WPROWADZENIE 1. WSTĘP

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WPROWADZENIE 1. WSTĘP"

Transkrypt

1 Paweł Łabieniec TEORIA PRAWA NATURALNEGO JOHNA FINNISA WOBEC SPORU MIĘDZY POZYTYWIZMEM PRAWNICZYM A DOKTRYNAMI PRAWA NATURALNEGO (Na marginesie polskiego wydania książki Natural Law and Natural Rights) SPIS TREŚCI 1. Wstêp Lista dóbr podstawowych Nowa teoria prawa naturalnego wobec podstawowych problemów prawa i etyki Nowa teoria prawa naturalnego miêdzy stanowiskiem prawnonaturalnym a prawnopozytywistycznym Trudnoœci z klasyfikacj¹ nowej teorii prawa naturalnego Nowa teoria prawa naturalnego w os¹dzie wspó³czesnego pozytywizmu prawniczego Nowatorstwo teorii Finnisa

2 PAWEŁ ŁABIENIEC Urodzony w 1965 r. w odzi. Ukoñczy³ studia prawnicze na Uniwersytecie ódzkim w 1989 r. Od 1990 r. pracownik naukowo-dydaktyczny w Katedrze Teorii i Filozofii Prawa tego uniwersytetu. W 1998 r. obroni³ pracê doktorsk¹ o teorii prawa naturalnego Johna Finnisa.

3 WPROWADZENIE Autor podejmuje siê kompleksowego przegl¹du nowej teorii prawa naturalnego, formu³owanej przede wszystkim przez Johna Finnisa, autora pracy Natural Law and Natural Rights. Pod¹ aj¹c za logik¹ dzie³a omawia fundamentalne dla tej teorii kategorie: pierwsz¹ zasadê praktycznego rozumu, zasady podstawowe i wymogi praktycznej rozumnoœci. Wskazuje, jak teoria Finnisa odnosi siê do podstawowych problemów etyki i filozofii prawa, takich jak pojêcie sprawiedliwoœci i relacja Boga do prawa naturalnego. Tak wprowadzon¹ teoriê stawia wobec tradycyjnego sporu pozytywizmu i naturalizmu prawnego, wskazuj¹c na jej nowatorstwo w postaci godzenia wielu dotychczas biegunowo przeciwstawnych za³o eñ. Autor udowadnia, e nowa teoria prawa naturalnego stanowi interesuj¹ce uzupe³nienie wspó³czesnych teorii neotomistycznych. 1. WSTĘP Z wielkim zadowoleniem nale y przyj¹æ inicjatywê Janusza Kochanowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego i Nigela E. Simmondsa z Uniwersytetu w Cambridge, którzy seri¹ Klasycy Filozofii Prawa, wydawan¹ przez Dom Wydawniczy ABC, wype³niaj¹ powa n¹ lukê na polskim rynku wydawniczym, na którym dotychczas dostêpne by³y tylko nieliczne prace wspó³czesnych filozofów prawa. Wed³ug deklaracji redaktorów serii, maj¹ siê w niej znaleÿæ dzie³a najwybitniejszych filozofów prawa, takich jak H. L. A. Hart, R. Dworkin, F. A. Hayek, J. Frank, J. Raz i wielu innych. W roku 2000 ukaza³a siê: Etyka i rz¹dy prawa Davida Lyonsa, a w tym roku Autorytet prawa Josepha Raza oraz Prawo natury i naturalne uprawnienia Johna Finnisa, w t³umaczeniu Karoliny Lossman, opatrzone wstêpem Krzysztofa Motyki. Praca ta wydana po raz pierwszy w 1980 roku stanowi najpe³niejsz¹ prezentacjê nowej teorii prawa naturalnego. Do twórców tej teorii nale ¹, obok Finnisa, Germain Grisez, Joseph Boyle i Robert P. George. Pocz¹tki nowej teorii prawa naturalnego siêgaj¹ roku 1965, kiedy to Germain Grisez opublikowa³ s³ynny artyku³, zatytu³owany The First Principle of Practical Reason: A Commentary on the Summa Theologiae, 1 2, q. 94, a W tym komentarzu Grisez przedstawi³ oryginaln¹ interpre- 1 Opublikowany w: Natural Law Forum 1965 r., nr 10, s

4 182 Ius et lex nr 1/2002 Recenzje tacjê sformu³owanej przez œw. Tomasza pierwszej zasady praktycznego rozumu: Bonum est faciendum et prosequendum, et malum vitandum uznaj¹c j¹ nie za nakaz: Czyñ dobro, unikaj z³a (jak zazwyczaj rozumiej¹ j¹ wspó³czeœni tomiœci), lecz jako podstawow¹ zasadê praktycznego rozumu, zapobiegaj¹c¹ bezsensownoœci (pointlessness) rozumowania praktycznego: Dobro ma byæ czynione i nale y do niego d¹ yæ, z³o zaœ jest tym, czego nale y unikaæ 2. Zasada ta jest konsekwencj¹ podstawowego celu praktycznej wiedzy, czyli rozumnego kierowania postêpowaniem w stronê pe³ni cz³owieczeñstwa (human fullfillment). Pierwsza zasada rozumu praktycznego okreœla zatem elementarny warunek sensownoœci rozumowania praktycznego. Zinterpretowana w taki sposób pierwsza zasada rozumu praktycznego sta³a siê dla Johna Finnisa podstaw¹ dla skonstruowania w³asnej teorii prawa naturalnego swoistej interpretacji traktatu œw. Tomasza z Akwinu o prawie naturalnym, choæ znaleÿæ w niej mo na tak e inspiracje pochodz¹ce z doktryn Hume a, Kanta i wspó³czesnych: Harta, Rawlsa. Punktem wyjœcia teorii Finnisa nie s¹ adne twierdzenia ontologiczne czy metafizyczne ani w szczególnoœci teza o istnieniu Boga to zasadniczo ró ni tê teoriê od innych tomistycznych doktryn prawa naturalnego. Finnis buduje sw¹ teoriê, odwo³uj¹c siê do dostêpnych ka demu w poznaniu praktycznym wartoœci podstawowych ludzkiej egzystencji oraz zasad podstawowych wszelkiego praktycznego rozumowania 3. Pocz¹tkiem jest wiêc zdroworozs¹dkowe, przedfilozoficzne poznanie praktyczne. Pozwala ono zidentyfikowaæ listê dóbr podstawowych (basic goods). 2. LISTA DÓBR PODSTAWOWYCH Sformu³owana przez Finnisa lista dóbr podstawowych 4 obejmuje ycie, wiedzê, zabawê, doznanie estetyczne, ycie w spo³ecznoœci (przyjaÿñ), praktyczn¹ rozumnoœæ, religiê 5. Finnis uwa a, e wszelkie inne wartoœci s¹ albo kombinacj¹, albo uszczegó³owieniem wy ej wymienionych, choæ z drugiej strony dopuszcza mo liwoœæ innego ich nazwania. Wartoœci te s¹ podstawowe w tym sensie, e s¹ jednakowo oczywiste (self-evident) 2 W oryginale: Good is to be done and pursued, and evil is to be avoided. 3 J. Finnis, Natural Law and Natural Rights, wyd. VII, Oxford 1992, s Ibidem, s W artykule: G. Grisez, J. Boyle, J. Finnis, Practical Principles, Moral Truth, and Ultimate Ends, The American Journal of Jurisprudence 1987 r., nr 32, s Finnis, wspólnie z dwoma wspó³autorami: G. Grisezem i J. Boylem, przestawia nieco zmodyfikowan¹ postaæ listy dóbr podstawowych. Tê w³aœnie listê prezentuj¹ wszyscy trzej autorzy jako jej ostateczn¹ wersjê. Obejmuje ona: 1. ycie wraz ze zdrowiem i bezpieczeñstwem; 2. Wiedzê i doznanie estetyczne; 3. Pewien poziom doskona³oœci w pracy i zabawie; 4. Nawi¹zywanie przyjaznych wiêzów z innymi ludÿmi (neighborliness, friendship); 5. Wewnêtrzny

5 P. Łabieniec Teoria prawa naturalnego 183 oraz nie jest mo liwe analityczne sprowadzenie którejkolwiek z nich do innej; wartoœci te nie s¹ tak e uporz¹dkowane hierarchicznie 6. Wymienione wartoœci s¹ oczywiste, ale nie znaczy to, e s¹ one wpisane w ludzki umys³ od urodzenia (i w tym sensie wrodzone ) lub e s¹ aktualnie rozpoznawane i akceptowane przez wszystkich ludzi. Nie jest te tak, by akceptacja owych wartoœci nie wymaga³a przyjêcia pewnych za³o eñ. Przecie regu³y logiki lub nakaz odrzucenia tez samozaprzeczaj¹cych s¹ wzorcowymi przyk³adami oczywistych zasad racjonalnoœci teoretycznej. Zasady te nie opisuj¹ jakiejœ rzeczywistoœci, nie mo na dowieœæ ich wa noœci s¹ raczej zak³adane jako warunek wszelkiego dowodzenia. S¹ one obiektywne, nie maj¹ charakteru konwencjonalnego, choæ nie poznaje siê ich na drodze prostej naocznoœci ani te ich wa noœæ nie jest jedynie spraw¹ czyichœ odczuæ czy intuicji. Nie przes¹dzaj¹ one treœci poznania teoretycznego, s¹ raczej zasadami metodologicznymi 7. Z³amanie tych zasad jest nieracjonalne, jednak nie jest zachowaniem bezsensownym 8. W podobny sposób oczywiste s¹ podstawowe zasady praktyczne (basic principles), odpowiadaj¹ce poszczególnym dobrom podstawowym. Tezie tej zaprzeczaj¹ wprawdzie sceptycy, którzy odmawiaj¹ s¹dom wartoœciuj¹cym obiektywnego charakteru. Ich zdaniem, s¹dy wartoœciuj¹ce s¹ niczym wiêcej, jak wyrazem czyichœ odczuæ lub pragnieñ. Osoba formu³uj¹ca s¹d wartoœciuj¹cy dokonuje projekcji, obiektywizuje swoje odczucia i pragnienia mylnie s¹dz¹c, e mo na przypisaæ przedmiotom takie cechy, jak dobry, wartoœciowy, doskona³y itp. Zdaniem Finnisa, pogl¹d sceptyków nie potrafi jednak wyjaœniæ owego powszechnie spotykanego zjawiska, e pewne wartoœci wydaj¹ siê nam oczywiste, jak choæby wartoœæ wiedzy. Nikt powa nie nie zaprzeczy s¹dowi, e lepiej byæ dobrze poinformowanym, ni trwaæ w ignorancji. Wiedza jest lepsza od ignorancji, czy ktoœ tego chce, czy nie. Jest to zatem fakt obiektywny, który znajduje wyt³umaczenie w tym, e s¹d o wartoœci wiedzy jest racjonalnym s¹dem dotycz¹cym ogólnej formy dobrego ycia cz³owieka, wype³nienia ludzkiej potencjalnoœci (mo noœci) 9. Nie znaczy to jednak, e podstawowe zasady praktyczne s¹ dedukowane lub w inny sposób wywodzone ze zdania wyra aj¹cego owo spostrze enie. pokój rozumiany jako harmonia dóbr; 6. Zgodnoœæ g³oszonych pogl¹dów, dokonywanych wyborów i zachowañ, czyli spokój sumienia albo zgodnoœæ s³ów i czynów; 7. Pokój w relacji z Bogiem (bogami) lub jakimœ innym, ponadludzkim Ÿród³em sensu i wartoœci. Pierwsze trzy z wymienionych dóbr s¹ kwalifikowane jako zasadnicze (substantive), pozosta³e zaœ jako zwrotne (reflexive). 6 J. Finnis, Natural Law and..., op.cit., s Ibidem, s Ibidem, s Ibidem, s

6 184 Ius et lex nr 1/2002 Recenzje Twierdzenie, e pierwsze praktyczne zasady, podobnie jak stoj¹ce u ich podstaw wartoœci podstawowe, s¹ oczywiste, Finnis uzasadnia na przyk³adzie wartoœci wiedzy (rozumianej jako tzw. wiedza spekulatywna, nieinstrumentalna). Oczywisty charakter wartoœci wiedzy mo na stwierdziæ dostrzegaj¹c, e ka de zdanie zaprzeczaj¹ce twierdzeniu, e wiedza jest dobra musi byæ operatywnie samoobalaj¹ce. Taki charakter ma wypowiedÿ, której treœæ zaprzecza dokonaniu czynnoœci konwencjonalnej, które przez regu³y konstruuj¹ce pewn¹ konwencjê jest wi¹zane z dokonaniem takiej w³aœnie wypowiedzi 10. Takie operatywne samoobalenie wypowiedzi jest zatem rodzajem performatywnej niespójnoœci. Zdanie zaprzeczaj¹ce wartoœci wiedzy, obok warstwy deskryptywnej, ma tak e warstwê performatywn¹, gdy ten, kto j¹ formu³uje, powa nie pragnie wprowadziæ j¹ do dyskusji. Musi wtedy wysuwaæ roszczenie wa noœci, a to roszczenie oparte jest na przekonaniu o prawdziwoœci wypowiedzi. Jeœli zatem ktoœ mówi: Nieprawda, e wiedza jest wartoœci¹, treœæ takiej wypowiedzi zaprzecza zawartemu w niej implicite roszczeniu wa noœci. Finnis zatem nie przeprowadza dowodu na oczywisty charakter wartoœci podstawowych (by³oby to bowiem postêpowanie dotkniête operatywn¹ niespójnoœci¹), lecz wykazuje jedynie, e do wewnêtrznej sprzecznoœci prowadzi odmowa uznania oczywistego charakteru wymienionych wartoœci. Jego argumentacja stanowi nie tyle dowód, co raczej formê obrony dialektycznej tezy o wartoœci wiedzy 11. Niestety, Finnis nie przeprowadza podobnych rozwa añ w stosunku do pozosta³ych wartoœci podstawowych, a nie ulega w¹tpliwoœci, e poza praktyczn¹ rozumnoœci¹ mo na odmówiæ miana wartoœci pozosta³ym pozycjom z listy Finnisa, bez nara ania siê na pope³nienie niespójnoœci operatywnej. Do dóbr tych mog¹ mieæ natomiast zastosowanie pozosta³e sposoby obrony dialektycznej, przedstawione przez Griseza, Boyle a i Finnisa. Ten rodzaj argumentacji ma charakter teoretyczny, ale zak³ada pewien zasób wiedzy o charakterze potocznym, przedteoretycznym. Choæ jednak wiedza o pierwszych zasadach rozumu praktycznego nie jest wywodzona z jakiejœ wiedzy teoretycznej, to jednak posiadanie wiedzy o faktach jest nie tylko po yteczne dla obrony dialektycznej pierwszych zasad, ale tak e jest istotne dla wprowadzania ich w ycie. Autorzy teorii odwo³uj¹ siê do dwóch przyk³adów: poznanie zasad biologii jest niezbêdnym warunkiem ochrony zdrowia, a dla tego, kto chce yæ w przyjaÿni z Bogiem, niezbêdny jest pewien zasób wiedzy o Nim (zdobytej poprzez rozum lub wiarê). Ta dialektyczna argumentacja mo e przebiegaæ trzema torami. 10 Finnis podaje przyk³ad takiej wypowiedzi: Niemo liwe jest sk³adanie wyrazów w zdania. 11 G. Grisez, J. Boyle, J. Finnis, op.cit, s. 111 i nast.

7 P. Łabieniec Teoria prawa naturalnego 185 Po pierwsze, studia nad osob¹ ludzk¹, obejmuj¹ce empiryczn¹ psychologiê, jak i filozoficzn¹ antropologiê prowadz¹ do poznania naturalnych sk³onnoœci. Dane pochodz¹ce z tego rodzaju poznania wzmacniaj¹ akceptacjê listy dóbr podstawowych, a odrzucenie tej listy prowadzi do rozdÿwiêku z danymi doœwiadczenia. Nie jest oczywiœcie bez znaczenia, czy bran¹ pod uwagê psychologia i koncepcja antropologiczna adekwatnie opisuj¹ naturê cz³owieka. Po drugie, studia antropologiczne pozwalaj¹ odkryæ kierunki rozwoju wspólne wszystkim kulturom. Niezale nie od rozbie noœci wystêpuj¹cych miêdzy ró nymi kulturami, mo na obserwowaæ w ka dej z nich pewne sposoby obrony spo³ecznoœci przed zag³ad¹, zdobywania i przechowywania wiedzy, tworzenia harmonii miêdzy uczestnikami ycia danej spo³ecznoœci, poszukiwania ponadludzkiego Ÿród³a sensu i wartoœci itd. Wprawdzie nie jest dopuszczalne przeprowadzenie wnioskowania dedukcyjnego, poprzez które z wymienionych wy ej faktów antropologicznych wywodzono by normy prawa naturalnego, ale lista dóbr podstawowych t³umaczy wyniki antropologicznych badañ podczas gdy odrzucenie tej listy i utrzymywanie, e wszystkie wartoœci ludzkie s¹ jedynie wynikiem uwarunkowañ kulturowych, pozostawia wyniki spostrze eñ antropologii bez wyjaœnienia. W koñcu wszelkie próby dowodzenia, e wymienione na liœcie dobra nie maj¹ charakteru dóbr podstawowych, lecz s¹ dobrami instrumentalnymi (np. ycie, które mo e s³u yæ realizacji bardzo ró nych celów szczegó³owych), poci¹gaj¹ za sob¹ z koniecznoœci zdaniem autorów teorii niemo liw¹ do teoretycznej obrony dualistyczn¹ wizjê osoby 12. Na obronê dialektyczn¹ katalogu dóbr podstawowych sk³ada siê równie sposób odpowiedzi (jakiej udzielaj¹ Grisez, Boyle i Finnis) na pytanie o to, jak dobra podstawowe motywuj¹ do dzia³ania. Ka da istota dzia³aj¹ca, podkreœlaj¹ twórcy nowej teorii prawa naturalnego, na pocz¹tku nie spe³nia ca³kowicie swojej realnoœci zawiera bowiem w sobie pewn¹ potencjalnoœæ, która mo e byæ zrealizowana tylko przez dzia³anie. Dobra podstawowe s¹ aspektami spe³nienia, wype³nienia potencjalnoœci osoby i przez to stanowi¹ racjonalnie uzasadnione racje zachowania 13. Gdy Finnis mówi o wiedzy jako jednym z podstawowych dóbr ludzkich, zaznacza, e nie nale y rozumieæ tego tak, i ka da okolicznoœæ jest warta poznania w równym stopniu, e o ka dy rodzaj wiedzy warto zabiegaæ w jednakowym stopniu. Wiêcej warta jest wiedza dotycz¹ca tego, czy twierdzenia postawione w jakiejœ ksi¹ ce s¹ prawdziwe czy fa³szywe, ni wiedza o tym, ile miligramów tuszu zu yto do jej wydrukowania. Wartoœæ wiedzy nie mo e byæ te uto samiana z tez¹, e ka da wiedza jest w równym stopniu warto- 12 Ibidem, s Ibidem, s. 114.

8 186 Ius et lex nr 1/2002 Recenzje œciowa dla ka dego ani te, e jest ona wartoœci¹ najwy sz¹. Wiedza nie jest równie rozumiana tu jako wartoœæ moralna. Dyrektywa: nale y d¹ yæ do uzyskania wiedzy nie jest nakazem moralnym, nie ustanawia moralnego obowi¹zku. Wartoœæ ta nie jest traktowana jako instrument do osi¹gniêcia jakichœ innych celów. Ostatecznie twierdzenie, e wiedza jest wartoœci¹, znaczy tyle, i powo³anie siê na d¹ enie do wiedzy wyjaœnia (choæ nie jest to wyjaœnienie pe³ne) ró ne przypadki ludzkich zachowañ 14. ycie jest podstawow¹ wartoœci¹ odpowiadaj¹c¹ d¹ eniu do przetrwania. atwo dostrzec to d¹ enie u wszystkich ludzi, niezale nie od tego, w jakim krêgu kulturowym yj¹. Poszczególne kultury wypracowa³y jedynie ró ne sposoby dbania o przetrwanie jednostki i spo³ecznoœci. Przetrwanie (survival) by³o tak e podstawowym celem warunkuj¹cym wszelkie truizmy dotycz¹ce ludzkiej natury w koncepcji minimum treœci prawa naturalnego H. L. A. Harta. Finnis jednak rozumie ycie szerzej ni Hart. Dla Finnisa bowiem ycie oznacza wszelki aspekt witalnoœci, a wiêc dba³oœæ o zdrowie fizyczne i psychiczne, wolnoœæ od bólu oraz bezpieczeñstwo fizyczne 15. Aspektem ycia jako wartoœci jest tak e prokreacja. Finnis odró nia jednak samo d¹ enie do posiadania potomstwa, które jest aspektem ycia jako wartoœci podstawowej, od pragnienia wychowania dzieci (ukszta³towania ich postaw i dostarczenia im pewnego zasobu wiedzy), które jest raczej aspektem innej wartoœci ycia w spo³ecznoœci (sociability). Wielu antropologów nie traktuje zabawy jako samodzielnej lub tym bardziej podstawowej wartoœci ludzkiej, ale Finnis opowiada siê za tymi, którzy pojmuj¹ zabawê jako wartoœæ nieredukowaln¹ do adnej innej. Ju Platon przedstawi³ pogl¹d, e Bóg stworzy³ cz³owieka, by siê nim bawiæ. Na ycie cz³owieka nale y wiêc patrzeæ jako na swoist¹ zabawê z Bogiem. Owa zabawa (czy gra) przejawia siê nie tylko w zachowaniach jawnie s³u ¹cych rozrywce, ale tak e w tych, które tradycyjnie uwa ane s¹ za zachowania powa ne (jak na przyk³ad biznes) 16. W po³owie tego stulecia pojawi³ siê w antropologii pogl¹d, zgodnie z którym zabawa stanowi podstawowy i nieodzowny sk³adnik ludzkiej natury. Pierwszym i najs³awniejszym przedstawicielem tego nurtu antropologii by³ Johan Huizinga, na którego podstawow¹ pracê, pochodz¹c¹ z 1938 roku, powo³uje siê Finnis 17. Element zabawy mo e byæ obecny w ka dym rodzaju ludzkiej aktywnoœci, mo na go wydobyæ na drodze analitycznej i odró niæ od powa nego kontekstu. Wiele zachowañ ma natomiast 14 J. Finnis, Natural Law and..., op.cit., s G. Grisez, J. Boyle, J. Finnis, op.cit., s Platon, Prawa, ks. VII, 803d 804b [w:] ten e, Pañstwo, tom 2, Warszawa 1958, s J. Huizinga, Homo ludens. Zabawa jako Ÿród³o kultury, Warszawa Huizinga traktuje zabawê jako podstawowy czynnik kulturotwórczy: Negowaæ mo na wszystkie niemal abstrakcje: prawo, piêkno, prawdê, dobro, ducha, Boga! Powagê mo na negowaæ, zabawy nie mo na, ibidem, s. 14.

9 P. Łabieniec Teoria prawa naturalnego 187 pierwotnie charakter czystej zabawy. To wszystko pozwala uznaæ zabawê za samoistn¹ wartoœæ. Podobnie przedstawia siê sprawa doznania estetycznego (aesthetic experience), które bywa zazwyczaj sk³adnikiem innych dzia³añ, nienakierowanych na doœwiadczanie piêkna. Odnoœnie takich dzia³añ mo na jednak oddzieliæ doœwiadczenie piêkna od innych sk³adników zachowania. Taka sytuacja zachodzi na przyk³ad w przypadku gry, w której poszczególne zagrania lub ruchy s¹ uwa ane przez znawców za piêkne, choæ celem gry jest osi¹gniêcie zwyciêstwa, a wiêc zabawa, a nie doœwiadczenie piêkna. Wystêpuj¹ i takie zachowania, które s¹ bezpoœrednio nakierowane na doœwiadczenia piêkna i w takich dzia³aniach inne sk³adniki s¹ albo drugorzêdne, albo w ogóle nieobecne. Zdaniem Finnisa, pozwala to podobnie jak w przypadku zabawy uznaæ doznanie estetyczne za odrêbn¹, pierwotn¹ wartoœæ. ycie w spo³eczeñstwie (sociability), nawet w swej najs³abszej postaci, jest wartoœci¹ rozumian¹ jako zapewnienie minimum pokoju i harmonii miêdzy ludÿmi. Wartoœæ ta w swej najsilniejszej postaci ujawnia siê w przyjaÿni. Bywa czêsto tak, e wspó³praca miêdzy ludÿmi ma czysto instrumentalny charakter i s³u y celom postawionym przez jedn¹ tylko lub obie strony takiej relacji. W przyjaÿni zaœ celem ka dej ze stron relacji jest dobro tej drugiej strony, realizacja jej celów. Finnis pyta retorycznie: Czy pozostawanie w relacji przyjaÿni przynajmniej z jedn¹ osob¹ nie jest podstawow¹ form¹ dobra?. Wartoœæ ycia w spo³ecznoœci jako podstawa wszelkiego rodzaju wspólnoty i klucz do zrozumienia idei dobra wspólnego odgrywa szczególnie istotn¹ rolê w zrozumieniu sformu³owanej przez Finnisa teorii prawa. Cudzys³ów, w jaki zosta³ wziêty wyraz religia, sygnalizuje, e Finnis u ywa tego pojêcia w szerszym znaczeniu ni to, jakie nadaj¹ mu religioznawcy i religiolodzy. Religia w ujêciu Finnisa wyra a ludzk¹ zdolnoœæ i potrzebê wykraczania poza wymiar w³asnego ycia i wymiar kosmosu przez stawianie egzystencjalnych pytañ i poszukiwanie na nie odpowiedzi. Religi¹ jest sama zdolnoœæ stawiania pytañ egzystencjalnych. To podstawowe dobro jest doœwiadczane tak e przez agnostyków i nawet ateistów, którzy pytanie o istnienie Boga czy sens ludzkiego ycia (w wymiarze indywidualnym i zbiorowym) rozstrzygaj¹ negatywnie lub pozostawiaj¹ je bez odpowiedzi. Charakterystyczn¹ cech¹ nowej teorii prawa naturalnego jest jednak to, e religia (nawet pojêta w taki sposób, jak ma to miejsce u Finnisa) nie stanowi punktu wyjœcia ca³ej teorii, nie musi te byæ zak³adana jako niezbêdna presupozycja teorii prawa naturalnego. Ostatni¹ z wymienionych przez Finnisa wartoœci jest praktyczna rozumnoœæ (practical reasonableness), pojmowana jako zdolnoœæ wykorzystania inteligencji do dzia³ania w sposób efektywny, rozumnego wybierania celów swego dzia³ania i stylu ycia, a tak e kszta³towania swego charakte-

