Grażyna Mendecka. Rok: 2005 Czasopismo: Niebieska Linia Numer: 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Grażyna Mendecka. Rok: 2005 Czasopismo: Niebieska Linia Numer: 1"

Transkrypt

1 Grażyna Mendecka Rok: 2005 Czasopismo: Niebieska Linia Numer: 1 Zanim rodzice staną się wzorem do naśladowania dla dzieci, poprzez stosowane wzmocnienia mogą utrwalać wzorce agresywnych zachowań. Badania wskazują na istnienie zależności między cechami rodziny a różnymi formami zachowań agresywnych dzieci. Agresja człowieka nie jest zjawiskiem dychotomicznym, lecz jak inne emocje stanowi kontinuum, na którego jednym krańcu znajdują się słabe jej przejawy, np. zniecierpliwienie, na drugim - poważne przestępstwa przeciw zdrowiu i życiu. Wobec mnożących się brutalnych aktów agresji z udziałem coraz młodszych przestępców, profilaktyka powinna rozpocząć się od wskazania wszystkich źródeł nawet najdrobniejszych jej przejawów. Agresja o słabym nawet nasileniu wzmocniona przez naciski grupy rówieśniczej, może prowadzić do efektów znanych z codziennych doniesień prasowych. Rodzina dostarcza dzieciom określone wzory zachowania, a przez swe cechy wpływa na ich kształtowanie się. Zgodnie z teoriami psychologicznymi agresja może być spowodowana frustracją lub stanowić nabyty, wyuczony popęd. Od pierwszych dni życia zależne od innych dziecko odczuwa bezradność, która wywołuje zachowania instrumentalne, świadczące albo o bezsilności (płacz, skarga), albo o agresji wywołanej tą frustrującą sytuacją (krzyk, złe zachowanie). Oba rodzaje reakcji zwracają uwagę rodziców bądź opiekunów na dziecko. W zależności od tego, które z tych zachowań będzie nagradzane, to stanie się źródłem wyuczonych i utrwalonych reakcji. Zanim więc rodzice staną się wzorem do naśladowania, poprzez stosowane wzmocnienia mogą utrwalać wzorce agresywnych zachowań. Badania wskazują na istnienie zależności między cechami rodziny a różnymi formami zachowań agresywnych dzieci. Interakcje w rodzinie W teoriach ekologicznych (Tyszkowa, 1996) rodzinę definiuje się jako system interakcji zachodzących między jednostkami związanymi ze sobą silnymi więzami małżeństwa lub pokrewieństwa. W systemowym ujęciu interakcje między członkami rodziny rozpatruje się w cyrkularnym a nie linearnym ujęciu przyczynowo-skutkowym. Tak więc matka krzyczy na dziecko, bo zbyt późno wraca ze szkoły, a ponieważ matka krzyczy, dom staje się dla niego mało atrakcyjny i dziecko jeszcze bardziej opóźnia powrót do domu. Analizując rodzinę jako system interakcji, można ją scharakteryzować w wymiarze spójności i adaptacyjności. Wymiary te wchodzą w skład Modelu Circumplex (Olson i in., 1979) określanego w literaturze polskiej jako Model Olsona (Radochoński, 1987). 1 / 6

