Energy. Forum. V ENERGY FORUM Sopot Poland, 8-10 November, 2010

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Energy. Forum. V ENERGY FORUM Sopot Poland, 8-10 November, 2010"

Transkrypt

1 Energy Forum V ENERGY FORUM Sopot Poland, 8-10 November, 2010 XX ECONOMIC FORUM Krynica Poland, 8-10 September, 2010

2

3 Energy Forum V Forum Energetyczne Sopot, 8-10 listopada 2010 V Energy Forum Sopot, Poland, 8-10 November, 2010 XX Forum Ekonomiczne Krynica-Zdrój, 8-10 września 2010 XX Economic Forum Krynica-Zdrój, Poland, 8-10 September, 2010 Partner of the V Energy Forum Organizer

4 Dofinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej The Projec t has been co - financed by the National Fund for Enviromental Protection and Water Management ISBN Wydawca: Fundacja Instytut Studiów Wschodnich (Instytut Wschodni) ul. Solec 85, Warszawa tel.: fax: Fotografie: Archiwum Fundacji Instytut Studiów Wschodnich Fundacja Instytut Studiów Wschodnich Warszawa 2010 ISBN Publisher: Foundation Institute for Eastern Studies (Eastern Institute) ul. Solec 85, Warsaw, Poland tel.: fax: Photographs Archives of the Eastern Institute Foundation Institute for Eastern Studies (Eastern Institute) Warsaw 2010 Spis treści: Słowo wstępne... 5 Strategia energetyczna w Europie biznes i polityka...6 Jak zaspokoić rosnące zapotrzebowanie na energie w Europie? Szanse i zagrożenia...22 Odnowa energetyczna alternatywne źródła energii Media o Forum...56 Forum Ekonomiczne Contents: Introduction... 5 Energy strategy in Europe business and politics...7 How to satisfy the growing demand for energy in Europe? Chances and threats...23 Revival in energy alternative sources of energy Media about the Forum...57 Economic Forum... 58

5 Politics Business Renewable Energy Słowo wstępne Zygmunt Berdychowski Dyskusja o problemach energetycznych Europy zawsze była jednym z najważniejszych punktów Forum Ekonomicznego w Krynicy, czego dowodem jest to że od 5 lat organizujemy specjalne Forum Energetyczne. Dający się zauważyć od kilku lat ogromny wzrost znaczenia energetyki dla rozwoju państw, regionów czy całych kontynentów potwierdza słuszność podjętej kilka lat temu decyzji o poświęceniu tej tematyce osobnego spotkania umożliwiającego otwartą debatę najwyższych przedstawicieli ze świata polityki i biznesu na temat wyzwań i zagrożeń wynikających z aktualnego stanu rzeczy oraz tego jak region Europy Środkowej może wpływać na politykę energetyczną Unii Europejskiej. Tematyka Forum zawsze bardzo mocno koresponduje z najważniejszymi wyzwaniami energetycznymi naszego kontynentu. Stąd nie zabrakło podczas XX Forum Ekonomicznego i V Forum Energetycznego dyskusji o potrzebie budowy europejskiego systemu energetycznego, konieczności oszczędzania energii w dziedzinach gdzie możliwości do tego są największe czyli w transporcie i budownictwie, rozwoju nowoczesnych technologii w zakresie inteligentnych sieci przesyłowych, magazynowania energii czy biopaliw oraz koordynowania działań poszczególnych państw regionu w zakresie polityki energetycznej z zagranicznymi partnerami. Wszystkie te zagadnienia porusza przedstawiony w listopadzie przez Komisję Europejską plan Energia 2020 zawierający zarys priorytetów w zakresie energetyki. Jego realizacja ma spowodować, że za 10 lat wspólnotowy rynek producentów i dystrybutorów energii będzie bardziej konkurencyjny, konsumenci energii będą mieli zagwarantowane bezpieczeństwo dostaw a negatywny wpływ na zmiany klimatu zostanie mocno ograniczony. Jestem przekonany, że także nasze spotkania stanowią ważny krok do osiągnięcia tych celów. Introduction Zygmunt Berdychowski Przewodniczący Rady Programowej Forum Ekonomicznego w Krynicy Zygmunt Berdychowski Chairman of the Economic Forum Programme Council in Krynica Zygmunt Berdychowski Energy concerning the energy issues have always been one of the most important items on the agenda of the Economic Forum in Krynica, which is proven by the fact that we have organized a special Energy Forum for the past 5 years. Observable for a few years, a dramatic increase of the power sector importance for the development of states, regions or entire continents has confirmed that the right decision was taken a few years ago to organize a special meeting devoted to this subject matter in order to facilitate open debate among the most important representatives of the world of politics and business on challenges and threats resulting from the current state of affairs and how the region of Central Europe can influence the energy policy of the European Union. The Forum has always very closely reflected the most important challenges for energy in our continent. Hence, in both Krynica and Sopot there was talk of the need to build and save energy where possible in transport and construction, development of new technologies within the scope of intelligent transmission networks, energy storage or biofuels and coordination of the actions of individual states in the region within the scope of energy policy with foreign partners. All these issues are mentioned in the plan presented in November by the European Commission s Energy 2020 agenda, which outlines priorities in the area of energy. Its implementation is expected to cause the community market of energy producers and distributors to become more competitive in 10 years, with energy consumers having guaranteed security of supply and the negative impact on climate changes being substantially reduced. I am convinced that also our meetings are an important step towards achievement of these objectives.

6 Polityka Biznes Energia odnawialna POLITYKA Strategia energetyczna w Europie Waldemar Pawlak, Wicepremier i Minister Gospodarki, Polska: Myślę, że już za rok będziemy mogli odpowiedzieć na pytanie, czy i ile jest w Polsce złóż gazu łupkowego. Pamiętajmy jednak, że ich ewentualna eksploatacja na skalę przemysłową będzie możliwa dopiero w perspektywie 7-10 lat. Waldemar Pawlak, Deputy Prime Minister and Minister of Economy, Poland: I think that in one year we will be able to answer the question as to whether we will have shale gas deposits in Poland and how many of them. However, let s remember that their possible extraction on industrial scale will only be possible in the perspective of 7-10 years. Energia jako miernik strategii politycznej i rynku Większość polityków wypowiadając się na temat strategii energetycznej twierdzi że, Europa powinna być energetycznie niezależna. By to osiągnąć potrzebne są m.in.: nowe źródła energii, wspólne podejście całej Unii Europejskiej do krajów spoza Europy, a także stosowanie zasady solidarności energetycznej. Niestety, w wyniku różnego rodzaju zależności i konfliktów interesów wciąż brakuje spójnej polityki energetycznej Unii. Mirek Topolanek, były premier Czech, podczas sesji inauguracyjnej V Forum Energetycznego w Sopocie podkreślał, że Europa stoi przed rozwiązaniem strategicznych zadań sektora energetycznego. To za czasów jego kadencji Czechy jako kraj przewodzący UE zmierzyły się z misją negocjacji z Rosją w czasie pamiętnego kryzysu gazowego w 2009 roku. Kolejny uczestnik tej debaty Luis Fernando Mira Amaral Prezes BIC Bank, były Minister Przemysłu i Energetyki Portugalii spojrzał na kwestię strategii energetycznej z punktu widzenia zasad wolnego rynku. Przyznał on, że jest zwolennikiem interwencjonizmu państwa w sektor energetyczny, ale to rynek ma decydować jakie źródła energii są rozwijane. Zauważył też, że politycy, którzy zaczynają zajmować się rynkiem energetycznym popełniają mnóstwo błędów szkodzących rozwojowi tego sektora. Zły klimat dla Europejskiej gospodarki i energetyki? Prezes Urzędu Regulacji Energetyki Marek Swora podczas dyskusji ocenił, że dla rynku niezbędny jest niezależny regulator. Przywołał on przykład modelu regulacji brytyjskiej, który polega na tworzeniu bodźców stymulujących rozwój całego sektora energetycznego. W opinii prezesa URE wzrost gospodarczy musi objąć także wzrost wykorzystania energii. Swora stwierdził, że odpowiedzią na problem powiązań rynku i polityki, jest deregulacja, ale w obrębie postępujących zmian klimatycznych i narzędzi jakie tu stosujemy. 6