10 188 Ius et lex nr 1/2002 Recenzje ru. Z jednej strony praktyczna rozumnoœæ stanowi ograniczenie efektywnej wolnoœci cz³owieka, lecz z drugiej strony pozwala nadaæ rozumny porz¹dek w³asnym zachowaniom. Porz¹dek ten w aspekcie wewnêtrznym jest zdolnoœci¹ nadawania w³asnym emocjom i d¹ eniom ³adu wewnêtrznego, owocuj¹cego pokojem umys³u. Wprawdzie pewn¹ postaæ pokoju umys³u uzyskaæ te mo na jako efekt za ywania narkotyków lub indoktrynacji, jednak postêpowanie w sposób wyznaczony przez wymogi praktycznej rozumnoœci pozwala uzyskaæ pokój wewnêtrzny przy pe³nym poszanowaniu integralnoœci i wolnoœci osoby ludzkiej. Aspekt zewnêtrzny tego porz¹dku polega na nadawaniu w³asnym dzia³aniom charakteru autentycznego, czyli wyra aniu w dzia³aniu w³asnych ocen dokonywanych w sposób wolny, w³asnych preferencji, oczekiwañ i samookreœlenia. Praktyczna rozumnoœæ odgrywa w teorii Finnisa kluczow¹ rolê. Wymogi praktycznej rozumnoœci (rozumu praktycznego, requirements of practical reasonables) wyznaczaj¹ warunki poprawnoœci rozumowania praktycznego i sk³adaj¹ siê na istotê metody prawnonaturalnej. Wymogi praktycznej rozumnoœci odgrywaj¹ szczególn¹ rolê okreœlaj¹ uczestnictwo w innych dobrach podstawowych, zobowi¹zania, wybór celów i dróg ich realizacji. Wœród nich Finnis wylicza m.in. wymóg kierowania siê spójnym planem ycia, brak arbitralnego preferowania jakiejœ wartoœci podstawowej, bezstronnoœæ, respekt dla wszystkich wartoœci podstawowych w ka dym czynie, wymóg kierowania siê nakazami sumienia 18. Wymienione wy ej wartoœci nie maj¹ charakteru moralnego, s¹ zasadami praktycznymi o charakterze przedmoralnym 19. Finnis uwa a, e nie mo na wszystkich dóbr ludzkich zredukowaæ do jakiejœ jednej wartoœci, jak chc¹ tego niektóre systemy aksjologiczne. Nie da siê ich zredukowaæ te do przyjemnoœci, rozumianej na sposób hedonistyczny. Równie ycie nie jest wartoœci¹, do której da³oby siê sprowadziæ wszystkie pozosta³e. Finnis krytycznie ocenia nawet próbê sprowadzenia wartoœci ludzkich przez œw. Tomasza do triady: 1. ycie jako wartoœæ fundamentalna (ochrona ycia jest wartoœci¹, dobrem nie tylko dla cz³owieka, ale tak e dla zwierz¹t, a nawet wszelkich istot ywych posiadaj¹cych tzw. duszê wegetatywn¹). 2. ¹czenie siê kobiety i mê czyzny w parê dla zrodzenia i wychowania potomstwa. 3. Wiedza (obejmuj¹ca w pierwszej kolejnoœci poznanie Boga), która przynale na jest jedynie anio³om i rodzajowi ludzkiemu 20. Zdaniem Finnisa, ³atwo mo na ulec z³udzeniu, e owa triada jest hierarchicznie uporz¹dkowanym systemem wartoœci, przedstawionym w odwrot- 18 J. Finnis, Natural Law and, op.cit., s G. Grisez, J. Boyle, J. Finnis, op. cit., s Œw. Tomasz z Akwinu, Summa Theologiae, I II, q. 94, a. 2c.

11 P. Łabieniec Teoria prawa naturalnego 189 nej kolejnoœci w stosunku do miejsca poszczególnych wartoœci w hierarchii. Przy tym sposobie rozumienia owej triady najwy sz¹ wartoœci¹ by³oby poznanie Boga, jako dostêpne jedynie istotom rozumnym. Jednak sam œw. Tomasz odrzuca³ myœl, by wiedzy (w tym równie poznaniu Boga) dawaæ zawsze pierwszeñstwo przed pozosta³ymi dwiema wartoœciami, dlatego te by³ przeciwny nawracaniu za pomoc¹ miecza 21. Cz³owiek d¹ y do osi¹gniêcia tych dóbr, ale pe³na ich realizacja nie jest mo liwa dlatego lepiej jest mówiæ o uczestnictwie (participation) w tych wartoœciach, ni o ich urzeczywistnianiu (realization) NOWA TEORIA PRAWA NATURALNEGO WOBEC PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW PRAWA I ETYKI Oparta na takich podstawach nowa teoria prawa naturalnego staje wobec podstawowych problemów etyki i filozofii prawa, jak koncepcja sprawiedliwoœci, istota praw podmiotowych oraz zwi¹zek prawa i moralnoœci. Za Arystotelesem Finnis odró nia sprawiedliwoœæ dystrybutywn¹ (rozdzielcz¹) i komutatywn¹ (wyrównawcz¹). Traktuje sprawiedliwoœæ jako konsekwencjê wymogów praktycznej rozumnoœci. W swym najbardziej ogólnym znaczeniu treœæ pojêcia sprawiedliwoœæ obejmuje trzy elementy: 1. Skierowanie ku innym (o sprawiedliwoœci mo na mówiæ tylko w jakiejœ spo³ecznoœci, ma ona z koniecznoœci charakter miêdzyosobowy). 2. Konstytuowanie obowi¹zku, czyli tego, co jest komuœ od kogoœ nale - ne (debitum) i odpowiadaj¹cego mu uprawnienia (right), które daje podstawê do formu³owania roszczenia. 3. Równoœæ, która jest rozumiana jako analogia, a wiêc zarówno jako równoœæ w sensie arytmetycznym (2 = 2), jak i geometrycznym (1:1 = 2:2 albo 3:2 = 6:4) cechê tê lepiej nazwaæ proporcjonalnoœci¹ lub równowag¹ 23. Przyjêta przez Finnisa teoria sprawiedliwoœci, zgodnie z jego w³asn¹ deklaracj¹, ma szersze zastosowanie ni inne klasyczne i wspó³czesne teorie. Nie jest ograniczona jedynie do relacji miêdzy ludÿmi wolnymi i równymi sobie pod wzglêdem statusu spo³ecznego (tak sprawiedliwoœæ rozumia³ Arystoteles 24 ), jej zastosowanie nie ogranicza siê do podstawowych instytucji spo³eczeñstwa, jak ma to miejsce w teorii Rawlsa 25. Wy- 21 Ibidem, I II q. 64, a. 5 ad 3; a. 6 ad 2; III, q. 68, a. 11 ad J. Finnis, Natural Law and..., op.cit., s Ibidem, s Arystoteles, Etyka Nikomachejska, V. 6: 1134a 25 b J. Rawls, Teoria sprawiedliwoœci, Warszawa 1994, s. 14.

12 190 Ius et lex nr 1/2002 Recenzje mogi sprawiedliwoœci podane przez Finnisa nie mog¹ byæ równie sprowadzone do zasady przytaczanej przez Harta: Podobne przypadki traktuj w podobny sposób, a przypadki ró ne w sposób ró ny 26. Wed³ug Finnisa, w najogólniejszym ujêciu sprawiedliwoœæ jest praktycznym pragnieniem uznawania i popierania dobra wspólnego w³asnej spo³ecznoœci, a zatem teoria sprawiedliwoœci jest teori¹ tego, co jest wymagane dla dobra wspólnego 27. Podstawowym sk³adnikiem dobra wspólnego s¹ w teorii Finnisa tak e prawa cz³owieka (nazywane przez niego zamiennie tak e uprawnieniami naturalnymi natural rights). Prawa cz³owieka maj¹ zdaniem Finnisa charakter absolutny i uniwersalny. S¹ one skorelowane z obowi¹zkami naturalnymi. Ich podstaw¹ jest wymóg praktycznej rozumnoœci, by w ka - dym dzia³aniu braæ pod uwagê wszystkie dobra podstawowe i baczyæ, by dzia³anie nie by³o wymierzone przeciwko któremuœ z nich 28. Wœród tych praw Finnis wymienia prawo do tego, by ycie cz³owieka nie by³o traktowane jako œrodek do realizacji jakichœ celów; prawo do tego, by nie byæ ok³amywanym w adnej sytuacji, w której ma miejsce przekazywanie informacji (np. w ramach nauczania, wyg³aszania kazañ, publikowania wyników badañ naukowych, przekazywania wiadomoœci przez œrodki masowego przekazu); zwi¹zane z poprzednim prawo do tego, by nie byæ skazywanym na podstawie fa³szywych zarzutów; prawo do tego, by nie byæ pozbawianym ani zmuszanym do pozbawienia siê zdolnoœci p³odzenia 29. Odmiennie ni czyni¹ to inni tomiœci, odnosi siê Finnis do relacji miêdzy Bogiem a prawem naturalnym. Wed³ug teorii tomistycznych, Bóg jako stwórca cz³owieka i jego natury jest Ÿród³em nakazów prawa naturalnego i ich gwarantem. Lloyd zauwa a, e Finnis podobnie jak niegdyœ Grocjusz, który u podstawy swej teorii prawa naturalnego postawi³ hipotezê etiamsi daremus non esse Deum 30 nie czyni z tezy o istnieniu Boga punktu wyjœcia swych rozwa añ; istnienie Boga jako Prawodawcy jest w tej teorii raczej wnioskiem, nie przes³ank¹ 31. Finnis nie wywodzi zasad prawa naturalnego z woli Boga, gdy ka dy, kto tak czyni staje przed pytaniem: Dlaczego nale y spe³niaæ wolê Boga?. Raczej przyjêcie argumentów zawartych w nowej teorii prawa naturalnego prowadzi do uznania istnienia Przyczyny, która nie ma w³asnej przyczyny, Boga rozumianego jako Byt, w którym istota i istnienie s¹ to same. Zwi¹- 26 H. L. A. Hart, op.cit., s J. Finnis, Natural Law and..., op.cit., s Ibidem, roz. V Ibidem, s H. Grocjusz, O prawie wojny i pokoju, Warszawa 1957, Prolegomena, pkt L. Lloyd, M. D. A. Freeman, Lloyd s Intruduction to Jurisprudence, Londyn 1985, s. 141.

13 P. Łabieniec Teoria prawa naturalnego 191 zek miêdzy tomistyczn¹ metafizyk¹ i etyk¹ w nowej teorii prawa naturalnego polega wiêc na tym, e etyka jest drog¹ prowadz¹c¹ do metafizyki. Finnis wyra a przy tym przekonanie, e dobra podstawowe i wymogi praktycznej rozumnoœci, które s¹ rozpoznawane jako oczywiste w poznaniu praktycznym, maj¹ sw¹ ostateczn¹ bazê w ludzkiej naturze stworzonej przez Boga i ujawniaj¹ siê w ludzkich sk³onnoœciach. Wreszcie, trochê przewrotnie, stawia hipotezê, e byæ mo e wymogi praktycznej rozumnoœci s¹ regu³ami gry, któr¹ cz³owiek rozgrywa z Bogiem. Religia i zabawa jako dobra podstawowe s¹ wiêc równie wa ne, a droga osoby ludzkiej do realizacji przyjaÿni z Bogiem opiera siê na przestrzeganiu wszystkich wymogów praktycznej rozumnoœci i poszanowaniu wszystkich podstawowych postaci ludzkiego dobra NOWA TEORIA PRAWA NATURALNEGO MIĘDZY STANOWISKIEM PRAWNONATURALNYM A PRAWNOPOZYTWISTYCZNYM Wyposa ona w takie fundamenty teoria Finnisa stanowi pomost miêdzy stanowiskiem prawnonaturalnym a pozytywizmem prawniczym. Spór miêdzy tymi stanowiskami, bêd¹cy jedn¹ z g³ównych osi filozofii prawa, jest ci¹gle ywy, choæ jego temperatura w ostatnim pó³wieczu wyraÿnie spad³a. Postêpuje bowiem proces zbli ania siê do siebie tych dwóch pierwotnie biegunowo przeciwstawnych koncepcji prawa. W doktrynie anglosaskiej proces ten zosta³ zapocz¹tkowany s³awn¹ debat¹ Herberta Harta i Lona Fullera, która toczy³a siê na ³amach amerykañskiej prasy prawniczej w latach Zasadniczym przedmiotem sporu miêdzy stanowiskiem prawnonaturalnym a pozytywizmem prawniczym jest sposób pojmowania relacji miêdzy prawem a moralnoœci¹. O ile zwolennicy idei prawa naturalnego przyjmuj¹ istnienie trwa³ego zwi¹zku miêdzy tymi systemami normatywnymi, o tyle pozytywiœci mocno podkreœlaj¹ ca³kowite ich rozdzielenie. Zwolennicy idei prawa naturalnego upatruj¹ ostatecznego Ÿród³a wszelkiego prawa w naturze œwiata lub naturze cz³owieka, pojmowanych zazwyczaj na sposób kreacjonistyczny; pozytywiœci uto samiaj¹ prawo z przejawem woli suwerena wyra onym w sformalizowany sposób. Te ró nice poci¹gaj¹ za sob¹ dalsze konsekwencje: odmienne pojmowanie istoty i kryteriów obowi¹zywania normy prawnej oraz obowi¹zku pos³uszeñstwa prawu. 32 J. Finnis, Natural Law and..., op.cit., roz. XIII. 33 Szczegó³owe omówienie tej debaty znaleÿæ mo na w artykule: H. J. M. Boukema, The Hart Fuller Debate, Rechtstheorie 1983 r., nr 14, s

TADEUSZ ŒLIPKO SJ ZARYS ETYKI OGÓLNEJ. Wydanie V

TADEUSZ ŒLIPKO SJ ZARYS ETYKI OGÓLNEJ. Wydanie V TADEUSZ ŒLIPKO SJ ZARYS ETYKI OGÓLNEJ Wydanie V Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŒCI Od Autora 17 Etyka chrzeœcijañska: czym jest, jej potrzeba i zadania 19 Rozdzia³ II. Etyka chrzeœcijañska a wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 I Odliczenie i zwrot podatku naliczonego to podstawowe mechanizmy funkcjonowania podatku

Bardziej szczegółowo

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Rada Europy Strasburg, Francja SKARGA na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Artykułu 45-47 Regulaminu Trybunału 1 Adres pocztowy

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ I. ORGANIZACJA REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ 1. W skład Rady Pedagogicznej wchodzą wszyscy nauczyciele zatrudnieni w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Nowem. 2. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Radcy Prawnego

Kancelaria Radcy Prawnego Białystok, dnia 30.03.2007 r. OPINIA PRAWNA sporządzona na zlecenie Stowarzyszenia Forum Recyklingu Samochodów w Warszawie I. Pytania: 1. Czy zakaz ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części, ujętych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu,

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu, R E G U L A M I N Zebrania Mieszkańców oraz kompetencji i uprawnień Samorządu Mieszkańców Budynków Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu. ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne. Zebranie Mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01

Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01 Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01 Jeżeli fundator przewiduje prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację od chwili jej ustanowienia, to w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach

Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.),

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr z dnia Dyrektora PCPR w Lublinie KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE ROZDZIAŁ I Zasady ogólne 1 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy UMOWA PARTNERSKA zawarta w Warszawie w dniu r. pomiędzy: Izbą Gospodarki Elektronicznej z siedzibą w Warszawie (00-640) przy ul. Mokotowskiej 1, wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

ZARYS ETYKI SZCZEGÓ OWEJ

ZARYS ETYKI SZCZEGÓ OWEJ KS. TADEUSZ ŒLIPKO SJ ZARYS ETYKI SZCZEGÓ OWEJ Tom 1 Etyka osobowa Wydanie III Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŒCI PRZEDMOWA 17 WPROWADZENIE 1. Potrzeba uœciœlenia terminu etyka szczegó³owa 19 2. Uœciœlenie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Art New media S.A. uchwala, co następuje:

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Art New media S.A. uchwala, co następuje: y uchwał Spółki Art New media S.A. zwołanego w Warszawie, przy ulicy Wilczej 28 lok. 6 na dzień 22 grudnia 2011 roku o godzinie 11.00 w sprawie wyboru Przewodniczącego Zgromadzenia Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Kształtowanie postaw etycznych u dziecka Dr Małgorzata Głoskowska-Sołdatow Uniwersytet w Białymstoku 5 listopada 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki MOJ S.A. z siedzibą w Katowicach na dzień 27 czerwca 2016 r.

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki MOJ S.A. z siedzibą w Katowicach na dzień 27 czerwca 2016 r. Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki MOJ S.A. z siedzibą w Katowicach na dzień 27 czerwca 2016 r. Zarząd spółki MOJ S.A. ( Spółka ), działając na podstawie art. 399 1 oraz w związku

Bardziej szczegółowo

Konferencja Sądu Arbitrażowego przy SIDiR WARUNKI KONTRAKTOWE FIDIC KLAUZULA 13 JAKO ODMIENNY SPOSÓB WYKONANIA ROBÓT A NIE ZMIANA UMOWY

Konferencja Sądu Arbitrażowego przy SIDiR WARUNKI KONTRAKTOWE FIDIC KLAUZULA 13 JAKO ODMIENNY SPOSÓB WYKONANIA ROBÓT A NIE ZMIANA UMOWY Konferencja Sądu Arbitrażowego przy SIDiR Zbigniew J. Boczek WARUNKI KONTRAKTOWE FIDIC KLAUZULA 13 JAKO ODMIENNY SPOSÓB WYKONANIA ROBÓT A NIE ZMIANA UMOWY 13 Variations and Adjustments!! 13 Zmiany i korekty

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW BAROMETR REGIONALNY 33 PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW mgr in. Adam Piekara, Doradca w programie EQUAL Podstaw¹ niniejszego artyku³u jest przyjêcie za- ³o enia, e ka

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej 1. Do wystawienia weksla in blanco umocowane są osoby, które w świetle ustawy, dokumentu założycielskiego i/lub odpisu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych (zwany dalej Regulaminem), określa organizację i tok praktyk

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej.

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej. MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 800 BADANIE SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH SPORZ DZONYCH ZGODNIE Z RAMOWYMI ZA O ENIAMI SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA UWAGI SZCZEGÓLNE (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY NADZORCZEJ. I. Rada Nadzorcza składa się z co najmniej pięciu członków powoływanych na okres wspólnej kadencji.

REGULAMIN RADY NADZORCZEJ. I. Rada Nadzorcza składa się z co najmniej pięciu członków powoływanych na okres wspólnej kadencji. REGULAMIN RADY NADZORCZEJ 1 Rada Nadzorcza, zwana dalej Radą, sprawuje nadzór nad działalnością Spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Rada działa na podstawie następujących przepisów: 1. Statutu

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Co do zasady, obliczenie wykazywanej

Co do zasady, obliczenie wykazywanej Korekta deklaracji podatkowej: można uniknąć sankcji i odzyskać ulgi Piotr Podolski Do 30 kwietnia podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych byli zobowiązani złożyć zeznanie określające wysokość

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie METODA NAUKOWA Weiner J., Życie i ewolucja biosfery. PWN 1999 Wudka J., http://physics.ucr.edu Wolfs F., http://teacher.pas.rochester.edu/ Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CZP 53/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 października 2011 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych mechanizmów korzystania z mediacji, mając na uwadze treść projektu ustawy o mediatorach i zasadach prowadzenia mediacji w

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Załącznik nr 2 o zwołaniu Spółki w sprawie: wyboru Przewodniczącego Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie TAURON Polska Energia S.A. z siedzibą w Katowicach, działając na podstawie art. 409 Kodeksu spółek

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA NIEBĘDĄCEGO NAUCZYCIELEM AKADEMICKIM WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA NIEBĘDĄCEGO NAUCZYCIELEM AKADEMICKIM WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ PRACOWNIKA NIEBĘDĄCEGO NAUCZYCIELEM AKADEMICKIM WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO Załącznik nr 1 Ocena a administracyjnego i bibliotecznego I. Dane dotyczące ocenianego a Dane

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku

Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku Ogłoszenie o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w Krakowie na dzień 30 czerwca 2015 roku Zarząd Spółki IDM Spółka Akcyjna w upadłości układowej

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A.

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A. Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A. Zarząd ELKOP S.A. z siedzibą w Chorzowie (41-506) przy ul. Józefa Maronia 44, spółki wpisanej do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH 1 Załącznik do Statutu Szkoły Podstawowej nr 12 w Gdańsku Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 7) wprowadza

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne Regulamin Rady Rodziców przy Gimnazjum w Jasienicy Postanowienia ogólne 1. Rada Rodziców zwana dalej Radą a/ reprezentuje interesy ogółu rodziców, b/ wpływając na sprawy szkoły może przyczynić się do lepszej

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 16 stycznia 2014 r. Poz. 79 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 10 stycznia 2014 r.

Warszawa, dnia 16 stycznia 2014 r. Poz. 79 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 10 stycznia 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 stycznia 2014 r. Poz. 79 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 10 stycznia 2014 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Centralnego

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DODATKOWE. Prawo akcjonariusza do żądania umieszczenia określonych spraw w porządku obrad Walnego Zgromadzenia.

INFORMACJE DODATKOWE. Prawo akcjonariusza do żądania umieszczenia określonych spraw w porządku obrad Walnego Zgromadzenia. AQUA Spółka Akcyjna w Bielsku-Białej, adres: Bielsko-Biała ul.1 Maja 23. Zarejestrowana w Sądzie Rejonowym w Bielsku-Białej Wydział VIII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod Nr KRS 0000030779. Data

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

za pośrednictwem 00-898 Warszawa Al. Solidarności 127 (art. 398 2 kpc) ul. Góralska 5 01-112 Warszawa

za pośrednictwem 00-898 Warszawa Al. Solidarności 127 (art. 398 2 kpc) ul. Góralska 5 01-112 Warszawa (WZÓR) Warszawa, dn. 2012 r. SĄD APELACYJNY SĄD PRACY I UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH w Warszawie za pośrednictwem Sądu Okręgowego XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych w Warszawa 00-898 Warszawa Al. Solidarności

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 35/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 października 2013 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017

Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017 Regulamin rekrutacji do Gimnazjum w Chwaliszewie na rok szkolny 2016/2017 Podstawa prawna: 1. Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2015 r. poz. 2156 z późn zm.) 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl TÜV Rheinland Polska Nowy Znak Odpowiadamy na Pañstwa pytania Odpowiadamy na Pañstwa pytania wszystko czego chc¹ siê Pañstwo dowiedzieæ na temat nowego znaku TÜV Rheinland. Zgodnie z has³em Jeden dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

refundacji kosztów przejazdu i zakwaterowania przez Powiatowy Urząd Pracy w Poznaniu

refundacji kosztów przejazdu i zakwaterowania przez Powiatowy Urząd Pracy w Poznaniu Z a s a d y refundacji kosztów przejazdu i zakwaterowania przez Powiatowy Urząd Pracy w Poznaniu Podstawa prawna: Art. 41 ust. 4b, art. 45 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo