Danuta Jeziorkowska Szkoła Podstawowa nr 58 w Warszawie ul. Mieszka I nr 7 METODY AKTYWIZUJĄCE W NAUCZANIU PRZYRODY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Danuta Jeziorkowska Szkoła Podstawowa nr 58 w Warszawie ul. Mieszka I nr 7 METODY AKTYWIZUJĄCE W NAUCZANIU PRZYRODY"

Transkrypt

1 Danuta Jeziorkowska Szkoła Podstawowa nr 58 w Warszawie ul. Mieszka I nr 7 METODY AKTYWIZUJĄCE W NAUCZANIU PRZYRODY

2 Wstęp Zaproponowana przez projektantów reformy szkolnej zmiana koncepcji kształcenia ogólnego zmierza przede wszystkim do tego, aby wiedza była widziana jako wartość w tym wymiarze, w jakim ona rzeczywiście jest wartością. Istotą zmiany, którą zamierza się wprowadzić w zreformowanej szkole jest przyjęcie założenia, że przedmiotem troski szkoły jest człowiek w procesie rozwoju; natomiast wiedzy temu człowiekowi trzeba dać tyle, ile może on z pożytkiem dla swego rozwoju przyjąć (Sławiński, 1994, s. 15) Postulat, aby uczniowi dać tyle wiedzy, ile może on z pożytkiem dla swego rozwoju przyjąć, jest niewątpliwie słuszny. Z drugiej jednak strony pewien zasób wiedzy z danego przedmiotu przyrodniczego musi przyswoić sobie każdy uczeń, chociażby po to, aby zrozumieć jego istotę. W klasie szóstej przyrodnicze treści kształcenia są właśnie takie, że to, co w nich najtrudniejsze, powinni rozumieć i umieć wszyscy uczniowie. Bez opanowania umiejętności określenia położenia geograficznego i czytania diagramów klimatycznych, bez poznania ruchów Ziemi i zrozumienia wynikających z nich konsekwencji, bez poznania współzależności zachodzących między poszczególnymi składnikami środowiska przyrodniczego, przyswajanie wiedzy geograficznej w gimnazjum będzie bardzo utrudnione. Najrozsądniejszym wyjściem wydaje się korzystanie i z dotychczasowego dorobku dydaktyki ogólnej i z możliwych do zaakceptowania propozycji projektantów reformy szkolnej. Dlatego też w kl. VI nie rezygnuje się całkowicie z metod tradycyjnych. Szczególną uwagę zwracamy na to, aby uczniowie poznali znaczenie wielu terminów. Nie chodzi w tym wypadku o to, aby wkuwali na pamięć definicje, ale o to, aby rozumieli treść i umieli ich użyć w odpowiednim kontekście. Trzeba również pamięciowo przyswoić wiele nazw geograficznych, gdyż bez tego porozumiewanie się językiem geograficznym jest niemożliwe. Treści nauczania przyrody w kl. VI, sprzyjają rozwijaniu myślenia uczniów, co proponują zwolennicy koncepcji poznawczych. Poznając różne krajobrazy Ziemi, uczniowie przeprowadzają także operacje myślowe, jak analiza, synteza, abstrahowanie i uogólnianie. Wszędzie tam, gdzie to możliwe, dokonywane jest problemowe ujęcie całych lekcji lub jej fragmentów. W nauczaniu przyrody na poziomie klasy szóstej znajdują również zastosowanie koncepcje koneksjonistyczne, oparte na warunkowym odruchu klasycznym, zaproponowane przez J. Pawłowa, a rozwinięte przez wielu psychodydaktyków m. in. przez J. B. Watsona, E. L. Thorndike a B. Skinnera. Określenie położenia geograficznego, obliczanie różnicy czasu słonecznego i strefowego, obliczanie wysokości 2

3 Słońca nad horyzontem, wymagają przeprowadzenia przez uczniów różnorodnych ćwiczeń. Za podstawową koncepcję, nadrzędną w stosunku do wymienionych, uznaje się aktywizm, jednocześnie spełniający wymagania sformułowane przez twórców podstaw programowych. Przyjmując za podstawę działań dydaktycznych w ten sposób zintegrowane koncepcje, sprawą najistotniejszą stało się zaktywizowanie samych uczniów. Można tego dokonać w następujący sposób: 1. Aby człowiek był aktywny, muszą nim kierować jakieś motywy. W szóstej klasi nie będą to takie motywy, jakie kierują postępowaniem ludzi dorosłych. Dla latków mogą nimi być: zainteresowania, chęć uzyskania dobrej oceny, obawa przed karą, pozytywny stosunek do nauczyciela itp. Starajmy się więc zainteresować wychowanków ciekawą tematyką lekcyjną, dobrym poziomem prowadzenia lekcji i maksymalnym unikaniem bodźców awersyjnych, różnicując wymagania stawiane uczniom (...), w maksymalny sposób stosujemy prawo efektu. 2. Aby uzyskać pożądane wyniki w procesie kształcenia, musimy być świadomi celów ogólnych, pośrednich i operacyjnych, a także wyników końcowych, które chcemy uzyskać na lekcjach i na zajęciach pozalekcyjnych. Powinniśmy ponadto skonkretyzować wymagania stawiane uczniom, odnoszące się do zakresu wiedzy (wiadomości i umiejętności), który ma być przez nich opanowany, zarówno w toku danych lekcji, jak też w ciągu nauki całorocznej. 3. Aby uczniowie byli aktywni, musimy tak konstruować lekcje, by jak najwięcej czasu zajmowała na nich samodzielna praca wychowanków - zarówno indywidualna jak i grupowa. Tak więc wszędzie tam, gdzie to możliwe i pozwala na to stopień trudności materiału, niech uczniowie samodzielnie czytają podręczniki i inną literaturę geograficzną, samodzielnie wykonują zadania, prowadzą obserwacje itd. (Mordawski, 1995, s. 13). Warunkiem skuteczności nauczania przyrody, moim zdaniem, jest doskonalenie metodyki pracy nauczyciela. Ogromną rolę odgrywa dostosowanie czynnościowych metod w nauczaniu tego przedmiotu. Najwyższy jest taki typ aktywizacji, który pobudza do myślenia i samodzielnego rozwiązywania problemów. Jednym ze sposobów jest włączenie do procesów nauczania przyrody takich metod aktywizujących jak: gry i zabawy dydaktyczne, symulacja, metaplan, aktywny opis, dyskusja konferencyjna. Podczas lekcji nauczyciel powinien stosować metody aktywizujące, aby angażować cały zespół klasowy. Panuje wtedy atmosfera intelektualnego podniecenia. Nawet słabi uczniowie mobilizują swe siły, aby dorównać zdolniejszym. Każde zwycięstwo 3

4 nad trudnościami, nie tylko wzmacnia zaufanie we własne siły, ale przysparza wiele radości i optymizmu. Daje motywację do dalszej pracy. Stosowanie metod aktywizujących rozbudza zainteresowania, daje możliwości każdemu uczniowi uczestniczenia w procesie dydaktycznym, ułatwia przyswajanie wiedzy, wspiera osiąganie sukcesu każdego ucznia (Wojtowicz 1999, s. 5). Aktywizujące metody dają się zastosować na każdym etapie kształcenia, od etapu nauczania zintegrowanego do klas maturalnych włącznie, wymagają jednak od nauczyciela przemyśleń, głębokiej wiedzy na temat ich stosowania oraz wcześniejszego gromadzenia środków dydaktycznych i materiałów technicznych (np. do pracy w grupach). Z własnej praktyki pedagogicznej wnoszę, że zastosowanie metod aktywizujących przy realizacji programu Krajobrazy Ziemi podnosi efektywność nauczania i jest skutecznym elementem procesu zdobywania przez uczniów wiedzy i umiejętności. 4

5 1 Psychologiczne uzasadnienie uczenia się za pomocą metod aktywizujących W nauczaniu przyrody na poziomie klasy szóstej głównym celem jest osiągnięcie: z jednej strony myślenia przyrodniczego z drugiej zaś, przyczynianie się do ogólnych zdolności poznawczych i logicznego myślenia. W osiąganiu powyższego celu sprzyja koncepcja aktywizmu, reprezentowana w Polsce przez wielu psychologów i dydaktyków, m.in. przez T. Tomaszewskiego (teorie czynności ), K. Lecha (system łączenia teorii z praktyką ,1964) i W. Okonia (system łączenia wiedzy z jej funkcją ). Ta psychologiczna interpretacja kształcenia, stawiająca na pierwszy plan aktywność wychowanków, wychodzi z założenia, że proces formowania się osobowości człowieka opiera się na wzajemnym związku poznania z działaniem i działania z poznaniem. W rezultacie proces kształcenia staje się ciągiem przenikających się czynności poznawczych i praktycznych, które przyjmują formę zadań bądź to zleconych przez nauczyciela, bądź też wykonywanych z własnej inicjatywy uczniów. Zdaniem K. Obuchowskiego (1975) osobowość mogą zmienić jedynie oddziaływanie wychowawcze i działania podjęte pod wpływem programów opartych na wiedzy, a nie sama wiedza i nie same postulaty wychowawcze. Zgodnie z koncepcją aktywizmu zmiany zachodzące w uczniach pod wpływem kształcenia zależą przede wszystkim od aktywności samych wychowanków. Optymalnym efektem tych zmian jest nabywanie wiedzy o rzeczywistości oraz umiejętności oddziaływania na nią. Istotą działalności człowieka jest przekształcenie rzeczywistości, a konkretniej - przekształcenie sytuacji w inną (...). Pewne (...) sytuacje (...) życiowe (sytuacje trudne...) są źródłem aktywności umysłowej. Aktywność ta może prowadzić do wytworzenia mniej lub bardziej wyraźnego, wewnętrznego wzorca sytuacji nowej, pomyślniejszej. Ów wewnętrzny wzorzec (...plan) staje się dla człowieka zadaniem do zrealizowania. Z chwilą wytworzenia się zadania aktywności człowiek nabiera charakteru ukierunkowanego i organizuje odpowiednio. (Tomaszewski, 1970, s ). J. Mordawski (1989) pisze, że stawiane przez nauczyciela zadania do wykonania przekształcają aktywność bezkierunkową i chaotyczną w czynność ukierunkowaną i zorganizowaną. Stan rzeczy antycypowany w zadaniu i realizowany zgodnie z zadaniem nazywamy wynikiem czynności. Jak wynika z teoretycznych sformułowań współtwórców aktywizmu, podstawowym czynnikiem efektywności kształcenia jest aktywność samych uczniów, wyrażająca się w samodzielnym dochodzeniu przez nich do wiedzy, w toku rozwiązywania (wykonywania) zadań, a nie przyjmowania tej wiedzy w formie gotowej od nauczyciela. 5

6 Fakt, że dzieci w młodszym wieku szkolnym wykazują wzmożoną aktywność poznawczą, dużą zdolność przyswajania wiadomości i umiejętności, przejawiają wysoką plastyczność emocjonalną, kształtują swoje subiektywne poczucie piękna, można wykorzystać w edukacji przyrodniczej. Cele lekcji (sformułowane w mierzalnych kategoriach czynności - cele operacyjne) sugerują nauczycielowi zastosowanie odpowiedniej metody. W zależności od celów lekcji można użyć różnorodnych metod nauczania, biorąc pod uwagę wiek ucznia, poziom jego wiedzy, bazę dydaktyczną szkoły. Jednym z celów reformy oświaty jest odchodzenie od encyklopedyzmu na rzecz kształcenia umiejętności, dlatego też koniecznością staje się stosowanie tzw. metod aktywizujących, których główną cechą jest uczenie się poprzez działanie. 6

7 2 Znaczenie metod aktywizujących w procesie uczenia się Starogreckie słowo methods (metoda) oznacza tyle co dochodzenie do prawdy. Dziś - metoda - to sposób postępowania przy zdobywaniu wiadomości i umiejętności, nadający się do stałego powtarzania. Podziału metod nauczania dokonało wielu autorów, m.in. S. Piskorz (1995), Fr. Szlosek (1995), T. Nowacki (1994), W. Okoń (1987) (za Czaińską, Wojtowicz, 1999, s. 2). Zmieniająca się sytuacja w polskiej oświacie, położenie nacisku na opanowanie przez ucznia umiejętności wymusza niejako stosowanie na szerszą skalę aktywizujących metod kształcenia. W procesie kształcenia mamy do czynienia z : - uczeniem się (uczeń) - stosowaniem metod aktywizujących, które prowadzą do trwałych zmian w myśleniu i działaniu, do zdobywania nowych doświadczeń, - nauczaniem, kształceniem (nauczyciel) - stosowaniem metod aktywizujących, które polegają na wzajemnym oddziaływaniu nauczyciela i ucznia w celu spowodowania zmian u ucznia. 7

8 Klasyfikacja metod nauczania zaproponowana przez W. Okonia (1987) a zmodyfikowana dla potrzeb geografii przez Z. Czaińską i Z. Wojtowicz (1999) przedstawia się następująco: wyk³ad inform acyjny dyskusja dydaktyczna zwi¹zana z wyk³adem odczyt sem inarium okr¹g³ego sto³u instrukcja m etody aktywnego opisu (opis porównuj¹cy wielokrotna PODAJ CE opis uzasadniaj¹cy,wyjaœniaj¹cy,linia czasu) panelowa pogadanka m etoda przypadku m etaplan opowiadanie gry dydaktyczne burza mózgów,635 metoda ról "PMI" metody aktywuj¹ce dram a dyskusja oceniana wyk³ady konwersacyjne debata wyk³ady problem owe sym ulacje decyzyjne œnie na kula PROBLEM OW E poster(plakat) praca z map¹ mapy mentalne analiza danych statystycznych metody operatywne analizowanie (nie wykonywanie)diagram ów, schem atów,rysunków drzew o decyzyjne pokaz m etoda przewodniego tekstu œcie ka decyzyjna EKSPONUJ CE film inne np..stosow ane w terenie "za iprzeciw" waloryzacyjne wystawa (ekspozycja) PRAKTYCZNE PROGRAMOW ANE modelow anie æwiczenia techniczne wykonywanie map,rysunków,diagram ów,wyznaczanie kierunków,poziom ic,pom iarwysokoœci) rozwi¹zywanie zadañ (obliczanie) metoda projektu metody badawcze (obserwacje,eksperym ent,wywiad) z u yciem podrêcznika z u yciem kom putera z u yciem m aszyn dydaktycznych z u yciem testu zaprogram owanego Ryc. 1 Klasyfikacja metod nauczania (Czaińska Z., Wojtowicz Z.,1999, s. 8) 8

9 Metody aktywizujące to takie metody, których głównym założeniem jest zaangażowanie osób uczących się w proces dydaktyczny. Nauczyciel pełni funkcję przewodnika, czyli osoby służącej pomocą w korzystaniu ze źródeł, a nie tylko przekazującej wiedzę. Z danych opublikowanych przez Fundację im. Stefana Batorego wynika, iż ilość przyswojonej wiedzy zależy od metod, jakie stosuje nauczyciel w pracy z uczniem, zarówno w procesie lekcyjnym, jak i podczas zajęć pozalekcyjnych. Przedstawia to piramida przyswajania wiedzy. (Czaińska, Wojtowicz, 1999, s. 5). Wyk³ad s³uchanie 5% C zytanie 10% patrzenie M etody audiowizualne 20% procentprzyswajania wiedzy Pokaz 30% Dyskusja w grupie 40% uczenie przez dzia³anie O dgrywanie ról(uczenie siê przez prze ywanie) 70% Uczenie innych 90% Ryc. 2 Piramida przyswajania wiedzy (Czaińska Z., Wojtowicz Z., 1999, s. 5) Ilość i jakość przyswajanej wiedzy przy stosowaniu różnych metod kształcenia jest różna, od najsłabszej powiązanej z działaniem ucznia (wykładu), do silnie opartych na działaniu i polegających na uczeniu innych (gry dydaktyczne). 9

10 tylko s³uch tylko wzrok s³uch 20% pow tórzenia w zrok 30% pow tórzenia 50% pow tórzenia s³uch w zrok dzia³anie 90% Ryc. 3 Obszar opanowanej wiedzy przy wykorzystaniu danego rodzaju odbioru. Najmniej skutecznym rodzajem odbioru jest słuch. O gó³treœciprzedstaw ionych do przysw ojenia wyk³ad wyk³ad ipytania dyskusja panelow a dyskusja na podstaw ie referatu dyskusja na zapytanie uczestników metoda przypadków gra funkcyjna gra planszow a Treœæ przysw ojona przez uczestników Ryc. 4 Stopień skuteczności dydaktycznej (Nowacki, 1994). Najmniej skuteczną metodą nauczania jest wykład tradycyjny (monolog nauczyciela), zaś najbardziej skuteczną - dydaktyczna gra planszowa. Do metod aktywizujących ucznia w procesie nauczania należy cała grupa tzw. metod praktycznych. Zalicza się do nich: ćwiczenia techniczne (wykonywanie rysunków, szkiców, map, diagramów) obserwacje, obliczanie, wywiady oraz cały szereg ćwiczeń terenowych, gier i zabaw dydaktycznych. 10

11 Stosując metody aktywizujące w praktyce szkolnej zyskujemy: zwiększenie skuteczności nauczania i uczenia się, umiejętność motywowania uczniów do działania, umiejętność rozwijania twórczego myślenia, kreatywności ucznia oraz nauczyciela, integrację wiedzy różnych przedmiotów, umiejętność współpracy i komunikacji w grupie, umiejętność organizowania pracy własnej i innych. Stosowanie metod aktywizujących rozbudza zainteresowania, daje możliwości każdemu uczniowi uczestniczenia w procesie dydaktycznym, ułatwia przyswajanie wiedzy, wspiera osiąganie sukcesu każdego ucznia. Kształcenie środowiskowe, niewątpliwie jest najbardziej skuteczne poprzez poznanie bezpośrednie. Zajęcia terenowe lub laboratoryjne umożliwiające bezpośredni kontakt z przyrodą odgrywają dużą rolę w przekazywaniu treści ekologicznych, geograficznych, przyrodniczych. Jednakże, aby kształcenie środowiskowe przez poznanie bezpośrednie było skuteczne, powinno być wzmacniane przez poznanie pośrednie (zwłaszcza, że wiele czynników niezależnych takich jak: brak środków materialnych, brak technicznych możliwości może poważnie utrudniać lub ograniczać częste zajęcia oparte na poznaniu bezpośrednim). Dużą rolę w zwiększaniu skuteczności procesu kształcenia opartego na poznaniu pośrednim odgrywa taka metoda aktywizująca jak gry dydaktyczne. Pojęcie gry dydaktyczne powstało w ostatnim trzydziestoleciu, obejmuje ono zarówno gry jak i zabawy stosowane w procesie kształcenia. Jak podają E. Putkiewicz i M. Ruszyńska - Schiller (1983) różnica między grą a zabawą nie jest zbyt wyraźna. W wielu językach istnieją określenia obejmujące oba te pojęcia łącznie (francuskie - jeu, rosyjskie - igra, niemieckie - spiel, holenderskie - spel). W języku polskim podobnie jak w angielskim występuje wyraźne rozróżnienie między zabawą a grą. Gry w sposób naturalny wyodrębniamy spośród zabaw jako te, które przyporządkowują pewne wartości wygranej czy przegranej swoim punktom końcowym. Stawką gry mogą być wartości materialne jak i symboliczne (np. chwała zwycięstwa, ocena). Jak podaje D. Cichy (1990) wiele gier dydaktycznych polega nie tyle na wygraniu, co uczeniu się pewnych zachowań, dlatego nazwa gry dydaktyczne jest często tylko nazwą umowną i nie we wszystkich przypadkach odpowiadającą pojęciu gry. Powszechnie znane są psychologiczne i pedagogiczne oddziaływania zabawy -gry na osobowość dziecka.z licznych prac pedagogicznych D. Cichy (1982), W. Hemmerling (1984), K. Kruszewski (1995), E. Putkiewicz, M. Ruszyńska - Schiller (1983) wynika, 11

12 że gry dydaktyczne mają szerokie zastosowanie w procesie nauczanie - uczenia się i znacznie wpływają na skuteczność nauczania. Jak podaje D. Cichy (1982) badania dotyczące efektywności gier dydaktycznych w nauczaniu na lekcjach biologii, w szkole podstawowej wykazały, że wyniki nauczania poprawiły się o około 7,3%. Udowodniono również pozytywny wpływ gier dydaktycznych na czynności uczniów w szeroko pojętym procesie wszechstronnego kształcenia (D. Cichy 1990). Gry dydaktyczne mogą być stosowane w procesie nauczania - uczenia się różnych przedmiotów: biologii (Cichy 1990), chemii (Ardyn, A. Galska - Krajewska 1981), geografii (Z. Czaińska, Z. Wojtowicz 1999) czy matematyki (Grzesiak 1984). 12

13 3. Charakterystyka wybranych metod aktywizujących Zgodnie z programem nauczania przyrody w szkole podstawowej, nr DKW /99, w klasie VI realizacja działu Krajobrazy Ziemi ma służyć nie tylko poznawaniu różnych stref krajobrazowych świata ale osiąganiu przez uczniów określonego poziomu kompetencji w tej dziedzinie. Zgodnie z w/w wymaganiami uczeń powinien: opanować umiejętność wyszukiwania w różnych źródłach informacji niezbędnych do rozwiązania zadań przewidzianych w programie szkolnym, rozumieć treść map wykorzystanych w czasie realizacji programu, opanować terminologię przyrodniczą, umożliwiającą zrozumienie treści zawartych w programie nauczania, zakodować w umyśle przestrzenny obraz świata, dotyczący elementów objętych programem nauczania, poznać podstawowe fakty odnoszące się do treści zawartych w programie nauczania, poznać prawidłowości przyrodnicze, ułatwiające zrozumienie przyczynowości zjawisk występujących w krajobrazach wyszczególnionych w programie szkolnym, opanowywać umiejętność wartościowania poczynań człowieka w środowisku przyrodniczym, zdobywać umiejętność współdziałania w różnego rodzaju grupach. Ażeby uczeń posiadł określone umiejętności nauczyciel powinien opracować strategię nauczania, wybierając zgodnie z własnym przekonaniem najlepsze metody i techniki nauczania. Czynności nauczyciela, dzięki którym wprowadza on do lekcji wiadomości i kieruje ich obiegiem, mogą toczyć się według rozmaitych wzorców; najbardziej typowe wzorce noszą nazwę metod nauczania. (Kruszewski, 1995, s. 145) Jest wiele metod, które stosowane przez nauczyciela wywołują, ukierunkowują i wspomagają te operacje ucznia, dzięki którym następuje uczenie się, a w wiadomościach, umiejętnościach i systemie wartości zachodzą planowe zmiany. Realizując część programu Krajobrazy Ziemi wykorzystałam należące do grupy metod problemowych, wybrane metody aktywizujące. W realizacji pierwszego tematu pt. Klimat wilgotnego lasu równikowego posłużyłam się metodami aktywnego opisu. Wg W. Okonia (za: Czaińską, Wojtowicz, 1999, s. 25), opis to charakteryzowanie przedmiotów, zjawisk, faktów i osób często połączony z pokazem. Metody aktywnego opisu polegają na pełnym zaangażowaniu ucznia w działania rozwijające twórcze myślenie (np. określanie cech zjawisk za pomocą schematu). Do metod aktywnego opisu należą: opis wyjaśniający, klasyfikujący, uzasadniający, porównujący. 1. Opis wyjaśniający. Za pomocą rysunku, schematu, wykresu, tabeli statystycznej uczniowie wykonują zaproponowane przez nauczyciela czynności, określają cechy zjawiska, proces powstania, wyjaśniają istotę, mechanizm procesu (np.: Narysuj wydmę. 13

14 Dorysuj kierunek wiatru usypującego wydmę. Wyjaśnij w jaki sposób powstaje wydma? Wyjaśnij jakim zagrożeniem dla człowieka może być wędrująca wydma?) 2. Opis klasyfikujący. Podczas interpretacji map, obrazów, danych statystycznych lub innych form kartograficznego przedstawienia zjawisk geograficznych, uczniowie tworzą tabelę lub plakat (poster), porządkując w ten sposób zdobyte informacje (np.: Po obejrzeniu materiału filmowego wykonaj szkic wulkanu. Wykonaj plakat klasyfikujący rodzaje opadów. Za pomocą tabeli uporządkuj rodzaje pustyń i podaj ich sposób powstania. Jedną z wielu technik opisu klasyfikującego jest technika linii czasu. Jest to sposób wizualnego przedstawiania problemu. wszystkie zjawiska i procesy ukazuje w wymiarze linearnym, pokazuje ich następstwo w czasie. Jest skuteczna przy rozwiązywaniu problemów i ich przedstawianiu w sposób chronologiczny. np. W pracy pt. Najważniejsze wydarzenia w dziejach Ziemi, uczniowie otrzymują pasek papieru podzielony na ery i sami wpisują, rysują najważniejsze wydarzenia oraz ich ślady, z których ludzie korzystają do dziś. W pracy pt. Rozwój mojego osiedla, nauczyciel proponuje na przygotowanych fiszkach najważniejsze informacje, natomiast uczniowie uzupełniają je o własne obserwacje i po drugiej stronie linii czasu dopisują ich ocenę w oparciu o dane statystyczne i inne źródła. 3. Opis uzasadniający. Uczniowie wraz z nauczycielem wyjaśniają zjawiska, procesy, posługując się modelem, obrazem, rysunkiem, danymi statystycznymi, podając przy tym logicznie układające się argumenty (np.: Uzasadnij zależność występowania pięter roślinno - klimatycznych w wysokich górach. Na podstawie tabeli przedstawiającej roczny przebieg temperatury powietrza i opadów w Kisangani, scharakteryzuj klimat.). 4. Opis porównujący. Jest najtrudniejszą metodą aktywnego opisu, ponieważ wymaga od ucznia już pewnego zasobu wiedzy. Stosowany jest z powodzeniem na lekcjach powtórzeniowych i sprawdzianach pisemnych. Wymaga umiejętności wnioskowania, wspomaga utrwalanie wiedzy i umiejętności (np.: Porównaj życie mieszkańców sawanny i pustyni. Porównaj klimat Kisangani i klimat Warszawy). W realizacji drugiego tematu pt. W jaki sposób rośliny i zwierzęta dostosowały się do warunków strefy klimatu równikowego? zastosowałam metodę dyskusji konferencyjnej. Dyskusja (łac. discussio - roztrząsanie) to wymiana zdań, które odbijają poglądy uczestników dyskusji na dany temat; w dobrze prowadzonej dyskusji poglądy popierane są rzeczowymi argumentami. (Okoń 1975, s. 60).Dyskusja jest próbą wypracowania stanowiska wspólnego w szacunku dla przekonań innych (Czaińska, Wojtowicz 1999, s. 11). Na wyniki prowadzonych dyskusji istotny wpływ wywiera także forma. Z tego względu nauczyciel powinien zaznajomić uczniów z cechami racjonalnie prowadzonej dyskusji, takimi jak: jasność i wyrazistość jej głównego problemu, rzeczowość i zwięzłość wypowiedzi, umiejętność syntetycznego podsumowania jej przebiegu lub sformułowania 14

15 wniosków końcowych, a zarazem wdrażać dzieci i młodzież do kulturalnego sposobu dyskutowania. (Kupisiewicz 1977, s. 165). W zaproponowanej wyżej przeze mnie technice dyskusji konferencyjnej, należało problematykę ogólną podzielić na zagadnienia szczegółowe, aby uczniowie mogli je rozpracowywać w zespołach problemowych. Po upływie określonego czasu liderzy grupy przedstawili rozwiązania szczegółowych zagadnień tworząc w ten sposób obraz rozwiązania problemu ogólnego. Dyskusja konferencyjna może być stosowana wtedy, gdy zachodzi konieczność przeanalizowania jakiegoś rzadkiego problemu, wymagającego rozwiązania dzięki uzupełnianiu się wiedzy uczestników. Aby dyskusja przyniosła spodziewane rezultaty jako metoda opanowywania materiału nauczania, najważniejszą czynnością nauczyciela powinno być nadanie spójności elementom wypowiedzi uczniów w dyskusji, wypowiedzi niejednokrotnie sprzecznych, często odbiegających od tematu. (Kruszewski, 1995, s. 160). Inną metodą, którą posłużyłam się w czasie realizacji trzech lekcji nt. W jaki sposób człowiek wykorzystuje warunki naturalne wilgotnych lasów równikowych?, W jaki sposób człowiek wykorzystuje warunki naturalne sawanny?, Z jakimi problemami spotykają się mieszkańcy Egiptu? - był metaplan. Metaplan to plastyczny zapis dyskusji, prowadzonej przez uczestników, którzy dyskutują na określony temat, tworząc jednocześnie plakat jej treści. (Czaińska, Wojtowicz, 1999, s. 21). Metaplan jest graficznym, skróconym zapisem narady grupy. Metoda ta jest stosowana przy omawianiu drażliwych, czy trudnych spraw oraz do rozwiązywania konfliktów. Celem tej metody jest wnikliwe rozważenie problemu i znalezienie wspólnego rozwiązania. Ażeby przeprowadzić tą metodą lekcję, należy: 1) Przedstawić uczniom problem, który będzie przedmiotem ich dyskusji. 2) Podzielić klasę na 5-6 osobowe grupy uczniów. 3) Przydzielić każdej z grup w (pastelowych kolorach) - 1 arkusz papieru A-2, - 1 chmurkę do zapisania tematu (kawałek tekturki lub kolorowego papieru), - około 6 kółek i 6 owali do zapisywania odpowiedzi, - około 3 prostokątów do zapisywania wniosków, - kolorowe flamastry, taśma samoprzylepna. 4) Podać czas wykonania zadania (ok. 20 minut) Każda grupa tworzy plakat zawierający propozycję rozwiązania problemu, łącznie z wnioskami oraz wybiera osobę, która będzie prezentować plakat. w trakcie prezentacji plakatów nauczyciel nie ingeruje w wypowiedź ucznia. Następnie otwiera dyskusję, której 15

16 celem ma być przewartościowanie zaproponowanych wniosków oraz ustalenie wniosków końcowych i zapis w zeszytach. Jakie...? (temat) Jak jest? Jak powinno być? Dlaczego nie jest tak jak powinno być? Wnioski Ryc. 6 Graficzny układ metaplanu Tworzenie sytuacji problemowych może oprzeć się między innymi na organizowaniu gier i zabaw dydaktycznych, gdyż umożliwiają one rozwijanie zdolności poznawczych, zainteresowań, kształcenie umiejętności. W słowniku pedagogicznym W. Okonia (1975) grę zdefiniowano jako odmianę zabawy polegającą na respektowaniu ustalonych ściśle reguł. Przyzwyczajając uczniów do respektowania tych reguł gra spełnia ważne funkcje wychowawcze: uczy poszanowania przyjętych norm, 16

17 umożliwia współdziałanie, sprzyja uspołecznieniu, uczy zarówno wygrywania jak i przegrywania. Najczęściej i najchętniej stosowane są przez nauczycieli trzy grupy gier dydaktycznych: 1) gry logiczne: krzyżówki, układanki, szyfrogramy, eliminatki, wirówki. 2) gry symulacyjne: inscenizacje, dyskusja panelowa. 3) gry planszowe. Gry i zabawy dydaktyczne wyzwalają ciekawość poznawczą, chęć podejmowania nowych problemów, szukanie na nie odpowiedzi. symulację twórczą, aktywność oraz podejmowanie praktycznych działań. Najbardziej atrakcyjnym rodzajem gier dydaktycznych są symulacje. Symulacje bowiem najwyraźniej pokazują na czym polega model rzeczywistości i na czym polega manipulacja modelem przez ucznia. (Kruszewski, 1995, s. 182). Gracze są współtwórcami modelu, ich działanie sprawia, że model zyskuje na trafności i kompletności. (Kruszewski, 1995, s ). Reguły gry ustala jej konstruktor np. nauczyciel. Może on podać tylko ogólne wskazówki, albo dokładnie, związane z opisem roli i celów, jakie w czasie realizacji scenariusza gracz powinien starać się osiągnąć. Gra powinna oddawać ważne elementy rzeczywistości. Dlatego też powinna być zgodna z aktualną wiedzą o reprezentowanej rzeczywistości. W czasie lekcji wykorzystałam grę symulacyjną do realizacji tematu Walory turystyczne krajobrazu śródziemnomorskiego. Biorąc udział w targach turystycznych, gracze - reprezentanci czterech biur turystycznych mieli za zadanie zachęcić swoich kolegów do wykupienia wczasów w reklamowanym przez siebie kraju. Innym zastosowanym przeze mnie rodzajem gier dydaktycznych, są gry planszowe. mają one charakter poznawczy. Mogą zawierać wiadomości z różnych dziedzin nauki, a liczba uczestniczących w nich graczy uzależniona jest od koncepcji konstruktora. Zadaniem konstruktora (nauczyciela) jest ustalenie nie tylko reguł gry, ale także ustalenie jej celów czyli... jakim zamiarom nauczyciela ma posłużyć - wprowadzeniu nowego tematu, wykorzystaniu znanych wiadomości w celu osiągnięcia bardziej złożonych efektów, utrwalenie efektów kształcenia. (Kruszewski, 1995, s. 193). Konstruując grę planszową pt. Wędrówka po Saharze starałam się tak opracować zasady gry, ażeby mogli brać w niej udział nie tylko gracze, lecz wszyscy uczniowie. Pokonując wyznaczoną trasę liderzy odpowiadali na pytania zdobytej na poprzednich lekcjach wiedzy oraz rozwiązywali nowe problemy, korzystając z dostępnych źródeł, pomocy, w tym kolegów ze swojej drużyny. 17

18 W ten sposób, zgodnie z założonymi celami następowało utrwalenie wcześniej poznanej wiedzy, ćwiczenie umiejętności korzystania z pomocnych materiałów dydaktycznych, poznania nowych treści. W czasie gry uczeń styka się z wiadomościami, rekonstruuje je i sam wytwarza nowe, wiadomości te łatwo zapadają w pamięć, są trwałe i w przyszłości łatwo dadzą się wykorzystać. Dodatkową przyczyną skuteczności gier jest silna motywacja jaką wzbudzają. (Kruszewski, 1995, s. 195). 18

19 4. Aneks Konspekt nr 1 Temat: Klimat wilgotnego lasu równikowego Kotliny Konga. Hasła: Położenie geograficzne. Wysokość Słońca w południe. Długość dnia i nocy. Przebieg temperatury powietrza, opady, deszcze zenitalne. Przebieg pogody w ciągu roku. Typ klimatu. Cele operacyjne: uczeń zna cechy klimatu równikowego, nazwy geograficzne: deszcz zenitalny, kalendarzowa pora roku, klimatyczna pora roku. uczeń umie analizować tabele i wykresy danych klimatycznych, analizować i porównywać tabele danych wysokości Słońca i długości dnia w różnych porach roku w Warszawie i Kisangani, odnaleźć na mapie świata miejsca występowania klimatu równikowego, wyszukać w podręczniku i w atlasie niezbędne informacje, określić różnice pomiędzy pogodą a klimatem. uczeń rozumie na czym polega zależność pomiędzy klimatem a położeniem geograficznym? Metoda: aktywny opis Środki dydaktyczne: atlas geograficzny, zeszyt ćwiczeń, tabele zawierające dane wysokości Słońca w południe i długości dnia w Warszawie i Kisangani, tabela dotycząca porównania astronomicznej pory roku z klimatyczną porą roku. Wykres opadów i temperatury powietrza w Kisangani. Tok lekcji: 19

20 Nauczyciel - Na mapie hipsometrycznej Afryki, w atlasie odszukaj Kotlinę Kongo i miasto Kisangani (0 o N, 18 o E). Opisz położenie geograficzne tej Kotliny. Uczeń - W środkowej części Afryki, w dorzeczu Kongo od 9 o N do 9 o S. Nauczyciel - Odczytaj z tabeli nr 2 dane dotyczące wysokości Słońca w południe, w Warszawie i Kisangani. Dokonaj porównania danych i wyciągnij wnioski. Tabela 1 Data Kisangani Warszawa wysokość Słońca długość dnia wysokość Słońca długość dnia 21 III i 23 IX 90 o 12 h 38 o 12 h 22 VI 66,5 o 12 h 61,5 o 16 h XII 66,5 o 12 h 14,5 o 8 h Uczeń - Wysokość Słońca w Kisangani jest duża przez cały rok, a w Warszawie różna; największa w czerwcu, najmniejsza w grudniu. Nauczyciel - Odczytaj z tabeli i porównaj długość dnia i nocy w Kisangani i w Warszawie. Wyciągnij wniosek. Uczeń - W Kisangani przez cały rok dzień jest równy nocy (12 godzin). W Warszawie różna jest długość dnia i nocy w ciągu roku. Nauczyciel - Zanalizuj tabelę i wykres dotyczący przebiegu temperatur i opadów w Kisangani. 20

21 Ryc. 1 Roczny przebieg tem peratury pow ietrza iopadów w Kisangani ,5 200 opady tem p ,5 opady mm temp o C 24, I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII miesi¹ce 23,5 Tabela nr 2 Nazwa stacji Wys. W m. n.p.m. Miesiące I II III IV V VI VII VII IX X XI XII Rok I Kisangan i 0 o 30 N 25 o 12 E 418 t o 25, , , , , , , , , , , , , Nauczyciel - Oblicz roczną amplitudę temperatury powietrza i zaznacz ją na wykresie. Uczeń - 26,2 o C - 24,5 o C = 1,7 o C 21

22 Nauczyciel - Wymień miesiące z najwyższymi i najniższymi opadami. Uczeń - Opady najwyższe: marzec, kwiecień, maj, sierpień, wrzesień, październik,listopad. Opady najmniejsze: grudzień, styczeń, luty, czerwiec, lipiec. Nauczyciel - Opisz roczny przebieg temperatury powietrza i opadów w Kisangani. Uczeń - W ciągu całego roku w Kisangani są wysokie temperatury powietrza i duże opady. Wprowadzenie pojęcia - deszcz zenitalny. uczniowie przypominają z kl. IV rodzaje opadów (deszcz, śnieg, grad), uczniowie przypominają z kl. IV podział opadów deszczu (kapuśniaczek, mżawka, ulewa). Nauczyciel - Czy w Polsce opady deszczu występują regularnie? (raz dziennie, raz w miesiącu, raz w tygodniu). Uczeń - W Polsce opady deszczu nie występują regularnie. Wyjaśnienie nauczyciela: Deszcze w Kotlinie Kongo padają co dziennie po południu. Jednak ich szczególne nasilenie występuje wtedy, kiedy Słońce świeci w zenicie, a więc w marcu, kwietniu oraz we wrześniu i październiku. Dlatego też ten typ deszczów nosi nazwę - deszcze zenitalne. Nauczyciel - Czym różnią się deszcze zenitalne od ulewy w Polsce? Uczeń - Częstotliwością opadów. W Kotlinie Kongo co dziennie, zaś w Polsce rzadziej i trudno ustalić kiedy. Przypomnienie z kl. IV pojęcia - kalendarzowa pora roku (astronomiczna pora roku). Uczeń - Kalendarzowa (astronomiczna) pora roku występuje zawsze niezależnie od pogody na danym terenie np. jesień trwa od 23 września do 21 grudnia mimo występujących często opadów śniegu i ujemnych temperatur powietrza w listopadzie. Przypomnienie z kl. IV pojęcia klimatyczna pora roku. Uczeń - Normalny przebieg pogody powtarzający się na danym obszarze i zaobserwowany przez wiele lat. Nauczyciel - Spośród podanych wyrażeń, wybierz te, które twoim zdaniem najbardziej pasują do określenia klimatu Kotliny Kongo. ( Klimat: chłodny, ciepły, umiarkowany, gorący. Opady atmosferyczne: duże, małe, bardzo małe, bardzo duże, równomierne i rozłożone w ciągu roku, nierównomiernie rozłożone w ciągu roku). Uczeń - Klimat gorący z bardzo dużymi opadami deszczu, równomiernie rozłożonymi w ciągu roku (klimat gorący i wilgotny). Podsumowanie lekcji (wykonanie schematu na tablicy) 22

23 Kotlina Kongo Duża wysokość Słońca w ciągu roku Duże nagrzewanie powierzchni Ziemi Wysokie temperatury powietrza i bardzo duże opady atmosferyczne Klimat gorący i wilgotny Konspekt nr 2 Temat: W jaki sposób rośliny i zwierzęta przystosowały się do warunków strefy klimatu równikowego? Cele operacyjne: uczeń zna cechy klimatu równikowego, warunki potrzebne do rozwoju roślin, cechy dobrej gleby, pojęcia geograficzne: wegetacja, próchnica, epifity, rośliny pasożytnicze. uczeń umie uzasadnić przyczyny piętrowości puszczy równikowej, wskazać cechy charakterystyczne, które świadczą o przystosowaniu się roślin i zwierząt do warunków klimatycznych i glebowych. uczeń rozumie zależność pomiędzy warunkami klimatycznymi, glebowymi a przystosowaniem roślin i zwierząt w puszczy równikowej Metoda: dyskusja konferencyjna Środki dydaktyczne: podręcznik, słownik geograficzny, ilustracje z czasopism, albumy, kartki z przygotowanymi problemami, plansza z tabelą. Tok lekcji I. Podział uczniów na 6 grup. Każda z grup otrzymuje kartki z napisanymi problemami (pytaniami). Czas na przygotowanie odpowiedzi ok. 10 minut. II. Przygotowane odpowiedzi referują liderzy grup według kolejności pytań, tworząc w ten sposób obraz rozwiązania problemu. Grupa 1 Pytania : 23

24 Co oznacza pojęcie wegetacja roślin? Jakie warunki muszą być spełnione, ażeby rosły rośliny? Odpowiedzi: Wegetacja roślin to rozwój rośliny np. od momentu zasiania do pojawienia się nowych nasion (owoców). Nasiono (owoc) kiełkowanie siewka roślina kwitnienie owocowanie (nasiona). Rośliny dobrze rosną, gdy mają odpowiednią: temperaturę powietrza, wilgotność, Grupa 2 Pytania: sole mineralne. W jaki sposób rośliny pobierają potrzebne im sole mineralne? Co oznacza pojęcie, dobra gleba? Odpowiedzi: Rośliny pobierają potrzebne im do życia sole mineralne za pomocą korzeni osadzonych w glebie. Sole mineralne rozpuszczone są w wodzie i naczyniami włosowatymi rozprowadzane po całym organizmie rośliny. Nadmiar wody wyparowany jest poprzez aparaty szparkowe liści (zjawisko transpiracji). Dobra gleba posiada dużą warstwę próchniczą. Próchnica to obumarłe szczątki Grupa 3 Pytania: roślin i zwierząt, które ulegają rozkładowi na sole mineralne. Czy w lesie równikowym występują dobre gleby? (uzasadnij swoją odpowiedź) Skąd się biorą sole mineralne w glebach puszczy równikowej? Odpowiedzi: W puszczy równikowej gleby są nieurodzajne, bo mają cienką warstwę próchniczą. Opadające liście i gałęzie roślin oraz martwe zwierzęta bardzo szybko rozkładane Grupa 4 Pytanie: są na sole mineralne przez termity, bakterie i grzyby. Na podstawie ilustracji w podręczniku, albumach, odpowiedz w jaki sposób przystosowały się do warunków glebowych w puszczy równikowej: a) drzewa, b) porośla, Odpowiedź: drzewa mają specjalnie przystosowane korzenie (skarpowe, podporowe), które płytko zagłębione są w glebie. Pnie drzew są długie, wysokie z małymi koronami, a) porośla np. liany są płytko zakorzenione a ich pnącza opierają się i oplatają wysokie drzewa. 24

25 Grupa 5 Do podanych pięter roślinności wpisz charakterystyczne cechy roślin i zwierząt świadczące o przystosowaniu się do danego miejsca w warstwie. Piętro roślinne Przystosowanie roślin Zwierzęta Przystosowanie zwierząt Warstwa wysokich drzew Drzewa olbrzymy m. Wys., potrzebujące dużo światła. Ich pnie są smukłe, pozbawione Ptaki drapieżne, Mają dobry punkt obserwacyjny, z którego wyszukują i polują na zwierzęta i ptaki w niższej warstwie. gałęzi. Kora cienka i gładka. Korzenie skarpowe rozkładają ciężar drzewa na większą powierzchnię (nie przewracają się). Korony drzew są na dużej wysokości. Ich liście są grube, skórzaste i twarde (odbijają promienie słoneczne i nie wysuszają się), ułatwiają spływanie deszczu do niższych warstw lasu. Owady Warstwa drzew średnich oraz porośla Drzewa do wysokości 30 m. Korony drzew tworzą zwarte sklepienie. Liście grube, skórzaste dostosowane do oświetlenia i nagrzewania Barwne ptaki, nietoperze, wiewiórki, małpy: szympansy i goryle, żaby, jaszczurki, ropuchy, węże (boa). W tej warstwie zwisają liany, splątane gałęzie są dla zwierząt dobrym schronieniem i napowietrznym przejściem (z warstwy do warstwy). Zwierzęta mają tu dużo pożywienia: kwiaty, owoce, liście. Grupa 6 Do podanych pięter roślinności wpisz charakterystyczne cechy roślin i zwierząt świadczące o przystosowaniu się do danego miejsca w warstwie. 25

26 Piętro roślinne Przystosowanie roślin Zwierzęta Przystosowanie zwierząt Warstwa niższych drzew i krzewów (młode drzewa, Potrzebują mniej światła, mają delikatne żółte i Przemieszczające się zwierzęta z niższych warstw do wyższych palmy) czerwone liście, wychwytują składniki pokarmowe z mrocznego środowiska wewnątrz lasu. W zaciszu nie grozi im uszkodzenie, Runo Grzyby, paprocie, kwiatowe rośliny,pasożytnicze, begonie, dostosowane do małej 1-2% ilości Termity, muchy tsetse, mrówki, goryle, słoń leśny, bawół, okapi, świnie leśne, lampart świetnie Mało pożywienia dla zwierząt roślinożernych dlatego jest ich niewiele, trzymają się docierającego światła. wspina się po drzewach. polan, na których jest więcej światła. Mało drapieżników, bo mało łupów. III. Podsumowanie lekcji Wnioski Każda warstwa lasu równikowego jest oddzielnym światem zamieszkałym przez różne gatunki roślin i zwierząt przystosowanych do określonego oświetlenia, wilgotności powietrza i rodzaju pokarmu. O przystosowaniu roślin świadczą: rozmiary drzew, barwa i grubość kory, wielkość, grubość i powierzchnia liści, wielkość korony drzew, ukorzenienie. O przystosowaniu zwierząt świadczy: rozmiar, kształt, ubarwienie zwierząt, rodzaj dostępnego pożywienia, miejsce zamieszkania. Oświetlenie, klimat Warstwy lasu 26

27 Przystosowanie różnych gatunków roślin i zwierząt Konspekt 3 Temat: Warunki życia i pracy ludzi w puszczy równikowej. Hasło programu: Warunki życia i pracy ludzi. Cele operacyjne: uczeń zna nazwy geograficzne: Kotlina Konga, rzeka Kongo (Zair), nazwy plemion: Pigmeje, Bantu, pojęcia: zbieractwo, myśliwstwo. uczeń umie korzystać z różnych źródeł informacji, wyciągać wnioski metodą redukcyjną. uczeń rozumie zależności pomiędzy warunkami klimatycznymi, roślinnymi, glebowymi a przystosowaniem się człowieka. Metoda: metaplan Pomoce dydaktyczne: atlas geograficzny, podręcznik, materiały piśmienne, kolorowe kartki, flamastry, ilustracje. Formy organizacji pracy: praca w grupach. Tok lekcji: I. Na mapie - Gęstość zaludnienia w Afryce - odszukać i wskazać rzekę Kongo, odczytać gęstość zaludnienia w Kotlinie Konga i porównać te dane z gęstością zaludnienia w Polsce (średnia gęstość zaludnienia w Polsce wynosi około 120 osób/km 2. Wniosek: W Kotlinie Konga występuje mała gęstość zaludnienia. II. Szukamy przyczyn małej gęstości zaludnienia. Podział uczniów na 6 grup. Każda z grup otrzymuje duży arkusz papieru A-2, karteczki w czterech kolorach i w czterech formach. Każda grupa otrzymuje na kolorowej, dużej kartce zapisane pytanie i korzystając z pomocy dydaktycznych opracowuje metaplan. W jaki sposób człowiek wykorzystuje warunki naturalne wilgotnych lasów równikowych? - (kartka żółta) Jak jest? (kartka niebieska) gorąco i wilgotno, bardzo gęsta puszcza, Jak powinno być? (kartka zielona) 27

28 dużo bagien, ciemno, męczy się pracując w parnym lesie, ciężko pracuje przy wycinaniu lasu, który odrasta, bardzo słabe gleby, w prymitywny sposób przygotowuje glebę, długo poszukuje owoców drzew, wyrąb drzew: palisandrowych, hebanowych, mahoniowych - niszczy inne rośliny, nie nosi ubrań, mieszka w szałasach zbudowanych z gałęzi i liści drzew, w środku puszczy - Pigmeje, nad rzekami - Bantu, ludność rasy czarnej, brak hodowli bydła, dużo owadów - mucha tse-tse, różne choroby tropikalne (malaria, żółta febra, śpiączka), wycina las pod plantacje kawy, kakao, kauczuku, ananasów, bananów, niszczy rośliny i zwierzęta, niebezpieczeństwa ze strony dzikich zwierząt. budowa dróg i linii kolejowych, stosowanie maszyn rolniczych, oświata, noszenie ubrań chroniących przed okaleczeniami gałęziami, szczepienie przeciw chorobom, ochrona gatunków roślin, ograniczone wycinanie drzew lasu, wymiana handlowa owoców na mięso, budowa mocnych domów. Dlaczego nie jest tak jak powinno być? (kartka różowa) zbieranie owoców zajmuje dużo czasu, bo jest bardzo dużo gatunków roślin, ale mało osobników i dlatego człowiek zakłada plantacje, mucha tse-tse roznosi pasożyty wywołujące śpiączkę i śmierć zwierząt i ludzi. Skutecznej szczepionki przeciw śpiączce jeszcze nie wynaleziono, budowa dróg i linii kolejowych wymaga dużych kosztów i nakładów pracy, bagniste tereny uniemożliwiają stosowanie maszyn rolniczych. Wnioski: 1. Klimat i gęsta roślinność utrudniają poszukiwanie i produkowanie żywności. 28

29 2. Brak białka zwierzęcego osłabia ludzi, którzy zapadają na różne choroby roznoszone przez owady. 3. Brak dróg ogranicza wymianę handlową z innymi państwami. 4. Niemożliwa jest hodowla bydła z powodu śpiączki roznoszonej przez muchę tse-tse. 5. Wyrąb lasu pod uprawę i dla zdobycia szlachetnych gatunków drzew niszczy bezpowrotnie puszczę. Konspekt nr 4 Temat: W jaki sposób człowiek wykorzystuje warunki naturalne sawanny? Hasło programu: Pory roku. Wygląd sawanny w porze suchej i deszczowej. Roślinność i zwierzęta. Życie i praca ludzi. Cele operacyjne: uczeń zna nazwy geograficzne: Sudan, Nil Biały, terminy geograficzne: sawanna, baobaby, akacje, typowe zwierzęta sawanny żyrafa, zebra, lew, nosorożec, gepard, bawół antylopa, słoń, typowe uprawy bawełna, orzeszki ziemne, proso, kukurydza, podstawowe zajęcia ludności hodowla bydła. uczeń umie wyszukać w podręczniku i atlasie niezbędne informacje, opisać wygląd sawanny na podstawie ilustracji, wymienić czynniki wpływające na występowanie strefy sawann. uczeń rozumie zależności pomiędzy warunkami klimatycznymi, roślinnymi, glebowymi a przystosowaniem się człowieka. Metoda: metaplan Pomoce dydaktyczne: atlas geograficzny, podręcznik, ilustracje, materiały piśmienne, kolorowe kartki. Formy organizacji pracy: praca w grupach. Tok lekcji: I. Na mapie krajobrazowej świata i Afryki wskazać obszary, na których występuje formacja roślinna o nazwie sawanna, a następnie określić jej położenie geograficzne w stosunku do równika. 29

30 II. Omówić na podstawie średnich miesięcznych temperatur powietrza i opadów w Malakal cechy klimatu podrównikowego (Wilczyńska,. s. 78). III.Na podstawie ilustracji opisać sawannę. Sawanna jest to trawiasta formacja roślinna, z trawą rosnącą luźnymi kępkami, wśród której występują pojedyncze lub w niewielkich grupach drzewa i krzewy, głównie baobaby. IV.Opracowanie w grupach metaplanu (technika jak w konspekcie nr 3) W jaki sposób człowiek wykorzystuje warunki naturalne sawanny w Sudanie? (kartka żółta) Jak jest? (kartka niebieska) Jak powinno być? (kartka zielona) - pora sucha i pora deszczowa, - kontrolowany wypas bydła, - im dalej od równika tym mniej drzew, więcej traw przechodzących na północy w - odnawianie (zasiewanie trawą) obszarów zniszczonych, półpustynie, - stosowanie nowoczesnej uprawy gleby, - nad rzekami lasy galeriowe, - budowanie systemów nawadniających, - trawy w luźno rosnących kępach, - zamiana safari na badania przyrodnicze, - drzewa: baobaby i akacje, - pomoc międzynarodowych organizacji w - bardzo dużo zwierząt roślinożernych i drapieżnych: lwy. zebry, gepardy, nosorożce, słonie, sępy, hieny, sekretarze, marabuty, strusie, bawoły, likwidacji głodu. - w porze suchej sawanna zielona, - w porze deszczowej brązowa, drzewa bez liści, - ludność zajmuje się hodowlą bydła, - wokół osad plantacje bawełny, tytoniu, drzew mango, - intensywny wypas bydła niszczy trawy i glebę, sawanna pustynnieje, - safari zagraża istnieniu gatunków zwierząt, - powstawanie rezerwatów przyrody, - klęski głodu, - brak bogactw naturalnych. Dlaczego nie jest tak jak powinno być? biedne kraje, brak bogactw naturalnych, dużo ludzi, 30

31 niechęć mieszkańców do zmian, analfabetyzm. Wnioski: konieczne jest zwiększenie inwestycji nawadniających, konieczna zmiana sposobu uprawiania gleby, zwiększenie powierzchni rezerwatów i parków narodowych, przeciwdziałanie kłusownictwu, rozwój turystyki, sadzenie nowych roślin w miejscu zniszczonych, pomoc innych krajów w rozwoju gospodarczym a nie tylko w dożywianiu. Konspekt nr 5 Temat: Wędrówka przez Saharę. Cele operacyjne: uczeń zna cechy klimatu zwrotnikowego, suchego, nazwy geograficzne: Sahara, Giza, Egipt, pojęcia geograficzne: pustynia, erg, serir, hamada, wadi, oaza, fatamorgana. uczeń umie wyszukać w podręczniku, atlasie, słowniku geograficznym niezbędne informacje, określić położenie geograficzne Sahary na mapie, wyjaśnić pojęcie pustynia, podać przykłady pustyni na świecie. uczeń rozumie zależność istnienia świata organicznego od istnienia wody, dostosowanie życia człowieka do warunków środowiska geograficznego. Metoda: gra planszowa. Środki dydaktyczne: plansza z mapą konturową Afryki, plansza z pytaniami i poprawnymi odpowiedziami, podręcznik, atlas, słownik geograficzny, kostka do gry. Tok lekcji I. Wyjaśnienie przez nauczyciela zasad gry. 31

32 Do tablicy została przymocowana plansza z mapą konturową Afryki i wyznaczoną trasą wędrówki gracza (ponumerowane pola). Gracze rzucają kostką i zgodnie z ilością oczek przesuwają się po ponumerowanych polach. W grze biorą udział: 3 graczy (reprezentanci grupy np. rzędu), ekspert posiadający plansze z pytaniami i poprawnymi odpowiedziami, pozostali uczniowie (wchodzący w skład grupy, której liderem jest gracz) posiadający losowo rozdane kartoniki z numerami po jednej stronie i pytaniem lub poleceniem po drugiej stronie. Zasady gry. Grę rozpoczyna ten gracz (lider grupy), który wyrzuci największą liczbę oczek. Następnie przesuwa się po ponumerowanych polach zgodnie ze wskazaną liczbą oczek. Jeśli trafi na pole z wyróżnioną liczbą, to odpowiada na pytanie odczytane przez jednego z uczniów grupy i zostaje na tym polu czekając na swoją kolejkę. Jeśli nie odpowie, wraca na poprzednie miejsce ( w tym wypadku na pole Start). Gracz może trzy razy w ciągu gry skorzystać z pomocy grupy. Gdy gracze ominą wyróżnioną liczbę, na pytanie odpowiada jeden z chętnych z grupy. II. Plansza pytań, poleceń, informacji i poprawnych odpowiedzi. 5. Jaka jest gęstość zaludnienia Sahary? Wybierz odpowiedź. Sprawdź na mapie gęstości zaludnienia w atlasie. Odp: a) osób/km 2 b) osób/km 2 c) 1-10 osób/km 2 d) 0-1 osób/km Wybierz właściwą odpowiedź. Na Saharze jest: a) wilgotno i gorąco, b) pora sucha i deszczowa, c) gorąco i sucho, d) latem ciepło i sucho, zimą z opadami i bez mrozów. 15. Zbliża się noc i musisz spać w namiocie. Jak przygotujesz się do snu? Uzasadnij odpowiedź. Odp: Ciepłe ubranie, koc, śpiwór, ponieważ temperatura powietrza na Saharze w nocy spada do 0 o C. 20. Zamierzasz przejść dłuższą trasę. Jak powinieneś się do niej przygotować? Uzasadnij odpowiedź 32

33 Odp: Ubranie jasne, przewiewne. Nakrycie głowy chroniące przed porażeniem słonecznym. Zapas wody. W południe temperatura powietrza dochodzi do 50 o C. 25. Znalazłeś studnię artezyjską, ugasiłeś pragnienie i uzupełniłeś zapas wody. Czy wiesz w jaki sposób powstała studnia? Możesz poprosić o pomoc grupę (lub nauczyciela). Odp: Gdzieś daleko w górach występują opady. Woda wsiąka w glebę, płynie wiele kilometrów pod warstwą skał pustynnych. Zbierająca się pod skałami woda jest pod wpływem dużego ciśnienia. Gdy wierzchnie skały popękają, woda wytryska w górę. 30. Co to jest pustynia? Odp: Duży, suchy obszar, z powodu braku opadów pozbawiony zupełnie lub prawie zupełnie szaty roślinnej. 35. Na północno zachodnim krańcu Afryki znajdują się góry. Czy wiesz jak nazywają się? Odp: Góry Atlas 40. Przed tobą Wielki Erg Wschodni. Czy wiesz co to za rodzaj pustyni? Odp: Pustynia piaszczysta. 45. Wszedłeś do wydłużonego zagłębienia i wędrujesz w nim kilka kilometrów. To zagłębienie nazywa się wadi. Czy wiesz co to takiego jest? Odp: Suche koryto rzeczne. 50. W czasie wędrówki spotkałeś twór skalny w kształcie grzyba. Czy wiesz w jaki sposób powstała taka rzeźba skalna? Odp: Tę figurę wyrzeźbił piasek niesiony przez wiatr pustynny. Najwięcej piasku niesie wiatr blisko gruntu, tam, gdzie skała jest rzeźbiona najsilniej. 55. Postanowiłeś odpocząć w najbliższej oazie. Czy wiesz co to jest oaza? Jakim poczęstunkiem ugoszczą ciebie jej mieszkańcy? Odp: Oaza to teren wśród pustyni z dość obfitą roślinnością, dzięki możliwości budowy studni. Można tam zjeść owcze mięso, kozie mleko, chleb, warzywa, a na deser owoce cytrusowe, figi, granaty, morele lub brzoskwinie. 60. Jakie żywioły mogą zniszczyć oazę? Odp: Burza pustynna (piaszczysta) może zasypać studnię. Wędrujące wydmy zasypują oazę. 65. Przed tobą zostały do pokonania piaszczyste wydmy. Czy wiesz jak one powstały? Odp: Wiatr gromadzi i nawiewa warstwy piasku na małej nierówności terenu. 70. Spotkałeś karawanę, postanowiłeś dalej pojechać na dromaderze. Dlaczego w karawanach występują głównie dromadery? 33

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej:

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej: Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie MEN z dnia 21.03.2001r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Wstęp Coraz częściej pragniemy dalekich

Bardziej szczegółowo

Wymagania Edukacyjne z GEOGRAFII

Wymagania Edukacyjne z GEOGRAFII Wymagania Edukacyjne z GEOGRAFII Nauczanie geografii jest zgodne z programem nauczania przedmiotu geografia. PROGRAM realizowany jest w ciągu czterech godzin w trzyletnim cyklu nauczania. Klasa I 1 godzina

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii.

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii. WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii Klasa 1 Ocenę celująca otrzymuje uczeń, który: 1. opanował wiadomości

Bardziej szczegółowo

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Ewa Piotrowska Wykład oparty na podręczniku: Praktyczna nauka zawodu Ornatowski, J. Figurski Nauczanie problemowe znajduje zastosowanie: w nauczaniu teoretycznych

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE!

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Scenariusz lekcji geografii dla klasy III gimnazjum TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Hasło programowe: zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego. Zakres treści: zanieczyszczenia powietrza, działania

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o :

Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : Przedmiotowy system oceniania - geografia - gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : l.nową podstawę programową. 2.WSO. 3.Program nauczania geografii w gimnazjum

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA W ZSZ NR 1 IM. WŁADYSŁAWA KORŻYKA W RYKACH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Wstęp Po dokonaniu analizy wyników egzaminu maturalnego z polskiego,matematyki,języka

Bardziej szczegółowo

Renata Krzemińska. nauczyciel matematyki i informatyki

Renata Krzemińska. nauczyciel matematyki i informatyki Program zajęć wyrównawczych w Gimnazjum Matematyka J1 w ramach projektu pn. Czym skorupka za młodu nasiąknie - rozwój kompetencji kluczowych uczniów Zespołu Szkół w Nowej Wsi Lęborskiej Renata Krzemińska

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka.

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Temat: Składniki pokarmowe i ich znaczenie dla organizmu. Korelacja ze ścieżką

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII. Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII. Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum Ocenę celująca otrzymuje uczeń, który: - opanował wiadomości i umiejętności

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu.

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. MODUŁ 1 Ocena niedostateczna -uczeń nie opanował tych wiadomości i umiejętności, które są konieczne do dalszego kształcenia, -nie potrafi rozwiązać zadań

Bardziej szczegółowo

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW.

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Scenariusz lekcji przyrody w kl. IV (2 jednostki lekcyjne). Temat: POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Cele lekcji: Uczeń po lekcji: zna nazwy warstw lasu, potrafi wymienić rośliny i zwierzęta mieszkańców

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności.

Bardziej szczegółowo

Mapa niewyczerpane źródło informacji

Mapa niewyczerpane źródło informacji Mapa niewyczerpane źródło informacji Opis: Program powstał, ponieważ uczniowie mają problem w posługiwaniu się mapą i skalą. Mają kłopoty z orientacją na mapie oraz odczytywaniem informacji z różnych typów

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przyrody

Przedmiotowy system oceniania z przyrody Przedmiotowy system oceniania z przyrody Ocenianie wiadomości i umiejętności przyrodniczych uczniów jest zgodne z WSO. Jego podstawę stanowią ustalone wymagania programowe na poszczególne poziomy. Wymagania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Zespół Szkół Nr 4 w Wałbrzychu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Rok szkolny 2015/2016 Opracowała: mgr Justyna Oleksy Wałbrzych, 1 września 2015r. Przedmiotowy System

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu.

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. Nauczanie matematyki w szkole podstawowej w klasach IV VI odbywa

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rozrywek umysłowych w nauczaniu matematyki w klasach szkoły zawodowej

Wykorzystanie rozrywek umysłowych w nauczaniu matematyki w klasach szkoły zawodowej MARIOLA ŻOŁNIERUK Wykorzystanie rozrywek umysłowych w nauczaniu matematyki w klasach szkoły zawodowej Referat Wykorzystanie rozrywek umysłowych w nauczaniu matematyki w klasach szkoły zawodowej Matematyka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Po ukończeniu klasy IV WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Uczeń: wymienia czynniki warunkujące dobre samopoczucie w szkole i w domu, konstruuje własny plan dnia i tygodnia, stosuje w praktyce zasady zdrowego

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

Temat: Ruch cząstek naładowanych w polu magnetycznym. 1. Cele edukacyjne. a) kształcenia. Scenariusz lekcji

Temat: Ruch cząstek naładowanych w polu magnetycznym. 1. Cele edukacyjne. a) kształcenia. Scenariusz lekcji Scenariusz lekcji Klasa: II LP Czas lekcji: 1 godzina lekcyjna Temat: Ruch cząstek naładowanych w polu 1. Cele edukacyjne a) kształcenia Wiadomości: zna pojęcie siły Lorentza wskazuje wielkości, od których

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI 1. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum 2015/2016 Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o :

Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum 2015/2016 Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum 2015/2016 Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : 1.Nową podstawę programową. 2.WSO. 3.Program nauczania geografii

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej

Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej Przedmiotowy system oceniania z przyrody dla klas IV VI Szkoły Podstawowej w Wólce Hyżneńskiej I. Cel oceny. Przedmiotem oceny jest: 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu

Bardziej szczegółowo

Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość

Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program rozwijania zainteresowań przyrodniczych uczniów klasy IV Wstęp Ciekawość poznawcza, więcej widzieć, słyszeć, to naturalna potrzeba każdego dziecka. Zadaniem edukacji przyrodniczej jest odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 Celem przedmiotowego systemu oceniania jest: 1. Wspieranie rozwoju ucznia przez diagnozowanie jego

Bardziej szczegółowo

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy.

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy. Elżbieta Kuzioła Nauczycielka przyrody Szkoła Podstawowa nr 138 w Warszawie ul. Pożaryskiego 2 Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ Przedmiotowy system oceniania z matematyki jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania w Zespole Szkół w Świlczy Nauczanie

Bardziej szczegółowo

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Grażyna Nawrocka Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Cele dydaktyczne: -rozróżnianie trzech typów lasu: las iglasty, las liściasty i las mieszany, - poznanie przez

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa Przedmiotowy System Oceniania opracowany jest zgodnie z Zasadami Oceniania Wewnątrzszkolnego. Obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim

Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim Celem przedmiotowego systemu oceniania jest: notowanie postępów i osiągnięć ucznia, wspomaganie procesu

Bardziej szczegółowo

Przykładowy projekt ewaluacji wewnętrznej z wykorzystaniem metody profil

Przykładowy projekt ewaluacji wewnętrznej z wykorzystaniem metody profil MATERIAŁ 9.4 Przykładowy projekt ewaluacji wewnętrznej z wykorzystaniem metody profil RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ METODĄ PROFIL SZKOŁY PRZEPROWADZONEJ W CZERWCU 2010 r. PRZEDMIOT EWALUACJI: Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce.

Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce. Przygotowanie przez pracowników świetlicy szkolnej opinii na temat pracy z uczniem zdolnym oraz z uczniem mającym trudności w nauce. Celem działalności świetlicy szkolnej jest: zapewnienie dzieciom zorganizowanej

Bardziej szczegółowo

Centrum Edukacji Przyrodniczej

Centrum Edukacji Przyrodniczej Centrum Edukacji Przyrodniczej zaprasza do skorzystania z darmowej oferty zajęć edukacyjnych pod hasłem lekcje przyrody Pakiety edukacyjne dla przedszkolaków i klas I-III szkół podstawowych... 3 Pakiety

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODTSAWOWEJ W WÓLCE HYŻNEŃSKIEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODTSAWOWEJ W WÓLCE HYŻNEŃSKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODTSAWOWEJ W WÓLCE HYŻNEŃSKIEJ Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30.04.2007

Bardziej szczegółowo

- obserwacji ucznia i udziału w zajęciach, dyskusjach, praca w grupie, wypełnianie poleceń

- obserwacji ucznia i udziału w zajęciach, dyskusjach, praca w grupie, wypełnianie poleceń PRZEDMIOTOWY system oceniania przyroda I. Obszary podlegające ocenianiu 1. wiedza-wiadomości 2. umiejętności 3. uczestnictwo w zajęciach 4. aktywność Wystawianie ocen odbywa się na podstawie: - obserwacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowany na podstawie: -Rozporządzenia MEN z dnia 19.04.1999r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów.

Bardziej szczegółowo

Krajobraz w Kordylierach

Krajobraz w Kordylierach MATERIAŁ NAUCZANIA: Scenariusz lekcji otwartej z przyrody w klasie VI Krajobraz w Kordylierach Opracowała: Elżbieta Kowalska - położenie geograficzne Kordylierów, - przyczyny ich powstania, - cechy klimatu

Bardziej szczegółowo

uczniowie powinni mieć przekonanie o odpowiedzialności indywidualnej i zbiorowej za stan środowiska.

uczniowie powinni mieć przekonanie o odpowiedzialności indywidualnej i zbiorowej za stan środowiska. Autorzy scenariusza: SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne)

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne) POZNAJEMY ZJAWISKO MAGNETYZMU Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu Poziom nauczania: klasa VI Czas trwania zajęć: 2 x po 45 minut Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu

Bardziej szczegółowo

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 4 ochrona zwierząt Bezpośrednie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY.

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe Ocenianie fizyki z astronomią rok szkolny 2015/2016

Przedmiotowe Ocenianie fizyki z astronomią rok szkolny 2015/2016 XLV Liceum Ogólnokształcące im. R. Traugutta w Warszawie nauczyciele fizyki z astronomią Izabela Pucko Przedmiotowe Ocenianie fizyki z astronomią rok szkolny 2015/2016 1. ustawie z dnia 07 września 1991

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Podstawa programowa: oblicza wartości liczbowe wyrażeń algebraicznych mnoży jednomiany.

SCENARIUSZ LEKCJI. Podstawa programowa: oblicza wartości liczbowe wyrażeń algebraicznych mnoży jednomiany. SCENARIUSZ LEKCJI. Informacje wstępne: Szkoła : Publiczne Gimnazjum nr 6 w Opolu Data : 04.03.03 Klasa : I A Czas trwania zajęć : 45 minut Nauczany przedmiot: matematyka. Program nauczania: Matematyka

Bardziej szczegółowo

TRYB OCENIANIA POSZCZEGÓLNYCH FORM PRACY UCZNIA

TRYB OCENIANIA POSZCZEGÓLNYCH FORM PRACY UCZNIA 1. Na lekcjach matematyki obserwowane i oceniane są następujące obszary aktywności uczniów: kształtowanie pojęć matematycznych- sprawdzanie stopnia zrozumienia pojęć matematycznych, kształtowanie języka

Bardziej szczegółowo

Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie!

Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie! Autor: Urszula Depczyk Dla kogo: szkoła podstawowa, klasa VI Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie! Cele lekcji: Kształcenie umiejętności dostrzegania zagrożeń związanych ze zmianami klimatycznymi

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II

Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II Przedmiotem oceniania są: - wiadomości, - umiejętności, - postawa ucznia i jego aktywność. Cele ogólne oceniania: - rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA Rozumienie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI GIMNAZJUM I. Postanowienia ogólne II. III. IV. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć otwartych dla nauczycieli Publicznego Gimnazjum w Pajęcznie prowadzonych przez Iwonę Jędrzejewską

Scenariusz zajęć otwartych dla nauczycieli Publicznego Gimnazjum w Pajęcznie prowadzonych przez Iwonę Jędrzejewską Klasa: Przedmiot: Dział programu: Scenariusz zajęć otwartych dla nauczycieli Publicznego Gimnazjum w Pajęcznie prowadzonych przez Iwonę Jędrzejewską III Matematyka Funkcje Temat: Powtórzenie i utrwalenie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI. w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI. w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu I Przedmiotem oceny są umiejętności, wiedza i postawa ucznia 1)

Bardziej szczegółowo

1. Praca z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń gdzie zawarte są ćwiczenia typu: uzupełnij tabelkę, zbadaj, zapamiętaj, udziel odpowiedzi.

1. Praca z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń gdzie zawarte są ćwiczenia typu: uzupełnij tabelkę, zbadaj, zapamiętaj, udziel odpowiedzi. Praca domowa ucznia Jest ważną częścią składową procesu nauczania, uczenia się środowiska społeczno przyrodniczego, powinna pełnić funkcje dydaktyczne powiązane z funkcjami realizowanymi w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA gimnazjum PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA-Edukacja dla bezpieczeństwa 1. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów Systematycznej,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z zostały opracowane na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa 2. Programu nauczania edukacji

Bardziej szczegółowo

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH 3 CELE OGÓLNE: rozwijanie pasji poznawania zjawisk przyrodniczych rozwijanie umiejętności analizowania obserwowanych zjawisk zrozumienie roli człowieka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym,

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym, Sposoby Sprawdzania Osiągnięć Edukacyjnych Uczniów z Edukacji Dla Bezpieczeństwa Dokument został opracowany na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa. 2. Programu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL.

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. SZAFERA W ŻARKACH I CELE PROGRAMU Cel główny: poprawa efektywności kształcenia w szkole

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Na rok szkolny 2008/2009 (4-6 szkoły podstawowej, oraz

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Zespół Szkół nr 3 im. Jana III Sobieskiego w Szczytnie - Gimnazjum Przedmiotowe zasady oceniania: EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Metryczka: Nauczyciel: Wiesław Załubski Rok szkolny: 2015/2016 Podręcznik:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Koło matematyczne 2abc

Koło matematyczne 2abc Koło matematyczne 2abc Autor: W. Kamińska 17.09.2015. Zmieniony 08.12.2015. "TO CO MUSIAŁEŚ ODKRYĆ SAMODZIELNIE, ZOSTANIE W TWYM UMYŚLE ŚCIEŻKĄ, KTÓRĄ W RAZIE POTRZEBY MOŻESZ PÓJŚĆ RAZ JESZCZE" G. CH.

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na duże różnice w uzdolnieniach uczniów oraz subiektywizm

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku. na rok szkolny 2009/2010. realizowany w ramach projektu. Dobry start lepsza przyszłość

Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku. na rok szkolny 2009/2010. realizowany w ramach projektu. Dobry start lepsza przyszłość Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku na rok szkolny 2009/2010 realizowany w ramach projektu Dobry start lepsza przyszłość Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna I Podstawowe informacje o szkole 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU 1. Kryteria ocen i osiągnięć uczniów. Sprawdzanie efektów nauczania odbywa się systematycznie w zróżnicowanej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowany na podstawie: - Rozporządzenia MEN z dnia 19.04.1999r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI - GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI - GIMNAZJUM 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI - GIMNAZJUM I System oceniania w nauczaniu matematyki ma sprzyjać : dostarczaniu uczniowi bieżącej informacji o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015 OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: podstawę programową przedmiotu przyroda z dn.23.08.2007r. (kl. V- VI)

Bardziej szczegółowo

Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy?

Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy? Scenariusz zajęć nr 106 Temat: Piękno Tatr i ich stolicy czym charakteryzują się górskie krajobrazy? Cele operacyjne: Uczeń: podaje elementy krajobrazu górskiego - góry utworzone ze skał, brak roślinności

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka DZIAŁANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W ŚRODOWISKU LOKALNYM TWORZENIE BAZY DANYCH Podstawa programowa biologii zakres podstawowy 2. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: Załącznik nr 2.8 1. Rozporządzenie MEN w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI Nauczyciel mgr Aldona Zdanowicz

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI Nauczyciel mgr Aldona Zdanowicz Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI Nauczyciel mgr Aldona Zdanowicz 1. Cele oceniania na lekcjach języka angielskiego 1.1. Poinformowanie ucznia o osiągnięciach i brakach,

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Gimnazjum w Piecniku W OBSZARZE: Uczeń aktywny uczestnik procesu uczenia się.

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Gimnazjum w Piecniku W OBSZARZE: Uczeń aktywny uczestnik procesu uczenia się. Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Żórawinie

Szkoła Podstawowa w Żórawinie Szkoła Podstawowa w Żórawinie SORE Sabina Żuchelkowska Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny? Potrzeby nauczycieli Podczas spotkania z Panią Dyrektor SP w Żórawinie,

Bardziej szczegółowo

Matematyka z ekonomią w klasie VI

Matematyka z ekonomią w klasie VI INNOWACJA PEDAGOGICZNA Matematyka z ekonomią w klasie VI Szkoła Podstawowa w Zawadce Osieckiej WSTĘP Innowacja została opracowana na podstawie programu Błękitna Matematyka (DKW 4014-139/99) poprzez rozszerzenie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania na lekcjach chemii. w Gimnazjum w Starym Kurowie

Przedmiotowy system oceniania na lekcjach chemii. w Gimnazjum w Starym Kurowie Przedmiotowy system oceniania na lekcjach chemii w Gimnazjum w Starym Kurowie Przedmiotowy system oceniania jest zgodny ze szkolnym systemem oceniania w Gimnazjum w Starym Kurowie. 1. Priorytety oceniania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

Jolanta Wójtowicz-Kut. Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej

Jolanta Wójtowicz-Kut. Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej Anna Zahacka Jolanta Wójtowicz-Kut Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Ocenianie to: integralna część procesu nauczania proces

Bardziej szczegółowo