ZŁOTO. Marta Szymanowska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZŁOTO. Marta Szymanowska"

Transkrypt

1 ZŁOTO Marta Szymanowska

2 N a z w a ZŁOTO łac. aurum, gr. o χρυσός, ros. золото, serb. злато, niem. Gold, bułg. злато, czes. zlato, duń. guld, est. kuld, fiń. kulta, fr. or, hiszp. oro, hol. goud, irl. ór, lit. auksas, łot. zelts, mal. deheb, port. ouro, rum. aur, słowac. zlato, słoweń. zlato, szwedz. guld, ukr. золото, węg. arany, ang. gold, wł. oro. Z n a c z e n i e Zloty, złocić, złotnik; złotnica, czasza (złota), w biblji; pozłótka; złotogłów, o drogiej tkaninie ; zlotousty. Prasłowo; z *zoł-to, cerk., południowe i czes. zlato, rus. zołoto (zołotnik, o wadze). Brak na Litwie (lit. auksas t. j. łac. aurum), tylko u Łotwy jest; zelts, złoto (a narzeczowe lit. żełtas, żółty ); jest za to w niem. Gold (goc. gulth), a pokrewne (od pnia zel-, żółty, p. zielony, tych kolorów nie rozróżniano) w ind. hiranja-, awest. zaranja-, złoto, ind. hari-, awest. zari-, żółty, zielony 1. Złoto zwano dawniej z łacińskiego sol, t. j. słońcem, jakby symbolem króla gwiazd; czyste złoto zowie się niekiedy brantem 2. W Słowniku warszawskim figurują trzy znaczenia wyrazu złoto. Pierwsze z nich traktuje złoto jaki pierwiastek chemiczny 3. Jego symbol to Au, liczba atomowa 79, masa atomowa 196,967u, złoto należy do grupy miedziowców. Jest to metal szlachetny żółtego koloru, miękki, kowalny. Temperatura topnienia 1064 C, temperatura wrzenia 3080 C, gęstość 19,3 g/cm 3. Złoto jest odporne na działanie tlenu, powietrza i kwasów; roztwarza się tylko w wodzie królewskiej i roztworach cyjanków w obecności tlenu 4. Autorzy Słownika języka polskiego podkreślają, że jest to metal najczystszy, najtrwalszy, najciąglejszy i najkosztowniejszy 5. 1 A. Brűckner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1957, s Słownik wileński Cz. 2, P Ż, pod red. A. Zdanowicza, Wilno 1861, s Zob. Słownik języka polskiego, T. VIII, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, Warszawa 1952, s Zob. Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. VI, pod red. B. Petrozolin-Skowrońskiej, Warszawa 1996, s Zob. Słownik języka polskiego, T. VIII, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, op. cit., s

3 Witold Doroszewski w Słowniku poprawnej polszczyzny pisze: W przyrodzie złoto występuje bardzo rzadko, często w stanie rodzimym w szczelinach górskich, wypełnionych kwarcem, w różnych piaskach złotodajnych, w postaci bryłek, blaszek, ziarenek 6. Jak podaje Nowa encyklopedia powszechna PWN Złoto ze złóż otrzymuje się poprzez amalgamację (ogrzewając następnie amalgamat otrzymuje się rtęć i wydziela złoto) lub działanie roztworem cyjanku sodu albo potasu w obecności powietrza i redukcję uzyskanego dwucyjanozłocianu cynkiem. Złoto otrzymuje się również ze szlamu anodowego, pozostałego po elektrolitycznej rafinacji srebra lub miedzi 7. Kolejne znaczenie złota wg autora Słownika warszawskiego to Wyrób ze złota, pieniądz złoty, ( ) bogactwo, majątek, mamona 8. Zastosowanie złota zostało szeroko opisane w Nowej encyklopedii powszechnej PWN Złoto, zwykle w postaci stopów ze srebrem, miedzią i platyną (rzadko w stanie czystym), stosuje się m.in. w jubilerstwie, stomatologii, elektrotechnice, do wyrobu monet, aparatury specjalnej, związki złota są używane w fotografii, dawniej wykorzystywano je w lecznictwie 9. Bogusław Dunaj zaś pisze, że Złoto jest podstawą waluty wielu państw 10. Ostatnie dosłowne znaczenie omawianego w tej pracy wyrazu, to złoto jako chemiczny minerał. W cytowanym już Słowniku warszawskim autorzy wymieniają następujące rodzaje złota: białe platyna, bizmutyczne maldonit, czerwone złoto koronne produkt wykonany z trzech części złota i dwóch miedzi. Kocie złoto produkt przeobrażeń meroksenu ( ), znajdujący się w piasku. ( ) Złoto malarskie farba, amalgam cyny z siarką i salamonjakiem. Złoto manheimskie tombak. Złoto niebieskie stop 0,75g złota i 0,25g żelaza. ( ) Złoto zielone złoto używane przez złotników, złożone z 70% złota i 30% 6 W. Doroszewski, Słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 1973, s Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s Słownik języka polskiego, T. VIII, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, op. cit., s Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s B. Dunaj, Współczesny słownik języka polskiego, Warszawa 2007, s

4 miedzi 11. W Słowniku wileńskim pojawia się jeszcze jeden rodzaj: złoto mozaikowe związek siarki i cyny 12. Zawartość złota wyraża się w tzw. próbie. Witold Doroszewski wymienia następujące związki wyrazowe ze słowem złoto: Białe złoto «bawełna» ( ) Czarne złoto «węgiel kamienny» ( ) Gorączka złota «pęd do poszukiwania pokładów złota» (...), «gorączkowa pogoń za zyskiem, pęd do zbogacenia się» ( ) Kopalnia złota, żyła złota «źródło wielkich dochodów» ( ) «Moje złoto! zwrot pieszczotliwy» ( ) Ktoś, coś jak złoto; szczere złoto; złoto, nie... (kto, co) «o kimś lub o czymś dużej wartości, udanym, doskonałym, wybornym» ( ) Ktoś, coś (jest) na wagę złota «o kimś, o czymś rzadkim a bardzo poszukiwanym, bardzo cenionym,mającym wielką wartość, bardzo kosztownym» ( ) Kupić, sprzedać, płacić co na wagę złota «kupić, sprzedać co za bardzo wysoką cenę (dawniej za tyle złota ile coś waży)» ( ) Obiecywać góry złota (dziś raczej obiecywać złote góry) «obiecywać wszelkie bogactwa, zyski korzyści materialne» ( ) Sypać złotem: rzucać, rozrzucać złoto «wydawać wiele pieniędzy, nie liczyć się z wydatkami 13. Oprócz wyżej wymienionych związków, w słowniku Doroszewskiego znajdują się również następujące przysłowia: Lepszy funt złota, niż centar ołowiu. Mowa jest srebrem, a milczenie złotem. Nie wszystko złoto, co się świeci 14. W Ikonologii Cesarego Ripy pod pojęciem Bogactwo znajdziemy następujący opis: Kobieta stara, ślepa i w szatach pozłocistych. Ślepym maluje Bogactwo Arystofanes w komedii Pluton, gdyż najchętniej gości ono w domach ludzi mało poczciwych, do których jeśliby miało oczy, nadto dobrze widzące nigdy by się nie zbliżyło. Malują się ją starą, ponieważ niektórzy starzejący się przez całe życie rozmyślając, jak je posiąść, inni zaś, już je posiadający, starzeją się ze strachu przed jego utratą. Złocista szata pokazuje, że bogactwa to dobra zewnętrzne nie przyczyniające człowiekowi wewnętrznego spokoju ani ukojenia 15. Opis ten sugeruje, że złoto było czymś pożądanym przez ludzi, jednakże nie zapewniało ono zupełnego szczęścia. Pozłociste szaty są jedynie zewnętrzną oznaką bogactwa i nie chronią człowieka przed starością czy chorobami. 11 Słownik języka polskiego, T. VIII, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, op. cit., s Słownik wileński, op. cit., s W. Doroszewski, op. cit., s Ibidem, s C. Ripa, Ikonologia, przeł. I. Kania, Kraków 2004, s

5 Ripa tak opisuje obraz Pieniędzy: Niewiasta odziana w szaty barwy żółtej, białej i ciemnobrązowej, z pięknie ułożoną fryzurą, na której siedzi Sowa. W dłoni trzyma kilka stempli i sztanc. Barwy ubioru oznaczają rodzaje monet sporządzanych ze złota, srebra i metalu za pomocą stempli i sztanc, przyrządów do bicia monety. Sowa u Greków oznaczała pieniądze, stąd też, aby przypodobać się Ateńczykom, których ten ptak był godłem, niemal wszyscy Grecy umieszczali ją na swych monetach, jak pisze Plutarch w Żywocie Lysandra 16. W tym przypadku złoto jawi się nam jako tworzywo, którego używano do produkcji monet. Złote monety posiadały największą wartość, więc zapewne dlatego ten kolor wymienia Ripa jako pierwszy. Władysław Kopaliński pisze: Złoto jest symbolem boskości, boskiej inteligencji, nieśmiertelności, niezniszczalności, chwały, doskonalenia i oświecenia duchowego, wszystkiego, co ważne i wartościowe (również w sferze ducha), mądrości, wiedzy ezoterycznej, tajemnicy Ziemi, doskonałości, stałości, niezmienności, czystości, milczenia, godności, majestatu, królewskości, potęgi, bogactwa, obfitości; słońca, światła słonecznego, ognia, ukrytych skarbów, świtu, ziarna zbóż, żywotności, płodności, miłości, eliksiru życia; serca, krwi; pieniędzy, doczesności, chciwości, zniszczenia, degradacji, zawiści, pokusy, zdrady. Szlachetności, niezniszczalności, odporności na ogień, rdzę, wodę powietrze, większość kwasów, jego niezwykła kowalność i plastyczność, wreszcie jego rzadkość uczyniła złoto od najdawniejszych czasów wyobrażeniem rzeczy pięknej, cennej, przydającej szacunku, wyobrażeniem skondensowanego bogactwa. Złoto powszechnie łączono ze Słońcem, z uwagi na barwę światła słonecznego, i z niebem, dlatego często pozłacano dachy pałaców i świątyń (do dziś kopuły cerkwi), dawano złote tło świętym obrazom; złoto reprezentowało tam splendor rajskiej światłości, przestrzeń idealną, boską 17. Złoto od dawien dawna uchodzi za najszlachetniejszy z metali; jest rozciągliwe, da się polerować, jest błyszczące, w dużym stopniu wytrzymuje działanie temperatur i kwasu, i dlatego jest symbolem niezmienności, wieczności oraz doskonałości. M.in. ze względu na swoją barwę niemal wszędzie identyfikowane jest ze słońcem lub ogniem. Dlatego często jest 16 Ibidem, s W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s

6 także symbolem przede wszystkim ezoterycznego poznania. W symbolice chrześcijańskiej złoto jest symbolem najwyższej cnót, miłości 18. Hans Biedermann w Leksykonie symboli definicję złota rozpoczyna od podania informacji, że Błyszczący metal łączono w prawie wszystkich kulturach ze słońcem. U Azteków metal ten zwany był boskim kałem (teocuitlatl), wydaliną boga-słońca 19. Bardzo podobną informację możemy znaleźć w Słowniku symboli Juana Eduardo Cirlota: W doktrynie hinduskiej złoto jest nazywane»mineralnym światłem«. Wedle Guénona, łacińskie słowo aurum (złoto) jest tym samym co hebrajskie aȏr (światło). Jung przytacza piękną interpretację alchemika Michaela Maiera (...), który twierdzi, że Słońce, miliony razy okrążywszy Ziemię, wsnuło w nią złoto 20. Jack Tresidder zauważa także, że: Za sprawą złączenia ze słońcem jest ono symbolem męskim. Symbolika złota odnosi się w przeważającej części do złotej barwy słońca, ognia, chwały, boskości, niebiańskiego światła i prawdy 21. Na uwagę zasługuje również ta informacja: Przez powszechne w świecie antycznym kojarzenie złota ze słońcem, a także ze względu na jego nadzwyczajny połysk i trwałość, jest ono symbolem boskości 22. Słowa Tresiddera uzupełnia Cirlot, który pisze: Złoto jest obrazem światła słonecznego a więc również boskiej inteligencji. Obrazem słońca w człowieku jest serce, tak jak złoto jest nim w ziemi. W związku z tym symbolizuje wszystko, co wyższe, czyli tzw.»stan czwarty«po czerni (wina, pokuta), bieli (wybaczenie, niewinność), czerwieni (sublimacja, namiętność) 23. Teoria ta pokrywa się z informacją zapisaną w Średniowiecznej grze symboli, a mianowicie: W średniowieczu złoto jest bielsze niż biel ( ) oznacza wręcz niebiańskość, świat aniołów 24. To kolei zostaje potwierdzone w dziele Tresiddera, w którym czytamy, że złoto było zarazem symbolem duchowego oświecenia, jak w buddyzmie czy symbolem nauki Jezusa 25. Tresidder odnotowuje, że: Rozpowszechnione jest wyobrażenie złota jako najbardziej intymnej i najświętszej tajemnicy ziemi 26. Nic w tym dziwnego, skoro od zawsze łączono je z wyższymi mocami i ze światem bogów. Świadczy o tym chociażby fakt, że w wielu 18 M. Oesterreicher-Mollowo, Leksykon symboli, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 2009, s H. Biedermann, Leksykon symboli, przeł. J. Rubinowicz, Warszawa 2001, s J. E. Cirlot, Słownik symboli, przeł. I. Kania, Kraków, 200, s J. Tresidder, Słownik symboli, przeł. B. Stokłosa, Warszawa 2005, s Ibidem, s J. E. Cirlot, op.cit., s M. Pastoureau, Średniowieczna gra symboli, przeł. H. Igalson-Tygielska, Warszawa 2006, s J. Tresidder, op. cit., s Zob. Ibidem. 6

7 dawnych kulturach ze złota wolno było wykonywać tylko przedmioty kultu religijnego i insygnia władzy (korony) 27. Myśl ta ma również swojej odzwierciedlenie w religii chrześcijańskiej, o czym mogą świadczyć złote tła średniowiecznych obrazów tablicowych i ikon w Kościele wschodnim 28 oraz wizerunki bóstw i świętych, które ozdabiano aureolą 29. Alchemicy niejednokrotnie nazywali złoto metalem szlachetnym. Określenie to w ujęciu alchemików odnosi się do»moralnej«oceny materiału. Zasada: aurum nostrum est non aurum vulgi (nasze złoto nie jest złotem tłumu) pozwala sądzić, że w świecie wyobrażeń alchemii pod nazwą złota krył się nie tylko metal, lecz ezoteryczne poznanie, najwyższy stopień rozwoju duchowego 30. Istnieje kilka teorii, dotyczących produkcji złota przez alchemików: Wytwarzanie złota przez alchemików, które wiązało się z poszukiwaniem kamienia mądrości, trzeba pierwotnie widzieć w ścisłym związku z dążeniem do oczyszczenia duszy, symbolizowanej przez złoto 31. Wielkim celem alchemii było wyprodukowanie złota w procesie transformacji przeprowadzonym w laboratorium alchemicznym 32. Najbardziej odpowiedni wydaje się być pogląd: złoto jest również istotnym elementem symboliki ukrytego bądź trudnego do odnalezienia skarbu obrazu dóbr duchowych i najwyższego oświecenia 33. Złoto najczęściej symbolizuje bogactwo: Oceniane negatywnie złoto niejednokrotnie odczuwano z moralnego punktu widzenia jako kwintesencję wszelkich dóbr ziemskich (synonim pieniądza), a tym samym symbol przywiązania do świata lub skąpstwa 34. Znaczenie to ilustruje przykład przytoczony przez Hansa Biedermanna: Biblijny złoty cielec, zniszczony przez Mojżesza, symbol skłonność Izraelitów do bałwochwalstwa, dziś symbolizuje pogoń za dobrami materialnymi 35. Uważam również, że skoro złoto wyobraża wszystko, co jest związane z bogactwem, to w rezultacie odnosi się również do konsekwencji bogactwa, czyli władzy doczesnej. Trzej Królowie, ofiarując Dzieciątku złoto, uznali Jego władzę królewską, Jego prawo do sprawowania rządów nad narodami, wreszcie uznali, że bogactwa, będące własnością 27 H. Biedermann, op. cit., s Ibidem. 29 Zob. W. Kopaliński, Słownik symboli, op.cit., s H. Biedermann, op. cit., s M. Oesterreicher-Mollowo, op. cit., s J. Tresidder, op. cit., s J. E. Cirlot, op. cit., s M. Oesterreicher-Mollowo, op. cit., s H. Biedermann, op. cit., s

8 wszystkich ludzi, należą w istocie do Niego, ponieważ jest on ich Bogiem, Stwórcą i Odkupicielem. Według Kopalińskiego złoto w heraldyce oznacza: wzniosłość umysłu, szlachectwo, wielkoduszność; cnota, godność, inteligencja, doskonałość, szacunek; wiąże się z topazem. Darmo mieć złoto w herbie, darmo i w tytule, kiedy za ciężkie prace wiatr tylko w szkatule (Berła złote 5-6 J. Kochanowskiego) 36. H i s t o r i a Złoto jest jednym z najwcześniej poznanych metali barwa i blask ułatwiały dostrzeżenie go w żwirach rzecznych, duża gęstość ułatwiała wydobycie, a kowalność obróbkę. W Egipcie było znane od czasów predynastycznych, na pustyni Arabskiej i w Nubii wydobywano je aż do podboju rzymskiego; rozkwit wydobycia wiązał się z okresami potęgi państwa faraonów, w którym złoto było symbolem ich boskiej władzy (w grobowcu Tutenchamona odnaleziono go 40 ton) 37. Hans Biedermann przytacza ciekawą informację, dotyczącą stosunku ludzi do złota: W starożytności wykopywano cenne rośliny lecznicze złotymi narzędziami, aby nie zaszkodzić ich skuteczności; wierzono również, że złote ozdoby mogą chronić przed czarami (przede wszystkim w połączeniu z kamieniami szlachetnymi) 38. Nieco dalej zwraca uwagę na to, że W dawnych Chinach złoto (chin), metal słoneczny, było symbolem zasady jang, przeciwieństwa jin (srebra) 39. Do podobnego wniosku dochodzi Jack Tresidder, który pisze: W wielu tradycjach złoto uważano za boską substancję z niego był wykonany bóg Re w Egipcie i twarze boga słońca, o imieniu Huitzilopochtli, w Meksyku Azteków. 40 Dalsze dzieje złota, wg autorów Nowej encyklopedii powszechnej PWN, są ściśle powiązane z jego rozpowszechnieniem w innych częściach świata: Z Egiptu złoto wędrowało także do państw Mezopotamii i in. państw Bliskiego Wschodu, w których wydobycie było niewielkie; w państwach tych przestało ono być atrybutem władzy, a stało się pieniądzem (pierwsze złote 36 W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s H. Biedermann, op. cit., s Ibidem, s J. Tressider, op. cit., s

9 monety bito w VII w. p.n.e. w Lidii) ( ) W czasach rzymskich pogoń za złotem była czynnikiem ekspansji terytorialnej 41. Mówiąc o historii złota nie sposób nie wspomnieć o słynnej legendzie o Eldorado. Pisze o tym m.in. Tresidder: W imperium Inków pokrywano nowych władców żywicą i złocistym pyłem, co dało początek legendzie o Eldorado (legendarnej krainie»pozłacanego człowieka«) 42. Cenny kruszec, jakim było złoto, odgrywał ważną rolę w gospodarkach wszystkich średniowiecznych państw Złote skarby starożytnego Rzymu odziedziczyło średniowieczne Bizancjum, natomiast w Zachodniej Europie niewielkie wydobycie ( ) nie zaspokajało potrzeb; brak zahamował rozwój gospodarczy. Rozwój i potęgę gospodarczą miast włoskich (pierwsze po 8 wiekach złote monety w XIII w.) zapewnił dopływ złota z obszarów położonych na pd. od Sahary 43. Złoto było bardzo ważnym elementem w kulturze chrześcijańskiej, zostało to szeroko opisane w Średniowiecznej grze symboli Michaela Pastoureau: Złoto jest obecne w Kościele w okresie wczesnego chrześcijaństwa, a wraz z upływem wieków, pod podwójnym wpływem bizantyńskim i germańskim, zajmuje coraz więcej miejsca. Począwszy od IX wieku wszystkie sprzęty wypełniające kościoły mają związek ze sztuką złotniczą, a wśród prałatów i mnichów na wzór słynnego prekursora świętego Eligiusza nie brakuje złotników. Złotnictwo jest sztuką kościelną i pozostanie nią do XIII wieku 44. Nieco dalej Pastoureau wspomina jeszcze o tym, że: W średniowieczu złoto jest znakiem władzy i jako takie jest przechowywane wewnątrz lub w bezpośredniej bliskości świątyni (sztabki, proszek, monety, biżuteria, naczynia, broń, relikwiarze, tkaniny, stroje, księgi i przedmioty związane z kultem). Złoto nie służy jednak do przechowywania. Bierze udział w działaniu: pokazuje się je, nosi, przenosi z miejsca na miejsce, dotyka się go, darowuje, wymienia (kradnie?) Jest elementem ostentacji i mediacji. Odgrywa ważną rolę rytualną, a rytuał w przypadku średniowiecznego Kościoła ( ) jest ściśle związany z sacrum 45. W średniowieczu złoto było kojarzone z alchemią, a tym samym kamieniem filozoficznym: Średniowieczne próby uzyskania tzw. kamienia filozoficznego, który jak wierzono 41 Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s J. Tresidder, op. cit., s Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s M. Pastoureau, Średniowieczna gra symboli, op. cit., s Ibidem, s

10 umożliwiłby przekształcenie metali nieszlachetnych w złoto ( ) przyniosły rozwój metod wyodrębniania i oczyszczania substancji oraz doprowadziły do odkrycia niektórych związków chemicznych 46. O ogromnej wartości złota świadczyć może fakt, że w celu jego zdobycia, podróżowano nawet na drugi koniec świata, co niestety nie dla wszystkich kończyło się szczęśliwie: Od XIV w. organizowano wyprawy po złoto wzdłuż brzegów Afryki, a pod koniec XV w. wyprawy K. Kolumba, które zaowocowały wieloma odkryciami geograficznymi, ale jednocześnie stały się przyczyną zagłady cywilizacji prekolumbijskich i sprowadzenia do Ameryki murzyńskich niewolników 47. Pojawienie się złota wśród zwykłych ludzi sprawiło, że ludzie wykształcili się w nowych profesjach i zaczęli produkować z niego różne towary: Złoty zszedł z prawdziwego złotego florena w końcu na miedziaka; bito go ze złota w XIV w., ale coraz częściej napływały obce złote, szczególniej węgierskie, Macieja Korwina, a wartość polskiego złotego stale spadała; za Kazimierza Wielkiego równał się z 14 szerokimi groszom srebrnym, za Augusta II 600 (miedzianymi). Czerwonym przezwano go za Jana Kazimierza, gdy nastały 30-groszówki srebrne ( ). Poszukiwaczy złota w retortach mieliśmy zawsze, oszukańczych lub naiwnie łatwowiernych ( ). Prawdziwego złota i srebra nazbierało się w Polsce nie tylko wśród szlachty zamożnej, ale nawet wśród mieszczaństwa ( ), świadczyły o tym testamenty i inwentarze pośmiertne, robiące wrażenie konsygnacji kramów złotniczych ( ). Inwentarze złotnicze wymieniały przedmioty o technice szmelcowania czyli emaliowania i o technice filigranowej; rżnięto kamienie, oprawiano brylanty, montowano w srebro i złoto jaja strusie albo orzechy ( ). Złotnicy wyrabiali kosztowne sprzęty kościelne (monstrancje, kielichy, trybularze itd.); dekoracyjne (wazy, roztruchany, puchary); użytkowe (łyżki i i.): złocistą i sadzoną kamieniami broń, buławy, szable, rzędy; biżuterie i klejnoty męskie, pasy wielkie, damskie korony, kanaki, manele, łubki srebrne, na których wieńce ślubne splatano a na ołtarzu składano, aż do najdrobniejszych sprzączek i guzików ( ). Nad wszystkim rękodziełami panowało złotnictwo, lwowski zakład Mikołaja Siedmiradzkiego miał olbrzymi obrót, w skarbie moskiewski pół miliona wierzytelności; krakowscy Daniel le Double i Dukiet objeżdżali ze swoim towarem dwory i jarmarki; z nimi i zagraniczni kupcy 48. Złoża złota były odkrywane stopniowo i za każdym razem wywoływało to olbrzymie emocje wśród mieszkańców danego regionu. Od początków XVIII w. wydobywano je w Rosji 46 Nowa encyklopedia powszechna PWN, op. cit., s Ibidem. 48 Z. Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. IV, Warszawa 1978, s

11 (Ałtaj), która po odkryciu złóż okruchowych ( ) zajmowała przez krótki czas pierwsze miejsce w świecie. W 1848 zaczęła się pierwsza wielka»gorączka złota«w Kalifornii, 1851 w Australii, później fale poszukiwaczy przetoczyły się przez cały obszar Stanów Zjednoczonych (Nevada, Kolorado, Dakota Pd., Alaska), Australii i Syberii. (...) W 1886 odkryto olbrzymie złoża złotonośnych zlepieńców w regionie Wiwatersrand w Afryce Pd. ( ); w 1909 odkryto złoża tarczy laurentyńskiej, w latach 20. i 30. złoża w regionie Ałdanu i w dorzeczu Kołymy w ZSRR. Upadek złotego systemu nie zmniejszył roli złota, perturbacje spowodowała II wojna światowa ( ), gdy stało się elementem gry politycznej. W 1976 nastąpiła demonetaryzacja złota złoto stało się towarem, nastąpił wzrost cen i popytu na nie. 49 Kończąc rozważania o historii złota, pragnę zwrócić uwagę na to, że jego wydobycie podczas tysięcy lat jest imponujące: Ocenia się, że obecnie (do roku 1996 przypis mój) wydobyto 120 tys. ton tego kruszcu, z tego ok. 60% jest w rękach prywatnych. (gł. w postaci wyrobów jubilerskich), resztę stanowią rezerwy państwowe. Większość bieżącej produkcji wykorzystuje się na wyroby jubilerskie 50. K o n t e k s t y Bez wątpienia złoto na przestrzeni wieków stało się symbolem dobrobytu i dostatku. Ludzie zadowoleni z poziomu życia, dany okres w dziejach swojego państwa, nazywali złotym wiekiem. Z całą pewnością ma to związek z tym, że w mitologii greckiej i rzymskiej złotym wiekiem okrzyknięto pierwszy okres dziejów świata, wiek patriarchalny, pod władzą Kronosa, kiedy była wieczna wiosna i płynęły strugi mleka i słodkiego nektaru 51. Najpopularniejszy opis złotego wieku pochodzi z Metamorfoz Owidiusza: Złoty najpierw wiek nastał. Nie z bojaźni kary, Lecz z własnej chęci człowiek cnoty strzegł i wiary. Kary, trwogi nie znano. ( ) Wszystko z siebie dawała ziemia w dary hojna. Przestając na pokarmie, zrodzonym bez pracy ( ) Hojną płynęły strugą i nektar, i mleko, 49 Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. VI, op. cit., s Ibidem. 51 W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s

12 I z dębu zielonego złote miody cieką 52. Najpierw był złoty wiek Aten, nazywano tak rządy Pizystrata, tyrana Aten p.n.e. 53. Następnie złoty wiek Peryklesa, ( ) okres wzrostu potęgi Aten i rozkwitu literatury i sztuki, który uczynił miasto ośrodkiem kulturalnym Grecji w V w. p.n.e. 54. Kilkaset lat później nadszedł czas na złoty wiek cesarstwa, czyli czasy panowania dynastii Antoninów (II w. n.e.) 55. W historii naszego kraju złotym wiekiem nazwano czasy Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta. Był to okres potęgi gospodarczej i militarnej. Polska osiągnęła europejski poziom w nauce i sztuce. Przydomek złoty wykorzystywany był często w nazwach dokumentów i ustanowień. Było tak z pewnością dlatego, że wszystkie te dokumenty wprowadzały nowe prawa lub nadawały niektórym warstwom społecznym przywileje. Jednym z pierwszych takich dokumentów jest złota bulla wydana w 1222 przez Andrzeja II, która sługom królewskim (przyszłej średniej szlachcie) dawała uprawnienia, które dotychczas mieli baronowie (magnaci); najważniejszy akt prawny średniowiecznych Węgier 56. Tak samo było w przypadku innego dokumentu złotej hramoty. Był to manifest odbity złotą farbą, adresowany do chłopów Rusi przez powstańczy Rząd Narodowy w 1863, przyrzekający im, w zamian za przyjście z pomocą powstaniu, zniesienie pańszczyzny i wolność 57. Najbardziej znanym przykładem są z pewnością prawa i przywileje wywalczone przez szlachtę w dawnej Polsce, nazywane zwyczajowo złotą wolnością. Ich formuła została spopularyzowana przez Piotra Skargę w Kazaniach sejmowych: Ta miła matka podała wam złotą wolność, iż tyranom nie służycie, jeno bogobojnym panom i królom, które sami sobie obieracie. Których moc, prawy okreszona, żadnego wam bezprawia nie czyni, żadnego i od postronnych panów i od swoich uciśnienia nie cierpicie 58. Złoto utożsamiane jest również z przedmiotami cennymi, o wysokiej wartości. Dla nas Polaków bez wątpienia ważna jest złota bulla języka polskiego (bulla gnieźnieńska, bulla 52 Owidiusz, Metamorfozy, przeł. A. Kamieńska, S. Stabryła, Wrocław 1996, s W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem. 55 Ibidem, s Ibidem, s Ibidem. 58 P. Skarga, Kazania sejmowe, Wrocław 1972, s

13 papieska), spisana po łacinie w 1136 roku. Jej wartość jest ogromna, ponieważ zawiera około czterystu polskich nazw miejscowych i osobowych, dlatego stanowi bezcenny, najdawniejszy zabytek języka polskiego, pozwalający na ścisłe odtworzenie systemu dźwiękowego polszczyzny XII w., a także budowy i odmiany wyrazów 59. Złoto będące symbolem władzy i bogactwa często łączy się z próżnością. Najlepiej ilustruje to przykład Złotego Domu Nerona, który zbudowano po wielkim pożarze Rzymu w 64 n.e. Budynek został dokładnie opisany przez Swetoniusza w Żywotach cezarów: Swój pałac wzniósł na przestrzeni od Palatynu aż do Eskwiliów. Nazwał go najpierw»przechodnim«. Wkrótce ów pałac uległ pożarowi. Gdy został odbudowany, Nero nadał mu nazwę:»złoty«. Co do rozległości i przepychu tego pałacu, wystarczy podać tylko te dane. Jego przedsionek był tak wyniosły, że stał w nim posąg-kolos stu dwudziestu stóp wysokości (31,5 m), wyobrażający samego Nerona; tak obszerny (1480 m długości), że mieścił potrójny portyk, każdy długości tysiąca kroków. ( ) W pozostałych częściach pałacu wszystko kapało od złota, migotało od drogich kamieni i konch perłowych ( ) Gdy tego rodzaju dom po ukończeniu poświęcił, tak tylko wstrzemięźliwie go pochwalił, mówiąc, że nareszcie może mieszkać jak człowiek 60. Wiele miejsc geograficznych oraz zabytków na całym świecie w nazwie posiada przydomek złoty: Złota Kaplica (Kaplica Królów Polskich), powstała w 1405 roku. ( ) W 1834 utworzono tu mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego ufundowane przez E. Raczyńskiego. Wystrój owalnego wnętrzna nawiązuje do architektury bizantyjskiej. W niszy południowej mieszczono sarkofag ze szczątkami pierwszych władców Polski. ( ) Nad sarkofagiem, w arkadzie, widnieje obraz Bolesław Chrobry i Otton III u grobu św. Wojciecha, namalowany przez E. Brzozowskiego. Kopię obrazu Tycjana Matka Boska Wniebowzięta podarowała Konstancja z Potockich Raczyńska ( ) W rogach kaplicy stoją cztery figury z lat 60. XX wieku autorstwa C. Woźniaka. Przedstawiają biskupa Jordana, Bolesława Chrobrego, Mieszka I i Dąbrówkę 61. Wewnątrz Kaplicy znajduje się ołtarz z mozaiką przedstawiająca scenę wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, a cały budynek wieńczy złocona kopuła 62. Z Poznaniem związany jest jeszcze jeden ważny zabytek, a mianowicie Złoty Krzyż, zwany również krzyżem chwaliszewskim. Jest to krucyfiks wysokości ok. 4 metrów znajdujący się 59 W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Gajus Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów, przeł. J. Niemirska-Pliszczyńska, Wrocław 1972, s E. Ressel, Poznań i Wielkopolska, Bielsko Biała 2006, s Zob. Z. Ostrowska-Kębłowska, Dzieje Kaplicy Królów Polskich czyli Złotej w katedrze poznańskiej, Poznań 1997, s

14 w Poznaniu w staromiejskiej dzielnicy Chwaliszewo. Nazwa krzyża nawiązuje do stojącego na drewnianym moście XVIII-wiecznego krzyża ze złoconą pasyjką oraz zniszczonego podczas II wojny światowej żelaznego krucyfiksu z 1880 roku, którego cynkowa postać Chrystusa pokryta była warstwą 22,5-karatowego złota. Według niektórych badaczy krzyż stoi w tym miejscu od ponad tysiąca lat, a jego pierwotne pochodzenie związane jest z przyjęciem chrześcijaństwa przez Mieszka I 63. Z kolei w Gdańsku jest Złota Brama, która została zbudowana w latach według projektu Abrahama van den Blocke w stylu renesansowym. Kamienne rzeźby attyki z 1648 r. wykonał Piotr Ringering. Są one alegorycznym przedstawieniem cnót obywatelskich: Roztropności, Sprawiedliwości, Pobożności i Zgody. Do Złotej Bramy przylega Dwór Bractwa św. Jerzego, zbudowany przez J.Glotau'a w latach w stylu późnogotyckim 64. Równie znana jest Złota Wieża z Sewilli zbudowana w Jej nazwa pochodzi jeszcze z czasów, gdy była ona pokryta złotymi płytkami. Ponadto w wieży przechowywano złoto pochodzące z podbojów kolonialnych 65. O stolicy Czech Pradze często mówi się Złota Praga. Przydomek ten został nadany miastu ze względu na liczne i cenne zabytki architektury i sztuki; świadczy o wyjątkowym pięknie tego miasta i symbolizuje jego bogactwo architektoniczne. Jedną z praskich ulic nazwano Złota Uliczką, ponieważ niegdyś mieszkali tam Żydzi, którzy zajmowali się złotnictwem. Złoty Trójkąt to potoczna nazwa kilku uprzemysłowionych i zurbanizowanych obszarów w Eurpie (wyznaczonych ośrodkami: Birmingham, Paryż, Zagłębie Ruhry i w USA (Pensylwania) 66. Złoty Róg to zatoka w europejskiej części Turcji, oddzielająca Istanbul od Beyoðlu, nazywana tak od późnych czasów rzymskich. Dziś jest to zatoka portowa Władywostoku. Złote Wybrzeże to część wybrzeża nad Zatoką Gwinejską w Afryce Zachodniej. Na całym świecie znane jest wyrażenie gorączka złota, które powstało po odkryciu w 1848 złota w Sutter s Mili w dolinie Sacramento w Kalifornii. Poszukiwacze z całego świata przybywali w tamte tereny licząc, że uda im się znaleźć choćby najmniejszą bryłkę złota. W związku z tym gorączka złota jest rozumiana jako: żywiołowy pęd do poszukiwania 63 Zob. S. Janicki, Zarys historii krzyża przy poznańskim Moście Chwaliszewskim [w:] Kronika Miasta Poznania z. 3/4, Poznań 1995, s W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s B. Hintzen-Bohlen, Sztuka i Architektura Andaluzja, przeł. H. Hartwig, Köln 2001, s Informacja pochodzi z oficjalnej strony internetowej miasta Gdańsk: (dostęp r.) 14

15 złota, zwłaszcza w piasku rzek złotodajnych; przen. pęd do bogacenia się, pogoń za zyskiem 67. Złoto to dla wielu osób synonim pieniądza. Polska jest szczególnym krajem, w którym jednostka monetarna nosi nazwę złoty. Złoty polski równa się stu groszom. Złoto symbolizujące osiągniecie wysokich celów przejawia się w nagradzaniu zwycięzcy konkursu, turnieju, złotym medalem. Warto wspomnieć o Orderze Złotego Runa: jedno z najszacowniejszych odznaczeń europejskich, ustanowione w 1429 przez Filipa Dobrego, księcia Burgundii, ( ) później order stał się głównym odznaczeniem rycerskim Hiszpanii i cesarskiej Austrii 68. Najwyższych odznaczeń państwowych w Polsce także posiadają w nazwie przymiotnik złoty, są to: Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami, Złoty Krzyż Zasługi, Zloty Medal za Długoletnią służbę. Choć złoto najczęściej kojarzone jest z rzeczami przyjemnymi i nagrodami to nie można zapomnieć o złocie z Tolozy, czyli o rzeczy przynoszącej pecha, bo niesprawiedliwie zagarniętej. Termin ten jest związany z historią, która miała miejsce w I w. p.n.e. Konsul rzymski Quintus Servilius Caepio ( ) zdobył i splądrował w Galii Tolozę, sprofanował świątynię celtyckiego Apollina w tym mieście i skradł cały skarbiec złota i srebra. Gdy znajdował się jednak ze złotem tolozańskim w drodze do Marsylii, niemal cały skarb został mu zrabowany 69. Wielu autorów książek i rozpraw naukowych już w tytule nawiązuje do symbolicznych znaczeń złota. Popularne na całym świecie dzieła to: Złota gałąź Sir Jamesa George a Frazera, wydana w latach , Złota legenda Jacopa da Voragine, dzieło wydane po łacinie w 1470 roku, po polsku w całości w 1922 roku w tłumaczeniu Leopolda Staffa, Metamorfozy albo Złoty osioł Lucjusza Apulejusza z Madaury. W Polsce drukowane były m.in.: Złota wolność Zofii Kossak-Szczuckiej, Złote okna i dziewięć innych opowiadań Adolfa Rudnickiego, Złote myśli Juliusza Słowackiego Józefa Makłowicza, Złote żniwa Jana Tomasza Grossa. 67 W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem, s Ibidem, s

16 Złoto zawsze było towarem pożądanym, przez co pomagało w zdobywaniu czegoś, na czym akurat komuś zależało. Homer w Iliadzie umieścił scenę, w której Priam wykupuje od Achillesa zwłoki swojego ukochanego syna Hektora: Nie zapraszaj, bym siedział rzekł mąż równy bogu Póki Hektor niegrzebny przy twym leży progu. Oddaj ciało niezwłocznie, o tę łaskę proszę, Chciej przyjąć liczne dary, które ci przynoszę. Obyś ich użył, miłą obaczył ojczyznę, Gdyś mi życie zachował, uczcij mą siwiznę. Przez ciebie jeszcze słońca cieszę się widokiem 70 W Eneidzie Wergiliusza pojawia się cudowna złota gałąź, która zapewniła głównemu bohaterowi powrót na Ziemię z podróży do świata cieni. W tym kontekście złota gałąź oznacza nieśmiertelność, ponieważ niemożliwe jest, by zwykły człowiek powrócił ze świata umarłych do świata żywych. Posłuchaj, co wprzód czynić: Wśród gąszczy igliwia Jest gałązka, co złotym prętem wzrok zadziwia I liśćmi: - Prozerpiny krzew święty; głęboki Jar i gąszcze ciemnymi osłania go mroki. Próżno się wstąpić w skryte podziemie spodziewa, Kto złotej tej gałązki nie zerwał wprzód z drzewa: Tę piękna Prozerpina otrzymać chce w darze. Zerwiesz jedną, wnet druga się złota ukaże I podobnym metalem jej listki się płonią. Spoglądaj tedy pilnie - a gdy ujrzysz, dłonią Rwij zaraz; bo jeżeli wyroki tak padną, Sama chętnie się skłoni - inaczej jej żadną Nie zmożesz siłą, na nic żelazo się zdało. - Prócz tego leży martwe druha twego ciało 71 Podczas Nocy Dziadów, kobiecie objawia się widmo, które oczy ma zakryte złotymi dukatami: Gdzie kościół? - gdzie kościół? gdzie Boga lud chwali? 70 Homer, Iliada, przeł. K. Jeżewska, Wrocław 1986, s Wergiliusz, Eneida, przeł. T. Karyłowski, Wrocław 1981, s

17 Gdzie kościół, ach, pokaż, człowiecze. Ach, widzisz, jak we łbie ten dukat mię pali, Jak srebro stopione dłoń piecze. Ach, wylej, człowieku, dla biednej sieroty, Dla więźnia jakiego, dla wdowy, Ach, wylej mi z ręki żar srebrny i złoty, I dukat ten wyłup mi z głowy 72. Złote dukaty zamiast oczu symbolizują zaślepienie człowieka. Wskazują na to, że podczas życia był on chciwy i interesowny. Złoto będące atrybutem ludzi zachłannych pojawia się również w Dziadach cz. IV w scenie, w której Gustaw rozmawia z Księdzem: Przebóg! tak ciebie oślepiło złoto! I honorów świecąca bańka, wewnątrz pusta! Bodaj!... Niech, czego dotkniesz, przeleje się w złoto; Gdzie tylko zwrócisz serce i usta, Całuj, ściskaj zimne złoto! 73 Temat bezwzględnej pogoni za bogactwem jest poruszany także w Eneidzie Wergiliusza. Właśnie z tego utworu pochodzi słynne zdanie: Do czegoż nie wiedziesz człowieka, Przeklęty głodzie złota! Ponieważ złoto było bardzo cennym i drogim kruszcem, przypisywano mu niezwykłą moc i siłę. Potęga złota jest przywoływana już w I w. n.e. w Moraliach. Powiedzeniach królów Plutarcha. Autor cytuje słowa Filipa II Macedońskiego: Czy (to miasto) jest tak trudne do zdobycia, że nawet osioł obładowany złotem nie będzie miał doń dostępu?, które to miał on zadawać, gdy szpiedzy donosili mu, że jakieś miasto jest nie do zdobycia 75. Na naszym rodzimym gruncie również zwracano uwagę na olbrzymią siłę złota. W tym miejscu należy wspomnieć słowa z Trzech panien do wybrania Franciszka Karpińskiego: Złoto całym światem włada i najkrócej ludziom gada. Podobne słowa wypowiada bohaterka Fausta Goethego Małgorzata, która cieszy się ze znalezionych klejnotów: Od złota zależy, do złota bieży świat cały. 72 A. Mickiewicz, Dziady cz. III, Kraków 2007, s Ibidem, Dziady cz. IV, op. cit., s Wergiliusz, Eneida, przeł. T. Karyłowski, Wrocław 1981, s Zob. W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s

18 Bardzo częstym motywem w poezji, szczególnie okresu romantyzmu i pozytywizmu, była złota nić. Oczywiście jej znaczenie jest symboliczne i oznacza przyjaźń; natchnienie 76. Motyw ten został wykorzystany przez Adama Mickiewicza w Odzie do młodości: Serca niebieskie poi wesele, kiedy je razem nić powiąże złota oraz w wierszu Adama Asnyka Przeminął czas: I żywych natchnień złota nić przewiąże prawdy zdobyte. Popularne jest również wyrażenie obiecywać złote góry, które znane jest dzięki Phormio Terencjusza 77. Góry złota czy też złote góry należy rozumieć jako obietnice wielkich korzyści, często bez możliwości ich spełnienia. Złoto w bajkach, baśniach i legendach często wskazuje na magiczność bohaterów. W niemal całej Europie jest znana bajka o rybaku i złotej rybce. Mężczyzna wpuszcza z powrotem do wody złowioną czarodziejską złotą rybkę w zamian za obietnicę spełnienia jego trzech życzeń, a potem, za namową chciwej żony, stawia żądania tak wygórowane i bezczelne, że przy trzecim oburzona rybka-czarodziejka odbiera mu wszystkie bogactwa, a przywraca jego poprzednią biedę 78. Podobnie magiczna jest złota kaczka, bohaterka warszawskiej legendy: Złota kaczka pływała ( ) po jeziorku znajdującym się w podziemiach zamku książąt Ostrogskich ( ) była to zaklęta przez czarodzieja królewna, której mógł przywrócić ludzką postać ten tylko, kto przez 3 dni z rzędu, biorąc ze wskazanego miejsca po sto dukatów, wyda je co dzień tylko dla siebie. Podjął się tego pewien żołnierz. Jednak pod koniec trzeciego dnia, tknięty współczuciem, oddał ostatni grosz żebrakowi, co sprawiło, że kaczka znikła wraz z jeziorkiem 79. Złoto pojawia się w legendzie o biskupie Wojciechu: Przybywszy przed oblicze Bolesława, hardo mu oznajmił, że jego wysłannik zabity został za czynienie czarów i bluźnierstwa przeciw pruskim bogom. Jeśli jednak książę chce odzyskać ciało, to musi zapłacić tyle złota, ile ono waży. ( ) Podczas ważenia okazało się, iż kiedy ciało ułożono na wadze stało się lekkie jak piórko 80. Poza takim rozumieniem złota, należy również zwrócić uwagę na znaczenie bardziej dosłowne. W bajce Ezopa o chłopie, który miał gęś znoszącą mu co dzień złote jajo; sądząc, że musi ona mieć w sobie całą masę złota, zabił ją i rozciął, aby się przekonać, że miała 76 Ibidem, s Zob. W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem, s Ibidem. 80 T. Panowicz, Legendy o Świętym Wojciechu, Poznań 2004, s

19 w środku to tylko, co mają wszystkie gęsi 81. Podobne wydarzenia odnajdziemy w bajce La Fontaine'a, jednak tam zamiast gęsi jest kura. W związku z tym, złote jajo symbolizuje wielką korzyść, wielki zysk. Zaś popularne przysłowie: zabić kurę, która niesie złote jaja, znaczy pozbyć się przez krótkowzroczną chciwość źródła wielkich dochodów 82. Warto wspomnieć również o bohaterce celtyckiej legendy pt. Tristan i Izolda - Izoldzie Złotowłosej. Atrybutem jej urody są wspaniałe, długie włosy w kolorze złota. Wielokrotnie eksponowane stają się symbolem kobiecości, pięknej urody 83. Podobnie Gustaw Flaubert w roku 1862 w powieści Salambo opisał tytułową bohaterkę: Włosy były osypane złotym pudrem, na czole w kędziorach, na plecy opadały w długich, mocno splecionych warkoczach zakończonych perłami. Blask świeczników ożywiał szminkę na policzkach, złoto ubioru, białość skóry. Miała dokoła kibici, na rękach i na palcach nóg taką obfitość drogich kamieni, że zwierciadło jak słońce odsyłało jej promienie Rzucały skry jej oczy i jej diamenty, połysk paznokci był przedłużeniem blasku drogich kamieni na palcach Jako kolczyki miała dwie małe szalki z szafiru z wydrążoną perłą napełnioną płynną perfumą. Od czasu do czasu spadająca przez otwory w perle kropelka zwilżała jej nagie ramię 84. Czasem jednak przywiązanie do pieniądza nie przynosi ludziom szczęścia a wręcz przeciwnie odbiera im radość życia. Miłość do złota zgubiła mitologicznego króla Midasa, który prosił Dionizosa, by wszystko, czego dotknie, zamieniało się w złoto. W efekcie chciwy władca omal nie umarł z głodu. Na szczęście Dionizos, na prośbę króla, cofnął swój dar 85. Miłość do złota gubi nie tylko bohaterów baśni czy mitów, jest to motyw często spotykany w literaturze pięknej. Żyd Shylock, bohater Kupca weneckiego Wiliama Szekspira, tak wielką wagę przywiązuje do pieniędzy, iż przesłaniają mu wszystkie inne wartości. Tytułowy bohater Skąpca Moliera Harpagon traktuje złoto jak swojego przyjaciela, jest ono dla niego ważniejsze nawet od rodziny: Och, moje kochane złoto! moje biedne złoto! mój drogi przyjacielu! Wydarto mi ciebie; odkąd mi ciebie wydarto, straciłem mą podporę, pociechę, radość: wszystko skończone dla mnie, nie mam co robić na świecie. Bez ciebie żyć mi nie podobna. Stało się; już nie mogę; umieram; już umarłem; pogrzebano mnie! Czyż nikt 81 W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem. 83 Ibidem, s G. Flaubert, Salambo, przeł. Wacław Rogowicz, Warszawa 1978, s Zob. Owidiusz, op. cit., s

20 się nie znajdzie, kto by mnie wskrzesił oddając mi moje drogie pieniądze lub wskazując, kto je ukradł? 86 Podobnie jak Harpagon zachowuje się lichwiarz Grandet - bohater Eugenii Grandet Honoriusza Balzaka: Drzwi, które znajdowały się na wprost schodów i prowadziły do pokoju położonego nad kuchnią, były widocznie zamurowane. W istocie, wchodziło się tam tylko przez pokój starego Grandet, któremu ten pokój służył za gabinet. Jedyne okno, przez które wnikało światło, opatrzone było od podwórza olbrzymimi kratami żelaznymi. Nikomu, nawet pani Grandet, nie wolno było tam wchodzić; stary chciał być sam, jak alchemik przy swoim piecu ( ) Tam z pewnością, kiedy Nanon chrapała, aż się podłoga trzęsła, kiedy brytan czuwał i ziewał w podwórzu, kiedy pani i panna Grandet dobrze spały, stary bednarz przychodził pieścić, tulić, głaskać, hodować, kołysać swoje złoto 87. W Metamorfozach Owidiusza złoto jawi nam się jako symbol chciwości. Przykładem może być chociażby opowiadanie o Atalancie i Hippomenesie. Niechętna małżeństwu dziewica, nakłaniana do niego przez ojca, postawiła warunek, aby kandydat do ręki prześcignął ją w biegu; pokonanych zabijała. Wielu zginęło, w końcu zwyciężył ją podstępem Milanion (w beockiej wersji mitu Hippomenes), rzucając za siebie otrzymane od Afrodyty złote jabłka, które Atalanta podnosiła, tracąc czas w biegu. Później oboje jako małżeństwo zmienieni zostali w lwy przez jakieś obrażone bóstwo 88. Atalanta nie chciała wychodzić za mąż, ale zapominała o swoim postanowieniu, gdy tylko widziała złote jabłka. Dlatego złoto jabłko jest symbolem chciwości. Nieco inne znaczenie złotego jabłka znajdziemy w mitologii greckiej. W jednym z mitów, opowiadającym o pracach Heraklesa pojawiają się złote jabłka Hesperyd. Były one strażniczkami ogrodu położonego na krańcach Zachodu, za Okeanosem. Jak pisze Kopaliński: W ogrodzie tym rosły złote jabłka, które kiedyś Gaja (Ziemia) ofiarowała Herze w ślubnym podarunku; prócz Hesperyd strzegł jabłek stugłowy smok Ladon. Wg jednej wersji mitu Herakles zabił smoka i zabrał jabłka, wg innej użył w tym celu Atlasa 89. Robert Graves tak objaśnia znaczenie mitu Kandydat do władzy królewskiej musiał pokonać węża i odebrać mu złoto, a to właśnie zrobił Herakles ( ). Ale złoto, które zabrał, nie musiało koniecznie występować w postaci złotych jabłek otrzymał je pod koniec swojego panowania jako 86 Molier, Skąpiec, Wrocław 1950, s H. Balzac, Eugenia Grandet, Warszawa 1987, s W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem, s

21 paszport do raju 90. W związku z tym możemy stwierdzić, że złote jabłko symbolizuje również władzę. Jak wynika z mitologii skandynawskiej, złote jabłka mogą symbolizować także wieczną młodość. W micie, na który powołuje się Kopaliński, pojawiają się magiczne złote jabłka Iduny, których spożywanie zapewnia bogom wieczną młodość. Olbrzym Thjazi zmusił Lokiego szantażem do kradzieży jabłek i porwania Iduny dla niego. Gdy Azowie odkryli udział Lokiego w kradzieży, zagrozili mu śmiercią, jeżeli nie odzyska jabłek i Iduny. Gdy Thjazi poszedł łowić ryby, Loki w postaci sokoła dostał się do domu Thjaziego, przeobraził Idunę w orzeszek i przeniósł ją wraz z jabłkami bezpiecznie do domu 91. Ze względu na swoją magiczną moc i olbrzymią wartość, złote runo znane z mitologii greckiej, było czymś pożądanym. Atamas ( ) poślubił Nefele, z którą miał syna Fryksosa i córkę Helle. Córka Kadmosa, Ino, urodziła Atamasowi dwóch synów (...). Zazdrosna o Nefele Ino namówiła wieśniaczki, aby przypiekły nasiona tak, aby zboże nie wzeszło, a gdy król wysłał do wyroczni delfickiej pytanie o przyczynę suszy, Ino sfałszowała odpowiedź: tylko ofiara z Fryksosa i Helle może uratować plony. W ostatniej chwili Nefele przyprowadziła dzieciom czarodziejskiego, skrzydlatego barana o złotym runie, który miał je przenieść w powietrzu do Kolchidy ( ). Po drodze Helle spadła do cieśniny morskiej (...) Fryksos dotarł szczęśliwie do Kolchidy ( ) Barana Fryksos złożył w ofierze Zeusowi, a złote runo podarował Ajetesowi, który je zawiesił na drzewie w gaju Aresa. Posłużyło ono za cel wyprawy Argonautów 92. Warto zwrócić uwagę na symbolikę złotego deszczu, która wywodzi się z mitologii greckiej. Złoty deszcz ( ) to Zeus zapładniający Danae ukrytą w spiżowej wieży (poczęcie Perseusza) 93. Akrizjos miał tylko jedną córkę Danae, którą uwięził w lochu, ponieważ wyrocznia przepowiedziała mu, że zabije go własny wnuk. Jednakże Zeus nawiedził ją w postaci złotego deszczu i urodziła mu syna imieniem Perseusz 94. Robert Graves tak interpretuje ten mit: Zapłodnienie Danae przez Zeusa w postaci złotego deszczu musi odnosić się do obrzędowych zaślubin słońca i księżyca. Z małżeństwa tego przychodzi na świat król nowego roku. Można tę opowieść odczytać również jako alegorię pasterską: dla 90 R. Graves, Mity greckie, przeł. Henryk Krzeczkowski, Warszawa 1982, s W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Ibidem, s W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s R. Graves, op. cit., s

22 pasterza greckiego»woda jest złotem«. Zeus zaś zsyła burzliwe deszcze na ziemię Danae 95. Zatem jednoznaczne jest, że złoty deszcz jest błogosławieństwem, olbrzymim darem. Dla kobiety są tym narodziny dziecka, a dla rolnika długo wyczekiwany deszcz. Pojęcie złotego środka (aurea medioctritas) ma swój początek w odach refleksyjnofilozoficznych Horacego. Jest ono definiowane jako filozofia szczęśliwego życia; zasada umiaru w szczęściu, przygotowująca człowieka do zachowania równowagi ducha w przeciwnościach losu, pozwalająca zawsze zachować wewnętrzną harmonię 96. Motyw aurea mediocritas pojawia się w wielu utworach Jana Kochanowskiego. Złoto jako przedmiot materialny ma olbrzymią wartość, jednak tylko podczas życia. Znani polscy poeci zgodnie potwierdzają to, że po śmierci, złoto jest dla człowieka bezwartościowe. Oznacza to więc, że złoto jest symbolem doczesności 97. Jan Kochanowski w utworze Z Anakreonta, Kiedy by worek z bogatego złota pisze: Jeżeli masz umrzeć to cóż ci po złocie? Jeszcze dobitniej wypowiada się Stanisław Przybyszewski w Homo sapiens, Na rozstaju: Brudne złoto! Ohydne, wstrętne, ale wspaniałe. Podobne poglądy pojawiają się w Dożywociu Fredry i Złocie Tadeusza Rittnera ( Złoto jest przyrząd, którym się strąca gwiazdy na Ziemię ). W młodopolskiej literaturze, w dramacie Wesele Stanisława Wyspiańskiego pojawia się niezwykle ważny przedmiot złoty róg. Jest to symboliczny instrument, dany przez Wernyhorę Jaśkowi, zabrzmi na znak do boju o niepodległość i powiedzie Polaków do zwycięstwa. Niestety Jasiek, schylając się po czapkę z pawich piór, gubi róg: Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapkę wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur 98. W kontekście tego utworu, złoty róg symbolizuje szansę na odzyskanie niepodległości. Jego dźwięk miał wyzwolić ducha narodu. W tym samym utworze pojawia się symbol złotej podkowy, którą gubi koń Wernyhory. Symbolizuje ona wielkie szczęście znalazcy. 95 Ibidem, s E. Olinkiewicz, K. Radzymińska, H. Styś, Język polski encyklopedyczny słownik szkolny, Wrocław 2002, s W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s S. Wyspiański, Wesele, Kraków 1969, s

23 Złoto, będące symbolem bogactwa i dostatku, towarzyszy człowiekowi od początku jego istnienia. W Egipcie trony, posągi, grobowce, naczynia faraonów sporządzano z masywnego złota lub pozłacano. Biblijny Abram, gdy wyszedł z Egiptu»był bardzo bogaty w posiadłość złota i srebra«(gen. 13, 2); na starość, już jako Abraham, wysyłając sługę po żonę dla Izaaka, dał mu dla niej»nausznice złote«(gen. 24, 22). Lud izraelski wychodząc z Egiptu miał ze sobą wiele złota użytego później na złote sprzęty przybytku (Ex. 25, 10-40), na ozdoby szat kapłańskich (Ex. 28, 1-43), wreszcie na złotego cielca ( ) (Ex. 32, 1-35). Złote cielce odlewać kazał również król Izraela Jeroboam I w X w. p.n.e. (3. Ks. Król. 2, 28-32); stały się one symbolami bogactwa, pieniędzy, mamony. Salomon sprowadził dla swej świątyni, pałacu i tronu złoto z Ofiru (3. Ks. Król. 9, 26-28, 10, 14) 99. Jak widać w powyższych przykładach, złoto było domeną władców i kapłanów, symbolizowało ich bogactwo i potęgę. Złoto w chrześcijaństwie jest istotnym elementem wiary. Trzej magowie przynoszą złoto nowonarodzonemu Mesjaszowi. Gdy więc narodził się Jezus w Betlejem Judzkim, za dni króla Heroda; oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy, mówiąc: Gdzie jest, który się narodził, król żydowski? Albowiem ujrzeliśmy jego gwiazdę na wschodzie i przybyliśmy pokłonić się jemu. - A oto gwiazda, którą byli widzieli na wschodzie, szła przed nimi, aż przyszedłszy, stanęła nad miejscem, gdzie było dziecię. Ujrzawszy zaś gwiazdę, uradowali się radością bardzo wielką. I wszedłszy w dom, znaleźli dziecię z Maryją, matką jego, i upadłszy, pokłonili się jemu; a otworzywszy skarby swoje, ofiarowali mu dary: złoto, kadzidło i mirrę (Mt. 2,1-12). Kopaliński zauważa, że złoto przyniesione przez jednego z mędrców jest symbolem władzy królewskiej 100. Ponadto złoto w chrześcijaństwie to duch boży, wiara tryumfująca, chwała, radość, miłość; jako najcenniejsza wartość doczesna było ofiarą najbardziej godną bóstwa 101 Symbolem bezmyślności i głupoty ludzkiej jest biblijny złoty cielec (Ex., 32, 1 35). Posąg pogański bóstwa w postaci byka, odlany na żądanie Izraelczyków przez Aarona, brata Mojżesza, ze złotych nausznic ofiarowanych przez lud, który nie mogąc się doczekać zejścia swego proroka z góry, powrócił do bałwochwalstwa i złożyć cielcowi całopalenie i ofiary, w czasie gdy Mojżesz otrzymywał od Boga Dziesięcioro Przykazań na górze Synaj. Bóg, który to widział, chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Mojżesza, ale ten ubłagał Boga, aby 99 W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s Zob. W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, op. cit., s Zob. W. Kopaliński, Słownik symboli, op. cit., s

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe Morze Śródziemne Nazaret Jordan Jerozolima Ain Karim Betlejem Jerycho Morze Martwe Grupa I W owym czasie wyszło rozporządzenie cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym świecie. Podążali

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Pieniądze nie od zawsze pochodziły z bankomatów. Mają długą historię i rozwijały się przez wiele tysięcy lat. Wraz z rozwojem społeczeństwa, powstała

Pieniądze nie od zawsze pochodziły z bankomatów. Mają długą historię i rozwijały się przez wiele tysięcy lat. Wraz z rozwojem społeczeństwa, powstała Pieniądze nie od zawsze pochodziły z bankomatów. Mają długą historię i rozwijały się przez wiele tysięcy lat. Wraz z rozwojem społeczeństwa, powstała potrzeba bardziej zaawansowanych rodzajów pieniędzy,

Bardziej szczegółowo

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r.

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Aktywni na start Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Bo ziemia sama z siebie owoc wydaje, najpierw trawę, potem kłos, potem pełne zboże w kłosie. A gdy owoc dojrzeje, wnet się zapuszcza sierp, bo nadeszło

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c

Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c TADYCJE Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c Spis treści: Szopka... - 3 - Kolędy... - 4 - Opłatek... - 5 - Pierwsza Gwiazda... - 6 - Pasterka... - 7 - Choinka... - 8 - Święty Mikołaj... - 9 - Źródła informacji...-

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

drogi przyjaciół pana Jezusa

drogi przyjaciół pana Jezusa Jezus prowadzi ElEmEnta rz dziecka bożego 1 Podręcznik do religii dla I klasy szkoły podstawowej drogi przyjaciół pana Jezusa Wydawnictwo WAM Księża Jezuici rozdział 1 Jezus nas kocha pragniemy Go poznawać

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci przedstawia. Narodziny Pana Jezusa

Biblia dla Dzieci przedstawia. Narodziny Pana Jezusa Biblia dla Dzieci przedstawia Narodziny Pana Jezusa Autor: Edward Hughes Ilustracje: M. Maillot Redakcja: E. Frischbutter; Sarah S. Tłumaczenie: Katarzyna Gablewska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org

Bardziej szczegółowo

Magiczne słowa. o! o! wszystko to co mam C a D F tylko tobie dam wszystko to co mam

Magiczne słowa. o! o! wszystko to co mam C a D F tylko tobie dam wszystko to co mam Magiczne słowa C tylko tobie ccę powiedzieć to / / C / a / C a / / C / a / to co czuję dziś kiedy przycodzi noc / e / C / a / / e / C / a / tylko tobie C a / / C / a / tylko tobie dam białą róże i wszystko

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21 Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka1989-07/04/2011 21:21 NOWENNA KU CZCI JEZUSA PRAWDZIWEGO KRÓLA Ta prosta nowenna jest szczególnym hojnym darem naszego Pana. W związku z tym Jezus da wyjątkowe tajemnice

Bardziej szczegółowo

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Drogi przyjaciół Pana Jezusa Księża Jezuici - Wydawnictwo WAM 1 Pan Jezus gromadzi

Bardziej szczegółowo

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz "Jezu ufam Tobie"

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz Jezu ufam Tobie Łagiewniki Świątynia Opaczności Bożej - Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego Obraz "Jezu ufam Tobie" Obraz "Jezu ufam Tobie" został namalowany po raz pierwszy w historii

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel Lekcja 12 na 17 grudnia 2016 Pod koniec historii Joba Bóg przedstawia się jako Wielki Stworzyciel i cierpienia Joba kończą się. Niemniej jednak konflikt między Bogiem a szatanem, który spowodował ten

Bardziej szczegółowo

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim,

Bardziej szczegółowo

Religie świata. Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe skrytka pocztowa Gdańsk 52

Religie świata. Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe skrytka pocztowa Gdańsk 52 Religie świata Rozdajemy grupom plansze do gry w bingo. Czytamy losowo wybrane definicje haseł, a następnie odkładamy je na bok, by po skończonej rozgrywce móc sprawdzić, które z nich wystąpiły w grze.

Bardziej szczegółowo

BIBLIA. Wielkie opowieści Starego i Nowego Testamentu

BIBLIA. Wielkie opowieści Starego i Nowego Testamentu BIBLIA Wielkie opowieści Starego i Nowego Testamentu Blandine Laurent we współpracy z François Brossierem, profesorem Katolickiego Uniwersytetu Paryskiego, i Benoit Marchonem Ilustracje: Claude i Denise

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże 16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże Kto wstąpi na górę Pana, kto stanie w Jego świętym miejscu? Człowiek

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci przedstawia. Bóg daje Abrahamowi obietnicę

Biblia dla Dzieci przedstawia. Bóg daje Abrahamowi obietnicę Biblia dla Dzieci przedstawia Bóg daje Abrahamowi obietnicę Autor: Edward Hughes Ilustracje: Byron Unger; Lazarus Redakcja: M. Maillot; Tammy S. Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2)

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Słowo wstępne Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Człowiek od początku przez Boga powołany do pracy: uczyńmy

Bardziej szczegółowo

Schola Gregoriana Sancti Casimiri

Schola Gregoriana Sancti Casimiri WARSZTATY CHORAŁOWE TRADICAMP Schola Gregoriana Sancti Casimiri PROPRIUM MISSAE Msza o Trójcy Przenajświętszej Niech będzie błogosławiona Święta Trójca i nierozdzielna Jedność, wyznawajmy ją, albowiem

Bardziej szczegółowo

Ewangelia wg św. Jana. Rozdział 1

Ewangelia wg św. Jana. Rozdział 1 Ewangelia wg św. Jana Rozdział 1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, a Bogiem było Słowo. 2 Ono było na początku u Boga. 3 Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało.

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Kim jest Baranek Wielkanocny? Zapraszamy na wykład.

Kim jest Baranek Wielkanocny? Zapraszamy na wykład. Kim jest Baranek Wielkanocny? Zapraszamy na wykład. BIBLIA Pismo Św. Słowo Boże Autentyczny przekaz od Boga Przepisy higieniczne, dietetyczne Starego Testamentu Demokracja, ochrona praw zwierząt zawarte

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY

KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY Mój Jezu, Niech ta droga krzyżowa będzie dla wszystkich lekarstwem, które daje światło, by wyjść z grzechu; i niech będzie pocieszeniem dla Twego Serca. I STACJA Jezus

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 5,12-21

Lectio Divina Rz 5,12-21 Lectio Divina Rz 5,12-21 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

NOE BUDUJE ARKĘ, POTOP

NOE BUDUJE ARKĘ, POTOP NOE BUDUJE ARKĘ, POTOP 15 Nastały czasy, kiedy aniołowie schodzili na ziemię i brali sobie za żony piękne dziewczyny. W wyniku tego na świecie rodzili się olbrzymi i mocarze. Nie podobało się to Panu Bogu.

Bardziej szczegółowo

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje?

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje? Lectio Divina Rz 7, 1-6 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu.

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu. Lubasz W kościele katolickim sanktuaria to miejsca święte, gdzie w sposób szczególny Bóg udziela swojej łaski. Takim miejscem, które pragniemy Państwu przedstawić jest Sanktuarium Matki Bożej Królowej

Bardziej szczegółowo

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku.

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku. Imię i nazwisko Sprawdzian diagnozujący wiadomości i umiejętności dla klasy V Dział: Dynastia Piastów na polskim tronie Nr w dzienniku.. Kl. V Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy Liczba pkt. Ocena Zadanie

Bardziej szczegółowo

dla najmłodszych. 8. polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com

dla najmłodszych. 8. polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com dla najmłodszych 8 polska wersja: naukapoprzezzabawewordpresscom Prawdomównosc Mówienie prawdy to bardzo dobry zwyczaj Jeśli zawsze mówimy prawdę, chronimy się przed wieloma kłopotami Oto opowieść o kimś,

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

dla najmłodszych polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com

dla najmłodszych polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com dla najmłodszych.1. polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com Rodzice i dzieci w islamie ` ` ` dla najmłodszych.2. polska wersja: naukapoprzezzabawe.wordpress.com ` dla najmłodszych.3.

Bardziej szczegółowo

pieluszki poduszka rower telefon komórkowy samochodzik grzechotka laptop kaftanik kocyk

pieluszki poduszka rower telefon komórkowy samochodzik grzechotka laptop kaftanik kocyk pieluszki poduszka rower telefon komórkowy samochodzik grzechotka laptop kaftanik kocyk lampka długopis skarpetki buciki czapeczka wózek odtwarzacz mp4 pieniądze tablet Uzupełnij kartę pracy. Mędrcy ze

Bardziej szczegółowo

Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych. Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz

Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych. Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz Klasa I Ja i Bóg na co dzień Redaktor: Michał Stępień Nauka o Jezusie Chrystusie Jezus Syn Boży

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK gdzie szukać informacji? YouCat 348 351 KKK 2052 2082 Jacek Salij Dekalog o. Adam Szustak, Konferencje o Dekalogu Valerio Bocci Dziesięć przykazań wyjaśniane dzieciom Wiesława Lewandowska Pan Bóg nie robi

Bardziej szczegółowo

Kara za grzech: śmierć czy męki?

Kara za grzech: śmierć czy męki? Kara za grzech: śmierć czy męki? Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Śmierć czy męki? Czy rzeczywiście po śmierci czeka większość ludzi straszny los w wiecznych mękach? Czy będący

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14).

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14). Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko dla Niego samego, a naszych bliźnich jak siebie samych ze względu na miłość Boga. 1. "Bóg jest miłością" (1 J 4, 8. 16): miłość jest

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

MOJŻESZ WCHODZI NA GÓRĘ SYNAJ

MOJŻESZ WCHODZI NA GÓRĘ SYNAJ MOJŻESZ WCHODZI NA GÓRĘ SYNAJ 83 Trzy miesiące po wyjściu z Egiptu naród Izraelski przybył na pustynię Synaj. Izraelici rozłożyli obóz naprzeciw wysokiej góry, na którą Mojżesz wspiął się, aby porozmawiać

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV

HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV 2016-09-01 HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO KLASA IV Podstawa programowa przedmiotu SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami

Bardziej szczegółowo

Polska w czasach Bolesława Chrobrego. Historia Polski Klasa V SP

Polska w czasach Bolesława Chrobrego. Historia Polski Klasa V SP Polska w czasach Bolesława Chrobrego Historia Polski Klasa V SP Misja chrystianizacyjna św. Wojciecha. 997 r. Zjazd Gnieźnieński 1000 r. Koronacja Bolesława Chrobrego 1025r. Sytuacja wewnętrzna i zewnętrzna

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda

Starożytna Grecja. Agnieszka Wojewoda Starożytna Grecja Agnieszka Wojewoda Spis treści Położenie Grecji O Grecji słów kilka Starożytna Grecja Bogowie i boginie Grecji Grecki teatr Igrzyska olimpijskie Agora Sztuka grecka Podsumowanie Położenie

Bardziej szczegółowo

1. Uświadomić ministrantom symbolikę szat liturgicznych oraz ich przeznaczenie.

1. Uświadomić ministrantom symbolikę szat liturgicznych oraz ich przeznaczenie. Temat: Strój liturgiczny ministranta Dobrze by było gdyby prowadzący spotkanie miał ze sobą: albę, komżę, cingulum i pelerynkę. Cel spotkania: 1. Uświadomić ministrantom symbolikę szat liturgicznych oraz

Bardziej szczegółowo

Przez wiele lat szłam bezdrożami Nie znając lepszych w życiu dróg Widziałam smutne serca I płynące strugi łez Przyszedłeś Ty i wyschły wszystkie łzy

Przez wiele lat szłam bezdrożami Nie znając lepszych w życiu dróg Widziałam smutne serca I płynące strugi łez Przyszedłeś Ty i wyschły wszystkie łzy 1. Szczęśliwa droga Szczęśliwa droga ta, którą kroczę tak Nic na to nie poradzę, że śpiewam szczęścia nową pieśń Twój syn przyjdzie w chwale, ja wierzę, że niedługo A Twa szczęśliwa droga zaprowadzi mnie

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

Msze roratnie najczęściej są odprawiane we wczesnych godzinach porannych, lampionami.

Msze roratnie najczęściej są odprawiane we wczesnych godzinach porannych, lampionami. Kiedy nadchodzi adwent, a więc czas oczekiwania na święta Bożego Narodzenia, Kościół celebruje wyjątkowe msze święte, odprawiane o wschodzie Słońca, które poświęcone są Matce Boskiej, a ich nazwa to właśnie

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Bóg daje Abrahamowi obietnicę

Bóg daje Abrahamowi obietnicę Biblia dla Dzieci przedstawia Bóg daje Abrahamowi obietnicę Autor: Edward Hughes Ilustracje: Byron Unger; Lazarus Redakcja: M. Maillot; Tammy S. Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children

Bardziej szczegółowo

BURSZTYNOWY SEN. ALEKSANDRA ADAMCZYK, 12 lat

BURSZTYNOWY SEN. ALEKSANDRA ADAMCZYK, 12 lat BURSZTYNOWY SEN ALEKSANDRA ADAMCZYK, 12 lat Jestem bursztynnikiem. Myślę, że dobrym bursztynnikiem. Mieszkam w Gdańsku, niestety, niewiele osób mnie docenia. Jednak jestem znany z moich dziwnych snów.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Ja nic nie znaczę, Bóg kieruje wszystkim. Czynię tylko to, czego Bóg żąda ode mnie.

Ja nic nie znaczę, Bóg kieruje wszystkim. Czynię tylko to, czego Bóg żąda ode mnie. Ja nic nie znaczę, Bóg kieruje wszystkim. Czynię tylko to, czego Bóg żąda ode mnie. Kiedyż o Boże, zdołamy Ci się wywdzięczyć naszymi ubogimi służbami za takie mnogie skarby miłosierdzia Twego. Stoi przede

Bardziej szczegółowo

WĘDROWANIE Z BOGIEM Podręcznik i ćwiczenia do religii dla klasy 0

WĘDROWANIE Z BOGIEM Podręcznik i ćwiczenia do religii dla klasy 0 WĘDROWANIE Z BOGIEM Podręcznik i ćwiczenia do religii dla klasy 0 Wydawnictwo WAM Kraków 2008 Podręcznik nr AZ-03-03-1-01 do nauczania religii rzymskokatolickiej na terenie całej Polski, z zachowaniem

Bardziej szczegółowo

PRZYBYTEK STÓŁ Z CHLEBAMI MENORA UMYWALNIA OŁTARZ

PRZYBYTEK STÓŁ Z CHLEBAMI MENORA UMYWALNIA OŁTARZ PRZYBYTEK 95 Powstał on w czasie, kiedy Izraelici jak już wiesz wędrowali po pustyni. Mieszkali wtedy w namiotach i wciąż wędrowali, dlatego Pan Bóg kazał im zbudować dla siebie również namiot, który mogliby

Bardziej szczegółowo

Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio

Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio 3 Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio Święty Ojcze Pio, przed złem broń mnie, pod płaszcz Twej opieki pomóż mi chronić się zawsze i wszędzie, w dobrym i uczciwym życiu umacniaj mnie, w ostatniej godzinie

Bardziej szczegółowo

Weź w opiekę młodzież i niewinne dziatki, By się nie wyrzekły swej Niebieskiej Matki.

Weź w opiekę młodzież i niewinne dziatki, By się nie wyrzekły swej Niebieskiej Matki. JASNOGÓRSKA PANI G G7 C G Ref.: Jasnogórska Pani, Tyś naszą Hetmanką, e h a D Polski Tyś Królową i najlepszą Matką. h e G D7 Spójrz na polskie domy, na miasta i wioski. G E7 a D D7 G Niech z miłości Twojej

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4,

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4, 5 Spis treści Wstęp 11 Ku przemienionemu człowiekowi I Niedziela Adwentu Łk 21, 25-28. 34-36 15 Oczekiwać z nadzieją II Niedziela Adwentu Łk 3, 1-6 19 Między marketingiem a pustynią Niepokalane Poczęcie

Bardziej szczegółowo

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 5

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 5 Nazwisko rodziny: Adres:.... KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 5 Księga Rodzaju 1. Jak miał na imię król Elamu, którego rozgromił Abram uwalniając swojego bratanka Lota? 2. W jakiej miejscowości Abraham

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PASOWANIA NA UCZNIA

SCENARIUSZ PASOWANIA NA UCZNIA SCENARIUSZ PASOWANIA NA UCZNIA My rycerze a Krainy Wiedzy, witamy zebranych na zamku pierwszoklasistów, którzy przybyli pobierać nauki w naszej szkole. Jak stary obyczaj nakazuje, wszyscy rycerze uczniowie

Bardziej szczegółowo

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Witamy serdecznie Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim, nieobliczonym na zysk,

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2

Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2 Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2 4 A oto dzieje nieba i ziemi podczas ich tworzenia, w dniu, kiedy PAN, Bóg, stworzył już ziemię i niebo, 5 ale na jej polach nie pojawił się jeszcze żaden

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Archidiecezjalny Program Duszpasterski. Okres PASCHALNy. ROK A Propozycje śpiewów

Archidiecezjalny Program Duszpasterski. Okres PASCHALNy. ROK A Propozycje śpiewów Archidiecezjalny Program Duszpasterski Okres PASCHALNy ROK A Propozycje śpiewów Poznań 2007/2008 21 WIELKI CZWARTEK W. W Krzyżu cierpienie; A myśmy się chlubić powinni (antyfona śpiewana na przemian z

Bardziej szczegółowo

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Józef Augustyn SJ WIDZIELIŚMY PANA Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 SPIS TREŚCI WPROWADZENIA DO KONTEMPLACJI

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia.

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Antropologia teologiczna, mówiąca o genezie człowieka, powołuje się przede wszystkim na dwa pierwsze rozdziały księgi Rodzaju, która zawiera dwa opisy stworzenia

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Pan Tadeusz. POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat. Adama Mickiewicza. Patronat Ambasady RP w Astanie. 17 marca 2013 r. Gimnazjum nr 5 w Astanie

Pan Tadeusz. POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat. Adama Mickiewicza. Patronat Ambasady RP w Astanie. 17 marca 2013 r. Gimnazjum nr 5 w Astanie Patronat Ambasady RP w Astanie Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny, Tam się człowiek napije, nadysze ojczyzny... POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat Pan Tadeusz Adama Mickiewicza 17 marca 2013 r.

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo