysłami na rozmowę kontynuowad dziś ten dialog. Patrzę po sali a wielu z Paostwa znam i widzę ludzi zaangażowanych w budowę samorządu polskiego, w rozwijanie samorządności. Myślę, że możemy sobie generalnie wszyscy razem pogratulowad, że reforma samorządowa udała się i pokazała ogromne pokłady siły drzemiącej w społeczeostwie, niewątpliwie stanowiła też szansę na otwarcie Polski na zupełnie nowe możliwości. Teraz jest okres podsumowywania polskiej aktywności w Unii Europejskiej trochę ze względu na zakooczoną prezydencję, trochę ze względu na zbliżające się dyskusje o nowej perspektywie budżetowej. Sądzę więc, że możemy powiedzied wprost, iż to właśnie dzięki reformie samorządowej, za którą kryją się przecież pokłady aktywności obywatelskiej, kapitału społecznego, potrafiliśmy dobrze wykorzystad obecnośd w Unii Europejskiej i że w znacznej mierze jest to zasługa w różnych wymiarach, nie tylko finansowym, chod finansowym także aktywności ludzi samorządu polskiego. Warto pamiętad, że nasza konstytucja wskazuje gminę jako podstawową wspólnotę samorządową. Jak wszyscy wiemy, tworzą ją wszyscy mieszkaocy. Według mnie warto jednak pamiętad też o tym, że z badao a w wielu wypadkach i z praktyki funkcjonowania samorządów wynika, że Polacy chcą w jak największym stopniu uczestniczyd, przynajmniej teoretycznie, w funkcjonowaniu społeczności lokalnych i chcą się angażowad we wspólne sprawy nie tylko za pomocą urn wyborczych i nie tylko w dniu wyborów. I powiem więcej: w moim przekonaniu to stanowi potencjalne, istotne źródło nowej energii, która jest potrzebna dla rozwoju społeczności lokalnej, a także dla rozwoju Polski samorządnej. Działania obywatelskie są pełnym i bardzo 85

86 pojemnym znakiem odzyskanej przez nas, przez nasze społeczeostwo wolności. W moim przekonaniu o rozwoju Polski w znacznej mierze będzie decydowało istnienie albo nieistnienie, a także tempo rozwoju kapitału społecznego, a więc możliwośd brania przez obywateli odpowiedzialności za los swoich małych i trochę większych ojczyzn tej małej, najmniejszej, jaką jest niewątpliwie wspólnota gminna, ale też może i tej największej, o której śpiewamy, że nie zginie. Według mnie należy w związku z tym zastanowid się, jak uwolnid pokłady tego potencjału obywatelskiego dla dobra samorządu, dla dobra tych małych ojczyzn, a także tej wielkiej ojczyzny. Skok cywilizacyjny w Polsce nie byłby, w moim przekonaniu, możliwy bez dynamicznego rozwoju prywatnej małej przedsiębiorczości i to trzeba czy warto mied cały czas w głowie. Mówiąc o aktywności obywatelskiej, aktywności społecznej, powinniśmy uwzględniad także ten element aktywności na rzecz tworzenia biznesu szczególnie małego i średniego, bo taki właśnie wyrasta z aktywności pojedynczych ludzi. Tu także jest zaklęty szczęśliwy albo mniej szczęśliwy los tej najmniejszej z ojczyzn, jaką niewątpliwie jest rodzina. Chciałbym w związku z tym serdecznie Paostwa prosid o dostrzeganie tej więzi, problemu utrzymania rozwoju prywatnej małej przedsiębiorczości i więzi ze społecznością lokalną. Bo na tym styku będzie się, według mnie, decydowała przyszłośd nas wszystkich. Proszę Paostwa, zaangażowanie na rzecz wspólnot lokalnych, także w regionach, jest w moim przekonaniu również jakąś formą najbardziej potrzebnego, nowoczesnego patriotyzmu, który może jest mniej sztandarowy, mniej cokołowy, mniej też zaduszkowy, ale za to bardziej praktyczny, a w związku z tym wymagający, powiedziałbym, większej pracy. Bo nowoczesny patriotyzm wyrażający się poczuciem współodpowiedzialności i za te najmniejsze, i za te większe ojczyzny to przede wszystkim patriotyzm pracy, patriotyzm służby, patriotyzm działania na rzecz innych. Według mnie, podejmując takie działania i współdziałając, jesteśmy w stanie odpowiedzied na nowe wyzwania i jesteśmy w stanie odpowiedzied na pytanie, jak należy budowad nowoczesną, konkurencyjną Polskę, tak aby mogła ona, jako nasza wielka ojczyzna, składająca się z ojczyzn małych, średnich i najmniejszych, konkurowad w wymiarze europejskim i w wymiarze światowym. Serdecznie życzę Paostwu ciekawej dyskusji i dobrego plonu tej dyskusji. Jak rozumiem, zbierze go pan Minister Henryk Wujec i razem z ministrem Dziekooskim ubiorą go we wnioski do dalszej pracy, w tym także do pracy nad ustawą o samorządzie, która, jak wiem, wywołuje różne emocje chod w moim przekonaniu absolutnie niepotrzebnie i niezasadnie, jeśli uzna się i wyzna szczerze, z głębokim zaangażowaniem, że wierzy się w to, iż aktywnośd obywateli służy samorządności, a nie jej przeszkadza. Dziękuję bardzo. * Piotr Szczepaoski, Prezes Zarządu Fundacji Wspomagania Wsi Zagadnienie jest niezwykle ciekawe. Zajmuję się współpracą z samorządami od początku reformy samorządowej i gdy widzę tytuł Samorządnośd filarem kapitału społecznego, zastanawiam się, czy w świetle badao, których wyniki tu zobaczyliśmy i w świetle tego co obserwuję, samorządnośd faktycznie jest filarem kapitału społecznego. Wydaje mi się, że z tym jest niestety bardzo źle - 86

87 samorządnośd nie jest filarem kapitału społecznego, bo uległa wynaturzeniu. Ponadto stwierdzam ze smutkiem, że zaufanie do samorządów spada spadło dramatycznie w stosunku do stanu sprzed dziesięciu lat, który pamiętam. Proces odrywania samorządu (rozumianego jako struktury urzędów) od obywateli przyśpieszyła reforma samorządowa. Pod koniec okresu funkcjonowania czterdziestu dziewięciu województw, gminy były mocniejsze, lepiej współpracowały z obywatelami, powstawały naturalne struktury współpracy ponadgminnej. To wszystko zostało przerwane. Wprowadzono skomplikowaną strukturę samorządową - kosztowną i niepotrzebną w dzisiejszych czasach. Powiaty są tak daleko od obywateli, znajdują się całkowicie w rękach partii politycznych w tym kontekście mówienie o kapitale na szczeblu społecznym nie ma w ogóle sensu. Niestety w wielu gminach potworzyły się mocne i nie do ruszenia struktury władzy, którym obywatele tylko przeszkadzają. Wiąże się to często ze stagnacją i brakiem rozwoju lokalnego. Kapitał społeczny, o którym tak dużo tu mówimy, nie jest tylko kwestią tego, czy mam zaufanie do swojego sąsiada i najbliższego otoczenia. Kapitał społeczny jest to też zaufanie idące w drugą stronę dotyczy zaufania urzędów, tj. paostwa, do obywateli. Tymczasem my potrzebowaliśmy aż dwudziestu lat, żeby zaświadczenia zastąpid oświadczeniami. Mimo tego w dalszym ciągu jest dużo do zrobienia. Kapitał społeczny oznacza bowiem przede wszystkim zaufanie do obywateli, w tym także zaufanie do małych przedsiębiorców. Tworzenie klimatu zaufania także do nich stanowi element cywilizacji i kultury otoczenia prawnego, które powinno byd stabilne. Ta kwestia dotyczy również organizacji pozarządowych, bo ryzyko działania społecznego (że czegoś nie dopełnimy) w Polsce jest bardzo, bardzo duże. Anna Potok, Ekspert w Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich Jako przedstawiciel organizacji pozarządowych zajmuję się aktywizacją społeczności lokalnych, głównie na obszarach wiejskich. Samorządnośd filarem kapitału społecznego wydaje się, że taka teza dziś nie jest prawdziwa i że nie udało nam się jeszcze przekonad samorządowców do docenienia wagi kapitału społecznego. Wskazują na to wyniki badao, które przed chwilą nam przedstawiono. Gdyby jednak wyniki tych badao były do kooca prawdziwe a są sprzeczne z bardziej optymistycznymi wynikami wcześniejszych publikacji obraz byłby przygnębiający. Współpraca organizacji pozarządowych oraz nieformalnych grup społeczności lokalnych z samorządem nie jest zadowalająca. Daleko jesteśmy od optymalnych rozwiązao w tej mierze. Wydaje się, że dzisiaj prawo umożliwia taką współpracę z zachowaniem najlepszych standardów. Czego więc brakuje? Brakuje tego, co nazwałabym kulturą współpracy tzn. dobrej woli z obu stron, wspólnego języka, zrozumienia wzajemnych ograniczeo, podzielania wartości i zasad. Uważam, że to jest szczególnie potrzebne. Angażowanie obywateli nie może ograniczad się tylko do ich udziału w rozwiązywaniu incydentalnych problemów co w części wynika z przedstawionych badao albo do biernej realizacji zadao zleconych; na marginesie dodam, że najczęściej z obszaru sportu. Oczekujemy, że organizacje pozarządowe i wszelkie nieformalne grupy obywatelskie staną się partnerem samorządu - równym partnerem w tej dotychczas nierównej współpracy, w której samorząd jest podmiotem o wiele silniejszym. Niezbędne jest, aby organizacje pozarządowe uczestniczyły w przygotowywaniu, realizacji 87

88 i ewaluacji polityk publicznych, aby współdecydowały w ważnych, strategicznych sprawach, a nie tylko w rozwiązywaniu kłopotów i konfliktów wynikających z bieżących spraw. Sytuacja wygląda znacznie lepiej w samorządach wojewódzkich. Gorzej jest w małych gminach, szczególnie w gminach wiejskich - samorządy są tam stosunkowo ubogie, a organizacje pozarządowe na ogół całkowicie od nich finansowo zależne i czasem wręcz zwasalizowane. Dlatego łączymy wielkie nadzieje z przygotowywaną u Pana Prezydenta nową formą Funduszu Inicjatyw Obywatelskich, która tym organizacjom zapewni większą niezależnośd. Czesław Tomalik, Prezes Zarządu Związku Gmin Śląska Opolskiego Zarząd Związku Gmin Śląska Opolskiego na wczorajszym posiedzeniu upoważnił mnie do tego, aby poruszyd na tej konferencji istotny problem. Na podstawie blisko dwudziestu dwóch lat naszych doświadczeo potwierdzamy, że samorząd gminny jest filarem kapitału społecznego, powinniśmy więc go wspierad. Miarą kapitału społecznego jest siła więzi społecznych. Dla systemu przedstawicielskiego w samorządzie gminnym najważniejsze są więzi łączące wyborcę z radnymi i burmistrzem wybranymi w bezpośrednich wyborach. W listopadzie 2011 roku zapowiedziano skierowanie do Sejmu projektu ustawy o wzmocnieniu udziału mieszkaoców w działaniach samorządu terytorialnego, o współdziałaniu gmin, powiatów i województw oraz o zmianie niektórych ustaw. Apeluję w imieniu Związku Gmin Śląska Opolskiego, aby odstąpid od zamiaru kierowania tego projektu do Sejmu, z dwóch powodów. Pierwszy to opinia rzecznik praw obywatelskich, która w lipcu 2011 roku stwierdziła: zakres zmian i mnogośd interwencji w różne dziedziny funkcjonowania samorządu powoduje, że wprowadzenie ustawy w przedstawionej formie może wywoład liczne perturbacje poważnie utrudniające jego działanie. Powód drugi to kolejny proces zmian, który rozpoczęto podpisaniem ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy. Skutki wprowadzenia tej ustawy w odniesieniu do wyborów do rad gmin i rad miejskich poznamy dopiero za trzy lata. Najpierw więc przeprowadźmy wybory samorządowe według nowego prawa wyborczego, a dopiero potem, po ocenie skutków, wprowadzajmy kolejne poważne zmiany. Samorządnośd jest nie tylko filarem kapitału społecznego samorząd gminny jest filarem paostwa. Wspierajmy go więc. Tadeusz Truskolaski, Prezydent Miasta Białegostoku Już od kilku lat staramy się budowad kapitał społeczny w Białymstoku. W ramach Urzędu Miejskiego działa Centrum Współpracy Organizacji Pozarządowych, które wspiera działalnośd organizacji w naszym mieście. Na ich potrzeby zagospodarowujemy budynek w centrum miasta, w którym członkowie organizacji będą mogli korzystad na preferencyjnych warunkach z pomieszczeo i sprzętu. W zeszłym roku wydaliśmy na ten cel około 12 mln zł. Organizacjom trzeciego sektora powierzamy także realizację ważnych zadao społecznych. Współpraca z organizacjami pozarządowymi to nie jedyne działanie na rzecz budowy kapitału społecznego. W Białymstoku działa Młodzieżowa Rada Miejska świetna szkoła demokracji dla 88

89 młodych pokoleo, Centrum Integracji Społecznej, kluby integracji społecznej. Raz na kwartał organizujemy bezpośrednie spotkania z mieszkaocami w poszczególnych dzielnicach miasta, w ważnych sprawach odbywają się konsultacje społeczne. Budowę kapitału społecznego rozumiem także jako eliminowanie negatywnego kapitału, który określa w swojej koncepcji Bourdieu. Z tego typu zjawiskiem mamy niestety do czynienia w Białymstoku. Jedna z organizacji ekologicznych, rozwiązana już przez sąd w pierwszej instancji, blokuje inwestycję wartą 600 mln zł, wykorzystując kruczki prawne. Naszym zadaniem, jako władz samorządowych, jest wspierad cenne inicjatywy i przeciwdziaład nadużyciom, które pojawiają się także w tej sferze życia społecznego. Marek Miros, Burmistrz Miasta Gołdapi Nie mogę pozostawid bez komentarza tezy ojca Zięby, z której wynika, że remedium na demokrację powinno byd ograniczenie do dwóch kadencji sprawowania władzy wykonawczej czy władzy radnych. Moim zdaniem władza może, ale nie musi deprawowad czy kostnied. Obywatele sami decydują, czy przedłużyd nam mandat, czy nam tego mandatu nie przedłużyd. Łatwiej mi jest o tym mówid, gdyż nie jestem sędzią we własnej sprawie - jako sześciokadencyjny burmistrz. Nawet jeśli to prawo zostanie wprowadzone, już dawno będę na emeryturze. Nie walczę więc o swoje, ale nie mogę tego pozostawid bez komentarza. Nie zgadzam się z tym absolutnie, w sposób fundamentalny, chod zgadzam się generalnie z wypowiedziami nieobecnego tu ojca Zięby i tak jak zapewne większośd z Paostwa darzę go szacunkiem. W jednej z dzisiejszych wypowiedzi przedstawiano nas-samorządowców jako ludzi, którzy wykorzystują techniki komunikacji wyłącznie do poprawy własnego wizerunku. Byd może istnieją takie przykłady, ale nie można na tej podstawie stosowad uogólnieo. Bywają również przykłady odwrotne, a my samorządowcy nie wyciągamy z tego pochopnych wniosków dotyczących NGO. Zgadzam się ze stwierdzeniem, że naszym zadaniem jest stworzenie raczej linii demarkacyjnej, a nie linii frontu. Jeśli będzie tak, że my-samorządowcy będziemy z jednej strony, a NGO-sowcy z drugiej, zagubimy gdzieś po drodze obywatela, czyli adresata naszych działao. Uważam, że nadal trzeba pracowad nad ustawą prezydencką, bo byd może będzie czymś w rodzaju modus vivendi w sztucznym trochę sporze między instytucjonalnym między samorządowcami a NGO. Poza dyskusją pozostaje fakt, że należy rozszerzyd obywatelom pole do sprawowania władzy, bo taka jest istota demokracji. Halina Rozpondek, Zastępca Przewodniczącego Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej w Sejmie RP Przedstawię może nie tyle punkt widzenia posła na Sejm RP, wiceprzewodniczącej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, ile raczej perspektywę samorządowca z piętnastoletnim doświadczeniem, funkcjonującego od początku istnienia samorządu do 2005 roku. Otóż w 1990 roku, kiedy reaktywowaliśmy samorządnośd, obok tworzenia organów gminnych, 89

90 tworzyliśmy przede wszystkim zręby kapitału społecznego. Wówczas zaangażowanie mieszkaoców, zaangażowanie obywateli było największe, ponieważ musieliśmy nadrabiad zaległości cywilizacyjne. Tak było w każdej gminie, w każdym mieście. Wokół radnych radny bowiem powinien byd tym podstawowym podmiotem, wokół którego skupia się kapitał ludzki gromadzili się ludzie, gdyż mieli swoje potrzeby, mieli coś do załatwienia. Chod kapitał ten tworzył się przez wiele lat - myślę, że aż do 1998 roku - nie wykorzystaliśmy tego. W wielu miejscach również w 1998 roku, kiedy organizowano akcje związane z reformą administracyjną kraju, istniało zaangażowanie, byd może negatywne, niemniej jednak na dużą skalę. Później niestety nie zgodzę się z Panem Prezydentem i z panem posłem ustawa o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza, prezydenta miasta, skądinąd niezła, spowodowała przepaśd między radnymi a prezydentem, wójtem, burmistrzem. W konsekwencji dzisiaj radny nie ma już takiego znaczenia, jakie miał w latach dziewięddziesiątych, a nawet jeśli buduje wokół siebie kapitał społeczny, nie jest w stanie, nawet z pomocą grupy wspierających go ludzi, przebid się z najważniejszymi sprawami. Bardzo dużo organizacji pozarządowych powstało po 2000 roku, ale tego kapitału też nie wykorzystaliśmy, ponieważ te organizacje, potrzebując wsparcia finansowego samorządów, szybko stały się ich klientami samorządów. Koocząc, zgodzę się z Panem Posłem, że byd może wprowadzenie jednomandatowych okręgów wyborczych we wszystkich jednostkach samorządu terytorialnego to zmieni. Tomasz Schimanek, Ekspert do spraw organizacji pozarządowych i programów społecznych Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce Na jakiej bazie budowad kapitał społeczny w obecnym świecie zmiennych wartości? My w Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce próbujemy realizowad to zadanie, opierając się o ideę dobra wspólnego. Próbujemy szukad z mieszkaocami i samorządami tych dóbr, które są rzeczywiście wspólne i do których mieszkaocy powinni mied nieskrępowany dostęp. To mogą byd małe dobra, które łączą, ale które potrafią także dzielid. Niedawno uczestniczyłem w dyskusji o dobru wspólnym, w trakcie której jeden z mieszkaoców dał przykład takiej drobnej, ale ważnej dla mieszkaoców rzeczy. Otóż jeden z samorządów wybudował z własnych środków ze wsparciem z Unii Europejskiej basen. Jednak bez konsultacji z mieszkaocami ustalił opłaty za korzystanie z basenu na takim poziomie, że 3/4 mieszkaoców nie stad, by z tego basenu korzystad. Za pieniądze publiczne powstało dobro niedostępne dla większości mieszkaoców, zabrakło także dialogu z mieszkaocami. W Polsce brak przemyślanego i uporządkowanego systemu dialogu obywatelskiego, który byłby podstawą dla współpracy na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym. Niestety, prawo w dużej mierze nadal traktuje obywatela raczej jak petenta, nie jako partnera. Dlatego cieszy to, że Kancelaria Prezydenta podjęła próbę uporządkowania dialogu obywatelskiego w samorządach, a na przykład Senat RP podjął w poprzedniej kadencji prace na projektem ustawy o petycjach. Kolejna sprawa dotyczy otwartości instytucji i urzędników. W praktyce zdarza się często niezależenie od tego, czy władze są otwarte że dialog blokuje się na poziomie urzędników. Dlatego tak ważne są nie tylko rozwiązania prawno-instytucjonalne, ale także edukacja urzędników, którzy je wykorzystują. Bardzo dobrym przykładem takich działao jest Program Rozwoju Bibliotek, który zmierza do otwarcia bibliotek na działania obywatelskie. 90

91 Z wielkim szacunkiem patrzę na to, jak samorządy rozwijają i unowocześniają swoje podejście do zarządzania usługami publicznymi, jak starają się podnosid jakośd tych usług. Nie można przy tym zapominad, że kwestią równie ważną, jest zapewnienie mieszkaocom dostępu do tych usług. Dlatego na przykład czasami warto zamiast profesjonalnej organizacji wesprzed koło gospodyo wiejskich, które może nie oferuje usług wysokiej jakości, ale aktywizuje i włącza mieszkaoców w różne działania. Bronisław Komorowski, Prezydent RP Proszę Paostwa! Absolutnie nie chcę podsumowywad tej dyskusji. Ona, jak rozumiem, jeszcze będzie się toczyła. Dlatego chciałbym tylko podzielid się paroma własnymi myślami, a także paroma pomysłami i informacjami o tym, co zawiera się w moich poglądach, które zamierzam realizowad, korzystając z uprawnieo, jakie ma prezydent a mam tu na myśli także inicjatywę ustawodawczą. Chciałbym przede wszystkim bardzo serdecznie podziękowad za przykłady dobrych praktyk, dzięki którym widad, że istnieje warta upowszechniania umiejętnośd dobrego współdziałania samorządów i mieszkaoców. Bardzo dziękuję za te liczne przykłady. Mam świadomośd, że jest ich pewnie wiele, wiele więcej. Paostwo więcej o nich wiedzą, więcej obserwują, więcej organizują tego rodzaju sytuacji. W związku z tym chcielibyśmy tutaj, w Kancelarii Prezydenta, uruchomid na stronie prezydenckiej Witrynę Obywatelską, która mogłaby byd miejscem gromadzenia opisów dobrych praktyk nie tylko po to, aby je premiowad, ale także po to, by je upowszechniad, dawad możliwośd korzystania z nich, kontaktowania się między sobą w ich sprawach, mimo istnienia i tak bardzo bogatej sieci współpracy samorządów i samorządowców. Chcielibyśmy też w ten sposób zachęcad do aktywizacji środowisk i aktywizacji obywateli, ułatwiad to. Jednocześnie chciałbym Paostwa poinformowad, że jeżeli to rozwiązanie się sprawdzi, to, jak myślę, mogłaby zaistnied jakaś forma wyróżnienia, nagrody obywatelskiej, którą można by za takie najlepsze projekty dobrych praktyk uhonorowad ludzi, pokazad ich i trochę też wylansowad. Teraz przejdę do sprawy zasadniczej. Bo my sobie tutaj rozmawiamy, ale oczywiście w tle jest już projekt ustawy zwiększający, przynajmniej w mojej intencji, wpływ obywateli na funkcjonowanie tej najważniejszej dla nich władzy, jaką jest władza lokalna. I chciałbym Paostwu powiedzied, że uważam, iż bardzo poważnym problemem Polski jest zanik dialogu i rosnące przekonanie wszystkich rządzących co jest normalne, sam byłem i jestem częścią władzy wykonawczej że wie się lepiej, że wystarczy wiedzied i realizowad swoje poglądy, a będzie super. Tyle że ludzie nie zawsze tak samo uważają. I bardzo często w różnych sytuacjach ujawnia się to, że albo gdzieś się przegapia dobre pomysły, źródła dobrej energii obywatelskiej, albo wpada się w ciąg błędnych decyzji, które na odpowiednim etapie nie uwzględniły konsultacji, przekonywania obywateli, przekonywania siebie nawzajem. To jest polski problem i to jest problem narastający. Dotyczy on wszystkich poziomów funkcjonowania władzy publicznej. Kolejna kwestia. Chciałbym powiedzied, że naturalną potrzebą jest przekonanie, iż system, w którym się samemu funkcjonuje i jest się jego częścią, jest zawsze optymalny pod warunkiem, że zapewnia skutecznośd sprawowania władzy. Ale ja uważam, że mamy doświadczenia z tych ponad 20 lat samorządności i decentralizacji paostwa, które stoją w jaskrawej sprzeczności z tego rodzaju tezą. Bo przecież albo się wierzy w to, że społeczeostwo ma byd społeczeostwem obywatelskim, wierzy się w to, że chce się uruchamiad pokłady energii społecznej i obywatelskiej, wierzy się, 91

92 że ludzie wiedzą dobrze, nawet lepiej od nas samych albo się w to nie wierzy. Skoro na początku lat 90. uwierzyliśmy, poszliśmy w kierunku decentralizacji, zwiększenia wpływu obywateli na funkcjonowanie realnych elementów władzy publicznej, to dlaczego mamy się zatrzymad na tej drodze? Jeżeli mamy iśd szybciej czy wolniej, to dlaczego? Co na to powinno wpływad? Ja nie przyjmuję takiego punktu widzenia, że oto najpierw pozwolimy się wybrad, a potem może przyznamy obywatelom jakieś dalej idące uprawnienia. Według mnie to jest nieetyczne i niemoralne stawianie sprawy. Jeżeli wierzy się w mechanizmy demokratyczne, to powinno byd odwrotnie zaproponujmy kształt, zmienione warunki i pozwólmy ludziom nas zweryfikowad. Wybiorą nas na różnych poziomach albo nas nie wybiorą. W związku z tym chciałbym powiedzied, że jestem realistą nie zamierzam forsowad projektu ustawy bez szans jej przeprowadzenia. Można oczywiście zrobid z tego manifest polityczny i powiedzied: proszę bardzo, to jest projekt, który wam, obywatele, daje realny wpływ na władzę publiczną, a inni chcą was tego pozbawid. Można i tak. Ale ja wolałbym sprawę załatwid, przynajmniej rozkładając to na jakieś etapy. Proszę Paostwa, nikt, kto troszczy się o przyszłośd samorządu polskiego, nie może lekceważyd wyników badao opinii publicznej. Po pierwsze tego, że ludzie chcą partycypowad w sprawowaniu władzy, że chcą w większym stopniu ją kontrolowad. Ja wiem, że to czasami są deklaracje, za którymi niewiele więcej idzie, ale to także trochę od nas od ram, w jakich obywatele w wymiarze Polski samorządowej, Polski lokalnej funkcjonują będzie zależało, czy te niezobowiązujące deklaracje zamienimy w funkcjonującą praktykę. Ludzie łatwo deklarują, że pójdą do wyborów, chod częśd nie idzie wszyscy to wiemy, ale to też jest jakiś kapitał ta przynajmniej deklarowana wola zwiększonej partycypacji w mechanizmach demokratycznych. Po drugie, nikt nie może lekceważyd jeszcze jednego wyniku badao. Proszę Paostwa, ja pamiętam autentyczny zachwyt i autentyczną lekką zazdrośd parlamentarzystów, kiedy patrzyli na poziom zaufania do samorządowców. To niestety nie znajduje potwierdzenia w tendencjach, które da się wyczytad z badao opinii publicznej. Uważam, że warto się nad tym zastanowid. I chod tego nie wiem może to w badaniach ktoś wykaże albo Paostwo lepiej to wiedzą z praktyki to wydaje mi się, że gdyby oddzielnie spytad o poziom zaufania do samorządowców, którzy są wybierani w wyborach bezpośrednich wójtów, burmistrzów, prezydentów i do tych wybieranych pośrednio, to przypuszczam, że wyniki byłyby na korzyśd tych, którzy są wybierani w wyborach bezpośrednich. Z tego należy też wyciągnąd wniosek. Będę konsekwentnie dążył do tego, by w stopniu maksymalnie możliwym pójśd w kierunku wyborów bezpośrednich na wszystkich poziomach, we wszystkich radach, dlatego że to jest szansa na mocniejszych ludzi i na zwiększenie przekonania obywateli, że ci wybrani w wyborach bezpośrednich lepiej reprezentują ich interes, że są bardziej akceptowani. Wiem, że dzisiaj jest pewien problem, bo rzeczywiście rozjechała się kwestia odpowiedzialności i władzy, jeśli chodzi o akcenty rozłożone pomiędzy władzą wykonawczą a radnymi. To prawda, a więc byd może właśnie skutki wyborów bezpośrednich byłyby w stanie chod częściowo to zrównoważyd. I na koniec powiem tak. Proszę Paostwa, wszystkiego kiedyś się baliśmy baliśmy się w ogóle samorządności, potem baliśmy się wyborów bezpośrednich. A sprawdziło się jedno i drugie. Może więc nie straszmy się wzajemnie tym, że perspektywa jest dramatyczna i że w wyniku dalszego pogłębiania samorządności obywatele na poziomie Polski lokalnej będą mieli większy udział, większy wpływ i większą możliwośd akcentowania czy artykułowania swoich oczekiwao, swoich dążeo. Nie ma żadnego powodu, żeby się tego bad. Oczywiście jest pytanie, jak to wprowadzad, żeby nie burzyd całego systemu bo są partie polityczne, są wójtowie, są burmistrzowie, są radni. Ale przypomnijmy 92

93 sobie to, w co wierzyliśmy od samego początku: że owszem, są interesy partii politycznych, są interesy wójtów, radnych, ale na koocu najważniejszy jest interes obywatela i społeczności lokalnej. Uważam, że dzisiaj nie ma problemu co do skierowania ustawy do Sejmu. Jest problem, czy chcemy na ten temat uczciwie, szczerze i do głębi dyskutowad po to, by znaleźd optymalne rozwiązania, ale oparte na takiej zasadzie, że szukamy tych optymalnych rozwiązao przede wszystkim z myślą o interesie obywateli i ich społeczności lokalnych, uwzględniając przy tym interesy radnych, interesy wójtów, burmistrzów, prezydentów, a także interesy partii politycznej. I gdzieś to harmonizujemy. Takie jest moje wyznanie wiary. Dziękuję serdecznie. Stanisław Iwan, Zastępca Przewodniczącego Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Paostwowej w Senacie RP Według mnie należy podążad za myślą i odwagą tych, którzy tworzyli ustawę samorządową, tj. pierwszego po odzyskaniu niepodległości w 1989 roku Senatu. Był to chyba lepszy przykład tego, że paostwo zdobyło się na odwagę, ażeby zaufad obywatelom, bo przecież samorządnośd oznaczała coś nowego podejście Senatu było bardzo odważne i bardzo twórcze. Myślę, że cały czas na różnych szczeblach władzy paostwowej i samorządowej trwa napięcie pomiędzy tym, ażeby odpowiadad na apele o poszerzenie inicjatywy, zwiększenie swobody i wolności, a z drugiej strony tym, ażeby bardziej uszczelniad i kontrolowad. Sądzę, że mamy problemy mentalne związane ze spadkiem minionej epoki, tj. z zakazami i nakazami. Z jednej strony czynimy heroiczne wysiłki jako rząd i jako parlament, ażeby przeprowadzid ustawy deregulacyjne, a z drugiej strony pojawiają się interpretacje, że np. od bezpłatnych porad prawnych trzeba będzie odprowadzad VAT. Na koniec chciałbym przytoczyd pewien przykład z własnego doświadczenia. Uczestniczyłem w zgromadzeniu sprawozdawczo-wyborczym pewnego stowarzyszenia. Ze względu na obawy związane z postępowaniem rejestrowym oraz żeby sprostad domniemanym wymogom sądu rejestrowego (a kandydowały poprzednie wysoko ocenione władze) apelowano o to, żeby wystawid dodatkowe osoby. Jest to przykład na to, że widocznie i te sądy rejestrowe, i my jako obywatele, jesteśmy jeszcze daleko od tego optimum wzajemnego zaufania, które chcielibyśmy uzyskad. Ryszard Kowalski, Prezes Zarządu Związku Pracodawców Producentów Materiałów dla Budownictwa Chciałbym wrócid do tej refleksji Pana Prezydenta, a potem Pana Burmistrza Gołdapi, dotyczącej tytułu. Uważam, że jeżelibyśmy traktowali samorząd tak, jak powinniśmy chod niestety w czasie konferencji kilka razy określano, że samorząd terytorialny to są władze samorządu mianowicie jako wspólnotę mieszkaoców gminy, tytuł konferencji powinien brzmied: Kapitał społeczny determinuje jakośd samorządu terytorialnego. 93

94 W moim przekonaniu kluczową sprawą jest zaufanie. Jest to warunek konieczny, chod oczywiście niewystarczający, rozwoju kapitału społecznego. Ażeby zaufanie zaistniało, również na poziomie władz samorządu terytorialnego, potrzebna jest jawnośd działania władz publicznych - wszystkich szczebli. Przestaomy akceptowad model paostwa, w którym ciągle dominuje nie tylko mit tajemniczości jako elementu sprawności władzy publicznej, ale spotyka się to, i to jest najbardziej niepokojące, ze zrozumieniem. Jeżeli, pompatycznie powtarza się, że władza publiczna służy społeczeostwo, to nawet jak nie zawsze udolnie rządzi, niech ta służba mówi co robi, jak robi i dlaczego. Dostęp do informacji nie jest dawanym społeczeostwu przywilejem, tylko winien byd rzetelnie realizowanym obowiązkiem. Rzetelnym, to znaczy także wyjaśniającym, co się kryje w dokumentach, których treśd merytoryczna przykryta jest (jeśli nie zastąpiona) językiem urzędniczym. Wyższy poziom kapitału społecznego ułatwia rozwiązywanie sporów, kolizji interesów rożnych grup społecznych. Klasycznym przykładem są konflikty, które dotyczą inwestycji budowlanych i szerzej - zagospodarowania przestrzennego. Z jednej strony konflikty te są naturalne, bo istnieją różne potrzeby i oczekiwania. Jednak gdyby dostępnośd i jakośd informacji, w tym prezentowanie rozwiązao alternatywnych, były na dostatecznym poziomie niektóre konflikty by nie powstały, inne zaś łatwiej można by rozwiązad. W ten sposób można i trzeba podnosid jakośd samo-rządzenia. Michał Szczerba, Poseł na Sejm RP, Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Polityki Miejskiej Chciałbym zwrócid uwagę na trzy ważne grupy społeczne, które pojawiają się w przestrzeni miasta i które mogą byd także wsparciem i ważnym partnerem dla władz samorządu terytorialnego. Pierwszą grupą są ruchy aktywistów miejskich, które są coraz bardziej aktywne i realizują prawo mieszkaoców do miasta, tj. prawo mieszkaoców do tego, żeby współdecydowad, jak miasto powinno wyglądad, jak powinno się rozwijad, jak funkcjonowad, na co wydawad wspólne fundusze. Te grupy aktywistów nie są grupami sprzeciwu, ale w coraz większym stopniu stanowią grupy pozytywnej zmiany. Warto je dostrzec i włączad w procesy decyzyjne. Druga grupa, która jest istotna także w kontekście wyzwao związanych z procesem starzenia się polskiego społeczeostwa, to zrzeszający się seniorzy. W Polsce mamy do czynienia z wielkim fenomenem społecznym, jakim są uniwersytety trzeciego wieku, których jest już ponad trzysta pięddziesiąt. Są one najważniejszymi animatorami aktywności osób starszych w środowisku lokalnym i powinni móc otrzymywad realne wsparcie samorządu terytorialnego. Trzecia grupa to ludzie kultury. Mój przedmówca przed chwilą mówił o zaufaniu. Bardzo ważne jest, aby władze miejskie zachęcały ludzi kultury do dyskusji i kreowania lokalnych programów kultury. Dobrym przykładem jest Warszawa, gdzie powstał warszawski Program Rozwoju Kultury do 2020 roku, który opracowali ludzie kultury i który niedługo będzie przedmiotem obrad Rady miasta stołecznego Warszawy. Proponowałbym więc zwrócid większą uwagę na ruchy miejskich aktywistów, uniwersytety trzeciego wieku oraz na ludzi kultury. Mam nadzieję, że te wszystkie grupy będą wsparciem dla działalności samorządu terytorialnego, z których opiniami władze miejskie powinny się coraz bardziej liczyd. Chciałbym także poinformowad, że powstał Parlamentarny Zespół ds. Polityki Miejskiej, 94

95 który jest otwarty na podjęcie wspólnych prac legislacyjnych, jak i spotkania, dyskusje z Kancelarią Prezydenta RP, rządem, środowiskami samorządowców i ruchami miejskimi. Tadeusz Ferenc, Prezydent Miasta Rzeszowa Nie poruszyliśmy dzisiaj problemu szkół, a jest to niezwykle ważny i drażliwy problem, szczególnie w małych gminach, w których szkoły są likwidowane. Ja reprezentuję miasto Rzeszów gdzie przeprowadzamy proces rozszerzenia granic. Dodam, że grupy mieszkaoców sołectw wnioskują, żeby włączyd ich do miasta, bo budżety niektórych gmin to 20 mln zł. Co wójtowie i burmistrzowie mogą za te pieniądze zrobid? Praktycznie utrzymad urząd i wykonad drobne remonty - na tym koniec. W tej chwili likwidacja szkół stanowi chyba najpoważniejszy problem dla naszego społeczeostwa. W tym kontekście należy przemyśled tu prośba do parlamentarzystów jak sfinansowad te małe szkoły. Likwidacja szkoły oznacza bowiem likwidację ośrodka kultury, miejsca spotkao różnych organizacji pozarządowych. Nie można do tego dopuścid. Chciałbym się podzielid doświadczeniem w zakresie kontaktu miasta Rzeszowa z mieszkaocami. Otóż doskonałą szkołą dla prezydentów, burmistrzów i zapewne wójtów są bezpośrednie spotkania, na które przychodzi ok. 600 osób - te osoby opowiadają o problemach, które je interesują i które trzeba rozwiązad. Dodam, że w galeriach handlowych zorganizowaliśmy punkty obsługi mieszkańców, gdzie można załatwid prawo jazdy, dowód rejestracyjny, dowód osobisty i wszelkie inne sprawy. Otwieramy się więc na mieszkaoców. Środkiem komunikacji jest darmowy internet. Mimo wszystko należy zmienid ustawę dotyczącą włączania miejscowości do miast. Miasta bowiem rozrastają się - w Rzeszowie przybyło mniej więcej czterdzieści tysięcy ludzi - natomiast wioski się wyludniają. Taka jest rzeczywistośd. Dariusz Jaszczuk, Wójt Gminy Mrozy Chciałem zabrad głos przede wszystkim jako osoba działająca od ponad 20 lat w samorządzie gminnym, a przez ostatnie 15 lat na stanowisku wójta gminy Mrozy, czyli organu, który corocznie na terenie swojej gminy przygotowuje programy współpracy z organizacjami pozarządowymi i jednocześnie osoba działająca w organizacjach pozarządowych aplikujących corocznie o środki w różnych jednostkach samorządu terytorialnego. W mojej ocenie dobrze budujemy kapitał społeczny. Pojawiły się na sali głosy pesymistyczne, ale przedstawione dzisiaj dobre praktyki i przykłady pokazują, że powoli, ale skutecznie, budujemy społeczeostwo obywatelskie i robimy to coraz lepiej. Ponadto uważam, że mamy dzisiaj dobre prawo, co wcale nie oznacza, że nie musimy go poprawiad. Generalnie ustawy samorządowe, a przede wszystkim ustawa o pożytku publicznym i wolontariacie dają dużo możliwości do działania, których jako społeczeostwo nie wykorzystujemy. Także ustawa o funduszu sołeckim dotycząca małych gmin zawiera bardzo dobre rozwiązania, które nie wymagają większych zmian, jedynie drobnych korekt. Tak naprawdę problemy występują w procesie wdrażania. Samorządy bardzo często nadinterpretują przepisy ustaw oraz tworzą zbyt trudne warunki dostępu do przeznaczonych 95

96 środków w ich budżetach. Często zapisy ustaw pozwalają na przyjęcie prostych rozwiązao dotyczących przebiegu konkursów i ich rozliczania, a niektórzy urzędnicy zbyt nadgorliwie uszczegóławiają tworzone programy współpracy. Taka sytuacja powoduje, że wiele z organizacji pozarządowych, które nie posiadają etatowych zasobów kadrowych do prowadzenia projektów, rezygnuje z ubiegania się o środki, ponieważ przekracza to możliwości poświęcania własnego czasu przez działaczy społecznych. Przykładem takich działao może byd obowiązek składania okresowych sprawozdao z prowadzonej działalności, o których ustawa mówi, że mogą byd. W wielu przypadkach taki obowiązek wprowadza się bez żadnego uzasadnienia. Taka sytuacja zniechęca do tworzenia nowych organizacji, które mogłyby rozwiązywad lokalne problemy. Odrębną, godną zauważenia kwestią jest ustalenie przedstawicielstwa w społecznościach lokalnych. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawami samorządowymi dotyczącymi różnych szczebli wyłonieni w drodze wyborów radni są przedstawicielami społeczności lokalnych, tworząc odpowiednio rady gmin, miast i powiatów. Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci mają możliwości tworzenia jednostek pomocniczych, np. wybierania sołtysów i rad sołeckich na obszarach wiejskich, które uprawnione są do zwoływania zebrao wiejskich, podejmowania uchwał w wiążących dla społeczności lokalnych sprawach. Wszystko to ma odpowiednie uregulowania prawne. Reasumując, uważam, że ustawy ustrojowe samorządu terytorialnego w Polsce są dobre, na dobrym poziomie uszczegółowienia, a ustawy takie jak o pożytku publicznym i o wolontariacie czy o funduszu sołeckim dają dodatkowe mechanizmy rozwoju społeczeostwa obywatelskiego. Często w rozumieniu potocznym toczą się dyskusje, czy jednostki organizacyjne gmin oraz jednostki pomocnicze nie konkurują z organizacjami pozarządowymi. Uważam, że takie myślenie jest błędne, ponieważ poszczególne struktury są stworzone do osiągania zupełnie innych celów i realizacji innych zadao, a stopniowe przekazywanie części zadao własnych gminy z utworzonych jednostek samorządowych organizacjom pozarządowym jest procesem jak najbardziej pożądanym i zasługującym na wsparcie. Artur Celioski, Wiceprezes Zarządu Fundacji Res Publica im. Henryka Krzeczkowskiego Chciałbym zwrócid uwagę na niebezpieczne zjawisko, które pojawiło się w naszej kulturze konsultacji. Bardzo dobrze, że proces konsultacji i partycypacji obywatelskiej zyskuje tak wielką popularnośd i tak często staje się narzędziem współpracy z mieszkaocami samorządu terytorialnego. Licznym dobrym przykładom towarzyszą jednak również te złe. Można zauważyd, że dzieje się coś niedobrego, że nadużywana jest idea, nadużywane są metody. Coraz częściej okazuje się, że władze samorządów terytorialnych wykorzystują narzędzia partycypacji obywatelskiej w zupełnie innych celach - nie dla pogłębienia współpracy, a raczej w celu osiągnięcia pewnych efektów wizerunkowych lub pomijania odpowiedzialności osób, które powinny podejmowad decyzje z tym jest wielki problem. Działamy w Kongresie Ruchów Miejskich, który przygląda się takim działaniom, prezentując alternatywną wizję rozwoju miast. Obecnie brakuje dyskusji na temat alternatywnej wizji miast - nie rozmawiamy o tym, w jaki sposób połączyd pomysły na temat tego, jak miasta się mają rozwijad. Tutaj narzędzia partycypacji stają się nie elementem współpracy, lecz elementem walki. Tymczasem warunki te powinny byd uczciwe, partnerskie, aby rzeczywiście ci, którzy tworzą samorząd 96

97 terytorialny, czyli mieszkaocy, mieli prawo decydowania o tym, jak on ma wyglądad, nie tylko podczas wyborów. Postulujemy, żeby powstał pewien standard prowadzenia konsultacji, standard prowadzenia dialogu społecznego. Potrzebujemy dzisiaj zachęty dla obywateli, a jak widzimy nawet w przypadku projektu Pana Prezydenta Komorowskiego, który naszym zdaniem nie do kooca spełnienia oczekiwania Związek Miast Polskich proponuje wykreślenie wszystkich przepisów, które odnoszą się do partycypacji obywatelskiej twierdząc, że mogłoby to utrudniad proces decydowania. Władze miast postulują, że same poradzą sobie z tym wyzwaniem. Doświadczenia pokazują jednak, że potrzebny jest pewien minimalny standard i wsparcie dla samorządów, które swoich mieszkaoców chcą traktowad po partnersku. W innym przypadku dzisiejsze pozorowanie obywatelskiego dialogu, jakie obserwujemy w kilkunastu miastach w całej Polsce może wypaczyd całą ideę demokracji lokalnej i demokracji miejskiej. Jerzy Przystawa, Animator Ruchu Obywatelskiego na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych Kiedy mówimy o kapitale społecznym i jego wykorzystaniu w samorządności i w paostwie, musimy zwracad uwagę na fakt, że kapitał społeczny w Polsce jest ogromny, ale pozostaje niewykorzystany. Przyczyny takiego stanu upatruję w dostępie obywateli do funkcji publicznych, przede wszystkim funkcji publicznych przedstawicielskich problem dotyczy więc biernego prawa wyborczego. Jeżeli spojrzymy na sytuację obywatela Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii itp., zobaczymy, że by uzyskad status kandydata, wystarczy dziesięd podpisów mieszkaoców jego okręgu, ewentualnie wpłacenie niewielkiej kaucji. Natomiast w Polsce ta droga jest praktycznie nie do przebycia dla obywatela. W rzeczywistości nie istnieje droga, która pozwalałaby kandydowad do urzędu przedstawicielskiego takiego jak Sejm, który jest przykładem ekstremalnym - dopiero zebranie ponad 100 tys. podpisów i cały szereg innych uwarunkowao umożliwia wykorzystanie tego kapitału społecznego. Jak wygląda sytuacja w przypadku urzędu burmistrza czy prezydenta miasta? Ograniczenia nakładane przez przepisy Kodeksu Wyborczego są po prostu niesłychane. Kiedy obywatel może kandydowad na urząd burmistrza? Najpierw musi powstad komitet wyborczy, który zarejestruje kandydatów na radnych w co najmniej połowie okręgów wyborczych, dopiero po tej operacji może wystawid kandydata na burmistrza. Takie rozwiązanie to naprawdę gigantyczna przeszkoda na drodze wykorzystania kapitału społecznego. Mutatis mutandis, to samo odnosi się do wszystkich ciał przedstawicielskich: Senatu, rad gminnych. Nie wiem, na kim nasze prawodawstwo jest wzorowane, dlaczego nie bierzemy przykładu z Amerykanów i Brytyjczyków. Mariusz Wis, Prezes Zarządu Fundacji im. Jamesa Madisona Centrum Rozwoju Demokracji Jednomandatowe Okręgi Wyborcze Proszę Paostwa, w ostatnich miesiącach furorę polityczną zrobiło pytanie obywatela do władzy: Jak żyd?. Otóż w dobrze funkcjonującej demokracji to pytanie powinno byd odwrócone - to władza powinna zapytad obywateli, jak żyd, jak wybierad swoich reprezentantów do Sejmu. W tej 97

98 sprawie, Prezydent Rzeczpospolitej może nawet skorzystad z prerogatywy, jaka mu przysługuje i zarządzid referendum ogólnokrajowe. Spotkałoby się ono z powszechną aprobatą. Moja wypowiedź będzie kontynuacją wypowiedzi posła, kiedyś prezydenta miasta stołecznego Warszawy, pana Święcickiego, który zasygnalizował koniecznośd zmiany ordynacji wyborczej, czyli wprowadzenia jednomandatowych okręgów wyborczych jako źródła wyższego kapitału społecznego, źródła pojawiania się większego zaufania obywatela do władzy. Powstaje pytanie: czy obywatele chcieliby desygnowad do władzy swoich przedstawicieli za pomocą jednomandatowych okręgów wyborczych? Nieskromnie powiem, że Fundacja im. Jamesa Madisona Centrum Rozwoju Demokracji, której przewodniczę, wydała sporo środków, żeby Centrum Badania Opinii Społecznej profesjonalnie odpowiedziało na to pytanie. Przepytując reprezentatywną grupę 1000 osób, Centrum wykonało badania na nasze zlecenie, zadając pytanie: czy obywatele woleliby wybierad Sejm w systemie większościowym, jednomandatowym, czy też jak dotychczas w systemie proporcjonalnym, głosując na partie. Okazało się, że spośród tych, którzy mają na ten temat swój pogląd, 75% zapytanych powiedziało: tak, chcemy jednomandatowych okręgów wyborczych. Tylko 25% odpowiedziało: nie, chcemy pozostad przy obecnym partyjnym sposobie wybierania. Będąc wieloletnim działaczem ruchu obywatelskiego na rzecz okręgów jednomandatowych, czuję się dumny i usatysfakcjonowany, że po raz pierwszy w historii wolnej Rzeczypospolitej Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest wśród tych 75% obywateli, którzy tak właśnie chcieliby wybierad swoich przedstawicieli do Sejmu. Marek Frąckowiak, Zastępca Dyrektora Generalnego Izby Wydawców Prasy Chciałbym zwrócid uwagę na jeden aspekt dotyczący kapitału społecznego, który wiąże się z prasą. Pan Prezydent wcześniej zwrócił uwagę na dwa filary kapitału społecznego, mianowicie rozwój drobnej przedsiębiorczości prywatnej i budowanie więzi ze społecznością lokalną. Chciałbym zwrócid Paostwa uwagę na to, że jednym z takich typowych, klasycznych pól, które łączą te dwa aspekty, jest właśnie działalnośd prywatnej prasy lokalnej. Chyba nie należy przekonywad Paostwa, jak ważna w procesie budowania kapitału społecznego, więzi lokalnej i poczucia więzi ze swoim miejscem, jest działalnośd lokalnej prasy prywatnej, także jej funkcja społecznej kontroli władzy oraz rola w dialogu obywatelskim, w dostarczaniu informacji o tym, co dzieje się w danej społeczności lokalnej, w samorządzie - wyjaśnianie, komentowanie tych zjawisk. Prywatna prasa lokalna to przykład rozwoju drobnej przedsiębiorczości i promowania jej na łamach tytułów prasowych. W nawiązaniu do podawanych tu wcześniej przykładów dobrych praktyk chciałbym może nieco przewrotnie - podad przykład dobrej praktyki na tym polu, a mianowicie sprzedaż przez rząd udziałów w Rzeczypospolitej, tj. wycofanie się rządu z roli wydawcy. Takie rozwiązanie chciałbym też zasugerowad wszystkim samorządom w Polsce, ponieważ tak zwana prasa samorządowa istnieje wciąż na dużą skalę. Naszym zdaniem jest to bardzo złe zjawisko, gdyż tak zwana prasa samorządowa oznacza tworzenie pewnej fikcji w zakresie kontroli społecznej. Nie chcę użyd słowa propaganda, ale w rzeczywistości służy ona raczej promocji działania samorządów niż dialogowi społecznemu. Pomijam już to, że właśnie jej istnienie podważa rozwój prywatnej, drobnej przedsiębiorczości lokalnych wydawców - poprzez konkurencję na polu reklamowym. Zabieganie o reklamy przez pisma, za którymi stoi samorząd ma też aspekt korupcjogenny. 98

99 Istnienie prywatnej prasy lokalnej leży w interesie dobrych samorządów. Wspieranie prywatnej prasy a wydawanie własnych gazet przez samorządy to jak różnica pomiędzy budowaniem przez samorząd prawdziwych wsi a wsi potiomkinowskich. Myślę, że warto to rozważyd. Jolanta Koczorowska, Burmistrz Dzielnicy Wawer Miasta Stołecznego Warszawy Najprostsza odpowiedź na stawiane dzisiaj pytania to brak zaufania, będący wynikiem poprzedniego systemu. Pamiętam, jak dwadzieścia dwa lata temu zostałam wójtem jednej z gmin podwarszawskich. Wówczas wybrani z tego terenu radni powiedzieli: Wybrali nas, ale teraz my musimy pokazad, że trzeba najpierw wziąd za mordę, żeby później zrobid demokrację. Przeciwstawiałam się temu, bo należy słuchad tych ludzi, którzy nas wybrali i ciągle do tego wracad. Miałabym bardzo dużo do powiedzenia dokładnie w tym duchu, w jakim wypowiadał się Pan Prezydent: nie możemy zapomnied o tym, z czym zmierzaliśmy ku demokracji w 1989 roku. Wówczas samorząd terytorialny odradzał się na bazie przekonania, że społeczeostwo to podmiot, który chce i wie, jak nasz kraj ma wyglądad, a tylko w sytuacji braku zaufania narzuca mu się inne rzeczy. Chciałabym powiedzied, że kiedyś byłam w Szwajcarii i widziałam, jak ludzie siedzą w kawiarniach i o czymś tam rozmawiają. Jeden z obywateli powiedział: A jak myślisz, o czym oni rozmawiają? Oni mają przed sobą budżet swojej gminy, mają informację, jak będzie wyglądał ten most i o ile muszą podnieśd podatki, aby ten most wybudowad. I za chwilę pójdą i zdecydują, czy chcą tego mostu, czy nie. Ale mają wszystkie dane do tego, żeby taką decyzję podjąd. Nikt przed nimi niczego nie ukrywa. W ostatnich zdaniach wypowiem się à propos prasy. Proszę Paostwa, ja chciałabym powiedzied troszeczkę inaczej niż pan przed chwilą powiedział. Niestety w wielu przypadkach prasa lokalna nie jest niezależna i wszyscy Paostwo o tym dobrze wiedzą. Ja, aczkolwiek sama jestem zwolenniczką tego, żeby nie było prasy urzędowej, wiem, że czasami przebicie się z prawdziwą wiadomością jest możliwe tylko wtedy, kiedy albo się zapłaci za reklamę w tej prasie lokalnej, albo wydaje się własne pismo. I wiemy, że to jest często niestety instrument różnych lokalnych interesów. Dopóki ona nie będzie naprawdę niezależna, dopóty będę miała w tej sprawie troszkę inne zdanie. Janusz Król, Redaktor Naczelny Pisma Samorządu Terytorialnego Wspólnota Jestem redaktorem naczelnym tygodnika Wspólnota, a więc żyję z niejasnego prawa. Powiem tak: chciwośd jest bardzo dobra, a skrajny indywidualizm doprowadził do tego, że w XVIII i XIX wieku wyrosła potęga gospodarcza Zachodu. Ten skrajny indywidualizm był wręcz egoizmem ekonomicznym. W tej sytuacji, prowokując poniekąd głosy krytyczne, chcę zwrócid uwagę na fakt, iż nasza dyskusja jest bardzo mocno zawężona - istnieje pewne ryzyko i niebezpieczeostwo, że prowadzenie zideologizowanej dyskusji na temat pewnych procesów inżynierii społecznej może czasami prowadzid do kompletnie niezamierzonych absurdów. Jako samorządowcy zdają sobie Paostwo sprawę, że skądinąd bardzo słuszna, wielce chwalebna i czcigodna potrzeba jawności oraz przepisy antykorupcyjne doprowadziły do sytuacji, kiedy właściwie żaden obywatel, który prowadzi jakąkolwiek działalnośd gospodarczą z użyciem 99

100 mienia miejskiego, nie ma prawa zostad radnym. Wielu ludzi, którzy cokolwiek znaczą w społeczności lokalnej, kiedy muszą ujawnid wszystkie swoje aktywa, aktywa żony i krewnych, poinformowad, kto gdzie pracuje itd., nie angażuje się w sprawy publiczne. Okazuje się bowiem, że po prostu przeszkadza im to w realizacji normalnego planu życiowego, ich własnych aspiracji. Dlatego coraz częściej w radach miejskich i gminnych jako radni zasiadają nauczyciele i bezrobotni. Przygotowując ustawy, które wdrażają różne rozwiązania aktywizujące społecznośd lokalną, musimy zadbad o realną wartośd tego zaangażowania. Kiedy ludzie chcą się aktywizowad, wychodzą na ulicę, jak w sprawie ACTA. Dr Grzegorz Grabowski, Prezes Zarządu Zielonkowskiego Forum Samorządowego, Zielonka Moim zdaniem polskie samorządy lokalne przywiązują zbyt mało wagi do wspierania lokalnego biznesu, zbyt mało mu pomagają, a przez to same tracą możliwośd zwiększenia swoich dochodów. Bogaty samorząd jest bogaty małymi lokalnymi firmami, tym bardziej że zarówno gminy, jak i nasz biznes funkcjonują na rynku konkurencyjnym w relacjach z innymi gminami. W moim przekonaniu w najbliższym czasie elementem konkurencyjności gmin będzie kapitał społeczny. Ludzie i firmy będą przenosiły się tam, gdzie ten kapitał społeczny funkcjonuje i jest wykorzystywany przez władze lokalne, gdzie ludziom żyje się serdecznie i miło. W nawiązaniu do postawionych pytao powiem, że jeżeli gmina będzie bogata, znajdą się środki na porządne konsultacje, porządną informację, porządne badanie opinii publicznej. Apeluję do samorządowców, żeby jednak zaczęli więcej działad na rzecz wspierania lokalnego biznesu. Pan Franciszek Wasik Demokracja, samorządnośd, kapitał społeczny to dobra bezdyskusyjne, z których chcemy w pełni korzystad. Stopieo wykorzystania tych dóbr zależy od stopnia przygotowania społeczeostwa obywatelskiego. W warunkach polskich po 1989 roku jesteśmy stale w sytuacji praktykantów, uczymy się demokracji, uczymy się samorządności. Brakuje jednak drugiego elementu, a mianowicie edukacji obywatelskiej. Wydaje się, że pora ogłosid potrzebę szeroko rozumianego programu edukacji obywatelskiej - zarówno na poziomie nauczania w szkole, jak i na poziomie społeczeostwa dorosłego. Wydaje się, że gdyby Pan Prezydent uznał za stosowne objąd patronatem taki program, byłoby to bardzo, bardzo przydatne. Krzysztof Mikołajewski, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek Miasta Stołecznego Warszawy Jestem w samorządzie od niedawna, zaledwie od roku, i może mój głos będzie głosem osoby, która ma świeże spojrzenie. Kiedy rozpocząłem działalnośd w samorządzie warszawskim, miałem 100

101 dwie refleksje. W ogóle nie dziwię się ani wypowiedziom krytycznym, ani przedstawionym wynikom badao: faktycznie samorząd jest przeformalizowany, rozpolitykowany, bardzo mocno zbiurokratyzowany. Z drugiej strony napotkałem w naszej dzielnicy wiele ciekawych inicjatyw społecznych i odkryłem niesamowity potencjał społeczny. Pierwsza sprawa: Park Rzeźby wokół którego gromadzą się mieszkaocy tych właśnie obskurnych, wydawałoby się, blokowisk Bródna i animują kulturę inicjatywa zrealizowana wspólnie przez urząd dzielnicy, Muzeum Sztuki Nowoczesnej i mieszkaoców blokowisk. Następnie, wykorzystując ten potencjał, zrealizowaliśmy projekt Reblok, dotyczący społecznej rewitalizacji naszej dzielnicy. Efekt też był bardzo pozytywny, dlatego że uaktywniło się mnóstwo organizacji pozarządowych i grup nieformalnych, które na hasło odzyskiwania przestrzeni przez obywateli włączyły się w różnego rodzaju działania. Podsumowaniem naszych działao były konsultacje społeczne, często przez Paostwa krytykowane jako element lansowania politycznego czy element zrzucania odpowiedzialności. Z naszych konsultacji społecznych wyłoniło się forum kultury, które sieciuje organizacje pozarządowe, przedsiębiorców, mieszkaoców, parafie i instytucje kultury. Okazało się, że dopiero dzięki temu ludzie zobaczyli się, poznali, i mogą współpracowad. Proszę paostwa, pomimo tego, że mamy taki stan prawny, jaki mamy, że samorząd jest przeformalizowany i rozpolitykowany, naprawdę niewiele trzeba, aby ten kapitał społeczny wykorzystad. Wydaje mi się, że wykorzystujemy około 10% tego możliwego kapitału społecznego, a naprawdę możliwości jego wykorzystania są bardzo, bardzo duże. Jan Grabiec, Starosta Legionowski Jestem samorządowcem od czterech kadencji i mam nadzieję, że moje spojrzenie na samorząd jest jeszcze świeże dwie kadencje działałem w samorządzie gminnym, obecnie drugą kadencję jestem w samorządzie powiatowym. Chciałbym zacząd od pytania dotyczącego obszarów, w których zaangażowanie obywateli jest najbardziej potrzebne samorządowi. Samorządowcy odpowiadający na to pytanie z pewnością czują się nieco zakłopotani, bo wcześniej musieliby odpowiedzied, czy to zaangażowanie jest im w ogóle do czegoś potrzebne. Moim zdaniem kwestią kluczową jest definicja roli samorządowca, wójta, burmistrza, prezydenta, starosty, osoby odpowiedzialnej za zarządzanie rozwojem lokalnym. Początki samorządu to czas społeczników, romantycznego porywu, budowania struktur społecznych. Później przyszedł czas na menadżerów, na tych, którzy potrafią optymalizowad proces zarządzania rozwojem lokalnym. Wydaje się, że dziś stoimy u progu nowego wyzwania dla samorządowców, który nazwałbym etapem lidera. Co różni menadżera od lidera? Dla menadżera oczywistym jest, że musi wiedzied lepiej niż inni, co jest istotne z punktu widzenia firmy, którą zarządza, jakie są jej cele, jak je skutecznie zrealizowad. Konsultacje społeczne stanowią pewne wyzwanie, właściwie problem, który trzeba pokonad, mniej lub bardziej skutecznie. W przypadku lidera cechą różnicującą jest właśnie skuteczne komunikowanie się z zapleczem czy otoczeniem. Włączanie w proces podejmowania decyzji tych, których one dotyczą. Dla lidera konsultacje społeczne są warunkiem prawidłowej realizacji celów, które sam wyznacza albo które wyznacza wspólnie ze swoją społecznością. 101

102 Projekt będący inicjatywą ustawodawczą Pana Prezydenta, wychodzi naprzeciw potrzebie wspierania roli samorządowców - liderów swoich społeczności - i tworzy ramy instytucjonalne dla kształtowania nowych relacji między wspólnotami lokalnymi a ich przedstawicielami. Proces konsultacji społecznych jest narzędziem komunikacji, którego używanie wymaga profesjonalnego podejścia. Warto wykorzystad doświadczenia socjologów z Uniwersytetu Warszawskiego, którzy przeprowadzali nie tylko teoretyczne badania nad modelami konsultacji społecznych, ale również prowadzili proces konsultacji w społecznościach lokalnych w różnych częściach Polski. Jednym z najistotniejszych elementów procesu jest wyposażenie w wiedzę tych, którzy mają byd konsultowani. Przekazanie prostym językiem eksperckiej wiedzy na temat przesłanek, jakimi kieruje się lider przy podejmowaniu decyzji umożliwia budowanie partnerskiej relacji z uczestnikami konsultacji. Dzięki temu wypracowana decyzja jest efektem racjonalnego procesu współdecydowania, a nie emocjonalnego plebiscytu. Co więcej, kapitał społeczny, jaki posiada lider w momencie wspólnie podejmowanego wyboru jest pomnażany, a nie zużywany. Janusz Sepioł, Przewodniczący Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Paostwowej w Senacie RP Po tej dyskusji chyba nie ma wątpliwości, że samorząd co najmniej był, a prawdopodobnie dalej jest, maszyną do wytwarzania kapitału społecznego. W rzeczywistości jest pierwszą tego typu maszyną, jako że do tej pory mieliśmy do czynienia z kapitałem społecznym tworzonym przez ruchy opozycyjne, przede wszystkim przez Solidarnośd, i przez ruchy grupujące się wokół Kościoła. Oba procesy odbywały się w cieniu: w cieniu konspiracji, co od razu deformuje, lub w cieniu autorytetu. Tutaj pierwszy raz mieliśmy do czynienia z budowaniem kapitału na bazie formalnej instytucji nowoczesnego paostwa. Pytanie dotyczy efektywności. W wielu wypowiedziach pojawiała się refleksja, że po okresie efektywnego działania, ta maszyna byd może przestała byd produktywna, o czym mogą świadczyd wyniki badao. Z drugiej strony, co do wyników badao byłbym bardzo sceptyczny, bo przy formułowaniu sądów od wielkości bezwzględnych ważniejszy jest proces kierunek zmiany. Powinniśmy wiedzied, jak było parę lat temu oraz jak sytuacja wygląda w innych krajach. Oczywiście takie badania istnieją. Chciałbym także zwrócid uwagę na to, że ciągle obracamy się właściwie w jednej konwencji kapitału społecznego, tej niezwykle pozytywnej koncepcji Putnamowskiej. Zasługi samorządu - takie jak budowanie tożsamości czy nowy typ patriotyzmu - są nie do przecenienia. Jednak istnieją różne typy kapitału społecznego i obawiam się, że samorząd produkuje również te o charakterze negatywnym. Rozróżnijmy społeczny kapitał społeczny i indywidualny kapitał społeczny. Przez jakiś czas było tak, że status samorządowca oznaczało nobilitację, trochę na wzór tytułu szlacheckiego. Czy tak jest dalej, nie wiem, ale nie ulega wątpliwości, że kapitał społeczny indywidualny może byd zamieniany na inne rodzaje kapitału, przede wszystkim na kapitał polityczny. Mieliśmy do czynienia z takim przypadkiem, kiedy to prezydenci wielkich miast postanowili swój kapitał społeczny zamienid na kapitał polityczny poprzez ruch Obywatele do Senatu. Przedsięwzięcie zakooczyło się jednak fiaskiem, co dowodzi, że działają tu nie takie proste mechanizmy. 102

103 Co w kontekście budowania przez samorząd kapitału społecznego budzi największy niepokój? Po pierwsze, czy nasz system zapewnia wystarczającą rotację i rekrutację elit samorządowych, a po drugie, czy zapewnia właściwą reprezentację. Pierwsza sprawa była tu poruszona już kilkakrotnie, również przez Ojca Ziębę, i to chyba najostrzej. Problem da się sprowadzid do pytania: ile kadencji można rządzid? Jeśli idzie o drugi problem, to chciałbym zwrócid uwagę na to, że w Polsce funkcjonuje ordynacja, zgodnie z którą niektóre powiaty nie mają i już nigdy nie będą miały swoich przedstawicieli w sejmikach. Nie rozwijając tematu głębiej, powiem tylko tyle: nie warto mied tak małych rad, a zwłaszcza tak małych sejmików, ponieważ napotykamy na barierę reprezentacji, co bardzo utrudnia budowanie kapitału społecznego. Osobiście zgłaszałem w Senacie poprawkę do ustawy - Kodeks wyborczy, aby w wyborach do samorządu lokalnego wprowadzone zostały okręgi jednomandatowe. Otóż chciałbym zwrócid Paostwa uwagę na to, że dla Putnama, w którego cieniu toczy się obecna dyskusja, ważnym wskaźnikiem kapitału społecznego było głosowanie na listę partyjną bez wskazywania konkretnego nazwiska - wskazanie konkretnego nazwiska łączył on z negatywnym postrzeganiem własnej grupy, uważając je za świadectwo i znak relacji partner klient. W jego rozumieniu poparcie całej listy partyjnej jest wyrazem próby realizacji swoich interesów za pomocą bezosobowej instytucji formalnej, co jest dowodem wysokiego kapitału społecznego. Warto o tym pamiętad. Tomasz Schimanek, Ekspert do spraw organizacji pozarządowych i programów społecznych Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce W czasie spotkania miałem huśtawkę nastrojów, bo najpierw pani profesor Giza-Poleszczuk tchnęła optymizmem, dane przedstawiane następnie przez pana Kwiatkowskiego były raczej pesymistyczne, potem znowu mieliśmy pozytywne przykłady, a na koocu, przed wyjściem, Pan Prezydent jednak dał do zrozumienia, że nie jest tak dobrze. Nie mierzmy wszystkiego jedną miarą, w samorządach jest po prostu różnie. Osobiście zostałem zawstydzony w zeszłym roku w Podkowie Leśnej, gdzie przedstawiałem dane dotyczące niskiego poziomu zaufania obywateli do siebie nawzajem i do paostwa. Wówczas powiedziano mi, że tak słabe wyniki są niemożliwe, u nas jest zupełnie inaczej. Optymizmem napawa mnie fakt, że dużo się dzieje - nie tylko mówi się o dialogu obywatelskim, ale próbuje się coś robid w tym zakresie. Ja jednak wciąż upieram się, że konieczne są zmiany systemowe, bo dla mnie udział obywateli w podejmowaniu decyzji publicznych to jest ich prawo, a nie przywilej. Dlatego możliwośd dochodzenia przez obywateli uprawnieo stąd wynikających jeżeli oczywiście chcą, ale to jest inna sprawa musi byd zagwarantowana prawem. Martwi mnie to, chod rozumiem uwarunkowania, że w propozycji ustawy przygotowanej w Kancelarii Prezydenta zaczynamy od samorządów, gdy tymczasem moim zdaniem powinniśmy zacząd od góry. Udział obywateli w decyzjach podejmowanych przez rząd, a właściwie jego brak, stanowi niedobry przykład dla samorządów. Moim zdaniem proces naprawy sytuacji, o którym mówił Pan Prezydent, powinien następowad od góry w dół, a nie odwrotnie. Chcę także wspomnied o pozytywnym sygnale ze strony rządu, a mianowicie o projekcie Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego, jednej z dziewięciu strategii horyzontalnych do roku Przewiduje one szereg działao w zakresie wzmocnienia dialogu obywatelskiego, zarówno na poziomie rządowym, jak i samorządowym. 103

104 Poza inicjatywą Kancelarii Prezydenta, w tym obszarze podejmowane są także inne. W poprzedniej kadencji Senat rozpoczął prace nad projektem ustawy o petycjach, istnieją także wielkie projekty systemowe, na przykład projekt dotyczący modelu współpracy organizacje samorządy, na którego wdrażanie mają byd ogłoszone duże konkursy ze środków europejskich oraz projekt Decydujmy razem. Problem w tym, że te działania nie są skoordynowane. Moim zdaniem Kancelaria Prezydenta może stworzyd platformę do spotkania się, wymiany wiedzy i doświadczeo, a byd może także koordynacji działao podejmowanych przez różne podmioty publiczne i niepubliczne. Ojciec Maciej Zięba Na początku ad vocem w sprawie wykresu, przy komentowaniu, którego zauważono, że Kościół jest w stosunkowo rzadko wymieniany jako reprezentant społeczności lokalnych. Wykres ten pokazuje, jakie instytucje najlepiej reprezentują interesy ludzi w sprawach publicznych. Wiemy, że Kościół angażował się bardzo mocno w sprawy publiczne w czasie zaborów, pamiętamy że czynił to także w czasie PRL. Była to jednak sytuacja nienormalna, kiedy nie mieliśmy własnego paostwa i Kościół dla dobra wspólnego pełnił funkcje nie związane ściśle z jego misją, tworzył niejako przestrzeo wolności dla całego społeczeostwa. Gdyby jednak dzisiaj miał tak samo znaczący udział w sprawach publicznych, oznaczałoby to, że albo się bardzo rozpycha w przestrzeni publicznej, albo, że Paostwo Polskie jest nieudolne, a społeczeostwo pasywne. Raczej zatem dziwi mnie fakt, że Kościół w tej klasyfikacji plasuje się wyżej niż lokalne media czy organizacje przedsiębiorców i ma notowania sześd razy wyższe niż partie lokalne i lokalni politycy. To chyba jest miara ich słabości Główna sprawa, o której chcę jednak powiedzied, wiąże się z wypowiedziami moich przedmówców, bowiem po z górą 20 latach samorządnośd nadal jest jedynie potencjalnie filarem kapitału społecznego. Zaprezentowane nam dane pokazują to w dośd drastyczny sposób. Jeżeli 68% społeczeostwa deklaruje désintéressement sprawami lokalnymi, a około 3/4 nie ufa albo w bardzo małym stopniu ufa lokalnemu samorządowi, to musi to budzid niepokój. Co gorsze skoro po dwudziestu dwóch latach działalności samorządów, tj. po okresie dłuższym niż cała II RP, obserwujemy spadek zaufania do nich, to znaczy, że sytuacja jest po prostu smutna i niepokojąca. Również z mojego osobistego doświadczenia wynika, że następstwa reformy osłabienie pozycji rad, brak limitów kadencyjności wybieranych prezydentów strukturalnie narusza czy osłabia poziom aktywności społecznej społeczeostwa obywatelskiego. W takiej strukturze władzy nieuchronnie mówię to, jako filozof polityki tworzy się gęsta sied nieformalnych powiązao, które się petryfikują lub dążą do petryfikacji lokalnego układu. Zmiany, które wprowadza samoorganizowanie się obywateli lub ich nowe inicjatywy są wtedy raczej zaburzeniem układu, który bardziej zmierza do homeostazy niż do podejmowania nowych i nieswoich pomysłów. Jest to proces - w znacznej mierze - nieuchronny. Skoro do zarządzania Stanami Zjednoczonymi, także w Polsce, wystarczą dwie kadencje prezydenta, podobnie jest z kadencjami rektorów szkół wyższych, to jest w tym pewna strukturalna mądrośd. Mówię to jako przedstawiciel najstarszej demokracji świata, która od 1216 roku praktykuje limit 2 kadencji. I jestem przekonany, że 2, niech będą nawet 3 kadencje dla burmistrzów i prezydentów miast, w zupełności wystarczą, by zrealizowad nowe idee i przygotowad następców, aby zachowad pewną ciągłośd rządzenia. Bardzo istotna dla żywotności społeczności lokalnych jest 104

105 zapewnienie pewna wymiennośd rządzących elit. Biurokracja zawsze doświadczałem tego bardzo wyraźnie także na własnej skórze ma tendencję do petryfikacji, do zabezpieczania swoich interesów. Działania do zapewnienia sobie stabilnej przyszłości, do ułatwiania sobie życia, do powiększania swoich wpływów, to są naturalne ludzkie dążenia. Dlatego nikogo nie chcę oskarżad. W Polsce jednak w wymiarze lokalnym takie zjawiska przybierają większe nasilenie niż na forum centralnym, gdyż mamy słabszą tradycję społeczeostwa obywatelskiego - media lokalne często de facto mają małą niezależnośd, bycie w opozycji bywa bardziej ryzykowne itd. Po dwunastu latach, po szesnastu latach, czy po dwudziestu latach nieprzerwanego rządzenia taka nieformalna sied jest już dosyd silna, a jej niechęd do zmiany status quo silniejsza niż chęd do podejmowania nowych wyzwao. Dlatego powinna byd ona strukturalnie odnawiana dla dobra nas wszystkich. Jak powiadał Lord Acton wszelka władza deprawuje, a władza absolutna deprawuje absolutnie. W jakiś sposób dotyczy to również władzy samorządowej, bo wszyscy jesteśmy tylko ludźmi. Magdalena Wilamowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji Dużo mówimy o tym, w jaki sposób osoby, które chcą brad udział w życiu społecznym gminy czy też innej jednostki samorządu terytorialnego, mogą się angażowad. Tymczasem ja popatrzyłabym w drugą stronę. Jeżeli mówimy o kapitale społecznym, jednym z jego mierników jest frekwencja w wyborach. W wyborach samorządowych wynosi ona przeważnie poniżej 50%. Myślę, że to jest też bardzo ważna kwestia, o której powinniśmy mówid i nad którą powinniśmy się zastanawiad. Na pewno istnieje wiele przyczyn takiego stanu rzeczy, ale moim zdaniem bardzo ważną sprawą jest edukacja na każdym poziomie. W tym kontekście jest apel zarówno do organizacji pozarządowych, mediów, samorządów, jak i do strony rządowej, żebyśmy edukowali społeczeostwo w kwestiach kompetencji samorządu, czego i od którego szczebla samorządu można wymagad. Gdybyśmy to rozwiązanie wprowadzili dobrze i sensownie, moglibyśmy liczyd na szerszą debatę. Moim zdaniem, w czasie wyborów samorządowych kandydaci do władz samorządowych nie są przez nas-obywateli pytani, jaką mają wizję rozwoju, co chcą zrobid, czym chcą się zająd. Społeczeostwo nie wie, czym dokładnie zajmują się samorządy, brakuje debaty na poziomach lokalnych à propos tego, jak ma wyglądad wizja rozwoju, ile mamy środków, na co chcemy je przeznaczyd, jakie będą nasze priorytety. Marek Miros, Burmistrz Miasta Gołdapi Reprezentuję tu grupę najstarszych samorządowców, którzy od początku pełnią swoje funkcje w swoich gminach, w swoich miastach. Jest nas stu dziewięddziesięciu siedmiu w Polsce dwudziestu siedmiu burmistrzów, stu siedemdziesięciu wójtów. Podczas rozmów w ramach tej grupy zastanawiamy się, dlaczego tak długo trwamy na naszych stanowiskach i dochodzimy do wniosku, że kapitał społeczny to jest również komunikacja. Jak Paostwo wiedzą, my burmistrzowie, wójtowie od trzech kadencji mamy jedynowładztwo. Jednak mimo to, w Gołdapi powołałem zespół złożony z radnych przy burmistrzu, który doradza mi w podejmowaniu lepszych decyzji - nie po to, żeby rozmyd odpowiedzialnośd, lecz po to, żeby strumieo informacji, na podstawie których podejmuję 105

106 decyzje, był pełniejszy. Stosuję również zasadę występowania do mieszkaoców metodą mailingu, co dwa lata, z obszernymi broszurami, w których poruszam nawet bardzo trudne sprawy, np. podatki lokalne, kontrola CBA itd. Nie unikam również udziału w dyskusjach internetowych, ale robię to tylko w sprawach ważnych i tylko występując pod własnym nazwiskiem. Innymi słowy: nie można bad się kontaktu z ludźmi, przeciwnie, taki kontakt to jest nasza szansa. Tytuł dzisiejszej konferencji to Samorządnośd filarem kapitału społecznego takie twierdzenie było prawdziwe dwadzieścia dwa lata temu, kiedy stosunkowo niewielka grupa ludzi odgrywała rolę inspirującą, tworząc niejako zręby i struktury samorządu. Teraz, po dwudziestu dwóch latach na jednym stanowisku, zgadzam się z tezą Pana Prezydenta i uważam, że szyk tego zdania trzeba odwrócid. W przeciwnym wypadku samorządnośd w naszym wydaniu skostnieje. Zdanie Kapitał społeczny szansą dla samorządu jest moim zdaniem prawdziwe, a w praktyce takie podejście może byd dla nas - tych, którzy samorząd współtworzyli - wręcz ożywcze, nawet konieczne. Inaczej pozostaniemy na obrzeżach nowoczesnych form komunikacji, a społeczeostwo w sensie politycznym i społecznym się nas pozbędzie. Mam wrażenie, że szkoda by nas było, bo jesteśmy doświadczonymi ludźmi i troszeczkę dla lokalnej Polski zrobiliśmy. Koocząc, strawersuję słowa klasyka, poprzednika Pana Prezydenta: jeśli nawet nie zawsze chcemy, musimy dostosowad się do nowych technik komunikacji i do nowoczesnego społeczeostwa, które jest coraz bardziej wymagające również wobec nas. Elżbieta Mączyoska-Ziemacka, Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Makrowikinomia to jest świetna idea, jednak bardzo trudna do wdrożenia. Podsumowując swoje rozważania na temat makrowikinomii, wymieniłam zespół dziesięciu E, który to zespół powinien kształtowad relacje samorząd biznes społeczeostwo. Są to: wielokrotnie tu wymieniana edukacja, ekonomia, ekologia, energia, empiryzm, eksperyment, empatia, erystyka, czyli sztuka prowadzenia sporów, efektywnośd i efektownośd. Niezwykle ważna jest efektownośd. Jakże często zapominamy, że to jest źródło pomnażania produktu krajowego brutto - piękno krajobrazu i zagospodarowanie przestrzeni publicznej to wciąż jeszcze wielka, niewykorzystana należycie rezerwa naszego bogacenia się, wzrostu PKB i rozwoju. Chciałabym też nawiązad do wystąpienia dotyczącego problemu zamykania szkół. Jeżeli tego procesu nie powstrzymamy, moim zdaniem będzie to plama na honorze naszego pokolenia. Chętnie głosimy hasła ekonomii opartej na wiedzy, dlaczego więc zamiast likwidowad nie przekształcamy tych szkół np. w tak potrzebne - zwłaszcza w małych, zaniedbanych miejscowościach - centra wiedzy? Czy pozostajemy jedynie w sferze czczych haseł? Istnieje przecież tyle rozmaitych możliwości i środków zagospodarowania (mimo niżu demograficznego), a nie unicestwiania potencjału szkół. Idziemy, niestety, na łatwiznę. Po prostu likwidujemy szkoły, nie przeprowadziwszy holistycznego, ciągnionego rachunku kosztów i następstw zewnętrznych, w tym kosztów marginalizacji społeczno - kulturowej mniejszych miejscowości, pogłębiającej się w wyniku takiej likwidacji. Uzasadnienie jakie przedstawia się do decyzji o likwidacji szkół to nie jest żaden rachunek ekonomiczny, lecz po prostu prostackie ujęcie czysto księgowe, bez cienia analizy następstw społecznych. Przepraszam za te, może zbyt ostre sformułowania, ale to, co zrobiliśmy z edukacją, woła o pomstę do nieba. W moich szkolnych latach, które przypadły na okres słusznie minionego ustroju, uczęszczałam ze szkołą, co tydzieo m.in. do filharmonii, ciągle bywaliśmy w teatrze, na koncertach itp. Wówczas co prawda, jako uczniowie 106

107 traktowaliśmy to jako pewną niedogodnośd, a nawet swego rodzaju zamach na nasz czas wolny, ale to przynosiło korzystne efekty dla nauki i trwałe nawyki, zainteresowania kulturą z wyższej półki. Dzisiaj szkoły takich działao prawie nie podejmują. Pozostawiamy młodzież i uczniów samym sobie. To prowadzi do szeregu negatywnych następstw, w tym ograniczeo perspektyw edukacyjnych, zawodowych i rozwojowych młodych ludzi i ich rodzin, zwłaszcza w biednych regionach. Podobne błędy popełniane są w sferze tzw. srebrnej gospodarki, czyli ekonomii starości. Tu też takie centra wiedzy mogłyby sprzyjad aktywizacji zawodowej ludności w rożnych grupach wiekowych, co mogłoby się przełożyd na wzrost popytu i poprawę warunków życia. Jednak wymaga to koncepcji wykraczających poza krótkookresowe, roczne budżetowanie. Jednak to właśnie budżet obecnie przesądza o wszystkim. Jest to jedna z groźnych konsekwencji zaniku kultury myślenia strategicznego. Będzie nas to w przyszłości drogo, społecznie i ekonomicznie, kosztowało to już kosztuje, co widad m.in. w regionach dotkniętych zmarginalizowaniem i wielopokoleniowym bezrobociem. Anna Giza-Poleszczuk, Prodziekan Wydziału Filozofii i Socjologii na Uniwersytecie Warszawskim Ja może tylko wyrażę swój zachwyt metaforą prostackiego księgowego, szczególnie, że została użyta przez znakomitą ekonomistkę. Myślę, że w ogóle brakuje nam świadomości, produktywności, różnego rodzaju czynników miękkich, społecznych, kulturowych itd. To prowadzi nas do podejmowania decyzji kompletnie księżycowych, bo nie biorących pod uwagę społecznych korzyści i wartości. Powinnismy też pamiętad o tym, że Adam Smith uważał za swoją fundamentalną pracę Teorię uczud moralnych, a nie dzieło O bogactwie narodów. Podkreślał w niej, że wszelkie działania gospodarcze są zawsze zakorzenione w uczuciach moralnych, takich, jak życzliwośd, wspaniałomyślnośd, wzajemnośd czy zaufanie. Wyrażenia niewidzialna reka (bez dodatku rynku ) użył w całym swoim dziele jedynie kilka razy, i naprawdę był całkowicie przeciwny chciwości. Chciałabym powiedzied o dwóch sprawach, które wydają mi się kluczowe i mają charakter apelu. Po pierwsze, przestaomy sami siebie osłabiad. Przez osłabianie rozumiem tę naszą nieszczęsną tendencję do dewaluowania samych siebie - tego, kim jesteśmy i co robimy. Jako profesjonalny socjolog chcę powiedzied, że nie można fetyszyzowad wyników badao, one są tylko zbiorem odpowiedzi na pytania, które mogą byd, i często są, niepojęte dla badanych lub obce ich intuicjom czy zwyczajom językowym. Powiem Paostwu szczerze: gdyby do mnie ktoś przyszedł i zapytał, czy ja zaangażowałam się ostatnio w działanie na rzecz społeczności lokalnej, prawdopodobnie powiedziałabym, że nie. Nie przyszłoby mi do głowy, że to, że dokarmiamy z sąsiadką koty, jest w ogóle angażowaniem się w działanie na rzecz społeczności lokalnej. Starzy działacze społeczni nie uważają się za wolontariuszy, bo nie lubią tego słowa, a przeciętny respondent naprawdę nie ma pojęcia, czy demokracja idzie w dobrą, czy złą stronę chodby dlatego, że w samym pytaniu zawiera się nieuprawniona hipostaza. Na przykład, pytanie o uogólnione zaufanie jako wskaźnik kapitału społecznego, które rozpropagował Bank Światowy, zostało skrytykowane w profesjonalnej socjologii na wszystkie możliwe sposoby i naprawdę nie używa się go do wyrokowania o stanie obywatelstwa w danym kraju. Trzeba też pamiętad, że społeczeostwo nie składa się ze zbioru numerów PESEL, lecz ze społeczności. Dwa sąsiadujące powiaty czy gminy mogą byd bardzo odmienne: stary dowcip 107

108 o niebezpieczeostwach statystyki opowiadał o człowieku, który utopił się w rzece mającej przeciętnie 30 cm głębokości. Fetyszyzacja wyników badao może uruchamiad mechanizm samospełniającej się przepowiedni: Jeżeli bowiem ja jako obywatel bez przerwy słyszę, że w Polsce nie ma społeczeostwa obywatelskiego i sobie nie ufamy, po prostu tracę jakąkolwiek ochotę do działania. Teza o niskim zaufaniu powoduje spadek zaufania. Do prostackiego księgowego można więc dodad prostackiego sondażystę, który dodatkowo odbiera nam odwagę. Chcę powiedzied naprawdę z całym przekonaniem, jako osoba, która bardzo dużo jeździ i obserwuje: te wyniki, które mają świadczyd o słabości naszego społeczeostwa są po prostu nieprawdziwe. Uważam, że naprawdę istnieje wiele świetnych ludzi i wydarzeo i właśnie coś takiego jak Witryna Obywatelska służy temu, by to wreszcie zobaczyd, przestad patrzed tylko i wyłącznie na wyniki badao, a zacząd patrzed na to, co się rzeczywiście dzieje. Mam nadzieję, że wszyscy ci ludzie, którzy podejmują się wielu fantastycznych działao, wreszcie się zobaczą i zdadzą sobie sprawę, ilu ich jest. Wówczas może przestaniemy tak strasznie się nad sobą użalad. 108

109 Rozdział IV Przykłady dobrych praktyk Łukasz Stankiewicz, Gmina Barlinek Kategoria: Wspólnota Obywatelska 109

110 110

111 111

112 112

113 113

114 114

115 115

116 116

117 117

118 118

119 119

120 Elżbieta Pawłowska, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy w Szklarskiej Porębie Kategoria: Obywatelska Inicjatywa Lokalna 120

121 121

122 122

123 123

124 124

125 125

126 126

127 Lesław Baodur, Dyrektor Biura Obsługi Informatycznej i Telekomunikacyjnej, Urząd Miasta Rzeszowa Kategoria: Partnerstwo Samorządów 127

128 128

129 129

130 130

131 131

132 132

133 133

134 Waldemar Roszkiewicz, Zastępca Burmistrza Ożarowa Mazowieckiego Kategoria: Wspólnota Obywatelska 134

135 135

136 136

137 137

138 138

139 Mieczysława Juszczyk, Prezes stowarzyszenia Hobbiton Kategoria: Obywatelska Inicjatywa Lokalna 139

140 140

141 141

142 142

143 143

144 144

145 145

146 Sławomir Antonik, Zastępca Burmistrza Dzielnicy Targówek m. st. Warszawy Kategoria: Wspólnota Obywatelska 146

147 147

148 148

149 149

150 150

151 151

152 152

153 153

154 154

155 155

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Dobro wspólne Misja organizacji pozarządowej powinna byd podstawowym wyznacznikiem podejmowanych przez nią działao. Organizacje w swoich działaniach

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ. PPHU Best car s.c. ul. Zemborzycka 112 d NIP 946-23-73-33 tel.

KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ. PPHU Best car s.c. ul. Zemborzycka 112 d NIP 946-23-73-33 tel. KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ Nasza wizja: Ulepszamy bezpieczną przyszłośd. Nasza misja: Potrzeba sprawiania, aby każdy klient, który trafia do firmy, otrzymał najwyższą

Bardziej szczegółowo

Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r.

Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r. Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r. Wstęp Szerokie Porozumienie na rzecz Umiejętności Cyfrowych jest nieformalnym, dobrowolnym

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz 2011 Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych Maciej Bieokiewicz Koncepcja Społecznej Odpowiedzialności Biznesu Społeczna Odpowiedzialnośd Biznesu (z ang. Corporate Social Responsibility,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ REGULAMIN WITRYNY OBYWATELSKIEJ PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ CZEŚĆ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Witryna Obywatelska Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ma na celu wspieranie uczestnictwa obywateli

Bardziej szczegółowo

DIALOG SPOŁECZNY W PRAKTYCE

DIALOG SPOŁECZNY W PRAKTYCE doradztwo i szkolenia Krakowski Holding Komunalny S.A. DIALOG SPOŁECZNY W PRAKTYCE Konferencja EKO VIS Kraków 3 4 kwietnia 2008 KPDS 2008 Krakowski Program Dialogu Społecznego Projekt: + Pracownia Psychologiczna

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Przedsiębiorczości Dzierżoniowa na lata 2012-2014. Urząd Miasta w Dzierżoniowie

Program Rozwoju Przedsiębiorczości Dzierżoniowa na lata 2012-2014. Urząd Miasta w Dzierżoniowie Program Rozwoju Przedsiębiorczości Dzierżoniowa na lata 2012-2014 Urząd Miasta w Dzierżoniowie Plan Spotkania I. Sprawy organizacyjne i informacyjne (14:00 14:30) 1. Przekazanie informacji z Konferencji

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Partycypacja obywatelska a kapitał społeczny?

Partycypacja obywatelska a kapitał społeczny? Partycypacja obywatelska a kapitał społeczny? Kraków, 31 maja 2011 r. Katarzyna Starzyk Kim jesteśmy Laboratorium Partycypacji Obywatelskiej Prowadzenie portalu www.partycypacjaobywatelska.pl Metody i

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Cel 2. Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne 31 maja 2011 r. Elementy składowe celu 2 Strategii wypływają m.in.

Bardziej szczegółowo

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych 1 Konsument jako podmiot strategii: Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki Sprawne Państwo Strategia Rozwoju

Bardziej szczegółowo

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA Ewa Stokłuska Kraków, 12.05.2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne.

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne. Program współpracy Gminy Dębica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2015 r. I. Wstęp. Podstawowym aktem

Bardziej szczegółowo

Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego

Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego zawarte w dniu 26 stycznia 2011 roku pomiędzy Ministrem Rozwoju Regionalnego, a Ministrem Edukacji Narodowej, Ministrem

Bardziej szczegółowo

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Włodzimierz Puzyna Udział III sektora w kreowaniu polityk publicznych 16. 06. 2015 Plan prezentacji Podstawowe

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 Załącznik do Uchwały nr 345/XXIV/08 Rady Miasta Płocka z dnia 27 maja 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 P Ł O C K 1 PŁOCK, maj 2008 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE...3

Bardziej szczegółowo

AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO OFERTA Strona 1 Co to jest audyt marketingowy? Audyt marketingowy to proces składający się z szeregu działao, których celem jest obiektywna ocena prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Sieć Edukacyjna

Mazowiecka Sieć Edukacyjna Mazowiecka Sieć Edukacyjna projekt realizowany przez Federację Inicjatyw Oświatowych oraz Fundację Civis Polonus Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój. w lokalnych politykach publicznych

Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój. w lokalnych politykach publicznych Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój w lokalnych politykach publicznych IV seminarium z cyklu Teoria i praktyka animacji lokalnych polityk publicznych w ramach projektu Decydujmy razem Organizator:

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do uchwały Nr 314/XLII/2009 Rady Gminy Podegrodzie z dnia 30 grudnia 2009 r.

Załącznik Nr 1 do uchwały Nr 314/XLII/2009 Rady Gminy Podegrodzie z dnia 30 grudnia 2009 r. Załącznik Nr 1 do uchwały Nr 314/XLII/2009 Rady Gminy Podegrodzie z dnia 30 grudnia 2009 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY PODEGRODZIE Z ORGANIZACJAMI POŻYTKU PUBLICZNEGO ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚD

Bardziej szczegółowo

Etyczny i społeczny kontekst zarządzania

Etyczny i społeczny kontekst zarządzania Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Etyczny i społeczny kontekst zarządzania Wykład IV Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami. Warszawa:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXIV/242/2005 Rady Gminy Malechowo z dnia 28 września 2005 r. w sprawie polityki Gminy Malechowo wobec organizacji pozarządowych.

UCHWAŁA NR XXIV/242/2005 Rady Gminy Malechowo z dnia 28 września 2005 r. w sprawie polityki Gminy Malechowo wobec organizacji pozarządowych. UCHWAŁA NR XXIV/242/2005 Rady Gminy Malechowo z dnia 28 września 2005 r. w sprawie polityki Gminy Malechowo wobec organizacji pozarządowych. Na podstawie art. 118 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Obraz gmin wiejskich z perspektywy Programu Integracji Społecznej Ewa Gliwicka Koordynator Programu Integracji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

LIDER, MENEDŻER - INSPIRUJĄCE PRZYWÓDZTWO

LIDER, MENEDŻER - INSPIRUJĄCE PRZYWÓDZTWO LIDER, MENEDŻER - INSPIRUJĄCE PRZYWÓDZTWO CELE SZKOLENIA Rozwój umiejętności kreowania własnej osoby na inspirującego i kompetentnego lidera; Podniesienie poziomu automotywacji oraz umiejętności poprawnego

Bardziej szczegółowo

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi)

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi) Rozumienie środowiskowej pracy: Praca środowiskowa to działania aktywizujące, integrujące i budujące wspólnotę lokalną, które są podejmowane w społeczności lokalnej. Działania Powinny opierać się na aktywności

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Młodzieżowe Rady. sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym

Młodzieżowe Rady. sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym Młodzieżowe Rady sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym VI seminarium Laboratorium Partycypacji Obywatelskiej: partycypacja młodzieży 11-12 października 2011 roku Zaczęło się

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI SUKCESU PPG

CZYNNIKI SUKCESU PPG CZYNNIKI SUKCESU PPG STOSOWANIE UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH Wiedza o biznesie Wiedza specjalistyczna Wiedza o produktach i usługach Wiedza przemysłowa ZARZĄDZANIE REALIZACJĄ ZADAŃ Działanie w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania koordynatora sieci. Warszawa,11.10.2012r.

Rola i zadania koordynatora sieci. Warszawa,11.10.2012r. Rola i zadania koordynatora sieci. Warszawa,11.10.2012r. Celem prezentacji jest: Przedstawienie roli i zadań koordynatora w moderowaniu sieci współpracy i samokształcenia. Wyjaśnienie specyfiki obowiązków

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2 Inicjatywy społeczne młodzieży poprzez nowe media Tomasz Zacłona W połowie drugiej dekady XXI w. jesteśmy świadkami przemian społecznych zapowiadanych od końca ostatniego stulecia. W turbulentnym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G

BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY BADANIA THINKTANK OFERTA WSPÓŁPRACY W PROJEKTACH ANALITYCZNYCH I BADAWCZYCH WSPÓLNA REALIZACJA BADAO, ANALIZ I DYSKUSJI THINKTANK:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

AKTYWNA POMOC SPOŁECZNA ORGANIZOWANIE SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH

AKTYWNA POMOC SPOŁECZNA ORGANIZOWANIE SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH AKTYWNA POMOC SPOŁECZNA ORGANIZOWANIE SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH Adres: Hotel Rest, ul. Poznaoska 33, Mory k. Warszawy (kierunek Poznao) Data: 27 29 października 2010 Organizator: Stowarzyszenie Centrum Aktywności

Bardziej szczegółowo

III sektor oczami wielkopolskich organizacji

III sektor oczami wielkopolskich organizacji III sektor oczami wielkopolskich organizacji Opracowanie: Ewa Gałka, Justyna Schaefer-Kurkowiak Zaprosić wiarę na pyry z gzikiem można tylko w Wielkopolsce. Województwo wielkopolskie ma wiele cech, którymi

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

MOTYWOWANIE PRACOWNIKÓW I UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ. Ewa Markowska - Goszyk

MOTYWOWANIE PRACOWNIKÓW I UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ. Ewa Markowska - Goszyk MOTYWOWANIE PRACOWNIKÓW I UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ Ewa Markowska - Goszyk Zagadnienia dzisiejszego szkolenia 2 1. Czym jest motywacja i od czego jest uzależniona? A co nie jest motywacją? 2. Warunki

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Analityk i współczesna analiza

Analityk i współczesna analiza Analityk i współczesna analiza 1. Motywacje 2. Analitycy w IBM RUP 3. Kompetencje analityka według IIBA BABOK Materiały pomocnicze do wykładu z Modelowania i Analizy Systemów na Wydziale ETI PG. Ich lektura

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Mapa ekosystemów przedsiębiorczości. Błażej Żak, Anita Zbieg Lome sieci społeczne

Mapa ekosystemów przedsiębiorczości. Błażej Żak, Anita Zbieg Lome sieci społeczne Mapa ekosystemów przedsiębiorczości Błażej Żak, Anita Zbieg Lome sieci społeczne 17/12/2012 Plan prezentacji 1. Krótka powtórka z biologii 2. Ekosystem przedsiębiorczości 3. Mapa ekosystemu 4. Studia przypadków

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Potrzeba realizacji działania 8.3 PO IG w gminie Knyszyn

Potrzeba realizacji działania 8.3 PO IG w gminie Knyszyn 2010 Potrzeba realizacji działania 8.3 PO IG w gminie Knyszyn Radosław Oryszczyszyn Instytut Socjologii UwB 2010-03-03 Wykluczenie cyfrowe Technologie teleinformatyczne odgrywają kluczową rolę w zaspokajaniu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

AKTYWNE FORMY ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH

AKTYWNE FORMY ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH Podyplomowe Studia Psychologii w Biznesie Zajęcia w formie warsztatów i treningów umożliwiają słuchaczom kształtowanie umiejętności niezbędnych w pracy z ludźmi: zaangażowania, umiejętności prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Standardy organizatora pieczy zastępczej wypracowane przez przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w województwie opolskim i śląskim przy wsparciu sieci SPLOT. 1

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI

OPIS DOBREJ PRAKTYKI OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące gminy/powiatu nazwa inicjatywy Gminna Wspólnota Samorządowa zacznij od Siebie nazwa gminy/powiatu Gruta dokładny adres 86-330 Mełno, Gruta 244 województwo kujawsko-pomorskie

Bardziej szczegółowo

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Wydawca: Wydawnictwo AGH Wstęp Urzędy są organizacjami

Bardziej szczegółowo

- PROJEKT - Wstęp. Postanowienia ogólne

- PROJEKT - Wstęp. Postanowienia ogólne - PROJEKT - Program współpracy Gminy Wińsko z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w roku 2015 Wstęp Uwzględniając obowiązujące zasady ustawowe

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność banków

Społeczna odpowiedzialność banków Społeczna odpowiedzialność banków Maria Młotek Forum Odpowiedzialnego Biznesu, organizacja, która propaguje ideę społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w Polsce, definiuje odpowiedzialny biznes jako:

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm I. Doskonalenie umiejętności interpersonalnych 1. Komunikowanie interpersonalne w miejscu pracy Istota i prawidłowości procesu komunikowania się między ludźmi

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Klaster szansą dla

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Konieczny jest impuls rozwojowy pozwalający na kontynuowanie sukcesu

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna i społeczna odpowiedzialność mikro, małych i średnich przedsiębiorstw

Ekologiczna i społeczna odpowiedzialność mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Ekologiczna i społeczna odpowiedzialność mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Konferencja dla projektu pt. Program wdrożenia koncepcji społecznej i ekologicznej odpowiedzialności dla przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1)

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie D Charakterystyka wymagania na poziomie B 1. Przedszkole realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój dzieci Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej

Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Sobczak Dyrektor Ośrodka Studiów nad Cyfrowym Państwem Agenda wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny

Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny RODZINY Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny Wersja do konsultacji społecznych Opracowanie: Anna Szymczak Skład grupy roboczej RODZINA 1. Anna Szymczak, lider grupy

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1 Załącznik do uchwały Nr XXXVII/ 258 /2010 Rady Gminy Popielów z dnia 28 stycznia 2010r. Program współpracy Gminy Popielów z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r.

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Pakt dla edukacji Czy można pokonać oświatowe problemy komunikacyjne we władzach i w urzędzie JST Jan Zięba Oświata to najważniejsze zadanie

Bardziej szczegółowo