7 Politics Business Renewable Energy POLITICS Energy strategy in Europe business and politics Energy as a measure of the political strategy and the market The majority of politicians who comment on the energy strategy say that Europe should be energy independent. In order to achieve this, Europe needs, among other things, new energy sources, a common approach to non-eu countries, and to follow the principle of energy solidarity. Unfortunately, as a result of various types of interrelations and conflicts of interest, the EU is still short of a common energy policy. During the opening session of the V Energy Forum in Sopot, Mirek Topolanek, former Prime Minister of the Czech Republic emphasized that Europe is expected to solve strategic tasks of the energy sector. It was during his term of office when the Czech Republic, as the country presiding in the EU, faced the challenge of negotiating with Russia to settle the memorable gas crisis In Another participant of the debate, Luis Fernando Mira Amaral, President of BIC Bank, former minister of industry and energy of Portugal perceived the issue of energy strategy from the point of view of free market principles. Being in favor of state interventionism in the energy sector, he nonetheless said that it is the market that has to decide which energy sources are to be developed. He also noticed that politicians, who are beginning to address the energy market, commit many mistakes detrimental to the development of this sector. Bad climate for European economy and energy? The President of the Energy Regulatory Office, Mariusz Swora, expressed the opinion that the market needs an independent regulator. He recalled the example of the British model of regulation, which involves the introduction of incentives stimulating the development of the entire energy sector. According to the president of the ERO, economic growth must also include increased use of energy. Swora noted that deregulation is the answer to the problem between the Luis Fernando Mira Amaral, Dyrektor, Bank BIC Portugalia, Minister ds. Przemysłu i Energii ( ), Portugalia; Luis Fernando Mira Amaral, CEO, Bank BIC Portugal, Minister of Industry and Energy ( ), Portugal Aleksander Grad, Minister Skarbu Państwa, Polska; Aleksander Grad, Minister of Treasury, Poland Francis Bailly, Wiceprezes ds. europejskich, GE, Belgia; Francis Bailly, GE Vice-President European Affairs, Belgium 7

8 Polityka Biznes Energia odnawialna Bezpieczeństwo energetyczne nowe wyzwania dla europejskiej polityki zagranicznej. Od lewej: Friedbert Pflueger, Dyrektor Europejskiego Centrum Energii i Bezpieczeństwa Dostaw, King s College, Niemcy, Ilcham Szabanow, Dyrektor, Centrum Studiów Energetycznych, Azerbejdżan, Oleksandr Todijczuk, Prezes, Kijowski Międzynarodowy Klub Energetyczny Q-Club, Ukraina Energy Security - New Challenges for the European Foreign Policy. From the left: Friedbert Pflueger, Director European Centre for Energy and Resource Security/ EUCERS, King s College, Germany, Ilham Shabanov, Director, Center for Energy Research, Azerbaijan, Oleksandr Todiichuk, President, International Energy Club Q-Club, Ukraine Podsumowując dyskusje na Forum prezes Swora przyznał, że europejska polityka energetyczna powoli absorbuje zasadę solidarności jednak ma poważny problem z realizacją innej ważnej zasady subsydiarności, rozumianej, jako wzmocnienie sfery autonomii decyzyjnej wspólnot, które ją tworzą. Jego zdaniem pakiet energetyczno klimatyczny pustoszy gospodarki państw członkowskich Unii. Co więcej, w dobie kryzysu finansowego, który dotyka coraz to nowe państwa członkowskie forsowane są nowe pomysły dotyczące zaostrzenia wynikających z niego obciążeń. Traci na tym gospodarka Unii, z której uciekają coraz to nowe gałęzie przemysłu. Oferowana w zamian gospodarka oparta na wiedzy póki co nie może być uznana za realny substytut dla zanikających branż sektora. Unia Europejska traci konkurencyjność wobec gospodarek Stanów Zjednoczonych, Indii i Chin, które szanując swoją gospodarkę nie realizują tak ambitnych celów w walce z klimatem, a przy tym lepiej sobie radzą z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy. W opinii Marisuza Swory polityka klimatyczna Unii Europejskiej oznacza de facto upadek rynku w energetyce, który budowany jest z mozołem w oparciu o przepisy dyrektyw liberalizacyjnych. Jego zdaniem nie można przyjmować założenia, że wzrost gospodarczy może zostać zrealizowany bez konsumpcji większych ilości energii. Doświadczenie wskazuje, że takie założenie się nie sprawdza. Pakiet klimatyczny, wraz z systemem handlu emisjami oznacza przekazanie w ręce polityków i urzędników nowych funduszy, zbieranych poza systemem podatkowym. Ich redystrybucja rzecz jasna daje władzę i możliwość jej utrzymania. Nie ma w tym więc nic z wolnego rynku. Dlatego zdaniem Mariusza Swory Europie potrzebna jest nowa polityka, która kładzie nacisk na wzmocnienie konkurencji służącej odbiorcom energii, na bezpieczeństwo dostaw oraz na poważnie potraktowaną innowacyjność. Apel o solidarność w sferze polityki energetycznej Temat bezpieczeństwa energetycznego był także szeroko dyskutowany na Forum Ekonomicznym w Krynicy. Prezydent Bronisław Komorowski powiedział, że solidarność energetyczna i liberalizacja rynku energetycznego mogą przyczynić się do obniżenia kosztów produkcji europejskiej i uczynić ją konkurencyjną. Jak podkreślił prezydent Komorowski, Polska chciałaby, by solidarność energetyczna i wspólne myślenie o przyszłości Europy oznaczało poszanowanie faktu istniejącego obiektywnie, że Polska i wiele innych krajów dołączyły do UE z ogromnymi zapóźnieniami, z trudnymi doświadczeniami 8

9 Politics Business Renewable Energy market and politics, but within the scope of climate changes and tools, which we apply here. To summarize the discussion taking place during the Forum, president Swora admitted that the European energy policy slowly absorbs the principle of solidarity, although it has a serious problem with following the implementation of another important principle subsidiarity, understood as the sphere of decision-making autonomy, which strengthens the communities formulating it. In his view, the EU climate and energy package devastated economies of the Member States. Moreover, during the financial crisis, which affects an increasing number of Member States, one can see an enforcement of new ideas related to the tightening of resulting burdens. The EU s economy loses, since more and more new industries escape from it, in the process of so-called carbon leakage. The knowledge-based economy offered in exchange so far could not be recognized as a real substitute for extinguishing sectors of the industry. The European Union loses its competitiveness towards the economies of the United States, India and China, which respect their own economies and do not pursue such ambitious objectives in their fight against climate change, and at the same time dealing with the development of knowledge-based economy. In the view of Mariusz Swora, the climate policy of the European Union means de facto a collapse of the energy market, which is built with great effort on the basis of the directives of liberalization. In his opinion it is unreasonable to assume that economic growth can be achieved without consumption of greater quantities of energy. The experience shows that such an assumption is proved to be false. The climate package, together with the emissions trading scheme means that new funds, collected outside of the tax system, will be transferred to politicians and officials. Their redistribution obviously gives power and potential to maintain it. It has nothing to do with the free market. Therefore, according to Mariusz Swora, Europe needs a new policy, which puts emphasis on strengthening competition for the benefit of energy users, security of supply and unchecked innovations. Appeal for solidarity in the energy policy sector The topic of energy security was widely discussed during the Economic Forum in Krynica. President of the Republic of Poland, Bronisław Komorowski, said that energy solidarity and the liberalization of the energy market could Oleksandr Hudyma, Deputowany, Najwyższa Rada Ukrainy; Oleksandr Hudyma, Member of Parliament, Verkhovna Rada of Ukraine Sergey Kanavskiy, Sekretarz Wykonawczy Rady, Szanghajska Organizacja Współpracy, Rosja; Sergey Kanavskiy, Executive Secretary, The Shanghai Cooperation Organization, Russia Styopa Safaryan, Przewodniczący Frakcji Nasledije, Zgromadzenie Narodowe Republiki Armenii; Styopa Safaryan, Head of the Heritage Faction, National Assembly of the Republic of Armenia 9

10 Polityka Biznes Energia odnawialna funkcjonowania księżycowej gospodarki realnego socjalizmu. Zdaniem Komorowskiego szukanie nowoczesnych rozwiązań powinno iść w parze z poszanowaniem zasady solidarności, z mechanizmami sprzyjającymi wyrównywaniu szans rozwojowych Europy w całości. Minister Skarbu Aleksander Grad powiedział, że idea bezpieczeństwa energetycznego wymaga solidarności w ramach Unii Europejskiej. Minister Grad, mówiąc o terminalu do odbioru skroplonego gazu LNG w Świnoujściu, zaznaczył, że inwestycja ta jest prawdziwą dbałością o bezpieczeństwo energetyczne Polski. Jednocześnie minister krytycznie ocenił wieloletni brak inwestycji zmierzających do rozbudowy magazynów na gaz. Jego zdaniem brakowało odwagi w podejmowaniu decyzji i pewnej osłony dla tego typu decyzji, źródeł finansowania. Minister dodał jednak, że te inwestycje są realizowane obecnie. Dyplomacja Energetyczna Mirek Topolanek, były premier Czech: Jestem przeciwny zanieczyszczaniu środowiska, ale prawda jest taka, że będziemy potrzebowali coraz więcej energii, aby się rozwijać, aby podwyższać poziom życia ludzi. (...) Powinniśmy postawić na rozwój nowych technologii, zwłaszcza na te z małą zawartością dwutlenku węgla, a najważniejszy, według mnie, jest rozwój energetyki jądrowej. Mirek Topolanek, Former Czech Prime Minister: I am against environmental pollution, but the truth is that in order to develop and upgrade people s quality of life we will need more energy in the future. We should put the stress on new technologies development, especially those ones that include less carbon dioxide, but what is most important, I think, is the nuclear power development Dla bezpieczeństwa energetycznego niezwykle ważnym elementem jest odpowiednia sieć przesyłowa. Niestety tematyka gazociągów i naftociągów została upolityczniona i taką pozostanie, zarówno w obrocie medialnym, jak też w relacjach międzypaństwowych. Planowanie projektów energetycznych nadal pozostaje sferą, w której liczby i fakty wciąż zderzają się z kwestiami strefy wpływów i ambicjami politycznymi. Stąd w czasie jednej z debat w czasie Forum w Sopocie dyskutowano na temat zawiłości dyplomacji energetycznej. Politycy i eksperci ds. rynku zastanawiali się, czy i kiedy powtórzy się kryzys gazowy ze stycznia Alexander Hudyma z ukraińskiej Rady Najwyższej stwierdził, że w najbliższym czasie nie powinno być żadnych problemów z dostawami gazu do Europy. Ukraina wynegocjowała bowiem z Rosją satysfakcjonującą obniżkę oraz przyzwoliła na kontrolę przesyłu gazu przez Rosję na terytorium Ukrainy. Zdaniem Hudymy to, czego naprawdę brakuje to europejska wspólna polityka energetyczna. Serge Poignant, Wiceprzewodniczący Komisji ds. Gospodarczych Zgromadzenia Narodowego Francji apelował o solidarność i stworzenie wspólnej polityki energetycznej. Sam apel o solidarność w tej materii bez konkretnego działania pozostaje jednak pustym, nic nie znaczącym słowem takie stwierdzenie wielokrotnie padało zarówno w Krynicy jak i Sopocie. 10

11 Politics Business Renewable Energy Serge Poignant, Wiceprzewodniczący Komisji ds. Gospodarczych Zgromadzenia Narodowego Francji; Serge Poignant, Deputy Chairman of the Committee on Economic Affairs of the National Assembly of France Keith Smith, Ekspert, Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych (CSIS), USA; Keith Smith, Senior Associate, Center for Strategic and International Studies (CSIS), USA Titus Corlatean, Przewodniczacy Komisji ds. Zagranicznych, Senat Rumunii; Titus Corlatean, Chairman of the Foreign Affairs Committee, Senate of Romania contribute to reduce the costs of European production and make it more competitive. As it was emphasized by president Komorowski, Poland would like energy solidarity and a shared way of thinking regarding the future of Europe meaning respect of the objective fact that Poland and many other countries joined the EU with a great underdevelopment, with hard experience of the functioning of artificial economy of real socialism. According to Komorowski, looking for modern solutions should go hand in hand with respect for the principle of solidarity, with the mechanisms fostering equal development opportunity within Europe. The Polish Minister of State Treasury, Aleksander Grad, said that the idea of energy security requires solidarity within the scope of the European Union. Minister Grad, speaking about the terminal for collection of liquefied natural gas (LNG) in Swinoujscie, stressed that this investment demonstrates real care for Polish energy security. At the same time, the minister critically evaluated long-term shortage of investment in the development of gas storage facilities. In his view, there was previously not enough courage to take decisions and a lack of legal background for this type of decision as well as sources of financing. The minister also added that investments are already underway. Energy diplomacy A very important element of the appropriate transmission network is energy security. Unfortunately, the topic of gas pipelines and oil pipelines has become politicized and will remain as such, both in the media and interstate relations. Planning of energy projects still remains an area, in which numbers and facts continue to collide with the issues of interest and political ambitions. Hence, during one of the debates of the Forum in Sopot, speakers discussed the intricacies of energy diplomacy. Politicians and market experts tried to predict when the gas crisis of 2009 might repeat. Alexander Hudyma, from the Ukrainian Parliament, stated that in the near future there should be no problems with gas supplies to Europe. Ukraine negotiated a satisfactory tariff reduction with Russia, and allowed to control the transportation of gas via Russia to the territory of Ukraine. According to Hudyma, a common European energy policy is what is really missing. Serge Poignant, Vice-chairman of the Economic Committee of the French Parliament, appealed for solidarity and preparation of a joint energy policy. The appeal for solidarity in this matter alone, without concrete action, remains a meaningless word such a statement was made on many occasions in Krynica and Sopot. 11

12 Polityka Biznes Energia odnawialna Uczestnicy V Forum Energetycznego szeroko komentowali podpisaną na początku listopada polsko-rosyjską umowę gazową. Zdaniem Hudymy niektóre z krajów UE próbują znaleźć sposób na dwustronne ustalenia z Rosją. Przykładem takiego unilateralnego podejścia, typowego dla niektórych krajów europejskich jest umowa gazowa, niedawno zawarta pomiędzy Polską i Rosja, ze wszystkimi kontrowersjami z tym faktem związanymi. Zupełnie inny punkt widzenia przedstawił Vytautas Naudužas, Ambasador ds. Transportu i Polityki Energetycznej litewskiego MSZ, który twierdzi, że mówienie o niezależności energetycznej, to poruszanie się w świecie iluzji, nieosiągalnym nawet dla takich uczestników rynku energetycznego, jak USA, czy Rosja. Bezpieczeństwo energetyczne skutecznie zapewnić może dyplomacja rurociągów, lecz pozostaje pytanie, kto zapłaci polityczny rachunek za decyzje błędne, ekonomicznie nieuzasadnione? Uwarunkowane politycznie decyzje w sprawach energetycznych bywają bardziej kosztowne (w wielu wymiarach, w tym także w realnym wymiarze finansowym), niż te, które dyktują rachunek ekonomiczny i prawa rynku. W tym sporze politycy pozostają na cenzurowanym, również ci, którzy reprezentują nas w Brukseli. Coraz bardziej powszechny staje się pogląd, że wspólna polityka energetyczna Unii Europejskiej nie musi oznaczać wspólnej konfrontacji z Rosją. Strategiczne projekty energetyczne: szanse i dylematy Friedbert Pflüger, Dyrektor Europejskiego Centrum ds. Bezpieczeństwa Energetycznego i Surowców stwierdził w Sopocie, że przez ostatnie pięć lat wiele zostało zrobione w kwestii stworzenia jednolitej strategii energetycznej. Został powołany Komisarz ds. działań w dziedzinie klimatu, który w lutym 2011 roku przedstawi dokument zawierający założenia polityki energetycznej do 2050 roku. Minie jednak sporo czasu zanim Unia Europejska zacznie mówić jednym głosem w kwestiach energetycznych, a tym samym będzie równorzędnym partnerem do rozmów dla Rosji, Chin, Stanów Zjednoczonych czy Indii. W Europie wciąż mamy nierozwiązany problem logistyczny związany z brakiem połączeń energetycznych pomiędzy państwami członkowskimi UE, co pozwoliłoby nam stworzyć jednolity rynek energetyczny. Europa potrzebuje również woli politycznej aby Bezpieczeństwo energetyczne prezentacja raportu Instytutu Kościuszki. Od lewej: Piotr Szlagowski, Ekspert, Instytut Kościuszki, Polska, Alan Riley, Profesor prawa, City Law School, City University of London, Wielka Brytania, Władysław Mielczarski, Profesor, Politechnika Łódzka Energy Security Presentation of the Report by the Kościuszko Institute. From the left: Piotr Szlagowski, Expert, The Kościuszko Institute, Poland, Alan Riley, Solicitor of the Supreme Court of England and Wales, Director of the LLM Programme, City Law School, City University of London, United Kingdom, Władysław Mielczarski, Professor, Technical University of Lodz, Poland 12

13 Politics Business Renewable Energy Petr Ivánek, Dyrektor Regionalny, CEZ Polska, Polska Petr Ivánek, Country Manager, CEZ GROUP, Poland Mikael Lundin, Prezes Zarządu, Nordpool Spot AS, Norwegia; Mikael Lundin, President of the Board, Nordpool Spot AS, Norway Ivan Bába, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Węgry; Ivan Bába, State Secretary, Ministry of Foreign Affairs, Hungary Participants in the V Energy Forum extensively commented on the Polish-Russian gas contract, which was signed at the beginning of November. According to Hudyma, a number of EU countries try to find a way for bilateral agreements with Russia. One of the examples of such a unilateral approach, typical for certain European countries, is the gas contract recently signed between Poland and Russia, with all the controversies due to this fact. An entirely different point of view was expressed by Vytautas Naudužas, Ambassador for the Transport and Energy Policy of the Lithuanian Ministry of Foreign Affairs, who claimed that speaking about self-sufficiency in energy is like moving in the world of illusion, unattainable even for such participants in the energy market like the USA or Russia. Energy security can be effectively ensured by pipeline diplomacy, but the question remains, who will foot the political bill for wrong, economically unjustified decisions? Politically driven decisions in energy matters often become more costly (in many dimensions, also including the real financial dimension), than those, which are dictated by economics and market principles. In this conflict, politicians remain under criticism, even those representing us in Brussels. One can notice that more and more people share the view that an EU common energy policy does not have to imply a joint confrontation with Russia. Strategic energy projects: chances and dilemmas Friedbert Pflüger, Director of the Resources and Energy Security, stated that over the past five years much has been done with regard to the creation of a uniform energy strategy. A Commissioner for Energy has been appointed. In February 2011 he will present a document containing the guidelines for the energy policy until It will take some time until the European Union will start speaking in one voice about energy issues and at the same time become an equal partner for talks with Russia, China, the United States or India. In Europe we still have the unsolved logistic issue connected with the lack of interconnections among the EU Member States, which would allow to create a uniform energy market. Europe also needs the political will to diversify supply of resources and take appropriate decisions in order to reach this target, emphasized Pflüger. We still consider what we should 13

14 Polityka Biznes Energia odnawialna Richard Morningstar, Specjalny Wysłannik ds. Energii Euroazjatyckiej, USA: Europa musi zrobić wszystko, co tylko możliwe w celu uniknięcia kolejnego kryzysu gazowego i współpracy z Ukrainą, której władze muszą dokonać reformy sektora energetycznego. Liczymy na to, że strona rosyjska nie zamknie kurka Ukrainie. Nie wydaje mi się, aby było to w interesie Rosji. Ostatnim razem, kiedy to zrobili, byli narażeni na straty finansowe i jednocześnie doprowadzili do tego, że Europa poważnie zaczęła brać pod uwagę alternatywne rozwiązania wobec gazu rosyjskiego Richard Morningstar, Ambassador and Special Envoy for Eurasian Energy, USA: Europe must do all it can to avoid another gas crisis and cooperate with Ukraine, whose authorities must reform the energy sector. We hope that the Russian side won t close the gas tap for Ukraine itself. It doesn t seem to me that it would be in Russia s interest. The last time they did it, they suffered financial losses but they also made Europe seriously reconsider viable alternatives to Russian gas. zdywersyfikować dostawy surowców i powziąć odpowiednie decyzje dla realizacji tego celu, podkreślał Pflüger. Wciąż zastanawiamy się, co powinniśmy wybrać Nabucco czy South Stream? Czy jesteśmy gotowi na budowę kolektorów słonecznych na Saharze i transportowanie pozyskanej energii do Europy poprzez Włochy lub Francję? Aktywna obecność na różnych polach jest kosztowna i dlatego Europa musi wskazać na priorytety, które zostaną w całości wcielone w życie, uzasadniał Pflüger. Na mapie Europy znajduje się wiele tras projektów gazowych i interkonektorów energetycznych. W świetle tworzenia nowej perspektywy budżetowej Unia Europejska zastanawia się jakie projekty i w jakim stopniu wspierać powstałe inicjatywy. Brakuje jednak konkretów i namacalnych efektów deklaracji unijnych przedstawicieli. Najlepszym tego przykładem jest gazociąg Nabucco, który mimo wielkiego znaczenia geopolitycznego dla Europy Środkowej wciąż pozostaje projektem tylko na papierze. Innym projektem omijającym Rosję jest White Stream, zakładający dostawy gazu z Turkmenistanu przez Rumunię do Europy Środkowej. Zdaniem Giorgi Vashakmadze, Dyrektora Konsorcjum White Stream, ten projekt ma wiele atutów dla Europy: zredukuje niebezpieczeństwo przerw w dostawach gazu i obok gazociągu Nabucco, może stanowić jeden z elementów dywersyfikacji dostaw. Zdaniem Vashakmadzego państwa regionu kaspijskiego zainteresowane są bardzo eksportem swoich bogactw naturalnych do Europy, jako że rynek europejski jest przewidywalny i atrakcyjny Jednym z niewielu przykładów sprawnego działania i konsekwencji w realizacji wyznaczonego celu jest Gazociąg Północny oparty na silnej współpracy niemiecko-rosyjskiej. Projekt ten od samego początku wywołuje wiele kontrowersji natury historycznej i politycznej. USA, Rosja i UE współpraca czy rywalizacja? Przedstawiciele Rosji podczas debat energetycznych argumentowali, że ich kraj chce pozostać jednym z głównych partnerów Europy i zależy jej na współpracy i dialogu, a nie konflikcie. Sergey Kanavskyi, kierujący Radą Biznesu Szanghajskiej Organizacji Współpracy zapewnił, że Rosja nie prowadzi wojen energetycznych i zmierza do tego, aby pozostać w partnerskich 14

15 Politics Business Renewable Energy choose Nabucco or South Stream? Are we ready for construction of solar collectors in Sahara and for the transportation of acquired energy to Europe via Italy or France? Active presence in various areas is costly and that is the reason why Europe should indicate the priorities which should be entirely implemented, reasoned Pflüger. On the map of Europe there are many routes of gas projects and other energy interconnectors. In the light of preparation of the new budget perspective, the European Union considers which projects should be supported and to what degree. However, there have been no specific and tangible effects of the EU representative declarations. The best example of it is the Nabucco gas pipeline, which despite its enormous geopolitical importance for Central Europe, still remains only as a project on paper. Another project passing by Russia is White Stream, assuming the supply of gas from Turkmenistan via Romania to Central Europe. According to Giorgiego Vashakmadze, a Director of White Stream Consortium, this project has many advantages for Europe: it will reduce the risk of interrupted gas supply and in addition to the Nabucco gas pipeline, it can constitute one of the components of supply diversification. According to Vashakmadze, the states from the Caspian Sea region are very interested in exporting their natural resources to Europe, since the European market is predictable and attractive. One of the few examples of effective action and consequences in the implementation of the outlined goal is the Nord Stream based on strong German-Russian cooperation. This project has led to many controversies of historical and political nature from the very beginning. USA, Russia and the EU cooperation or competition? Representatives of Russia argued that their country wants to remain one of the major partners of Europe and that it cares for cooperation and dialogue, and not conflict. Sergey Kanavskyi, overseeing the Business Council of Shanghai Cooperation Organization, assured that Russia does not play energy wars and that it intends to remain in partner relations with Europe and the USA in the best, business sense of Giorgi Vashakmadze, Dyrektor ds. Rozwoju, White Stream Consortium, Gruzja; Giorgi Vashakmadze, Director, Corporate Development, White Stream Consortium, Georgia Stanislav Zhiznin, Profesor, Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych (MGIMO), Rosja; Stanislav Zhiznin, Professor, Moscow State Institute of International Relations (MGIMO), Russia Elena Medvedeva, Starszy Doradca, N.V. Nederlandse Gasunie, Rosja; Elena Medvedeva, Energy Policy Adviser, N.V. Nederlandse Gasunie, Russia 1

16 Polityka Biznes Energia odnawialna Modernizacja sektora energetycznego w Europie Środkowej. Od lewej: Igor Khotey, Zastępca Dyrektora, Fundusz Skarbu Państwa, Ukraina, Heimo Stauchner, Dyrektor, Współprzewodniczący Grupy Energii, Erste Group Bank AG, Austria, Franz Scheiber, Dyrektor Business Unit Market Central Europe North, Alpiq AG, Szwajcaria, Vladimir Knyaginin, Dyrektor, Fundacja Centrum Badań Strategicznych North-West, Rosja Modernisation of the energy sector in Central Europe. From the left: Igor Khotey, Deputy Head, State Property Fund of Ukraine, Heimo Stauchner, Director, Co Head Energy, Erste Group Bank AG, Austria, Franz Scheiber, Head of Business Unit Market Central Europe North, Alpiq AG, Switzerland, Vladimir Knyaginin, Director, Center for Strategic Research North West Foundation, Russia relacjach z Europą i USA w najlepszym, biznesowym sensie tego słowa. Podkreślił jednak że Gazprom, Rosnieft i inne firmy tego sektora są koncernami narodowymi, dbającymi o interes Rosji i Rosjan. Jurij Szamkow, Deputowany rosyjskiej Rady Federacji i Wiceprzewodniczący Komisji ds. Przemysłu uważa, że na energetykę należy spojrzeć jako na czynnik rozwoju gospodarki innowacyjnej. Różnica między krajami UE i Rosją polega na tym, że Rosja jest samowystarczalna pod względem zasobów energii, a Europa - nie, kraje Unii skutecznie realizują procesy modernizacji, a Rosja dopiero do nich przystępuje. W obszarze tych zależności można rozpatrywać kwestie polityki energetycznej Unii, dialogu energetycznego UE-Rosja i kształtowania przyszłych wzajemnych relacji oraz pozycji Rosji w Europie i świecie. Od blisko 10 lat Rosja przeprowadza reformę szeroko pojętego sektora energetycznego, zderzając się z licznymi problemami, jak wysokie zużycie potencjału wydobywczo-przetwórczego, trudności z przyciągnięciem inwestycji, brak kadr, nieoszczędne gospodarowanie zasobami i samą energią. Dlatego państwo przyjęło politykę wzrostu efektywności energetycznej gospodarki, stymulując rozwój energooszczędnych technologii. Do 2030 roku winno nastąpić wyraźne zmniejszenie zależności rosyjskiej gospodarki od sektora energetycznego dzięki właśnie wdrażaniu innowacyjnych technologii. Takie postawienie kwestii sugeruje realne obszary współpracy Unii Europejskiej i Rosji, które mogą doprowadzić z jednej strony do unowocześnienia rosyjskiej gospodarki, a z drugiej strony do zmniejszenia wzajemnej zależności w dziedzinie energetyki. Odnosząc się do polityki energetycznej w skali globalnej, nie można pominąć roli USA oraz graczy azjatyckich. John Lyman, Dyrektor Programu w Radzie Atlantyckiej powiedział w Sopocie, że Europa i Stany Zjednoczone nie powinny się koncentrować wyłącznie na wspólnym stanowisku wobec Rosji, ale również na relacjach z innymi krajami stanowiącymi ogromne rynki zbytu na energię, jak Indie czy Chiny. Przedstawione w Sopocie zarzuty Titusa Corlateana, Przewodniczącego Senackiej Komisji ds. Zagranicznych z Rumunii pod adresem Brukseli o brak solidarności i współpracy w ramach rodziny europejskiej w dialogu energetycznym z Rosją, o jego monopolizowanie i nieliczenie się przez wielkich graczy na rynku energetycznym z mniejszymi uczestnikami, zabrzmiały autentycznie i szczerze. Pokazały pewną znaną rzeczywistość, ale nie dały odpowiedzi na główne pyta- 16

17 Politics Business Renewable Energy this word. He emphasized that Gazprom, Rosnieft and other firms from this sector have national concerns for the interest of Russia and Russians. Yuri Shamkov, Deputy to the Russian Federal Council and vice-chairman of the Committee on Industry considers that energy should be perceived as a factor of developing innovative economy. The difference between the EU and Russia consists in that Russia is self-sufficient in terms of energy resources, unlike Europe; EU countries have effectively introduced modernization processes, and Russia has just initiated them. Under these dependencies one can see the issue of the EU energy policy, energy dialogue EU-Russia and generally shaping future mutual relations and the position of Russia in Europe and the world. For nearly 10 years Russia has implemented a reform of a widely understood energy sector, encountering many problems, such as considerably worn mining-processing potential, difficulties with attraction of investment, shortage of personnel, thriftless use of resources and energy alone. That is why the state assumed the policy of increasing energy effectiveness of the economy, stimulating development of energy saving technologies. By 2030, one can expect a clear reduction of dependence of the Russian economy on the energy sector thanks to the implementation of innovative technologies. This side of the issue suggests real areas for cooperation between the European Union and Russia, which can lead on the one hand to modernization of the Russian economy, and, on the other hand, to a reduction of mutual dependence in the field of power industry. Referring to the energy policy in the global scale one cannot ignore the role of the USA and Asian players. John Lyman, a programme director in the Atlantic Council, said in Sopot that Europe and the United States should not focus only on the common position towards Russia, but also in relationships with other countries, which represent huge outlets for energy, such as India or China. The complaints of Titus Corlatean, the chairman of the Romanian Senate s Committee on Foreign Affairs, voiced in Sopot against Brussels for lack of solidarity and cooperation within the scope of the European family in the energy dialogue with Russia, for monopolizing it and disregard by big players in the energy John Lyman, Dyrektor Programu Energetycznego, Rada Atlantycka, USA; John Lyman, Director, Program on Energy and Environment, Atlantic Council of the U.S., USA Jurij Szamkow, Członek Komisji ds. Polityki Przemysłowej, Rada Federacji, Rosja; Yuri Shamkov, Deputy Chairman of the Committee on Industry, Council of Federation, Russia Jan Bury, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Skarbu Państwa; Jan Bury, Secretary of State, Ministry of Treasury, Poland 17

18 Polityka Biznes Energia odnawialna nie o hierarchię interesów organizacji 27 państw i o czynniki spajające partnerów: wartości czy biznes, interes wspólny czy narodowy? Aleksandr Babakov, Wiceprzewodniczący Dumy Państwowej, Rosja: Rosja nie może być oskarżana o wykorzystywanie swojej pozycji na rynku energetycznym; Rosja chroni swoje własne interesy i należy to również zrozumieć w taki sposób, że Rosja, tak samo jak Europa, dba o regularne dostawy surowców energetycznych. Brak stabilnej sytuacji politycznej na Ukrainie doprowadził do tego, że nadal mamy do czynienia z kryzysową sytuacją jeżeli chodzi o gaz. Aleksandr Babakov, Deputy Chairman of the State Duma, Russia: Russia cannot be accused of abusing its position in the energy market; Russia is protecting its own interest and that should also be understood. Russia, as much as Europe, cares about regular supplies of energy raw materials. Lack of political stability in Ukraine is the reason why gas brinkmanship will still take place. Rola Polski i krajów regionu Europy Środkowej Kraje Europy Środkowej odgrywają niewątpliwie ważną rolę w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego starego kontynentu. Zacieśnienie współpracy tego regionu w dziedzinie energetyki może pozwolić na zbliżenie stanowisk poszczególnych państw i uzyskanie większego wpływu na unijną politykę energetyczną. Celem, do którego powinny zmierzać kraje regionu, winno być stworzenie wspólnego, europejskiego rynku energii. Urban Rusnak odpowiadający za kwestie bezpieczeństwa energetycznego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Słowacji zaznaczał w czasie Forum w Sopocie znaczny sceptycyzm co do szans kreowania wspólnej polityki energetycznej UE w krótkim okresie. Jego zdaniem, wspólnym mianownikiem działań na rzecz większego wpływu krajów Europy Środkowej na politykę energetyczną Brukseli może być wysoki poziom zależności od dostaw z jednego źródła Rosji. Słowacja, której gospodarka jest w ponad 90 procentach uzależniona od dostaw surowca z Rosji, poniosła ogromne straty w czasie kryzysu gazowego w 2009 r. Szczególnie dużo miejsca podczas debat poświecono bezpieczeństwu energetycznemu Polski. Omawiając specjalny raport na ten temat opracowany przez Instytut Kościuszki stwierdzano, że Polska jest stosunkowo bezpieczna pod względem zaopatrzenia w ropę naftową i paliwa płynne oraz możliwości organizacji i ich dostaw w razie kryzysu. Natomiast sytuacja wygląda źle w zakresie gazu ziemnego. Komentując raport Keith Smith z Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych (CSIS), zwrócił uwagę na problem niedoceniania kwestii bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowo-Wschodniej przez największych członków Unii Europejskiej. Podkreślił, że szansą na zmianę tej sytuacji mogą być przewodnictwa Polski oraz Węgier w Radzie Unii Europejskiej. Profesor Alan Riley, ekspert z Centrum Studiów nad Polityką Europejską, (CEPS) i City University w Londynie, podkreślał znaczenie 18

19 Politics Business Renewable Energy Sean Gammons, Zastępca Dyrektora, NERA, Wielka Brytania; Sean Gammons, Associate Director, NERA, United Kingdom Wojciech Topolnicki, Wiceprezes, PGE Polska Grupa Energetyczna SA; Wojciech Topolnicki, Vice-President, PGE Polska Grupa Energetyczna SA, Poland Oleksandr Czałyj, Ambasador, Ukraina; Oleksandr Chaly, Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary, Ukraine market for smaller players, sounded authentic and sincere. They demonstrated a known reality, but did not answer the main question about the hierarchy of interest in the organization of 27 Member States and factors cementing the partners: values or business, common or national interest? The role of Poland and countries from the region of Central Europe The countries of Central Europe undoubtedly play an important role in assuring energy security in the old continent. Strengthening cooperation in the field of energy among countries in this region may allow reaching more approximate positions of individual states and a greater influence on the EU energy policy. The goal, which should be pursued by the countries in the region, should be to create a common, European energy market. Urban Rusnak, who is responsible for the issues of energy security in the Slovakian Ministry of Foreign Affairs, expressed his scepticism as to the chances of creating a common EU energy policy in a short perspective. In his opinion, a common denominator of action for the benefit of a greater influence of Central European countries on the energy policy of Brussels can be a high level of dependence on one source of supply Russia. Slovakia, whose economy depends on more than 90 percent on Russian supplies, suffered serious losses during the gas crisis in Participants in the debates devoted a great deal of time to the issue of Poland s energy security. Discussing a special report on this subject compiled by Kosciuszko Institute, a statement was made that Poland is relatively safe in terms of the supply of crude oil and liquid fuels and possibilities of organizing their supply in the event of a crisis. However, the situation with natural gas looks poor. Commenting on the report, Keith Smith from the Centre for Strategic and International Studies (CSIS), paid attention to the issue that energy security of the Member States in Central and Eastern Europe is underrated by the biggest members of the European Union. He emphasized that a chance to change this situation can be created by the leadership of Poland and Hungary in the European Union Council. Professor Alan Riley, an expert from the Centre for European Policy Studies, (CEPS) and City 19

20 Polityka Biznes Energia odnawialna trzeciego pakietu liberalizacyjnego UE dla bezpieczeństwa energetycznego. Jego zdaniem należy pamiętać o możliwości wykorzystywania mechanizmów rynkowych do poprawy stanu bezpieczeństwa energetycznego zarówno poszczególnych krajów jak i całej UE. Obaj zagraniczni goście podkreślili polityczny aspekt bezpieczeństwa energetycznego warunkowany polityką prowadzoną przez Gazprom. W szczególności krytykowali postawę polskiego rządu w negocjacjach dotyczących nowego kontraktu gazowego z Rosją. Ich zdaniem Polska powinna wykorzystywać europejskie instrumenty do negocjacji z Rosją, a nie przeciwstawiać się w tej sprawie Brukseli. Kolejnym problemem, jaki wskazali eksperci jest sytuacja, gdzie Polska, która w ostatnich latach podnosiła na forum unijnym kwestie solidarności energetycznej i wspólnej polityki w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, sama musi bronić porozumienia gazowego, które jest wbrew jej wcześniejszym postulatom politycznym. Podczas krynickiego panelu Wspólny europejski rynek energii od Finlandii po Maroko szansa, czy zagrożenie podstawą dyskusji była sytuacja Polski oraz polskiej giełdy energii w kontekście integracji europejskich rynków energii. Mikael Lundin z Norwegii, Prezes Zarządu Nordpool Spot AS uważa, że wspólny rynek energii to szansa, a nie zagrożenie. Zintegrowany rynek energetyczny wspiera platformy europejskie. Zyskuje na tym również bezpieczeństwo dostaw. W jego opinii Europie potrzeba więcej linii kablowych, a nie elektrowni. Skandynawia ma największą giełdę energetyczną na świecie, a źródłem jej sukcesu jest to, że rządy nie obawiały się swobodnego ustalania cen. Jak stwierdził rolą giełdy energetycznej jest wydajność i przejrzystość rynku. Zdaniem Marka Woszczyka, Wiceprezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zagrożenia mogą wypływać z braku harmonizacji gry na rynkach regionalnych. Przygotowywana jest obecnie nowa dyrektywa, która wesprze budowę interkolektorów między systemami. Korzyści, które z tego wynikają, to większe zdolności przesyłowe. Grzegorz Onichimowski, Prezes Zarządu Towarowej Giełdy Energii S.A. uważa, że Polska nie jest bezpieczna, jeśli chodzi o dostawy energii. A bezpieczeństwo to nie tylko dostawy energii, ale też stabilne ceny energii. Według niego handel energią na giełdzie to pierwszy krok do zintegrowanego rynku Europy. Wszystkie nasze giełdy są gotowe do współpracy. Jesteśmy technicznie zdolni do ustalenia cen energii i nie dajmy się zbić z tropu politykom powiedział prezes Onichimowski. System zależności energetycznych i ich wpływ na bezpieczeństwo i źródła dostaw. Od lewej: Emanuela Del Re, Przewodnicząca, EPOS Międzynarodowa Agencja Operacyjna ds. Mediacji i Negocjacji, Włochy, Werner Diwald, Prezes, Enertrag AG, Niemcy, Carlo Durante, Członek Rady Programowej, APER-Włoskie Stowarzyszenie Producentów Energii Odnawialnej, Włochy, Aleksiej Chajtun, Dyrektor Centrum Polityki Energetycznej, Instytut Europy, Rosyjska Akademia Nauk, Rosja, Ilcham Szabanow, Dyrektor, Centrum Studiów Energetycznych, Azerbejdżan Energy dependence and interdependence. Implications for the security of supply. From the left: Emanuela Del Re, Chairwoman, EPOS -International Mediating and Negotiating Operational Agency, Italy, Werner Diwald, Chairman, Enertrag AG, Germany, Carlo Durante, Board Member, APER- Italian Association of Renewable Energy Producers, Italy, Alexey Khaytun, Chairman of the Center of Energy Economics, Institute of Europe, Russian Academy of Sciences, Russia, Ilham Shabanov, Director, Center for Energy Research, Azerbaijan 20

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 25 March 2014. 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 25 March 2014. 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 25 March 2014 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD) CLIMA 30 ENV 318 MI 307 IND 117 ENER 142 ECOFIN 305 TRANS 175 COMPET 191 CODEC 893 INST 173 PARLNAT

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA

11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA Projekt współorganizowany przez Starostwo Powiatowe w Łęczycy INWESTYCJE SAMORZĄD ROZWÓJ SEMINARIUM REALIZOWANE W RAMACH WSPÓŁPRACY OPEN-NET S.A. A KOMMUNALKREDIT AUSTRIA AG 11 CZERWIEC 2014, ŁĘCZYCA Starostwo

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT ZAINTERESOWANIA / SUBJECT OF INTEREST

PRZEDMIOT ZAINTERESOWANIA / SUBJECT OF INTEREST PRZEDMIOT ZAINTERESOWANIA / SUBJECT OF INTEREST 4% komunikacja tramwajowa i trolejbusowa / tram and trolleybus transport 2% finanse, consulting, doradztwo / finance, consulting, counselling 4% IT 2% organizacje

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne 8 grudnia 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Rynek gazu w Europie Środkowej. Polska na przecięciu tras przesyłu gazu Północ-Południe i

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

Energy security: from a strategic idea to a business solution. Bezpieczeństwo energetyczne: od strategicznej idei do biznesowego rozwiązania

Energy security: from a strategic idea to a business solution. Bezpieczeństwo energetyczne: od strategicznej idei do biznesowego rozwiązania system, który łączy POLITYKA ENERGETYCZNA Bezpieczeństwo energetyczne: od strategicznej idei do biznesowego rozwiązania ENERGY POLICY Energy security: from a strategic idea to a business solution PANEL

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION

ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION COMPETITIUENESS FACTORS Editedby Eufemia Teichmann WARSAW SCHOOL OF ECONOMICS WARSAW 2006 Spis treści Przedmowa 9 Część I CZYNNIKI I OGRANICZENIA KONKURENCYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8)

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Name, Affiliation Krzysztof Wojdyga, Marcin Lec, Rafal Laskowski Warsaw University of technology E-mail krzysztof.wojdyga@is.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

odnawialnych do roku 2020

odnawialnych do roku 2020 Utorować drogę do osiągni gnięcia celu dla źródeł odnawialnych do roku 2020 ZałoŜenia projektu REAPAP Renewable Energy Policy Action Paving the Way towards 2020 Michał Ćwil Polska Izba Gospodarcza Energii

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU

PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Tadeusz Pindór Mariusz Trela PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU Tadeusz Pindór, dr hab. inż. Akademia Górniczo-Hutnicza Mariusz

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk PR dobrych praktyk o PSPR PSPR to najstarsza organizacja branżowa w Polsce 19 stycznia obchodziliśmy okrągłą rocznicę popularyzacja zagadnień związanych z Public Relations wskazywanie kierunku i działań

Bardziej szczegółowo

Węzły y gordyjskie Europy Forum Myśli Strategicznej Warszawa, 16 marca 2009 Dr hab. Krzysztof Rybiński Partner, Ernst & Young Adiunkt, Szkoła a Głowna G Handlowa Email: rybinski@rybinski.eu Blog: www.rybinski.eu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce HORIZON 2020 - THE FRAMEWORK PROGRAMME FOR RESEARCH AND INNOVATION (2014-2020) 2020) Challenge 5 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials INFORMAL DRAFT 1 Copyright KPK PB UE

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of Independent Trade Unions (CESI) and EU Public Administration

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Struktura sektora energetycznego w Europie

Struktura sektora energetycznego w Europie Struktura sektora energetycznego w Europie seminarium Energia na jutro 15-16, września 2014 źródło: lion-deer.com 1. Mieszkańcy Europy, 2. Struktura wytwarzania energii w krajach Europy, 3. Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Warszawa, 17 grudnia 2014 SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Prelegent: Aneta Maszewska W niniejszej prezentacji wykorzystano materiały

Bardziej szczegółowo

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ THE POWER OF EXPORT IN POLISH COSMETICS INDUSTRY KATARZYNA OLĘDZKA Brand Manager Verona Products Professional AGENDA 1. Branża kosmetyczna w Polsce i na świecie

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Rozdział II. Rozdział III

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Rozdział II. Rozdział III SPIS TREŚCI Wykaz skrótów i akronimów... 12 Foreword... 15 Wprowadzenie... 17 Rozdział I WEWNĘTRZNE UWARUNKOWANIA SZWAJCARSKIEJ POLITYKI INTEGRACYJNEJ... 23 1.1. Demokracja bezpośrednia... 24 1.2. Federalizm...

Bardziej szczegółowo

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND 2014 WWW.ADVICERO.EU RETAIL MARKET IN POLAND The Polish retail market enjoyed substantial development in recent years and is expected to continue growing in the near

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE RYNKI SUROWCÓW I ENERGII

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE RYNKI SUROWCÓW I ENERGII 3 BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE RYNKI SUROWCÓW I ENERGII Piotr Kwiatkiewicz (pod redakcją) Poznań 2011 5 SPIS TREŚCI Słowo wstępne (Piotr KWIATKIEWICZ, Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa)...9 Nord Stream czyli

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

INDEX CRI COLOR RENDERING INDEX (CRI):

INDEX CRI COLOR RENDERING INDEX (CRI): Jesteśmy firmą oświetleniową stworzoną przez ludzi od wielu lat związanych z branżą. Wieloletnie kontakty z producentami zagranicznymi i polskimi pozwoliły nam uczestniczyć w najbardziej innowacyjnych

Bardziej szczegółowo

Patient Protection in Clinical Trials

Patient Protection in Clinical Trials Patient Protection in Clinical Trials Marek Czarkowski Bioethic Committee Warsaw Chamber of Physicians Factors affecting security and rights of research participants International regulations Domestic

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

17 marca 2005. - recepcja uczestników / reception of participants - rozdanie materiałów konferencyjnych / distribution of conference materials

17 marca 2005. - recepcja uczestników / reception of participants - rozdanie materiałów konferencyjnych / distribution of conference materials Trzeci Sektor budowa pomostów w Europie. Konferencja brytyjsko-polska z udziałem partnerów z państw Europy Wschodniej. Lublin, 17-18 marca 2005 roku Hala Międzynarodowych Targów Lubelskich, ul. Dworcowa

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

VIII Polish Outsourcing Forum Indie 2013 Poland - Your next move Roadshow Polska wraz z Indo Polish Chamber of Commerce & Industry we współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą, Ambasadą Indii w Polsce oraz

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy. Polskie strategie i regulacje. Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce

Gaz łupkowy. Polskie strategie i regulacje. Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce Gaz łupkowy Polskie strategie i regulacje Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce Andrzej Szczęśniak www.naftagaz.pl Agenda 1. Polski gaz niekonwencjonalny na tle

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 ZAGADNIENIA: POLSKA FEDERACJA SZPITALI WYMIANA KADRY SZPITALNEJ W RAMACH PROGRAMU HOPE PRZYKŁAD WYMIANY SZPITAL

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw Jarosław Szanajca President of the Management Board Age: 45 Higher, Master of Law, Department of Law and Administration, Warsaw University 1996 present Dom Development S.A. in Warsaw, President of the

Bardziej szczegółowo

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women Polska Federacja Klubów Business and Professional Women 5 października 2013 roku zainaugurowała we Dworze Podstolice Kampanię EQUAL PAY DAY na lata 2014-2015 pod hasłem: JOINT ACTION WSPÓLNA AKCJA. Polska

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. [Congratulations to Gołda Tencer and the Shalom Foundation.]

Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. [Congratulations to Gołda Tencer and the Shalom Foundation.] Ambassador Feinstein s Remarks at the Singer Jewish Cultural Festival, August 28, 2011 Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. in a row.] [Good evening. It is a great pleasure

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA I ENERGETYKA. Działalność komercyjna i misyjna

GOSPODARKA I ENERGETYKA. Działalność komercyjna i misyjna GOSPODARKA I ENERGETYKA Działalność komercyjna i misyjna INSTYTUT SOBIESKIEGO Instytut Sobieskiego jest niezależnym think tankiem, powstałym w 2004 r., który działa w formie fundacji. Misją Instytutu jest

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Training and certification of Road Safety Experts for the application of Road Safety Audit and Road Safety Inspection

Bardziej szczegółowo

Dziś budujemy pod klucz dowolne typy instalacji energetycznych spotykanych w przemyśle, górnictwie i gospodarce komunalnej.

Dziś budujemy pod klucz dowolne typy instalacji energetycznych spotykanych w przemyśle, górnictwie i gospodarce komunalnej. Początki działalności naszej firmy sięgają jeszcze lat czterdziestych minionego stulecia. W ciągu kolejnych dekad, wraz z rozbudową mocy wytwórczych krajowej energetyki i górnictwa, systematycznie rozwijaliśmy

Bardziej szczegółowo

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer OFERTA REKLAMOWA 2015 advertisement offer LICZBY GRAMWZIELONE.PL FACTS & FIGURES 5 LAT NA RYNKU YEARS ON THE MARKET 1 POZYCJA NA RYNKU MEDIÓW W POLSCE DEDYKOWANYCH ENERGII ODNAWIALNEJ NO 1 POSITION AMONG

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo