dokonuje się tam, gdzie ludzie przewidują ograniczenia związane ze skończonością Planety i niezależnym od człowieka rytmem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "dokonuje się tam, gdzie ludzie przewidują ograniczenia związane ze skończonością Planety i niezależnym od człowieka rytmem"

Transkrypt

1 Okladka Energetyka a zmiany klimatu.qxd :53 Page 1 Zrównoważony rozwój dokonuje się tam, gdzie ludzie przewidują ograniczenia związane ze skończonością Planety i niezależnym od człowieka rytmem przyrody. Jest strategią osiągania godnego życia w ramach tego, co jest fizycznie i biologicznie możliwe. Polega ona na integrowaniu działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych warunkujących życie biologiczne na Ziemi, a jej celem jest zagwarantowanie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności, zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń. Dekada Edukacji na rzecz Zrównoważonego Rozwoju została ogłoszona przez Organizację Narodów Zjednoczonych 1 marca 2005 r., a do promowania i koordynowania działań podejmowanych w jej ramach wyznaczono UNESCO. Głównym celem Dekady jest integracja zasad, wartości i praktyk zrównoważonego rozwoju we wszystkich dziedzinach edukacji i oświaty. Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju ma prowadzić do respektowania godności ludzkiej, poszanowania różnorodności, ochrony środowiska naturalnego i zasobów naszej planety, a jej wdrażanie ma służyć zmianie zachowań na takie, które będą tworzyć bardziej zrównoważoną przyszłość, polegającą na: integralności przyrodniczej, żywotności gospodarczej i aktywności społecznej dla potrzeb obecnego pokolenia i przyszłych pokoleń. Ważne linki: ul. Nabielaka 15 lok. 1, Warszawa, Poland tel. (+48-22) , -03, -04 fax (+48-22)

2 Wydawca: Instytut na rzecz Ekorozwoju ul. Nabielaka 15 lok. 1, Warszawa tel , -03, -04, faks Instytucje i osoby pragnące wesprzeć działalność na rzecz ekorozwoju mogą dokonywać wpłat na konto: Bank PeKaO SA, II Oddział w Warszawie Wpłaty w PLN: Instytut na rzecz Ekorozwoju (InE) jest pozarządową organizacją typu think-tank powstałą w 1990 r. z inicjatywy kilku członków Polskiego Klubu Ekologicznego. InE zajmuje się promowaniem i wdrażaniem zasad oraz rozwiązań służących zrównoważonemu rozwojowi Polski, dążąc do jej proekologicznej restrukturyzacji. W swojej działalności kieruje się misją: budowania pozytywnych relacji między rozwojem społecznym i gospodarczym a ochroną środowiska oraz występowania w interesie obecnego i przyszłych pokoleń. Instytut na rzecz Ekorozwoju współpracuje z krajowym i europejskim ruchem pozarządowym. Współdziała z organizacjami z nowych krajów członkowskich UE. Instytut ma doświadczenie w tworzeniu strategii ekorozwoju wspólnie ze społecznościami lokalnymi ich samorządami i partnerami społecznymi, ekologicznymi i partnerami otoczenia biznesu. Opracowania InE wykorzystują parlamentarzyści, administracja rządowa i samorządowa, naukowy, studenci i uczniowie. Redakcja językowa: Ewa Sulejczak Projekt graficzny: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o., Warszawa Copyright by Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2008 ISBN EAN Wydrukowano na papierze ekologicznym

3 Instytut na rzecz Ekorozwoju Energetyka a zmiany klimatu Szymon Liszka Sławomir Pasierb Publikacja jest częścią projektu: Eko-Herkules. Program aktywnej edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju dofinansowanego ze środków: Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Fundacji Oak oraz Fundacji Heinricha Bölla i Warszawa 2008

4 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Jakie są przyczyny zmian klimatycznych? Jakie są i mogą być skutki zmian klimatycznych? Energia dobro niezbędne, ale nieobojętne dla środowiska Łańcuch procesów w systemie energetycznym Rola wytwarzania i przesyłania energii w zanieczyszczeniu atmosfery Mała energetyka duże zanieczyszczenie Energetyka główne źródło emisji gazów cieplarnianych Ekologiczny ślad produktów Silna więź: zużycie energii i emisja gazów cieplarnianych Czy świat jest solidarny? Jak na tle świata prezentuje się Polska? Jak zmiany klimatyczne mogą wpłynąć na energetykę? Czy zmiany klimatyczne wpłyną na wielkość i strukturę zużycia energii w Polsce? Zagrożenia dla energetyki Ekonomiczne i społeczne skutki oddziaływania energetyki na klimat Ponosić koszty teraz czy w przyszłości? Cele światowej i unijnej polityki klimatyczno-energetycznej Energetyka przyjazna klimatowi jak zmniejszyć presję energetyki na zmiany klimatu? Po pierwsze: racjonalnie gospodarować energią Efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów paliw kopalnych i stosowanie czystych technologii ich przetwarzania Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii (OZE) Wybory osobiste, czyli co każdy może zrobić dla klimatu Podsumowanie Bibliografia

5 WPROWADZENIE Zmiany klimatu Ziemi w ostatnich dwóch stuleciach, a więc w stosunkowo krótkim okresie dziejów Ziemi, zaczynamy łączyć z coraz większym zużyciem zasobów naturalnych, przede wszystkim surowców energetycznych. Ich spalanie w celu zaspokojenia potrzeb energetycznych gospodarki i gospodarstw domowych jest główną przyczyną rosnącej z roku na rok emisji gazów cieplarnianych, a zatem wzrostu stężenia tych gazów w atmosferze i nasilania się efektu cieplarnianego, a w konsekwencji powstawania niekorzystnych zmian klimatycznych. Doświadczamy wzrostu średniej temperatury w skali globalnej o prawie 0,8 C od początku rewolucji przemysłowej, czyli od czasu, kiedy zaczął się gwałtowny i do dzisiaj niepohamowany wzrost zużycia paliw kopalnych. Istnieje pilna potrzeba stabilizacji klimatu nieprzekroczenia wzrostu temperatury Ziemi o więcej niż 2 C w stosunku do okresu przedindustrialnego. Największy udział w emisji gazów cieplarnianych ma energetyka. Jej rozwój będzie postępował wraz z rosnącym poziomem zaspokajania potrzeb ludności świata. W ocenie oddziaływania na klimat i zapobiegania zmianom klimatycznym energetyka musi być traktowana jako całość, to znaczy jako system energetyczny obejmujący pozyskiwanie, przetwarzanie, gromadzenie, przesyłanie oraz użytkowanie różnych form i nośników energii. Oznacza to, że nie tylko efektywnie i przyjaźnie dla środowiska i klimatu winniśmy przetwarzać energię pierwotną paliw kopalnych (węgiel, gaz ziemny, ropę naftową itp.) i dostarczać energię finalną do odbiorców, ale być może przede wszystkim racjonalnie użytkować energię finalną, zaspokajając nasze potrzeby energetyczne (ciepło grzewcze i technologiczne, oświetlenie, napędy itd.). Celem tej publikacji jest zwrócenie uwagi na: oddziaływanie energetyki na klimat i klimatu na energetykę, usprawnienia możliwe do wprowadzenia w energetyce w celu zapobiegania zmianom klimatycznym. Omówienie tych zagadnień poprzedzono krótkim przedstawieniem zmian klimatycznych i ich prawdopodobnych skutków Wyzwaniem dla autorów broszury był konieczny kompromis między tym, co można i trzeba wybrać dla całościowego przedstawienia problemu a niewielką objętością broszury. Podzielenie tekstu na niewielkie, opatrzone tytułami części daje Czytelnikowi możliwość zapoznania się z wybranymi tematami, zachęcamy jednak do zapoznania się z całością publikacji. Ponieważ niektóre pojęcia użyte w broszurze mogą być Czytelnikowi nieznane, w ramkach zamieszczono wyjaśnienie najważniejszych z nich. Broszura wydana jest w ramach projektu Eko-Herkules Program aktywnej edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, realizowanego przez Instytut na rzecz Ekorozwoju. Instytucjami finansującymi projekt są: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Fundacja OAK, Fundacja Bölla. 3

6 1. JAKIE SĄ PRZYCZYNY ZMIAN KLIMATYCZNYCH? Efekt cieplarniany (rys. 1) jest procesem naturalnym, powodowanym przez obecność w atmosferze gazów cieplarnianych. Są to gazy zatrzymujące część długofalowego promieniowania cieplnego powierzchni planety. Podstawowymi, naturalnymi gazami cieplarnianymi są: para wodna, dwutlenek węgla, metan i podtlenek azotu. Działalność ludzka powoduje zwiększanie ilości gazów cieplarnianych w sposób nazywany sztucznym, ponieważ emisja niektórych gazów nie jest skutkiem procesów naturalnych. Ze źródeł sztucznych pochodzą halony i freony (ramka 1). Rysunek 1. Efekt cieplarniany SŁOŃCE Atmosfera część promieniowania słonecznego odbijana jest przez atmosferę i powierzchnię Ziemi część promieniowania przechodzi przez atmosferę i jest tracona w kosmosie powierzchnia Ziemi uzyskuje więcej ciepła i wypromieniowuje część energii słonecznej jest z powrotem emitowana ku powierzchni Ziemii przez gazy cieplarniane i powoduje wzrost temperatury Ziemii Ilość promieniowania słonecznego wynosi netto 240 W/m 2 Promieniowanie słoneczne przedostaje się przez czystą atmosferę część energii słonecznej jest absorbowana przez Ziemię, podgrzewając ją następnie jest zamieniana w ciepło, powodując emisję długofalowego promieniowania z powrotem do atmosfery Źródło: Global Energy [R] evolution a Sustainable World Energy Outlook. EREC,

7 Gazy cieplarniane ze źródeł naturalnych i sztucznych kumulują się w ziemskiej atmosferze, tworząc swoisty ekran. To on powoduje, że promieniowanie słoneczne, które Ziemia absorbuje, jest w mniejszym stopniu emitowane w przestrzeń kosmiczną, a zgromadzona w ten sposób energia prowadzi do wzrostu temperatury atmosfery. Ten wzrost jest nazywany globalnym ociepleniem. Ramka 1 Gazy cieplarniane Gazem cieplarnianym (niekiedy nazywanym gazem szklarniowym) jest każdy znajdujący się w atmosferze gaz, który absorbuje i emituje promieniowanie podczerwone. W praktyce jest to każdy gaz, którego cząsteczka składa się z trzech lub więcej atomów. Najważniejszymi gazami wpływającymi na średnią temperaturę Ziemi są: para wodna (H 2 O), dwutlenek węgla (CO 2 ), metan (CH 4 ), podtlenek azotu (N 2 O), ozon (O 3 ), gazy syntetyczne. Z wyjątkiem tych ostatnich, wszystkie wymienione gazy występują w atmosferze w sposób naturalny. Stężenie każdego z nich stanowi punkt równowagi pomiędzy szybkością, z jaką jest on wprowadzany do atmosfery, a szybkością jego usuwania przez naturalne procesy rozpadu, wiązania, strącania czy pochłaniania. Wkład poszczególnych gazów w efekt cieplarniany jest różny. Każdy gaz ma własny średni okres, po jakim jego cząsteczka znika z atmosfery. Co więcej, gazy różnią się zdolnością absorbowania promieniowania podczerwonego (GWP z ang.: Global Warming Potential). Porównanie gazów pod tym względem umożliwia odniesienie GWP gazu do GWP dwutlenku węgla, dla którego przyjęto wartość 1. Pozwala to także określić GWP mieszaniny gazów; można np. powiedzieć, że wyemitowanie do atmosfery 1 kg metanu będzie miało taki sam wpływ na zwiększenie ilości wychwytywanego promieniowania podczerwonego, jak wyemitowanie 21 kg dwutlenku węgla. Jest to tzw. emisja ekwiwalentna. Sformułowanie typu wyemitowano 10 gigaton gazów cieplarnianych w przeliczeniu na dwutlenek węgla oznacza, że do atmosfery dostała się nieokreślona mieszanina gazów cieplarnianych, która ma taką samą zdolność zatrzymywania promieniowania jak 10 gigaton dwutlenku węgla. Poniżej zestawienie najbardziej powszechnych gazów cieplarnianych wytwarzanych przez człowieka z punktu widzenia ich czasu przebywania w atmosferze i potencjału ocieplenia klimatu. Gaz Czas przebywania w atmosferze (lata) GWP (Global Warming Potential) Dwutlenek węgla (CO 2 ) Metan (CH 4 ) Podtlenek azotu (N 2 O) Źródła: Fourth Assessment Report: Climate Change IPCC. 5

8 Od początku XIX w. przez kominy fabryk do atmosfery dostaje się gigantyczna ilość gazów i pyłów. Do gazów pochodzących ze spalania paliw z czasem dołączyły nowe, pochodzące z uprzemysłowionego rolnictwa, oraz gazy syntetyczne produkty rozwijającej się inżynierii chemicznej. Uważa się, że wzrost stężenia gazów cieplarnianych spowodował nasilenie się efektu cieplarnianego, w konsekwencji zatrzymywania zwiększonej ilości promieniowania podczerwonego w atmosferze. Doprowadziło to do zachwiania równowagi w globalnym bilansie energetycznym i średnia temperatura na Ziemi zaczęła wzrastać. W minionym stuleciu wzrost ten wyniósł około 0,6 C, a ostatnie dziesięciolecie było prawdopodobnie najcieplejszym okresem od początku istnienia cywilizacji. W porównaniu z codziennymi wahaniami temperatury powietrza wydaje się to niewiele, jednak wzrost o dalsze 1,4-5,8 C, który prawdopodobnie wystąpi w XXI w., może mieć już bardzo poważne konsekwencje [2] (rys. 2). Rysunek 2. Zmiany średniej temperatury Ziemi od połowy XIX w., w odniesieniu do średniej z lat (w C) Źródło: Brohan P., Kennedy J.J.,. Haris I, Tett S.F.B. and Jones P.D., Uncertainty estimates in regional and global observed temperature changes: a new dataset from J. Geophysical Research, Klimat Ziemi nie jest stały, zmienia się w sposób naturalny, a każdy z czynników (rys. 3) kształtujących ten skomplikowany system podlega zmianom następującym w innym, charakterystycznym dla niego tempie. Od około 200 lat, czyli w okresie szybkiego rozwoju przemysłu, ważnym czynnikiem wpływającym na zmiany klimatyczne w skali całej planety jest również działalność człowieka. 6

9 ENERGETYKA A ZMIANY KLIMATU Spalanie paliw kopalnych stało się główną przyczyną wzrostu stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze. Silna korelacja między rosnącą ilością gazów w atmosferze a tempem narastania zmian klimatycznych w ostatnich dziesięcioleciach przemawia za prawdziwością stwierdzenia, że działalność człowieka wywołuje zmiany klimatyczne, w zdecydowanej większości niekorzystne. 2. JAKIE SĄ I MOGĄ BYĆ SKUTKI ZMIAN KLIMATYCZNYCH? Prognozowane zmiany klimatyczne będą mieć skutki zarówno w skali globalnej, jak i lokalnej. W istotny sposób wpłyną na różne aspekty życia ludzi, zmuszając wiele społeczności do zmiany sposobu życia, a nawet do opuszczenia zamieszkiwanych dotychczas obszarów. Wyróżnia się cztery globalne skutki podniesienia się średniej temperatury Ziemi bezpośredniej przyczyny zmian klimatycznych: Rysunek 3. Schematyczny przegląd składników globalnego systemu klimatycznego i interakcji między nimi Źródło: Opracowanie FEWE. 7

10 topnienie lodowców oraz podniesienie się poziomu mórz i oceanów, przesuwanie się stref klimatycznych i obszarów rolniczych, częstsze występowanie katastrof klimatycznych i ekstremalnych zjawisk pogodowych, zmniejszenie się zasobów wody pitnej. Każdy z nich może nieść wielkie zagrożenie. Te i inne ważne potencjalne skutki zmian klimatycznych omówiono poniżej. Topnienie lodowców oraz podnoszenie się poziomu mórz i oceanów W ostatnich stu latach poziom mórz i oceanów podniósł się o cm. Modele komputerowe pokazują, że do 2100 r. nastąpi wzrost o dalsze cm [2]. Zjawisko to ma dwie przyczyny: zwiększanie się objętości wody w oceanach spowodowane wzrostem temperatury wody (ekspansja termiczna), zwiększanie się ilości wody rezultat topnienia lodowców górskich i lodu pokrywającego obszary polarne (w XX w. ich powierzchnia zmniejszyła się o około 10%). Te zmiany mogą być źródłem następujących zagrożeń: zatopienia małych państw wyspiarskich i krajów nadmorskich (zwłaszcza regionów położonych w depresjach), wyższych przypływów, częstszych cyklonów, groźniejszych tsunami, podniesienia się poziomu słonych wód gruntowych na nisko położonych obszarach przybrzeżnych, dalszego zmniejszania się powierzchni lodowców i lądolodów, co spowoduje większe kumulowanie energii przez powierzchnię Ziemi, a zatem przyspieszy wzrost temperatury. Przesuwanie się stref klimatycznych i obszarów rolniczych Wraz ze wzrostem temperatury Ziemi strefy klimatyczne, a z nimi obszary rolnicze, przesuną się prawdopodobnie w stronę biegunów. Ponieważ wzrost temperatury na obszarach polarnych będzie prawdopodobnie większy niż w strefie okołorównikowej, przesunięcia stref klimatycznych będą wyraźniejsze na wyższych szerokościach geograficznych. Do końca XXI w. strefa klimatów umiarkowanych (45-60 szerokości geograficznej) może się przesunąć o km w stronę biegunów [2]. Zmiany klimatu będą zagrażać wielu regionom rolniczym, jednak na niektórych obszarach zmiany te mogą się okazać korzystne. Niektóre obszary mogą zatem zyskać, ale w niektórych rejonach świata produkcja żywności może okazać się za mała w stosunku do potrzeb. Jest to szczególnie groźne tam, gdzie już dzisiaj ludność cierpi z powodu susz i biedy. 8

11 Wymieranie gatunków i zmiany w ekosystemach Szybkie zmiany klimatu mogą prowadzić do zmniejszania się liczby gatunków występujących w poszczególnych ekosystemach. Gatunki, które nie są w stanie odpowiednio szybko przystosować się do nowych warunków, będą zagrożone całkowitym wyginięciem. Istotną rolę w funkcjonowaniu systemu klimatycznego odgrywają lasy. Są głównym rezerwuarem węgla na Ziemi, zawierając około 80% węgla związanego w roślinach oraz około 40% węgla związanego w glebie. Lasy strefy umiarkowanej bardziej odczują zmiany klimatyczne niż lasy równikowe, ponieważ wzrost temperatury będzie większy na wyższych szerokościach geograficznych. Lasy dość wolno adaptują się do zmian. Obserwacje i eksperymenty potwierdzają przewidywania modeli, że wzrost średniej temperatury Ziemi o zaledwie 1 C może mieć istotny wpływ na funkcjonowanie i skład gatunkowy ekosystemów leśnych. Najbardziej prawdopodobne ze scenariuszy zmian klimatycznych w XXI w. sugerują, że zagrożenie będzie dotyczyć około jednej trzeciej lasów istniejących na świecie [2]. Topnienie lodowców górskich Jeżeli potwierdzą się przewidywania oparte na modelach klimatycznych, lodowce górskie mogą zmniejszyć się o 30% jeszcze w tym stuleciu. Mniejsza masa lodu zagrozi zmniejszeniem ilości wody w rzekach. To ograniczy możliwość pokrycia zapotrzebowania na wodę wszędzie tam, gdzie rzeki zasilane przez lodowce są głównym źródłem wody wykorzystywanej w gospodarce i gospodarstwach domowych. Zagrożenia zdrowia ludzi Efektem zmian klimatycznych mogą być: zwiększona liczba ofiar upałów, powodzi, burz i tornad, niedobór wody, pogarszający higienę i jakość żywienia, powiększenie się obszarów występowania gatunków przenoszących zarazki chorobotwórcze (np. komara przenoszącego zarodźce malarii). Częstsze występowanie katastrof klimatycznych i ekstremalnych zjawisk pogodowych Już w bliskiej przyszłości zmiany klimatyczne mogą znacząco wpłynąć na częstotliwość występowania, rozmiar i miejsca pojawiania się ekstremalnych zjawisk pogodowych. Obawiać się można przede wszystkim większej liczby dni upalnych i częstszych ulew powodujących podtopienia i powodzie. Bliższe określenie związków między zmianami klimatycznymi a częstotliwością występowania zjawisk ekstremalnych jest niezwykle trudne. Prawdopodobnie spośród wszystkich skutków zmian klimatycznych, w najbliższym czasie zjawiska ekstremalne okażą się najbardziej uciążliwe i będą powodować olbrzymie straty. 9

12 Zmniejszanie się zasobów wody słodkiej Ocieplanie się klimatu Ziemi spowoduje przyśpieszenie obiegu wody (cyklu hydrologicznego). Szybsze parowanie i większa ilość opadów sprawią, że świat stanie się bardziej wilgotny. Jednak czy ta wilgoć da opady tam, gdzie są potrzebne? Prawdopodobnie w niektórych regionach świata suma opadów wzrośnie, natomiast w innych zmaleje. Zmieniające się intensywność i częstotliwość występowania opadów na różnych obszarach będą wpływać na ilość wody, którą będzie można pobrać i wykorzystać. Im suchszy jest klimat, tym większą wrażliwość wykazuje lokalny cykl hydrologiczny. Obszary pustynne i półpustynne szczególnie boleśnie odczują zmniejszoną ilość opadów oraz przyspieszone parowanie wody z gleby i roślin, prowadzące do dalszego osuszania. Podnoszenie się poziomu mórz i oceanów może doprowadzić do wymieszania się wody morskiej z przybrzeżnymi wodami słodkimi, tym samym utrudniając lub nawet uniemożliwiając wykorzystanie lokalnych zasobów wody jako wody pitnej i użytkowej. Wtargnięcie frontu solnego w ujścia rzek spowoduje również wycofywanie się w głąb lądu gatunków, lub nawet całych ekosystemów, uzależnionych od wody słodkiej. 3. ENERGIA DOBRO NIEZBĘDNE, ALE NIEOBOJĘTNE DLA ŚRODOWISKA 3.1. Łańcuch procesów w systemie energetycznym Do korzystania z energii już się przyzwyczailiśmy; ma być, bo na każdym kroku pozwala nam żyć, grzejąc, chłodząc, oświetlając, transportując, komunikując itd. Od drugiej połowy XVIII w. jej zużycie szybko wzrasta, spala się więc coraz więcej paliw kopalnych: węgla, gazu ziemnego, ropy naftowej. Każdy z nas zużywa coraz więcej energii, bo rozwija się gospodarka, a ponadto jest nas na świecie coraz więcej. Doszliśmy jednak do punktu wymagającego postawienia pytań, których świadomie czy mimo woli jesteśmy adresatami. Na jak długo wystarczy paliw kopalnych i czy wystarczy ich dla wszystkich? Czy dostawy paliw oraz energii są niezakłócone politycznie i technicznie? Czy możemy bez szkody dla środowiska i klimatu Ziemi spalać paliwa oraz emitować zanieczyszczenia do atmosfery, wód i gruntu? Czy rosnące ceny paliw i energii nie obciążą nadmiernie budżetów domowych i budżetów przedsiębiorstw, hamując rozwój społeczno-gospodarczy? 10

13 Coraz bardziej dochodzi do naszej świadomości, że są to problemy zarówno globalne, jak i lokalne oraz indywidualne, z którymi, wcześniej czy później (lepiej wcześniej), musimy się zmierzyć. Można je wszystkie sprowadzić do problemu bezpieczeństwa: do niezakłóconych dostaw energii finalnej do naszych domów, firm i obiektów użyteczności publicznej, i to w długim horyzoncie czasu czyli do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, do czystego środowiska przyrodniczego i do zahamowania niekorzystnych zmian klimatycznych czyli do zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego, do akceptowalnych i niespowalniających rozwoju społeczno-gospodarczego kosztów usług energetycznych (grzania, chłodzenia, oświetlenia, napędów itd.) oraz zapewnienia dostępu do paliw i energii finalnej wszystkim ludziom czyli do zapewnienia bezpieczeństwa społecznego. Prześledźmy łańcuch procesów koniecznych, by energia pierwotna paliw, np. gazu lub węgla, przemieniła się w energię elektryczną wykorzystaną do oświetlenia miejsca pracy lub wypoczynku (rys. 4). Rysunek 4. Straty energii po drodze z elektrowni cieplnej do żarówki Objaśnienie: Wartość 100% oznacza wielkość strumienia energii na wejściu do każdego elementu łańcucha przemian; straty w % odnoszą się do tych 100%. Źródło: Cleland D., Sustainable energy use and management. Massey University, Palmerston North, Z powyższego rysunku wynika, że na jednostkę energii niezbędną do osiągnięcia efektu użytecznego w tym wypadku oświetlenia potrzeba 320 jednostek energii pierwotnej (ramka 2) zawartej w paliwie na wejściu do elektrowni cieplnej. Oznacza to, że efektywność wykorzystania energii w całym łańcuchu wynosi ok. 0,3%. 11

14 Ramka 2 Energia pierwotna Energia pierwotna to występująca w przyrodzie energia nieprzetworzona. Człowiek może ją przetworzyć tak, aby uzyskać energię zaspokajającą jego potrzeby (np. energię elektryczną). Jej głównym źródłem są paliwa kopalne. Do energii pierwotnej zalicza się także energię słoneczną, jądrową, wodną, geotermiczną (wnętrza Ziemi), energię wiatru i energię reakcji chemicznych. Energia finalna Energia finalna to energia w postaci dostępnej bezpośrednio dla użytkownika. Jest energią użyteczną, uzyskaną z przetworzenia energii pierwotnej, po uwzględnieniu strat wynikających z przetwarzania, przesyłania itd. Jeżeli uwzględni się jeszcze energię potrzebną do wydobycia węgla, to okaże się, że uzyskanie jednostki energii finalnej wymaga uzyskania niemal 350 jednostek energii chemicznej węgla. Efektywność całego łańcucha procesów przedstawionego na rysunku 4 jest zatem bardzo niska. Ponadto każdemu procesowi przemiany energii pierwotnej węgla ze złoża w użyteczną energię finalną (wykorzystywaną do grzania, chłodzenia, oświetlania, napędów itd.) towarzyszą emisje zanieczyszczeń przedostających się do gleby, wody i powietrza. Najwięcej zanieczyszczeń pochodzi z kopalń, elektrowni, sieci przesyłowych i dystrybucyjnych Rola wytwarzania i przesyłania energii w zanieczyszczeniu atmosfery Znaczna część mieszkańców miast w krajach należących do Unii Europejskiej jest narażona na zanieczyszczenie powietrza o stężeniu przekraczającym dopuszczalne limity (rys. 5). Rysunek 5. Mieszkańcy miast zagrożeni zanieczyszczeniami (dwutlenek azotu, drobny pył, ozon, dwutlenek siarki) przekraczającymi dopuszczalne limity stężeń (w %; średnia z lat ) % mieszkańców miast % 25% 27% 2% NO 2 PM10 O 3 SO 2 Źródło: Air pollution in Europe EEA Report/No 2/

15 Zdrowie ponad 1/4 mieszkańców miast Unii Europejskiej jest zagrożone nadmiernymi stężeniami zanieczyszczeń powietrza. Gorsza od przeciętnej jest sytuacja w krajach Beneluksu, Polsce, Czechach i na Węgrzech, a także w niektórych regionach innych państw, np. w dolinie rzeki Pad we Włoszech i w południowej Hiszpanii. Jednym z głównych źródeł emisji zanieczyszczeń do atmosfery jest energetyka (rys. 6). Rysunek 6. Źródła pochodzenia zanieczyszczeń powietrza Ozon przy powierzchni 14% 15% 22% 33% 12% 3% 2% Pyły 28% 17% 10% 22% 9% 13% 1% Substancje entroficzne (tlenki azotu, amoniak) 11% 9% 4% 22% 8% 44% 2% Substancje kwasotwórcze 31% 14% 6% 14% 6% 27% 1% Przemysły energetyczne Przemysł przetwórczy Sektor komercyjny i gosp. domowe Transport drogowy Inny transport Rolnictwo Odpady Źródło: Air pollution in Europe EEA Report/No 2/2007. Jak wynika z rys. 6, zanieczyszczenie powietrza jest skutkiem przede wszystkim wytwarzania i użytkowania energii, na co składa się udział energetyki oraz handlu i gospodarstw domowych (bezpośrednie spalanie paliw). Wprawdzie w latach w krajach Unii Europejskiej emisja zanieczyszczeń powietrza zmalała o około 40%, a w Polsce o około 55%, to nadal okresowo stężenie zanieczyszczeń przekracza dopuszczalne normy. Głównym źródłem emisji zanieczyszczeń pozostają wciąż instalacje do wytwarzania energii zarówno przemysłowe i komunalne, jak i użytkowane w domach jednorodzinnych. Udział dużych zakładów energetycznych w całkowitej emisji zanieczyszczeń powietrza, a zwłaszcza w emisji dwutlenku siarki (SO 2 ) i różnych tlenków azotu (NO x ) jest znacznie większy niż udział innych sektorów (patrz: rys. 7). Z punktu widzenia przeciwdziałania zmianom klimatycznym najważniejsza jest emisja dwutlenku węgla. Na przykład w Polsce dostarczenie do odbiorcy korzystającego z ciepła sieciowego 1 kwh ciepła powoduje emisję na poziomie 0,45 kg CO 2. Jeszcze większa ilość dwutlenku węgla powstaje w procesie produkcji energii elektrycznej 1 kwh tej energii dostarczonej do odbiorcy końcowego powoduje emisję 1,06 kg CO Analizy FEWE. 13

16 Rysunek 7. Udział energetyki zawodowej i przemysłowej w całkowitej emisji głównych zanieczyszczeń powietrza (dwutlenku siarki, tlenków azotu, pyłów) w 2005 r. w Polsce Udział dużych źródeł energetyki [%] 69,6% 41,5% 12% SO 2 NO x Pyły Źródło: Ochrona środowiska. GUS. Warszawa Sektor energetyczny jest niezaprzeczalnie głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych powodowanej przez człowieka Mała energetyka duże zanieczyszczenie Coraz ostrzejsze przepisy dotyczące dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń powietrza z dużych elektrowni i postępująca modernizacja elektrowni powodują, że w emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń powietrza (przede wszystkim pyłów i węglowodanów) coraz większy jest udział małych źródeł stacjonarnych (gospodarstw domowych, małych przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych) i mobilnych (samochodów osobowych, ciągników itp.). Zła jakość powietrza w mniejszych miastach jest spowodowana emisją zanieczyszczeń z tzw. niskich źródeł (kotłów i pieców małej lub średniej mocy, samochodów osobowych, autobusów itp.). Na 20% obszaru kraju, czyli praktycznie na wszystkich obszarach zabudowy miejskiej i przemysłowej, dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń powietrza, głównie pyłu zawieszonego (PM10) są przekraczane. Szczególnie zła jest sytuacja w sezonie grzewczym (jesień zima), kiedy zwiększa się zużycie paliw i energii w kotłach oraz piecach indywidualnych systemów grzewczych. W dużych miastach udział kotłów i pieców w zużyciu paliw oraz energii dochodzi do 20%, natomiast udział niskich źródeł często przekracza 80% całkowitej emisji. W małych miastach i gminach ich udział w zużyciu paliw i energii wynosi 50-90%, a w emisji zanieczyszczeń aż 85-95% (rys. 8). 14

17 Rysunek 8. Struktura zużycia energii i struktura źródeł zanieczyszczeń powietrza w miastach różnej wielkości Duże miasto 25,4% 0,4% 0,7% 19,5% 0,7% 2,4% 13,6% 23,5% 29,6% 0,3% Propan-butan 0,4% Węgiel piece 0,7% Węgiel kotły tradycyjne 19,5% Drewno 0,7% Olej opałowy 0,3% Ciepło sieciowe 29,6% Gaz ziemny 23,5% Energia elektryczna 25,4% 84,0% wysoka emisja 13,6% niska emisja 84,0% emisja liniowa 2,4% Małe miasto 18,9% 2,3% 0,6% 13,9% 2,9% 8,8% 21,7% 0,7% 1,8% 40,2% 88,3% Propan-butan 0,6% Węgiel piece 13,9% Węgiel kotły tradycyjne 40,2% Drewno 1,8% Olej opałowy 0,7% Ciepło sieciowe 21,7% Gaz ziemny 18,9% Energia elektryczna 2,3% wysoka emisja 8,8% niska emisja 88,3% emisja liniowa 2,9% Źródło: Materiały FEWE. W Polsce jest 8,5 mln użytkowników domowych kotłów, pieców i podgrzewaczy wody oraz ponad 10 mln posiadaczy samochodów. Pozostali korzystają z ciepła sieciowego. Wszyscy zużywają energię elektryczną. A zatem każdy z nas przyczynia się bezpośrednio lub pośrednio do emisji zanieczyszczeń i każdy z nas jest odpowiedzialny za lokalną i globalną emisję zanieczyszczeń do atmosfery. 4. ENERGETYKA GłÓWNE ŹRÓDŁO EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH 4.1. Ekologiczny ślad produktów Mineralne zasoby Ziemi są ograniczone, w tym również zasoby paliw kopalnych. Każdy człowiek zużywa pewną ich część, większą lub mniejszą, odciskając tzw. ślad ekologiczny (ramka 3). Dotyczy to nie tylko przedstawionego wcześniej łańcucha procesów produkcji i użytkowania energii, ale także łańcuchów produkcji i zużycia dóbr oraz korzystania z usług. 15

18 Ramka 3 Ślad ekologiczny, nazywany również piętnem ekologicznym, jest miarą pozwalającą określić, jaka powierzchnia naszej planety potrzebna jest do wytworzenia zasobów, które konsumujemy, oraz do wchłonięcia naszych odpadów. Ślad ekologiczny obrazuje więc wpływ stylu życia każdego z nas na Ziemię, pozwala ocenić, kto nadużywa dóbr, a komu ich brakuje. Może także pomóc zdecydować, jak zmienić swoje życie na bardziej sprzyjające środowisku (bliższe zasadom zrównoważonego rozwoju), tak aby przyszłe pokolenia również mogły się cieszyć bogactwami naturalnym naszej planety. Współcześnie ślad ekologiczny mieszkańca Europy Zachodniej wynosi 5-6 ha, mieszkańca Stanów Zjednoczonych około 10 ha, natomiast Afrykanina jedynie 1,1 ha. Na Ziemi jest około 12 mld ha powierzchni biologicznie czynnej, czyli na każdego z nas przypada około 2 ha. Gdyby wszyscy ludzie na Ziemi żyli tak, jak przeciętny Amerykanin, ludzkość potrzebowałaby do życia 5 planet takich jak Ziemia. [7] W dobie globalizacji, w warunkach nieskrępowanego światowego przepływu produktów, usług, kapitału i informacji, towary kupuje się tam, gdzie są tańsze i transportuje je na odległe kontynenty. Takie postępowanie wymusza wzrost zużycia energii. Oto przykład: energia zużywana na transport jabłek z Nowej Zelandii do Europy jest 23 razy większa od energii zawartej w owocu [8]. Produkty żywnościowe są coraz bardziej przetworzone. Przetwarzanie także pociąga za sobą wzrost zużycia energii. Na przykład do wyprodukowania puszki kukurydzy potrzeba 13 razy więcej energii niż wynosi wartość energetyczna kukurydzy w tej puszce. Pamiętamy, że energia świetlna emitowana przez żarówkę wymaga zużycia energii pierwotnej w ilości 320 razy większej. Sprawność energetyczna urządzeń, mierzona stosunkiem energii użytecznej do energii paliw wydobytych ze złoża, mieści się w przedziale od 0,1% do 70%. Wynika z tego, że z jednej strony wykorzystujemy zasoby energetyczne Ziemi nadmiernie i nieefektywnie, z drugiej strony korzystając z nich, emitujemy gazy cieplarniane. Na przykład na każdego mieszkańca Polski przypada dzienna emisja dwutlenku węgla w ilości prawie 24 kg (rocznie około 8 ton). W skali globalnej problemem jest nierówny podział zasobów Ziemi (ramka 3). Ślad ekologiczny przeciętnego Europejczyka czy Amerykanina jest 2-3 razy większy niż ślad, który byłby wynikiem równego podziału zasobów. Jeszcze bardziej zróżnicowane jest zużycie paliw i energii oraz emisja gazów cieplarnianych (patrz: rozdział 4.3) Silna więź: zużycie energii i emisja gazów cieplarnianych Istnieje bardzo silna korelacja między zużyciem (spalaniem) paliw i energii a stężeniem dwutlenku węgla w atmosferze. Aż do rewolucji przemysłowej stężenie tego gazu pozostawało w przybliżeniu na tym samym poziomie, czyli wynosiło cząste- 16

19 czek CO 2 na milion cząsteczek gazów atmosferycznych, czyli ppm (ppm ang.: parts per million). Rozwój przemysłu i rosnące zużycie paliw kopalnych spowodowały wzrost stężenia CO 2 w atmosferze do 382 ppm obecnie [2]. Co gorsza, ten wzrost jest coraz szybszy. Gdybyśmy postępowali jak dotychczas, to do 2050 r. nastąpiłby 2-3-krotny wzrost zapotrzebowania na energię (rys. 9). Rysunek 9. Zmiany zapotrzebowania na energię pierwotną na świecie w latach kraje nienależące do OECD kraje OECD Transformacja jest niepewna Energia pierwotna [EJ] Wzrost znaczenia ropy, gazu ziemnego, wielkich elektrowni wodnych, wykorzystanie energii jądrowej Nowe odnawialne źródła energii, np. wiatr i energia słoneczna 200 Dominacja węgla Niskie Wysokie 2060 Źródło: Materiały FEWE; opracowano na podstawie Facts and trends to 2050 Energy and Climate Change. World Business Council for Sustainable Development. Jeżeli chcemy utrzymać stężenie dwutlenku węgla w atmosferze na poziomie ppm, to musimy się liczyć ze wzrostem średniej temperatury powierzchni Ziemi o 2,0-3,2 C do 2100 r. Jest to duże wyzwanie dla świata, bowiem z jednej strony rośnie zapotrzebowanie na paliwa i energię (rys. 9), a z drugiej strony utrzymanie stężenia na poziomie 450 ppm wymaga zmniejszenia do 2050 r. emisji gazów cieplarnianych (w stosunku do 2000 r.) o 50-85%. Przy stężeniu 550 ppm ta zmiana powinna wynosić od 30% do +5% (dopuszczalny niewielki wzrost). W celu stabilizacji stężenia dwutlenku węgla niezbędne są pilne, solidarne działania wszystkich krajów świata, bowiem warunkiem stabilizacji stężenia CO 2 na poziomie 450 ppm jest spadek emisji gazów cieplarnianych nie później niż w 2015 r., a warunkiem stabilizacji na poziomie 550 ppm jest wystąpienie spadku emisji CO 2 przed 2030 r. [2] 17

20 4.3. Czy świat jest solidarny? Kraje biedne mają wciąż mniejszy udział w zużyciu paliw i energii niż kraje rozwinięte (zrzeszone w OECD ang.: Organization for Economic Cooperation and Development, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), ale za kilkanaście lat ich udział będzie przeważający (rys. 10). Rysunek 10. Udział grup krajów w zużyciu energii pierwotnej w latach 2002 i 2030 kraje w okresie transformacji 10% kraje w okresie transformacji 9% kraje biedne 38% OECD 52% kraje biedne 48% OECD 43% Mtoe Mtoe Źródło: Materiały FEWE; opracowano na podstawie: Key World Energy Statistic. IEA, Zużycie paliw i energii na mieszkańca jest na świecie głęboko zróżnicowane. W pobliżu skrajnych wartości znajdują się: z jednej strony Katar (ponad 1100 GJ na mieszkańca) i Singapur (prawie 450 GJ na mieszkańca), z drugiej strony Indie (niespełna 20 GJ na mieszkańca) [10]. Jest to źródłem braku zgody krajów biednych na podpisanie konwencji dotyczącej ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Na rys. 11 na prawo od Polski (w której zużycie energii na mieszkańca wynosi 100 GJ) znalazły się przede wszystkim kraje biedne. Gdyby każdy z ich mieszkańców zużywał tyle samo energii co mieszkaniec Polski, to światowe zapotrzebowanie na energię. zwiększyłoby się ponaddwukrotnie. Jakie będą skutki osiągnięcia przez państwa biedne poziomu rozwoju krajów bogatych, takich jak Kanada, USA i większość krajów Unii Europejskiej? Z analiz wynika, że nie dałoby to najmniejszych szans na stabilizację stężenia CO 2 w atmosferze na poziomie ppm. Nie pozostaje nam więc nic innego, jak solidarnie i sprawiedliwie dzielić zasoby przyrody: kraje bogate powinny 2-3-krotnie zmniejszyć zużycie paliw i energii na mieszkańca, a kraje biedne i średnio zamożne nie zwiększyć tego zużycia ponad poziom, jaki obecnie występuje w Turcji czy Argentynie (rys. 12). Dodatkowym warunkiem jest to, że połowa energii zużywanej przez ludzi na całym świecie powinna pochodzić z odnawialnych źródeł energii. 18

21 Rysunek 11. Ludność świata według zużycia energii GJ na mieszkańca Źródło: Materiały FEWE; opracowano na podstawie WEC Report. World Energy Council Korelację między emisją CO 2 na mieszkańca a poziomem rozwoju gospodarczego, mierzonego wartością produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca, ilustruje rys. 12. Rysunek 12. Zależność między emisją CO 2 a wartością PKB na mieszkańca w 137 krajach w 2005 r. Źródło: Materiały FEWE; opracowano na podstawie Key World Energy Statistic IEA

22 4.4. Jak na tle świata prezentuje się Polska? W 2005 r. wartość PKB na mieszkańca wynosiła u nas USD, a zostało to okupione emisją 8,53 t CO 2 na mieszkańca. Wniosek: statystyczny mieszkaniec Polski emituje o około 30% więcej CO 2 niż średnio mieszkaniec innego kraju o zbliżonej zamożności [10]. Są dwie podstawowe przyczyny wysokiej emisji CO 2 w Polsce. Pierwsza z nich to wysoki udział węgla w bilansie paliw pierwotnych, a szczególnie w produkcji energii elektrycznej (rys. 13). Rysunek 13. Struktura źródeł energii pierwotnej zużytej w produkcji energii elektrycznej w Polsce w 2006 r. Węgiel kamienny 60,8% Biopaliwa 1,3% OZE 2,8% El. wiatrowe 0,2% Gaz 1,6% Węgiel brunatny 34,9% El. wodne 1,3% Źródło: Materiały FEWE; opracowano na podstawie: Ochrona środowiska. GUS. Warszawa Wyprodukowanie 1 kwh energii elektrycznej z różnych rodzajów energii pierwotnej powoduje następującą emisję CO 2 : energia wodna i inne odnawialne źródła energii 0 kg energia jądrowa 0-0,03 kg energia z gazu ziemnego 0,4-0,45 kg energia z ropy naftowej 0,72-0,76 kg energia z węgla kamiennego 0,9-1,02 kg energia z węgla brunatnego 1,02-1,30 kg Drugą przyczyną jest nadmierna energochłonność gospodarki. Zużycie energii pierwotnej w stosunku do wartości PKB jest w Polsce o 50% wyższe niż średnio w 25 krajach Unii Europejskiej [6]. 20

23 Rysunek 14. Struktura pochodzenia emisji gazów cieplarnianych (w przeliczeniu na ekw. CO 2, bez wpływu zmian w rolnictwie i lesnictwie oraz emisji lotnych) w 2006 r. Przemysł przetwórczy i budownictwo 18,1% UE 3466 mln t CO 2 (2006 r.) Inne sektory, głównie gosp. domowe 25% Przemysł energetyczny 32% Transport 22,9% Polska 316 mln t CO 2 Inne sektory, głównie gosp. domowe Przemysł 17,3% przetwórczy i budownictwo 10,8% Transport 12,3% Przemysł energetyczny 59,6% Źródło: Materiały FEWE; na podstawie danych KASHUE i EPA. 5. JAK ZMIANY KLIMATYCZNE MOGĄ WPłYNĄĆ NA ENERGETYKĘ? 5.1. Czy zmiany klimatyczne wpłyną na wielkość i strukturę zużycia energii w Polsce? Na końcu systemów energetycznych są odbiorcy, zużywający energię na zapewnienie komfortu cieplnego w mieszkaniach, w pomieszczeniach usługowych, w halach produkcyjnych itd. Komfort cieplny w pomieszczeniach przeznaczonych do wypoczynku, pracy lub transportu, czyli utrzymanie pożądanej temperatury i wilgotności powietrza, wymaga ogrzewania jesienią, zimą i wczesną wiosną, a chłodzenia późną wiosną i latem. Zużycie energii na ogrzewanie pomieszczeń to ważna pozycja w bilansie energii finalnej kraju (rys. 13). Spodziewany wzrost temperatury o 2-4 C może stać się przyczyną zmniejszenia zużycia energii. Nawet mniejszy wzrost, o 1-2 C, dałby podobny rezultat. Zbierzmy główne argumenty potwierdzające słuszność takiej prognozy. Ciepło sieciowe docierające do odbiorcy uzyskuje się przede wszystkim ze spalania węgla i gazu ziemnego. Wzrasta udział drobnych odbiorców w zużyciu energii finalnej (obecnie wynosi on 41%), a właśnie w tej grupie odbiorców 60-70% eneregii zużywa się na ogrzewanie budynków. 21

24 Rysunek 15. Od energii pierwotnej do usług energetycznych Źródło: Materiały FEWE. A zatem każdy wzrost temperatury zewnętrznej zmniejszy zapotrzebowanie na ciepło zużywane do ogrzewania pomieszczeń. Mniejsze zapotrzebowanie na energię finalną oznacza zaś znaczną oszczędność na etapie produkcji energii (pamiętajmy o ogromnych stratach na poszczególnych etapach łańcucha energetycznego). Wielkość potrzeb w zakresie ogrzewania lub chłodzenia pomieszczeń mierzy się w stopniodniach (ramka 4). Zapotrzebowanie na ciepło jest większe niż zapotrzebowanie na chłód (liczba stopniodni dla sezonu grzewczego jest większa niż liczba stopniodni dla okresu chłodzenia). Należy jednak pamiętać, że ciepło służące ogrzewaniu pomieszczeń wytwarzamy w centralnych i lokalnych kotłowniach, kotłach i piecach o sprawności energetycznej 50-85%, natomiast chłód wytwarzamy w agregatach chłodniczych zasilanych energią elektryczną, przy sprawności 25-30%. Produkcja jednostki chłodu wymaga więc zużycia 2-3 razy więcej paliw pierwotnych (węgla, gazu, ropy) niż produkcja jednostki ciepła. Wzrost średniej temperatury zewnętrznej o 2 C spowoduje zmniejszenie wyrażonego w stopniodniach zapotrzebowania na ciepło w okresie grzewczym o 17%, natomiast o 40% wzrośnie zapotrzebowanie (wyrażone w takich samych jednostkach) na energię w okresie chłodzenia. Oczywiście w okresie rocznym ilość stopniodni wynikająca z potrzeby ogrzewania pozostanie znacznie wyższa (3396) niż ilość wynikająca z potrzeby chłodzenia (893). Ogrzewanie będzie wówczas wymagać o 592 stopniodni mniej niż obecnie, a chłodzenie o 360 stopniodni więcej. W sumie byłoby to o 232 stopniodni mniej, ale produkcja chłodu wymaga 2-3 razy więcej paliw pierwotnych. Per saldo zużycie energii pierwotnej i emisja gazów cieplarnianych wzrosną! Do tego należy dodać koszty dostosowania systemów energetycznych do zmienionej struktury zapotrzebowania na energię finalną. Przede wszystkim wzrośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną, co będzie wymagać budowy nowych, kapitałochłonnych elektrowni. Równocześnie spadnie zapotrzebowanie na ciepło, w tym ciepło sieciowe, a zatem pogorszy się wykorzystanie zdolności produkcyjnych (elektrociepłowni, kotłowni) i przesyłowych (sieci cieplnych). W konsekwencji ich gorsze wykorzystanie może prowadzić do wzrostu kosztów ciepła sieciowego. 22

25 Rysunek 16. Zużycie energii pierwotnej i finalnej według nośników i grup odbiorców w Polsce w 2006 r. PJ energia pierwotna energia finalna wg nośników energia finalna wg odbiorców paliwa stałe kopalne 2559 ropa naftowa 852 gaz ziemny 558 OZE 203 inne 27 paliwa stałe kopalne i pochodne 507 paliwa gazowe kopalne i pochodne 815 paliwa gazowe kopalne i pochodne 544 OZE 168 energia elektryczna 487 ciepło 366 inne 157 przemysł i budownictw 1233 transport 588 gospodarstwo domowe 815 rolnictwo 185 pozostali odbiorcy (głównie handel i usługi) 222 Źródło: Materiały FEWE: opracowano na podstawie: Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach GUS, Warszawa Zagrożenia dla energetyki Cieplejsze zimy i częstsze fale upałów latem wywierają wpływ na energetykę, podobnie jak duża zmienność opadów w ciągu roku i nieregularność ekstremalnych wzrostów temperatury w lecie. Mogą one być przyczyną: niedoborów pobieranej z ujęć powierzchniowych wody chłodzącej, niezbędnej do chłodzenia bloków elektrowni cieplnych, zwłaszcza w czasie długotrwałych susz, wzrostu temperatury wody chłodzącej bloki elektrowni, a to nieco pogorszy sprawność energetyczną urządzeń do produkcji energii elektrycznej, okresowego wyłączania elektrowni jądrowych (w Polsce ich nie ma, ale rozważana jest ich budowa) lub dodatkowego zużycia energii na obniżenie temperatury wody chłodzącej. Coraz częstsze są w Polsce ekstremalne zjawiska pogodowe: susze, upały, ulewne deszcze, obfite opady śniegu, gwałtowne burze, wichury i trąby powietrzne czy tornada. Na przykład w 1991 r. w Polsce zdarzyło się tylko jedno tornado, w 1996 r. 23

26 siedem, w 2001 r. osiem, a w 2006 r. aż 52 [13]. Prawdopodobnie w przyszłości ekstremalne zjawiska pogodowe będą się nasilać. Coraz częściej występują przerwy w dostawach energii elektrycznej spowodowane zniszczeniem sieci przesyłowych (wysokiego napięcia) i dystrybucyjnych (średniego i niskiego napięcia). Skutkiem są straty w produkcji dóbr i usług oraz dyskomfort w gospodarstwach domowych. Równocześnie wzrastają koszty napraw sieci elektrycznych, co zwiększa koszty energii elektrycznej ponoszone przez odbiorców. Nieznane są jeszcze ekonomiczne skutki strat i kosztów dostosowania energetyki do funkcjonowania w zmieniających się warunkach klimatycznych, ale mogą być one w pewnym stopniu porównywalne z nakładami potrzebnymi do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w Polsce. 6. EKONOMICZNE I SPOŁECZNE SKUTKI ODDZIAŁYWANIA ENERGETYKI NA KLIMAT 6.1. Ponosić koszty teraz czy w przyszłości? Zgadzamy się, że zmianom klimatycznym należy przeciwdziałać, adaptując się równocześnie do skutków tych zmian. Zakładamy przy tym, że im większy wysiłek włożymy w przeciwdziałanie, tym mniejsze będą nieuniknione koszty adaptacji. Problem polega na tym, że koszty przeciwdziałania musimy ponieść teraz, natomiast koszty adaptacji będziemy ponosić stopniowo w przyszłości. Wiemy, jak trudno jest podjąć decyzję dotyczącą inwestycji. Nawet w tak prostych przypadkach, jak niewielka inwestycja w energooszczędne urządzenia, np. zakup świetlówki kompaktowej zamiast tradycyjnej żarowej, zwraca się ona po około 600 godz. świecenia. Przy założeniu, że oświetlenia używamy 2 godz. na dobę, zwrot inwestycji następuje przed upływem jednego roku. Czas życia świetlówki kompaktowej to godz. A zatem w ciągu jej życia możemy zaoszczędzić 246 zł. Cena nowej świetlówki to około 20 zł. Dlaczego więc jeszcze tradycyjne żarówki znajdują nabywców? W przypadku zmian klimatycznych wyznaczenie kosztów adaptacji, czyli kosztów, które poniesiemy w przyszłości z tytułu niepodjęcia odpowiednich działań zapobiegawczych, jest znacznie trudniejsze i rozciąga się w czasie poza horyzont naszego życia. Oszacowanie wartości negatywnych skutków środowiskowych i społecznych, których koszty nie są obecnie wliczone w cenę energii nazywamy kosztami zewnętrznymi. Takie koszty zewnętrze w przeliczeniu na jednostkę wyprodukowanej energii 24

27 można wyliczyć. Tabela 1 pokazuje, jakie koszty nieodzwierciedlane dziś w cenie energii ponosimy z tytułu produkcji energii elektrycznej z różnych źródeł energii. Najwyższe koszty zewnętrzne związane są z węglem i olejem opałowym, następne w kolejności są: gaz, biomasa, energia jądrowa i pozostałe odnawialne źródła energii (woda, słońce i wiatr), dla których koszty zewnętrzne również nie są zerowe. Tabela 1. Koszty zewnętrzne produkcji energii elektrycznej w krajach starej Unii Europejskiej Źródło: External Costs Research results on socio-environmental damages due to electricity and transport. European Commission, Dla porównania poniżej (rys. 17) przedstawiono ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w krajach europejskich. Z danych tu przedstawionych wynika, że koszty zewnętrzne w przypadku stosowania technologii węglowych mogą osiągać poziom obecnych cen energii. Rysunek 17. Cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w państwach europejskich w eurocentach na kwh (2007 r.) Cena bez podatków Podatki Źródło: Gas and electricity market statistics for Eurostat,

28 6.2. Cele światowej i unijnej polityki klimatyczno-energetycznej Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych stało się przedmiotem porozumień międzynarodowych. Ramowa Konwencja Klimatyczna UNFCCC, ratyfikowana przez 192 państwa, stanowi podstawę prac nad światową redukcją emisji gazów cieplarnianych. Pierwsze szczegółowe uzgodnienia są wynikiem trzeciej konferencji stron (COP3) w 1997 r. w Kioto. Na mocy postanowień Protokołu z Kioto kraje, które zdecydowały się na jego ratyfikację, zobowiązują się do redukcji emisji gazów cieplarnianych średnio o 5,2% do 2012 r. Ograniczenie wzrostu temperatury o 2-3 C wymaga jednak stabilizacji stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze (w przeliczeniu na CO 2 ) na poziomie ppm. Oznacza to potrzebę znacznie większego ograniczenia emisji od 2020 r. globalna emisja powinna spadać w tempie 1-5% rocznie, tak aby w 2050 r. osiągnąć poziom o 25-70% niższy niż obecnie. Unia Europejska podjęła aktywną politykę przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Ograniczenie emisji CO 2 osiąga się poprzez: poprawę efektywności energetycznej, zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii oraz czystych technologii energetycznych w bilansie energetycznym i ograniczeniu bezpośredniej emisji z sektorów przemysłu emitujących najwięcej CO 2 (w tym energetyki). Tabela 2. Wykaz dyrektyw UE w zakresie energetyki Dyrektywa Dyrektywa EC/2004/8 o promocji wysokosprawnej kogeneracji Dyrektywa 2003/87/WE ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty Dyrektywa 2002/91/WE o charakterystyce energetycznej budynków Dyrektywa 2005/32/WE Ecodesign o projektowaniu urządzeń powszechnie zużywających energię Dyrektywa 2006/32/WE o efektywności energetycznej i serwisie energetycznym Źródła: Materiały FEWE. Cele i główne działania Zwiększenie udziału skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła (kogeneracji) Zwiększenie efektywności wykorzystania energii pierwotnej i zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych Promocja wysokosprawnej kogeneracji i korzystne dla niej bodźce ekonomiczne (taryfy) Ustanowienie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty Promowanie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sposób opłacalny i ekonomicznie efektywny Ustanowienie minimalnych wymagań energetycznych dla nowych i remontowanych budynków Certyfikacja energetyczna budynków Kontrola kotłów, systemów klimatyzacji i instalacji grzewczych Projektowanie i produkcja sprzętu i urządzeń powszechnego użytku o podwyższonej sprawności energetycznej Ustalanie wymagań sprawności energetycznej na podstawie kryterium minimalizacji kosztów w całym cyklu życia wyrobu (koszty cyklu życia obejmują koszty nabycia, posiadania i wycofania z eksploatacji) Zmniejszenie od 2008 r. zużycia energii końcowej o 1%, czyli osiągnięcie 9% w 2016 r. Obowiązek stworzenia i okresowego uaktualniania Krajowego planu działań dla poprawy efektywności energetycznej Uwaga: W Polsce w wyniku dyrektywy jest wdrażana Ustawa o efektywności energetycznej, która ma wprowadzić nowy mechanizm zachęcający do inwestowania w działania ograniczające zużycie energii, tzw. białe certyfikaty. 26

Zmiany w środowisku naturalnym

Zmiany w środowisku naturalnym Zmiany w środowisku naturalnym Plan gospodarki niskoemisyjnej jedną z form dążenia do czystszego środowiska naturalnego Opracował: Romuald Meyer PGK SA Czym jest efekt cieplarniany? Ziemia posiada atmosferę

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA WSTĘP Rośnie nasza świadomość ekologiczna, coraz bardziej jesteśmy przekonani, że zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w ciepłownictwie

Energia odnawialna w ciepłownictwie Energia odnawialna w ciepłownictwie Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP POLEKO - Poznań 24 listopada 2011 Dyrektywa OZE W Dyrektywie tej, dla każdego kraju członkowskiego został wskazany minimalny

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20; 0-42 678-57-22 http://zsp15.ldi.pl ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NR 15 Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20;

Bardziej szczegółowo

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Wyzwania Warszawy związane z polityką klimatyczną Dostosowanie gospodarki do zaostrzających

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1 POMPY CIEPŁA Analiza rynku W Polsce dominującą rolę w produkcji energii elektrycznej odgrywa węgiel ( jego udział w globalnej wielkości mocy zainstalowanej w naszym kraju w 2005 roku wynosił 95%). Struktura

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych kg na osobę OGRZEWANIE BUDYNKÓW A EMISJE ZANIECZYSZCZEŃ Emisje zanieczyszczeń

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH dla potrzeb opracowania Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Rudnik współfinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna"

Ankieta do opracowania Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna" I. CZĘŚĆ INFORMACYJNA Nazwa firmy Adres Rodzaj działalności Branża Osoba kontaktowa/telefon II. Budynki biurowe

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko l/i M.o~. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko Adres e-mail szkoły:dyrektor@lo.olecko.pl Telefon: +875234183 Nauczyciel chemii: mgr Teresa Świerszcz

Bardziej szczegółowo

OZE opłaca się już dzisiaj

OZE opłaca się już dzisiaj OZE opłaca się już dzisiaj Konferencja prasowa, 13 lutego 2014 BOS Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni środowisko. Pomyśl zanim wydrukujesz! Z korzyścią dla Ciebie i świata w którym

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku pomp ciepła

Analiza rynku pomp ciepła Analiza rynku pomp ciepła Autor: Paweł Lachman - prezes Zarządu, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła ("Czysta Energia" - 11/2014) W ostatnim czasie zauważalny jest rozwój rynku pomp ciepła,

Bardziej szczegółowo

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1 PRAKTYCZNE ASPEKTY OBLICZANIA REDUKCJI EMISJI NA POTRZEBY PROJEKTÓW WYKORZYSTUJĄCYCH DOFINANSOWANIE Z SYSTEMU ZIELONYCH INWESTYCJI W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO ZARZĄDZANIE ENERGIĄ W BUDYNKACH UŻYTECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Jak powstają decyzje klimatyczne. Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy

Jak powstają decyzje klimatyczne. Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy Jak powstają decyzje klimatyczne Karol Teliga Polskie Towarzystwo Biomasy 1 SCENARIUSZE GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA 2 Scenariusz 1 Powstanie i wdrożenie wspólnej globalnej polityki klimatycznej (respektowanie

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008

Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 Czy moŝna ograniczyć emisję CO2? Autor: Krzysztof Bratek Kraków 2008.12.11 Aktualizacja na 16.12.2008 1 Energia, a CO2 Zapotrzebowanie na energie na świecie wzrasta w tempie ok. 1,8%/rok; czemu towarzyszy

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009 EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej Warszawa, 27 października 2009 Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ Czarna skrzynka Energetyka Energia pierwotna Dobro ogólnoludzkie?

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

O projekcie Sustainable Energy Promotion in Poland

O projekcie Sustainable Energy Promotion in Poland O projekcie Sustainable Energy Promotion in Poland Okręg Górnośląski Polskiego Klubu Ekologicznego wspólnie z Fundacją na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii w Katowicach realizował projekt Sustainable

Bardziej szczegółowo

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze.

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera składa się z kilku wyraźnie różniących się od siebie elementów będących zarazem etapami cyklu obiegu

Bardziej szczegółowo

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Zał.3B Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Wrocław, styczeń 2014 SPIS TREŚCI 1. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Jednym z głównych celów każdego państwa jest zapewnienie swoim obywatelom komfortu cieplnego 1. Aby móc to uczynić w warunkach geograficznych

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Trendy efektywności energetycznej polskiej gospodarki z wykorzystaniem narzędzi ODYSSEE

Trendy efektywności energetycznej polskiej gospodarki z wykorzystaniem narzędzi ODYSSEE Trendy efektywności energetycznej polskiej gospodarki z wykorzystaniem narzędzi ODYSSEE Grażyna Berent-Kowalska, Szymon Peryt Efektywność energetyczna konieczność i szansa polskiej gospodarki Warszawa,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE Ryszard Mocha ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W POLSCE. BIOMASA Największe możliwości zwiększenia udziału OZE istnieją w zakresie wykorzystania biomasy. Załącznik

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

SYNERGIE OCHRONY KLIMATU I OCHRONY CZYSTOŚCI POWIETRZA

SYNERGIE OCHRONY KLIMATU I OCHRONY CZYSTOŚCI POWIETRZA SYNERGIE OCHRONY KLIMATU I OCHRONY CZYSTOŚCI POWIETRZA Franzjosef Schafhausen Dyrektor Departamentu Polityki Ochrony Klimatu; Europy i Spraw Międzynarodowych Warsaw Climate and Energy Talks 9 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska

Zmiany klimatu ATMOTERM S.A. Gdański Obszar Metropolitalny 2015. Dla rozwoju infrastruktury i środowiska ATMOTERM S.A. Inteligentne rozwiązania aby chronić środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Zmiany klimatu Gdański Obszar Metropolitalny 2015 Projekt "Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gdańskiego

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Mariusz Klimczak Prezes Zarządu Banku Ochrony Środowiska Wyobraź sobie mamy rok 2025 OZE Jesteśmy w gminie

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

Ciepło Systemowe ekologiczne i efektywne rozwiązanie dla polskich miast

Ciepło Systemowe ekologiczne i efektywne rozwiązanie dla polskich miast Ciepło Systemowe ekologiczne i efektywne rozwiązanie dla polskich miast Potencjał ciepłownictwa Ciepłownictwo w liczbach - 2012 Źródło: Urząd Regulacji Energetyki Przedsięb iorstwa- 463 Moc zainstalo wana

Bardziej szczegółowo

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r.

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. 1. Termin naboru wniosków od 02.04.2013 r. do 06.05.2013 r. 1. Konkurs ogłoszony w ośmiu kategoriach. 2. Całkowita

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus

Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus Ogólne informacje Pozyskanie energii słonecznej Energia słoneczna docierając do powierzchni ziemi może w słoneczny, jasny dzień osiągnąć moc 1000W/m2.

Bardziej szczegółowo

http://www.checiny.pl/asp/pliki/foto/mapa_polski.jpg 29.04.2016r.

http://www.checiny.pl/asp/pliki/foto/mapa_polski.jpg 29.04.2016r. Eko-Chęciny Ochrona klimatu w naszej okolicy (Gminie Chęciny) w ostatnich latach bardzo się rozwija. Coraz większa liczba osób wykazuje zainteresowanie ochroną środowiska zakładając ekologiczne kolektory

Bardziej szczegółowo

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Gminie

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli 3 4 luty 2011 GIERŁOŻ prof.nzw.dr hab.inż. Krzysztof Wojdyga 1 PROJEKT Innowacyjne rozwiązania w celu ograniczenia emisji CO 2 do atmosfery przez wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce

Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce R A Z E M C I E P L E J Wpływ regulacji unijnych na ciepłownictwo w Polsce Janusz Lewandowski 3 lutego 2011 Wybrane Dyrektywy UE określające warunki działania i rozwoju ciepłownictwa sieciowego 1. Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Rola węgla brunatnego w gospodarce Polski 180 160 140 120 100 80 60 40 20 Struktura produkcji en. elektrycznej w elektrowniach krajowych

Bardziej szczegółowo

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku dr inż. Adrian Trząski MURATOR 2015, JAKOŚĆ BUDYNKU: ENERGIA * KLIMAT * KOMFORT Warszawa 4-5 Listopada 2015 Charakterystyka energetyczna budynku

Bardziej szczegółowo

Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju

Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Spotkanie otwierające realizację projektu p.t. WŁĄCZ SIĘ! Udział społeczny w tworzeniu lokalnych strategii i planów energetycznych

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ Dr Inż. Leon Kurczabiński KATOWICKI HOLDING WĘGLOWY SA SEKTOR DROBNYCH ODBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ. Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej

OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ. Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej Energia nieodnawialna energia chemiczna paliw stałych, ciekłych i gazowych oraz energia paliw rozszczepialnych

Bardziej szczegółowo

Kogeneracyjne mikroinstalacje gazyfikujące

Kogeneracyjne mikroinstalacje gazyfikujące Kogeneracyjne mikroinstalacje gazyfikujące JMS-DORADCY 1 Kogeneracja Kogeneracja jest to produkcja energii elektrycznej i ciepła w źródłach skojarzonych. Zalety kogeneracji: Bardziej efektywne wykorzystywanie

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza.

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do Spis treści: Ograniczenie lub

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości!

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości! Warto budować lepszą przyszłość! Czyste środowisko, efektywne systemy energetyczne, komfort życia dr inż. Piotr Ziembicki Instytut Inżynierii Środowiska Uniwersytet Zielonogórski WYZWANIA WSPÓŁCZESNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych FIRMA FUNKCJONUJE NA RYNKU OD 25 LAT POD OBECNĄ NAZWĄ OD 2012 ROKU. ŚWIADCZY USŁUGI W ZAKRESIE MONTAŻU NOWOCZESNYCH INSTALACJI C.O. ORAZ KOTŁOWNI,

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław Produkcja energii przez Fortum: 40% źródła odnawialne, 84% wolne od CO 2 Produkcja energii Produkcja ciepła Hydro power 37% Biomass fuels 25%

Bardziej szczegółowo