2 Spójność rodziny to więź emocjonalna między jej członkami oraz indywidualny stopień autonomii, jakiej doświadczają. Każdy członek rodziny może czuć się silnie z nią związany bądź od niej odseparowany. Dla prawidłowego funkcjonowania rodziny korzystny jest umiarkowany poziom spójności. Przy wysokim następuje nadmierna identyfikacja i wzajemna lojalność, które utrudniają rozwój indywidualizacji i autonomii. Przy niskim nie wytworzy się nowa jakość - wspólnota rodzinna. Jedynie umiarkowany poziom spójności rodziny pozwala na równowagę między autonomią a przywiązaniem i stwarza jednostce optymalne warunki rozwoju. Adaptacyjność to zdolność systemu rodzinnego do zmiany struktury władzy, układu ról i zasad w odpowiedzi na wymagania stawiane przez sytuację i określony etap rozwoju. System rodzinny, podobnie jak inne żywe systemy, wymaga tak stabilności, jak i zmiany. Optymalnie funkcjonująca rodzina powinna odznaczać się równowagą między zdolnością do wprowadzania zmian i zachowywania stabilności. Brak stabilności powoduje poczucie chaosu, nadmiar - poczucie krępującej sztywności. Chociaż system rodzinny tworzą interakcje wszystkich jej członków, to rodzice odgrywają w nim tak znaczną rolę, że ich postawy rodzicielskie mogą decydująco wpływać na charakter interakcji między nimi a dziećmi. Postawa rodzicielska to charakter stosunku emocjonalnego do dziecka. Pojęcie to zawiera tendencję do zachowania się wobec dziecka w specyficzny sposób oraz wyrażanie określonego poglądu na jego temat (Ziemska, 1973). Agresja Wielość teorii agresji spowodowała kompromis w kwestii źródeł pochodzenia tego fenomenu. We współczesnej literaturze psychologicznej dominuje stanowisko, zgodnie z którym zachowania agresywne są wypadkową wpływów genetycznych i środowiskowych. Agresję mamy zakodowaną w genach, a formy jej ujawniania są rezultatem społecznego uczenia się (Obuchowska, 2000). W artykule zostaną zaprezentowane rezultaty badań poszukujących współzależności między cechami rodziny a formami agresji przejawianymi przez dzieci. Agresję mierzono przy pomocy Kwestionariusza do Badania Agresywności A.H. Bussa i A. Durkee znanego pod nazwą "Nastroje i humory" w polskiej adaptacji M. Choynowskiego. Przy jego pomocy można mierzyć poziom ośmiu form agresji. Agresywność fizyczna to napastliwość skierowana przeciw innym osobom w postaci razów i uderzeń. Napastliwość słowna przejawia się we wrzaskach, przeklinaniu lub kierowaniu zjadliwych uwag i ostrych argumentów przeciw innej osobie. Agresywność pośrednia to napastliwości poprzez rozsiewanie plotek, ośmieszanie kogoś, a przy bezpośrednim kontakcie - trzaskanie drzwiami, rzucanie przedmiotami, dąsanie się. Negatywizm to przeciwstawianie się innym - zazwyczaj autorytetom - przez bierne niestosowanie się do wymagań, lekceważenie poleceń i nakazów. Podejrzliwość to rzutowanie własnej wrogości na inne osoby. Osoba podejrzliwa nie dowierza innym, a zwłaszcza osobom miłym i przyjacielskim. Wszędzie doszukuje się pragnących jej zaszkodzić wrogów. Uraza przejawia się gniewem na złe traktowanie, często urojone, skłonnością do gderania i pretensji. Drażliwość jest łatwością do irytacji i ostrego reagowania nawet na najsłabszą (często bez złej intencji) prowokację. Poczucie winy jest formą autoagresji polegającą na zadręczaniu się wyrzutami sumienia z powodu własnych, popełnionych lub urojonych przewinień. 2 / 6

3 Szukanie związków Uczestnicy mojego seminarium magisterskiego poszukiwali związku między cechami rodziny a poszczególnymi formami agresji. Edyta Chwalińska (2003) przebadała grupę 58 uczniów liceum (33 dziewcząt i 25 chłopców) w wieku lat, którzy oceniali spójność i adaptacyjność własnych rodzin przy pomocy Kwestionariusza Faces III (Radochoński, 1987), a swoje zachowania agresywne przy pomocy Kwestionariusza do Badań Agresywności. Celem badań było stwierdzenie, czy istnieją różnice w poziomie różnych form agresji u uczniów spostrzegających spójność i adaptacyjność własnych rodzin jako skrajne (wysoki lub niski poziom) lub zrównoważone. Uzyskane przez E. Chwalińską rezultaty dotyczące zależności między spójnością rodziny a napastliwością fizyczną przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1.Spójność rodziny a wysoki i niski poziom agresji fizycznej dzieci Z danych wynika, że przy niskiej spójności rodziny uczniowie statystycznie znacząco częściej przyznawali się do wysokiej agresji fizycznej. W badaniu stwierdzono również współzależność między spójnością rodziny a negatywizmem, co prezentuje tabela 2. Uzyskane wskaźniki pokazują, że wystąpiła współzależność między wysoką spójnością rodziny a niskim poziomem negatywizmu. Badani spostrzegający własną rodzinę jako wysoko spójną rzadziej kwestionowali autorytet rodziców i innych osób dorosłych i w mniejszym stopniu buntowali się przeciw obowiązującym normom i nakazom, a występująca między zmiennymi zależność jest statystycznie istotna (p Tabela 2. Spójność rodziny a wysoki i niski poziom negatywizmu dzieci Badania wykazały także, że istnieje współzależność między spójnością rodziny a okazywaniem urazy - ta forma agresji przyjmuje częściej niską wartość w rodzinach o wysokiej spójności. Oprócz tego stwierdzono również współzależność między negatywizmem a adaptacyjnością rodziny. Badani, którzy spostrzegali swoje rodziny jako przeciętnie adaptacyjne, a więc posiadające ten wymiar na korzystnym, zrównoważonym poziomie, najczęściej mieli wysoki poziom negatywizmu. Osoby, które uznały swoje rodziny za wysoko adaptacyjne najczęściej miały niski poziom negatywizmu. Katarzyna Prandzioch (2004) i Anna Swatek (2004) badały związek postaw rodzicielskich z zachowaniami agresywnymi dziećmi. Postawy rodzicielskie (kochająca, wymagająca, ochraniająca, odrzucająca i liberalna) w percepcji dzieci oceniano przy pomocy Kwestionariusza PCR A. Roe i M. Siegelmana w polskiej adaptacji W. Kowalskiego. Badaniami była objęta młodzież gimnazjalna, 60 uczniów w wieku lat, w tym 27 chłopców i 33 dziewczęta (A. Swatek) oraz 65 uczniów w wieku 14 lat, wśród których było 29 chłopców i 36 dziewcząt (K. Prandzioch). A. Swatek badała tylko dwa rodzaje agresji - napastliwość fizyczną i słowną. W badaniach K. Prandzioch uchwycono współzależność między postawą kochającą, odrzucającą i 3 / 6

4 liberalną matek a poziomem agresji. Dane dotyczące postawy kochającej i negatywizmu zawiera tabela 3. Tabela 3.Postawa kochająca matek a negatywizm dzieci Jak wynika z danych, w badanej grupie dominuje wysoki poziom negatywizmu i dotyczy to zwłaszcza młodzieży wysoko oceniającej poziom postawy kochającej matek. Statystycznie istotnie częściej niski poziom negatywizmu wystąpił u uczniów nisko oceniających postawę kochającą matek. Czując się niekochani, obawiają się im sprzeciwiać. Związek postawy odrzucającej z agresją fizyczną ukazują dane w tabeli 4. Tabela 4.Postawa odrzucająca matek a napastliwość fizyczna dzieci Młodzież wysoko oceniająca postawę odrzucającą matek, prawie w 80% wykazywała wysoki poziom agresji fizycznej. Natomiast wysoki poziom postawy liberalnej matek wiąże się u ponad 60% dzieci w wieku 13 lat z autoagresją w postaci poczucia winy. W badaniach A. Swatek prowadzonych w nieco starszej grupie wiekowej (15-16 lat), stwierdzono związek między postawą liberalną matek a agresją słowną. Przy niskiej postawie liberalnej matek najczęściej występuje wysoki poziom agresji słownej dzieci, natomiast przy wysokim ich liberalizmie ten rodzaj agresji najczęściej występuje na przeciętnym poziomie. Tabela 5. Postawa liberalna matek a napastliwość słowna dzieci Rady dla kochających matek Prezentowane badania prowadzono w małych grupach, a przy małej liczbie badanych bardzo trudno uchwycić zależności między zmiennymi. Ujawniane są wtedy tylko silne współzależności. Badania potwierdziły zatem współzależność między napastliwością fizyczną badanej młodzieży a niskim poziomem spójności rodziny oraz wysokim poziomem postawy odrzucającej matek. Odrzucenie przez matkę szczególnie silnie wiąże się z wysokim poziomem napastliwości fizycznej dzieci. W systemowych teoriach wysoki poziom spójności rodziny oceniany jest jako niekorzystny dla rozwoju jednostki, prezentowane rezultaty wykazały, że istnieje współzależność między wysoką spójnością rodziny a niskim poziomem takich form agresji, jak negatywizm czy demonstracyjne okazywanie żywionej urazy. Ta współzależność nie wymaga szczególnej interpretacji, gdyż to oczywiste, że osoby silnie ze sobą związane nie będą miały skłonności do negowania własnych racji czy demonstracyjnego okazywania wrogości. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę fazę 4 / 6

5 rozwoju badanych może się okazać, że uległ zahamowaniu naturalny dla tego wieku bunt przeciw autorytetowi rodziców, który pomaga młodym ludziom w poszukiwaniu własnej tożsamości (zob. Erikson, 1997). Z tego punktu widzenia bardziej pozytywny a zarazem i zrozumiały jest wysoki poziom negatywizmu przy korzystnym, umiarkowanym poziomie adaptacyjności rodziny. Niewykluczone, że umiarkowany poziom adaptacyjności stwarza młodzieży możliwość eksperymentowania z własnym negatywizmem. Podobnie jak w badaniach K. Prandzioch, w przypadku wysokiego poziomu postawy kochającej matek, 75% dzieci przejawiało wysoki poziom negatywizmu, natomiast żadne spośród dzieci nie miało niskiego poziomu tej cechy. Czy zatem wysoki poziom kochającej postawy matek nie powinien jednak ograniczać zbyt daleko posuniętego negatywizmu dzieci? Czy też może intuicja kochających matek powoduje, że dostrzegają w tym tylko przejściowy okres buntu własnego dziecka? Wydaje się jednak, że tak duże przyzwolenie matek na negowanie zasad współżycia społecznego może spowodować wyuczenie się tego rodzaju reakcji i utrwalenie tej formy agresji. Kochającym matkom należałoby zatem zalecić daleko idącą czujność i podjęcie odważnych kroków w ograniczaniu negatywizmu dzieci. Do takiego wniosku upoważniają wyniki uzyskane ze skonfrontowania wysoko liberalnych postaw matek z poczuciem winy ich 13-letnich dzieci. Zaprezentowane tu rezultaty badań pokazują, że ponad 60% dzieci bardzo liberalnych matek ma wysoki poziom poczucia winy. Zatem brak zdecydowanego określenia przez liberalne matki, jakich norm dziecko powinno przestrzegać, powoduje, że przeżywa ono wyrzuty sumienia z powodu przekroczenia zasad, które samo sobie narzuca. Liberalizm powinien być zwiększany stopniowo, w miarę wzrastania dziecka, wtedy może wpływać ograniczająco na poziom agresji, za czym przemawiają rezultaty uzyskane w badaniach A. Swatek, gdzie u starszych, bo letnich dzieci matek o wysokim poziomie postawy liberalnej stwierdzono niższy poziom agresji słownej. BIBLIOGRAFIA Chwalińska E. (2003), Spójność i adaptacyjność rodziny a zachowania agresywne u dzieci. Częstochowa : WSP (niepublikowana praca magisterska). Erikson, E.H. (1997), Dzieciństwo i społeczeństwo. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis. Obuchowska I. (2000), Agresja dzieci w perspektywie rozwojowej. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 9. Olson, D.H., Sprenkle, D.H., Russel, C.S. (1979), Circumplex model of marital and family systems I: Cohesion and adaptability dimensions, family types, and clinical applications. Family Process, 18. Prandzioch K. (2004), Postawy rodzicielskie matek a zachowania agresywne dzieci. Częstochowa :WSP (niepublikowana praca magisterska). Radochoński, M. (1987), Choroba a rodzina. Rzeszów: WSP. Swatek A. (2004), Postawy rodzicielskie matek a zachowania agresywne dzieci. Częstochowa: WSP (niepublikowana praca magisterska). Tyszkowa, M. (1996), Jednostka a rodzina: interakcje, stosunki, rozwój. w: M Przetacznik-Gierowska, M. Tyszkowa (red.), Psychologia rozwoju człowieka, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Ziemska M. (1973), Postawy rodzicielskie. Warszawa: Wiedza Powszechna. 5 / 6

6 6 / 6

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych

Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych dr Wiesław Poleszak Zakład Pomocy Psychologicznej i Psychoprofilaktyki Wydział Pedagogiki i Psychologii

Bardziej szczegółowo

Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska

Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska Dzieci też przeżywają żałobę. Jak wspierać rodzinę po stracie? Milena Pacuda Anna Sokołowska Podstawy teoretyczne Jak kształtuje się pojęcie śmierci u dzieci? Dzieci w wieku do 4 lat: do 2 roku życia poczucie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA Małgorzata Sitarczyk Zakład Psychologii Wychowawczej i Psychologii Rodziny Instytut Psychologii UMCS ZNACZENIE RELACJI RODZICE -

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak

Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 1 Wpływ więzi rodzinnej na prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka. Opracowała: Małgorzata Ryndak 2 W rozwoju człowieka sfera uczuciowa jest niezmiernie delikatna i wymaga wielkiej troski oraz uwagi ze strony

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program szkolenia z zakresu dogoterapii z elementami terapii zaburzeń zachowań psów. Ilość godzin 10

Kompleksowy program szkolenia z zakresu dogoterapii z elementami terapii zaburzeń zachowań psów. Ilość godzin 10 Kompleksowy program szkolenia z zakresu dogoterapii z elementami terapii zaburzeń zachowań psów Nazwa bloku I Dogoterapia Zagadnienia teoria Podstawowe zagadnienia Interakcje między człowiekiem z zwierzęciem.

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w szkole perspektywa ewaluacyjna. Katarzyna Salamon -Bobińska Bartłomiej Walczak

Bezpieczeństwo w szkole perspektywa ewaluacyjna. Katarzyna Salamon -Bobińska Bartłomiej Walczak Bezpieczeństwo w szkole perspektywa ewaluacyjna Katarzyna Salamon -Bobińska Bartłomiej Walczak Harmonogram spotkania 9:00 10:00 Rejestracja uczestników 10:00 11:45 Sesja I: bezpieczeństwo perspektywa ewaluacji

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku

Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku Opracowała M. Janas 1 Spis treści: 1. Wprowadzenie.. s. 3. 2. Analiza... s. 5. 3. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 60 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 60 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 60 SECTIO D 2004 Instytut Nauk o Rodzinie KUL* Department of Family Sciences KUL Kierownik: Prof. dr hab. Mirosław Kalinowski

Bardziej szczegółowo

UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny

UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny UZALEŻNIENIE jako choroba całej rodziny Uzależnienie jest chorobą całej rodziny Relacje w rodzinie, której ktoś pije nadmiernie, zazwyczaj ulegają dużym zmianom. Każdy na swój sposób próbując poradzić

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Co to jest asertywność

Co to jest asertywność ASERTYWNOŚĆ Co to jest asertywność To umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje myśli, preferencje, uczucia, przekonania, poglądy, wartości, bez odczuwania wewnętrznego dyskomfortu i nie

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców i nauczycieli w procesie adaptacji dziecka w szkole

Rola rodziców i nauczycieli w procesie adaptacji dziecka w szkole Organizator: Kuratorium Oświaty w Gdańsku 8 i 9 grudnia 2015 roku Konferencje dla Nauczycieli pt.: Szkolne progi: jak pomóc uczniom przejść do klasy czwartej? PSYCHOLOGIA na UAM od 1919 roku Rola rodziców

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Nowe pytania egzaminacyjne

Nowe pytania egzaminacyjne Nowe pytania egzaminacyjne 1. Jakie jest znaczenie genetyki behawioralnej w badaniach psychologicznych? 2. Wyjaśnij pojęcie funkcjonalnej asymetrii mózgu i omów jak zmieniały się poglądy na ten temat.

Bardziej szczegółowo

Jakie nadzieje możemy wiązać z metodą projektu? Aleksandra Karasowska

Jakie nadzieje możemy wiązać z metodą projektu? Aleksandra Karasowska 1 Jakie nadzieje możemy wiązać z metodą projektu? Aleksandra Karasowska W poprzednich artykułach zostały przedstawione przesłanki, jakie skłoniły nas do wyboru projektu jako metody dostarczania dzieciom

Bardziej szczegółowo

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia

Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia Dr Marta Kochan - Wójcik Psychologia "Nauczyciel przedmiotów zawodowych w zakresie organizacji usług gastronomicznych i hotelarstwa oraz architektury krajobrazu - studia podyplomowe" projekt realizowany

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1

Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1 Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1 Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna zawiera listę 30 pytań, złożonych z par zdań opisujących zachowanie decydenta. Wypełniający go decydent ma za zadanie spośród

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE I WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EMOCJONALNY

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE I WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EMOCJONALNY CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE I WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EMOCJONALNY Osiągnięcie przez człowieka pełnej dojrzałości emocjonalnej jest procesem długotrwałym i nie każdy taką dojrzałość osiąga. Jeżeli rozwój emocjonalny

Bardziej szczegółowo

Style wychowania samotnych matek a zachowania agresywne ich nastoletnich dzieci

Style wychowania samotnych matek a zachowania agresywne ich nastoletnich dzieci Dr Katarzyna A. Knopp Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Mgr Magdalena Pudzianowska-Śliwka Uniwersytet Techniczno Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Style wychowania

Bardziej szczegółowo

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012 Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami Radom 2012 Katarzyna Ziomek doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli katarzyna.ziomek@rodon.radom.pl Są doskonałym źródłem informacji

Bardziej szczegółowo

Szkolny kodeks postępowania wobec aktów agresji i przemocy Szkoły Podstawowej nr 29 w Lublinie Wstęp

Szkolny kodeks postępowania wobec aktów agresji i przemocy Szkoły Podstawowej nr 29 w Lublinie Wstęp Szkolny kodeks postępowania wobec aktów agresji i przemocy Szkoły Podstawowej nr 29 w Lublinie Wstęp Narastanie agresji i przemocy wśród dzieci i młodzieży jest obecnie jednym z najpoważniejszych problemów,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum:

Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum: Scenariusz zajęć wychowania do życia w rodzinie dla klasy III gimnazjum: Opracowała: mgr Anna Wojtkowiak Gimnazjum Gorzyce Wielkie. Temat : Odpowiedzialne rodzicielstwo. Rola matki i ojca w rodzinie. Treść

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym

Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym Kurs dokształcający z zakresu Diagnoza i terapia dzieci lękliwych z punktu widzenia pedagoga Postawy rodzicielskie a lęk u dziecka w wieku szkolnym Szczegółowy plan szkolenia: I. Rodzina jako środowisko

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Spis treści Wstęp....................................................... 7 1. Zaburzenia oddawania moczu w aspekcie medycznym........... 11 1.1. Definicje i charakterystyka zaburzeń oddawania moczu......

Bardziej szczegółowo

Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba

Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba Dlaczego tak trudno działać? Brak działania zespołowego, współpracy i wymiany informacji Brak konsekwencji Brak działań długofalowych;

Bardziej szczegółowo

MANIPULACJA ZA POMOCĄ AKTÓW EMOTYWNYCH

MANIPULACJA ZA POMOCĄ AKTÓW EMOTYWNYCH Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki MANIPULACJA ZA POMOCĄ AKTÓW EMOTYWNYCH Opublikowano w: Mechanizmy perswazji i manipulacji, red. Grażyna Habrajska, wyd. Leksem, Łask 2007 PODSTAWOWE ZAGADNIENIA 1)

Bardziej szczegółowo

Warto rozróŝnić 3 pojęcia:

Warto rozróŝnić 3 pojęcia: Kampania 1997 1 Warto rozróŝnić 3 pojęcia: złość jest to uczucie nie mamy wpływu na emocje, one powstają jako reakcja na potrzeby agresja jest to zachowanie skierowane przeciwko sobie i innym związane

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki

Program Profilaktyki POWIATOWY MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY im. Michała Elwiro Andriollego w Otwocku ul. Poniatowskiego 10, 05-400 Otwock tel./fax. +48 / 22 779-33 57; tel. kom. +48 / 695-195-697 e-mail: mdk@pmdk-otwock.pl www:

Bardziej szczegółowo

Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY.

Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY. Renata Wiśmierska ZABURZENIA ZACHOWANIA U DZIECI I MŁODZIEŻY. Do polskiej literatury pedagogicznej termin zaburzenia zachowania i niedostosowanie społeczne wprowadzili M. Grzegorzewska i J. Konopnicki.

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii Spis treści Przedmowa... 11 CZĘŚĆ I. Edukacja zdrowotna podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska ROZDZIAŁ 1. Zdrowie... 17 1.1.

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE A CECHY DZIECKA. Dziecko kochane będzie dzieckiem szczęśliwym

POSTAWY RODZICIELSKIE A CECHY DZIECKA. Dziecko kochane będzie dzieckiem szczęśliwym POSTAWY RODZICIELSKIE A CECHY DZIECKA Dziecko kochane będzie dzieckiem szczęśliwym Harmonogram spotkania 1. Podstawy teoretyczne (style, postawy) 2. Autoanaliza własnej postawy 3. Znaczenie postaw rodzicielskich

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ EMOCJONALNY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM. mgr Małgorzata Pawlik

ROZWÓJ EMOCJONALNY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM. mgr Małgorzata Pawlik ROZWÓJ EMOCJONALNY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM mgr Małgorzata Pawlik Emocje to krótkotrwałe zjawiska psychologiczne i fizjologiczne, stanowiące skuteczny sposób przystosowania się do zmiennych wymogów

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001. Wyuczona bezradność

Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001. Wyuczona bezradność Opracowała: mgr Elżbieta Rutkowska Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001 Wyuczona bezradność Każdy człowiek często znajduje się w sytuacji, kiedy wydarzenia

Bardziej szczegółowo

Czy gracze komputerowi zauważają swoje rodziny? O percepcji systemu rodzinnego przez komputerowych graczy FPP.

Czy gracze komputerowi zauważają swoje rodziny? O percepcji systemu rodzinnego przez komputerowych graczy FPP. Łukasz Łagód Czy gracze komputerowi zauważają swoje rodziny? O percepcji systemu rodzinnego przez komputerowych graczy FPP. Wstęp Rodzina jest pierwszą grupą społeczną w jakiej znajduje się człowiek. W

Bardziej szczegółowo

MARIOLA ŻOŁNIERUK AGRESJA W SZKOLE. Referat

MARIOLA ŻOŁNIERUK AGRESJA W SZKOLE. Referat MARIOLA ŻOŁNIERUK AGRESJA W SZKOLE Referat AGRESJA W SZKOLE We współczesnej szkole częstym widokiem w czasie przerw jest grupka szarpiących i obrzucających się obraźliwym słownictwem dzieci. Ta scenka

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Metody sprzedaży Wykład 4 Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Uwarunkowania psychologiczne Postawy Osobowość i koncepcja JA Uczenie się KONSUMENT Potrzeby i motywacja Stosunek do ryzyka Spostrzeganie

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią. (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia z chemią (nazwa specjalności) Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 3 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

Oprócz tego mogą pojawić się: pogorszenie wyników w nauce, zwiększony dystans do członków rodziny, gorsze kontakty z rówieśnikami.

Oprócz tego mogą pojawić się: pogorszenie wyników w nauce, zwiększony dystans do członków rodziny, gorsze kontakty z rówieśnikami. CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY REAKCJI POSTRAUMATYCZNEJ: Wyraziste, natrętne wspomnienia Przeżywanie z fotograficzną dokładnością traumatycznych wydarzeń /widoki, dźwięki, zapachy/ + objawy wegetatywne /bicie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie społeczne. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Wsparcie społeczne. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Szeroko definiowane wsparcie społeczne to pomoc dostępna dla jednostki w sytuacjach trudnych (Saranson, 1982, za: Sęk, Cieślak, 2004), jako zaspokojenie potrzeb w

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi)

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) W każdej klasie są uczniowie, dla których nauka to problem, którym uczenie się sprawia poważne trudności.

Bardziej szczegółowo

1 Agresja Katarzyna Wilkos

1 Agresja Katarzyna Wilkos 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Ujęcie wiktymologiczne przestępstw z użyciem przemocy 9 1. Rodzaje przestępstw z użyciem przemocy 9 Podział według J. Bafii 12 2. Psychospołeczne funkcjonowanie ofiar

Bardziej szczegółowo

Uczeń zagrożony niedostosowaniem społecznym

Uczeń zagrożony niedostosowaniem społecznym PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY Uczeń zagrożony niedostosowaniem społecznym Agata Popielarska, psycholog W prezentacji wykorzystano materiały opracowane przez E. Gralczyk, ORE 2012 Czynniki

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Akredytacja Państwowej Komisji Akredytacyjnej (Uchwała Nr 474/2010 z dn. 27.05. 2010r.)1111 Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Instytut Psychologii

Bardziej szczegółowo

Część I. Edukacja zdrowotna - podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska

Część I. Edukacja zdrowotna - podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska EDUKACJA ZDROWOTNA. Autor: barbara Woynarowska Przedmowa Część I. Edukacja zdrowotna - podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska ROZDZIAŁ 1. Zdrowie 1.1. Definiowanie zdrowia i choroby 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Motywy picia alkoholu a zachowania problemowe młodzieży

Motywy picia alkoholu a zachowania problemowe młodzieży remedium Profilaktyka problemowa i promocja zdrowia psychicznego 2013 luty Motywy picia alkoholu a zachowania problemowe młodzieży Joanna Mazur W badaniach uwarunkowań picia alkoholu przez młodzież coraz

Bardziej szczegółowo

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznych przeprowadzonych w roku szkolnym 2014/2015 w Zespole Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu

Raport z ewaluacji wewnętrznych przeprowadzonych w roku szkolnym 2014/2015 w Zespole Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu Raport z ewaluacji wewnętrznych przeprowadzonych w roku szkolnym 2014/2015 w Zespole Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu Data sporządzenia raportu: 26.06.2015 r. Autorzy raportu: Teresa Goździejewska

Bardziej szczegółowo

Na końcu dokumentu znajdziesz wyjaśnienie dotyczące korzystania z arkusza.

Na końcu dokumentu znajdziesz wyjaśnienie dotyczące korzystania z arkusza. Na końcu dokumentu znajdziesz wyjaśnienie dotyczące korzystania z arkusza. SKALA ZACHOWANIA DZIECKA 4-5-LETNIEGO ROZWÓJ POZNAWCZY KOMPETENCJE JĘZYKOWE I. Zdolność do koncentrowania uwagi 1. Nie skupia

Bardziej szczegółowo

Psychologia kształtowania i modyfikacji zachowania Program studiów jednolitych dla licencjatów i magistrów tryb niestacjonarny

Psychologia kształtowania i modyfikacji zachowania Program studiów jednolitych dla licencjatów i magistrów tryb niestacjonarny Psychologia kształtowania i modyfikacji zachowania Program studiów jednolitych dla licencjatów i magistrów tryb niestacjonarny Program ogólny Rodzaj zajęć Liczba modułów Liczba godzin Rok Moduł wspólny

Bardziej szczegółowo

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Akredytacja Państwowej Komisji Akredytacyjnej (Uchwała Nr 474/2010 z dn. 27.05. 2010r.)1111 Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Instytut Psychologii

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU. RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze

WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU. RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze MEDIA I INTERNET WROGOWIE CZY SPRZYMIERZEŃCY? O SZKOLENIU Szkolenie ma formę interaktywnej prezentacji

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych Rodzaje grup społecznych Grupy małe WIELKOŚCI Grupy duże RODZAJE GRUP SPOŁECZNYCH SFORMALIZOWANIA WIĘZI Grupy formalne Grupy nieformalne Grupy pierwotne Grupy wtórne CZŁONKOSTWA Grupy zamknięte Grupy otwarte

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach Plan wychowawczy Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II w Skorzeszycach Cele: Plan wychowawczy punktu przedszkolnego zakłada: Pracę nastawioną na poznanie samego siebie Pracę

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE Aneta Śliwa DEFINICJE AGRESJA (napaść) - zamierzone zachowanie ukierunkowane do wewnątrz lub na zewnątrz mające na celu uczynienie krzywdy psychicznej lub fizycznej.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 403 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 403 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 403 SECTIO D 2005 Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Instytut Pielęgniarstwa Wydział Ochrony Zdrowia Collegium Medicum

Bardziej szczegółowo

KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI

KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI KONTAKT DZIECI Z TREŚCIAMI PORNOGRAFICZNYMI ONLINE Marta Wojtas Koordynator Helpline.org.pl Fundacja Dzieci Niczyje HELPLINE.ORG.PL pomaga w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w Internecie

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Prywatnej Szkoły Podstawowej ICO Wołominie

Program profilaktyki Prywatnej Szkoły Podstawowej ICO Wołominie Program profilaktyki Prywatnej Szkoły Podstawowej ICO Wołominie Profilaktyka to, ciągły proces chronienia człowieka przed zagrożeniami i reagowaniem na pojawiające się niebezpieczeństwa. Jej celem jest

Bardziej szczegółowo

siła (fizyczna lub przewaga liczebna lub inne właściwości osobiste) pewność siebie i wysokie mniemanie o sobie przekonanie o psychicznej odporności

siła (fizyczna lub przewaga liczebna lub inne właściwości osobiste) pewność siebie i wysokie mniemanie o sobie przekonanie o psychicznej odporności dr Wacław Srebro siła (fizyczna lub przewaga liczebna lub inne właściwości osobiste) pewność siebie i wysokie mniemanie o sobie przekonanie o psychicznej odporności łatwość w podporządkowaniu sobie innych

Bardziej szczegółowo

ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Osoba z niepełnosprawnością w życiu społecznym Postawy otoczenia społecznego wobec osób niepełnosprawnych i ich wpływ na funkcjonowanie osoby

Bardziej szczegółowo

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej.

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Gotowość szkolna- sylwetka dziecka dojrzałego i niedojrzałego do rozpoczęcia nauki w szkole Edukacja szkolna jest

Bardziej szczegółowo

Wybierz zdrowie i wolność

Wybierz zdrowie i wolność O przedsięwzięciu Program profilaktyki uzależnień Wybierz zdrowie i wolność Niniejszy program stanowi wypadkową zdobytej na szkoleniach wiedzy i doświadczeń własnych autorki, które przyniosło kilkanaście

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców

Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie: Marta Boszczyk POSTAWY Korekta Anna Knajder-Sowa 1. Bohner, Gerd : Postawy i zmiana

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym

Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU SERIA PSYCHOLOGIA I PEDAGOGIKA NR 166 KINGA KUSZAK Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym POZNAŃ 2011 3 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Problemy psychologiczne związane z niepełnosprawnością

Problemy psychologiczne związane z niepełnosprawnością Problemy psychologiczne związane z niepełnosprawnością Barbara Mazurkiewicz, Anna Oleksy 5 5.1. Stereotyp i autostereotyp osoby niepełnosprawnej Termin,,stereotyp wprowadził po raz pierwszy dziennikarz

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE I ICH WPŁYW NA OSOBOWOŚĆ DZIECKA. OPRACOWAŁA: mgr LIDIA HRAPKOWICZ

POSTAWY RODZICIELSKIE I ICH WPŁYW NA OSOBOWOŚĆ DZIECKA. OPRACOWAŁA: mgr LIDIA HRAPKOWICZ POSTAWY RODZICIELSKIE I ICH WPŁYW NA OSOBOWOŚĆ DZIECKA OPRACOWAŁA: mgr LIDIA HRAPKOWICZ WSTĘP Rodzina stanowi podstawową komórkę społeczeństwa. Jest to instytucja, która zachowuje zawsze swoją wartość

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie emocjami

Zarządzanie emocjami Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Zarządzanie emocjami Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 9 grudnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Co to jest inteligencja

Bardziej szczegółowo

Klimat społeczny szkoły

Klimat społeczny szkoły Klimat społeczny szkoły Wiesław Poleszak 0 KLIMAT SPOŁECZNY SZKOŁY dr Wiesław Poleszak Zakład Psychoprofilaktyki i Pomocy Psychologicznej Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie wieslaw.poleszak@wsei.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Roszkowska, Joanna Kucharewicz

Agnieszka Roszkowska, Joanna Kucharewicz Agnieszka Roszkowska, Joanna Kucharewicz Zachowania agresywne dziewcząt i chłopców popełniających czyny karalne w świetle badań Skalą Agresji Bussa-Durkee (1961) Chowanna 1, 25-38 2007 Chowanna Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo