Grzegorz Kowalewski 1, Michał Woszczyk 1, Krystyna Milecka 1, Iwona Bubak 2 1 Uniwersytet im. A. Mickiewicza Poznań, Osady denne jeziora Ostrowite

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Grzegorz Kowalewski 1, Michał Woszczyk 1, Krystyna Milecka 1, Iwona Bubak 2 1 Uniwersytet im. A. Mickiewicza Poznań, Osady denne jeziora Ostrowite"

Transkrypt

1 Grzegorz Kowalewski 1, Michał Woszczyk 1, Krystyna Milecka 1, Iwona Bubak 2 1 Uniwersytet im. A. Mickiewicza Poznań, 2 Uniwersytet Gdański 1 Adam Mickiewicz University Poznań, 2 Gdańsk University Osady denne jeziora Ostrowite Wstęp W osadach dennych jeziora Ostrowite zapisane są jego dzieje, odczytać je zaś można różnymi metodami badawczymi szeroko pojętej paleolimnologii. Obejmują one zarówno badania przyrody ożywionej, jak i nieożywionej. Poniżej przedstawimy w krótkim, bogato ilustrowanym szkicu niektóre metody i wyniki badań osadów jeziora Ostrowite. Nie na darmo właśnie to jezioro zostało do nich wybrane. Wśród jego osadów znajdujemy bowiem znaczną różnorodność ich typów, począwszy od mineralno-organicznych utworów spągowych, przez głębokowodne gytie drobnodetrytusowe bezwapienne aż do płytkowodnych osadów silnie wapiennych. Miejsca poboru osadów wybrano w oparciu o wcześniejsze ich rozpoznanie metodami geofizycznymi (zob. poprzedni rozdział). Najdogodniejszą metodą pozyskania osadów dennych jeziora jest ich nawiercenie z powierzchni lodu (ryc. 1). Pełne rdzenie osadów jeziornych pobiera się przeważnie pojemnikami cylindro- Bottom sediments of Lake Ostrowite Introduction History of Lake Ostrowite is recorded in its bottom sediments. There are some paleolimnological methods which allow us to read this information by means of both biotic and abiotic elements of environment. This short chapter with many pictures shows some results of the research of sediments of Lake Ostrowite. This lake was not selected by an accident. It is there where one can find many types of sediments, both mineral and organic ones, deep-water fine detritous gyttjas with no calcium carbonates as well as calcareous sediments of shallow water. The sites of coring were based on the earlier sounding and drilling with geophysical methods (see previous chapter). Drilling of the bottom sediments from the ice cover in winter is the easiest way to get the research cores (Fig. 1). They are taken with a cylinder container fulfilled from the bottom (Tobolski 2000, p. 310), and piston corers are used the most often. The sediments of Lake Ostrowite were cored with the Więckowski corer (Fig. 1). Ryc. 1. Wiercenia sondą Więckowskiego na jeziorze Ostrowite z powierzchni lodu, 8 9 marca 2005 Fig. 1. Drillings by means of Więckowski corer from the ice cover, Lake Ostrowite 8 9 March

2 Ryc. 3. Litologia rdzeni osadów z jeziora Ostrowite. Położenie rdzeni przedstawiono na skali głębokościowej. 1 gytia wapienna, 2 gytia drobnodetrytusowa, 3 strefa przejściowa między gytią drobnodetrytusową i materią terygeniczną, 4 materia terygeniczna ze szczątkami organizmów żywych węglanowa, 5 materia terygeniczna ze szczątkami organizmów żywych Fig. 3. Lithology of cores from Lake Ostrowite. Location of cores shown at the depth scale. 1 calcareous gyttja, 2 fine detritous gyttja, 3 transitional zone between fine detritous gyttja and terygenic material, 4 calcareous terygenic material with remains of organism, 5 terygenic material with remains of organism Ryc. 2. Lokalizacja rdzeni z jeziora Ostrowite na tle linii profili sejsmoakustycznych Fig. 2. Location of cores from Lake Ostrowite on the background of seismoacoustic profiling wymi, napełnianymi od dołu (Tobolski 2000, s. 310), a wśród nich najczęściej używane są sondy tłokowe (piston corer). Osady z jeziora Ostrowite wydobyto sondą Więckowskiego (ryc. 1). Uzyskano rdzenie w kształcie walca o długości 110 cm i średnicy 5 cm, które obecnie przechowywane są w lodówce. Łącznie wydobyto 33 m osadu z 9 otworów. Ich lokalizację przedstawia ryc. 2. Typologia osadów Na śródjeziornych płyciznach występują pokłady gytii silnie wapiennych, zwierających znaczne ilości szczątków organizmów żywych Cylindrical cores were 110 cm long and had 5 cm in diameter. Total length of cores from 9 drilling holes was 33 m. Their location is shown in fig. 2. Typology of the sediments Strong calcareous gyttja appears in shallow parts of the lake. They contain a lot of remains of living organisms (cores 32 1 and 32 5). The shallow parts of bottom are covered by stoneworts, which take part in the sediment forming process (comp. Tobolski 2000, p. 242). The sequences of layers of the cores taken in the deeper parts of the lake (7 14 m) were similar to each other 88

3 (rdzenie 32 1 i 32 5). Są one pokryte płaszczem ramienic, mających zresztą duży udział w powstawaniu tego typu osadu (por. Tobolski 2000, s. 242). Układ warstw rdzeni wydobytych z głębszych miejsc jeziora (7 14 m) cechuje duże podobieństwo (ryc. 3). W spągu osad jest mocno zróżnicowany, ponieważ akumulował on zazwyczaj w środowisku cechującym się dużą zmiennością warunków sedymentacji. Depozycja następowała w jeziorach ówcześnie płytkich, z dużą dostawą materii terygenicznej, której źródłem były najprawdopodobniej wytapiające się bryły martwego lodu i procesy eoliczne, zachodzące w okresie późnego glacjału. Ze względu na limniczne środowisko sedymentacji ulegały one wzbogaceniu w materię organiczną, która nadaje im barwę szarą do niemal czarnej (ryc. 4). Na tym piaszczystym podłożu rozwijały się zbiorowiska mszaków (ryc. 5AB) i ramienic. Udział materii terygenicznej stopniowo malał, rosła zaś zawartość węglanu wapnia (ryc. 6). Udział CaCO 3 w najgłębszych rdzeniach jest niewielki (np. w rdzeniu 32 2). W takim przypadku na utworach mineralnych zalegają bezpośrednio bezwapienne gytie organiczne (ryc. 7). Granice między poszczególnymi warstwami są niekiedy nieostre (por. ryc. 6), czasem zaś zmiana warunków sedymentacji była raczej gwałtowna (por. ryc. 4). Poprawa warunków klimatycznych w początkach holocenu doprowadziła do pogłębienia jeziora i stabilizacji warunków sedymentacji osadu, w efekcie czego powstawała homogeniczna gytia drobnodetrytusowa bezwapienna, barwy ciemnobrązowej (ryc. 8). Szczegółowej analizie poddano rdzeń 32 2, wydobyty w północno-zachodnim basenie jeziora. (Fig. 3). The bottom layers are usually differentiated as they were accumulated in various and abruptly changing sedimentation conditions. The sediments were deposited in the then shallow lakes with a big supply of terrygenic material probably from the melting ice blocks and eolian processes during the Late Glacial. Because of limnic environment of the sedimentation they are enriched in organic material and have grey or almost black colour (Fig. 4). On the sandy bottom moss and stonewort communities developed (Fig. 5AB). Proportion Ryc. 4. Spąg osadów rdzenia 32-4 z jeziora Ostrowite. Szare piaski pokryte są piaskami ciemnoszarymi, zawierającymi większą ilość materii organicznej. Ostra granica z nadległą gytią wapienną (jasnobeżową) wskazuje nagłą zmianę warunków sedymentacji Fig. 4. Bottom part of the core 32-4 from lake Ostrowite. Grey sand are covered with dark grey one, containing bigger amount of organic material. Sharp border between overlaying calcareous gyttja (light beige) and sand indicates sudden change of deposition environment of terrygenic material decreased and content of calcium carbonate increased (Fig. 6). Content of CaCO 3 in the deepest layers of sediments is low (e.g. in the core 32 2). In such a case non-calcareous, organic gyttja lays directly over mineral bottom (Fig. 7). The borders between the sediments layers are mild in many cases (comp. Fig. 6) and sometimes they are really sharp (comp. Fig. 4). A B Ryc. 5. Szczątki mchów w osadach spągowych rdzenia 32 1 z jeziora Ostrowite. A widok ogólny rdzenia, B detal Fig. 5. Moss remains in bottom sediments of the core 32 1 from Lake Ostrowite. A general view, B detail 89

4 Ryc. 6. Warstwy spągowe rdzenia OST2 z jeziora Ostrowite. Na szarych piaskach (po prawej) zalega warstwa beżowej gytii wapiennej. W miarę wzrostu głębokości jeziora udział węglanu wapnia malał i powstawała oliwkowa gytia drobnodetrytusowa bezwapienna (po lewej). Nieostre granice osadów wskazują stopniową zmianę warunków sedymentacji Fig. 6. Boattom sediments of the core OST2 from Lake Ostrowite. The grey sand layer (on the right) is overlaid by beige calcareous gyttja. As the lake became deeper contet of calcium carbonate was decreasing and olive fine detritous gyttja formed (on the left). Blurred borders between sediments layer indicates slow change of deposition environment Ryc. 7. Na piaskach limnicznych (po lewej) zalega bezpośrednio gytia drobnodetrytusowa (po prawej). Na granicy osadów widać wytrącenia utlenionych związków żelaza. Otwory stanowią pozostałość po próbach pobranych do badań mikrofosyliów (rdzeń 32 2) Fig. 7. The limnic sands (on the left) is overlaid by fine detritous gyttja. On the border of sediment layers iron oxides and hydroxides are visible. Holes are remnants of sampels taken to mikrofossils analysis (core 32 2) Litologia rdzenia gytia drobnodetrytusowa ciemnobrunatna bezwapienna o zawartości materii terygenicznej (mułki i iły) do 25% gytia drobnodetrytusowa ciemnobrunatna bezwapienna o zawartości materii terygenicznej (mułki i iły) 25% 50% gytia drobnodetrytusowo-mułkowo-ilasta ciemnooliwkowa bezwapienna materia terygeniczna z przewagą piasków materia terygeniczna materia terygeniczna węglanowa materia terygeniczna z przewagą piasków W skład materii terygenicznej wchodzą piaski (wielkość ziaren 0,6 2 mm), mułki (0,002 0,6 mm) i iły (< 0,002 mm). Gytia drobnode- Improvement of climatic conditions at the beginning of Holocene led to deepening of the lake and stabilization of sedimentation conditions. As a result, homogenous, non-calcareous and dark-brown gyttja was deposited (Fig. 8). The core 32 2, taken in NW basin of the lake was analysed in details. Lithology of the core dark-brown, non-calcareous fine detritous gyttja with 25% content of terrygenic material (silt and loam) dark-brown, non-calcareous fine detritous gyttja with 25 50% content of terrygenic material (silt and loam) dark-olive, non-calcareous, siltyloam, fine detritous gyttja terrygenic material with most of sand Ryc. 8. Homogeniczna gytia drobnodetrytusowa, bezwapienna, barwy ciemnobrązowej stanowi dominujący rodzaj osadów dennych w jeziorze Ostrowite (rdzeń 32 4) (por. ryc. 3). Tworzy się ona także współcześnie Fig. 8. Dark brown, non-calcareous, homogenous fine detritous gyttja are the dominant type of sediments in Lake Ostrowite (core 32 4) (comp. fig. 3). It has been forming nowadays as well 90

5 trytusowa (zwana czasem drobnodetrytyczną Marks 1992) to osad pochodzenia organicznego, w którym dominuje substancja bezpostaciowa. Obszerne omówienie osadów jeziornych przedstawili Tobolski (2000) (s ) i Marks (1992). Analiza geochemiczna rdzenia 32-2 Podstawy interpretacji składu chemicznego osadów Podstawowymi składnikami osadów jeziornych są krzemionka terygeniczna (SiO 2teryg ), krzemionka biogeniczna (SiO 2biog ), materia organiczna i minerały węglanowe (najczęściej CaCO 3 ). Określenie stosunków ilościowych tych składników pozwala na klasyfikację osadów organogenicznych (Tobolski, 2000) oraz umożliwia wnioskowanie o przemianach środowiskowych zachodzących w jeziorze i jego otoczeniu w długich skalach czasowych. Podstawowym założeniem tych interpretacji jest, że wymienione składniki pochodzą z różnych źródeł oraz, że ich gromadzenie w osadach jest możliwe w odmiennych warunkach fizyko-chemicznych. Krzemionka terygeniczna, składająca się głównie z kwarcu (Jones, Bowser, 1978), dociera do jeziora ze zlewni w postaci zawiesiny. Zatem pionowa zmienność udziału SiO 2teryg w osadach może być wskaźnikiem intensywności erozji zlewni. Krzemionka biogeniczna to głównie opal pochodzący z okryw okrzemek (Jones, Bowser, 1978). Koncentracja SiO 2biog w osadach zależy więc od produkcji biomasy glonów, a pionowe wahania udziału tego składnika odzwierciedlają zmiany produktywności zbiornika. Osadowa materia organiczna ma z reguły złożony skład chemiczny. Jego najlepszym przybliżeniem jest formuła Redfielda (CH 2 O) 106 (NH 3 ) 16H 3 PO 4 (Korzeniewski 1995). Materia organiczna może mieć pochodzenie zarówno autogeniczne jak i alogeniczne. Najczęściej jednak jest ona związana z produktywnością biologiczną w jeziorze, a jej zachowanie w osadach jest funkcją żyzności wód oraz głębokości, natlenienia i dynamiki zbiornika. Geneza węglanu wapnia w osadach jeziornych jest niezwykle złożona i jej omówienie nie terrygenic material calcareous, terrygenic material terrygenic material with most of sand Sand (size of grains 0,6 2 mm), silt (0,002 0,6 mm) and loam (< 0,002 mm) are components of terrygenic material. Fine, detritous gyttja is an organic sediment with amorphic substance as a dominant. Tobolski (2000, p ) and Marks (1992) presented wide description of lake sediments. Geochemical analysis of the 32-2 core Theoretical background to bulk geochemical interpretations Terrigenous and biogenic silica, organic matter and carbonates (usually CaCO 3 ) are the main chemical components of lacustrine sediments. Proportions of these compounds can be the basis for classification of organogenic deposits (Tobolski, 2000) as well as for reconstructions of environmental changes in lakes and its surroundings. The key assumption of these interpretations is that SiO 2terig, SiO 2biog, organic matter and CaCO 3 derive from different sources and that they accumulate in sediments in different physical-chemical conditions. Terrigenous silica is mainly composed of quartz and it is brought to the lake in suspension from the catchment (Jones, Bowser, 1978). Thus, vertical fluctuations of SiO 2terig content in sediment cores may indicate the rate of catchment erosion. On the other hand, biogenic silica is an equivalent to opaline diatom frustules and its concentration in lake is influenced by algal biomass production (Jones, Bowser, 1978). Therefore, stratigraphic variability of SiO 2biog reflects temporal changes in productivity in the lake. Organic matter displays very complex chemical composition simplified by the Redfield s formula (CH 2 O) 106 (NH 3 ) 16 PO 4 (Korzeniewski 1995). Organic compounds in lakes can be derived from both intrinsic and extrinsic sources. However, the most often they are the effect of biological productivity in a lake and their deposition is a function of the lake s trophic status, bathymetry, oxygenation and dynamics. 91

6 leży w zakresie tego opracowania. Uogólniając, można stwierdzić, że w większości przypadków źródłem jonów Ca 2+ i HCO 3 - w wodach jeziornych jest rozpuszczanie skał budujących zlewnię, natomiast zawartość w osadach jest uzależniona zarówno od natężenia denudacji chemicznej jak i własności fizyko-chemicznych wody jeziornej. Skład chemiczny osadów Przebieg krzywych podstawowych składników osadów jeziora Ostrowite (ryc. 9), a przede wszystkim SiO 2teryg i materii organicznej jest typowy dla jezior Niżu Polskiego (Więckowski, 1978, Hjelmroos-Ericsson, 1981, Bałaga, 1990, Wojciechowski, 2000). Pod względem geochemicznym analizowany profil wykazuje wyraźną dwudzielność. W części spągowej (poniżej 2040 cm) osady są zdominowane przez SiO 2teryg, która stanowi ponad 80% masy osadu, z 3 11% udziałem węglanów i nieznaczną koncentracją składników biogenicznych (tj. SiO 2biog i materii organicznej). Na ryc. 9 ten poziom oznaczono cyfrą I. Powyżej 2040 cm aż do poziomu dna jeziora (poziom geochemiczny II) zalegają osady organogeniczne z zawartością materii organicznej rzędu 50 80% przy niemal całkowitym braku CaCO 3 i małym udziale SiO 2teryg ; koncentracja SiO 2biog wynosi tu od 5 do 20% i jest istotnie wyższa niż w dolnej części profilu. W obrębie poziomu II, na głębokości cm, wydzielono podpoziom IIa, który zaznacza się wzbogaceniem w SiO 2teryg i spadkiem koncentracji materii organicznej. Taka stratyfikacja geochemiczna pozwala mówić o dwóch fazach ewolucyjnych jeziora Ostrowite. Pierwszy poziom geochemiczny odpowiada zbiornikowi o niskiej produktywności biologicznej i znacznym dopływie zawiesiny mineralnej ze zlewni. Ten etap koresponduje zapewne z udokumentowanym przez Milecką (2005) okresem chłodnego i suchego klimatu oraz otwartych zbiorowisk roślinnych, które panowały w otoczeniu jeziora Ostrowite w schyłku późnego glacjału i na początku holocenu. Wyższy organiczny poziom reprezentuje jezioro o podwyższonej żyzności wód. Pionowa zmienność koncentracji SiO 2biog sugeruje jednak, że intensywność produkcji biologicznej zmienia- Discussion of carbonate precipitation in lakes is not within the frame of this paper as there are many ways and conditions in which the process occurs. In general, Ca 2+ and HCO 3 - ions are the products of catchment rocks dissolution and they are delivered to lakes by surface and ground waters. Geochemical interpretation of the profile 32 Vertical plots of chemical components in lake Ostrowite deposits (Fig. 9), especially SiO 2terig and organic matter, reveal similar trends to majority of lakes on Polish Lowlands area (Więckowski, 1978, Hjelmroos-Ericsson, 1981, Bałaga, 1990, Wojciechowski, 2000). With respect to bulk gechemical composition the analysed profile can be divided into two zones. In the bottom part (below 2040 cm) sediments are dominated by SiO 2terig (80%), with 3 11% admixture of carbonates and a few percent content of biogenic components (SiO 2biog and organic matter). In Fig. 9 the zone is marked with the number I. The Ist layer is overlain by organogenic sediments (geochemical layer II). They occur from 2040 cm to the contemporary lake bottom and they are composed of 50 80% of organic matter, up to 30% of SiO 2terig, while CaCO 3 is almost completely lacking. It is noteworthy, that SiO 2biog contributes to the sediment weight in 5 20% which is significantly higher than in underlying layer. Within the II nd zone, between the depth of 1505 and 1575 cm the IIa subzone was distinguished. It is characterized by distinct enrichment in SiO 2terig and organic matter decline. Outlined above geochemical stratification of the profile reflects two-stage evolution of lake Ostrowite. It is belived, that the Ist geochemical zone represents the lake with low biological productivity and considerable input of mineral matter from the catchment. This stage surely corresponds to the period of cold and dry climate as well as open vegetation communities that prevailed in lake Ostrowite surroundings in the Late Glacial and the beginning of Holocene (Milecka, 2005). On the contrary, organic-rich layer was deposited in highly productive lake. Nevertheless, vertical fluctuations of SiO 2biog content suggest 92

7 Ryc. 9. Zmiany składu chemicznego osadów w rdzeniu 32 2 z jeziora Ostrowite Fig. 9. Changes of chemical composition of sediments of the core 32 2 from Lake Ostrowite ła się w czasie. Oprócz wahań krótkookresowych wyraźna tendencja wzrostowa SiO 2biog od spągu do ok cm świadczy o wzroście produktywności, zaś spadek koncentracji tego składnika powyżej 1720 cm jest wskaźnikiem obniżania produkcji biomasy. W obrębie poziomu II zmienność składu chemicznego osadów jest stosunkowo niewielka, co w powiązaniu z wysoką koncentracją materii organicznej świadczy o znacznej stabilności warunków fizyko-chemicznych przy dnie zbiornika, a to z kolei może wynikać z dużej głębokości jeziora i długotrwałego niedotlenienia wód naddennych. Istotne zdarzenie dokumentuje podpoziom IIa. Wzrost zawartości SiO 2teryg przypuszczalnie wiąże się z fazą odlesienia zlewni i uruchomieniem procesów spłukiwania powierzchniowego. Tę hipotezę potwierdzają zarówno wyniki badań palinologicznych (Milecka, 2005), jak i wzrost zawartości w osadach SiO 2biog (ryc. 9), co można wyjaśnić dostawą do jeziora substancji biogennych wymywanych z gleb zlewni. Analiza palinologiczna i datowania radiowęglowe rdzenia 32-2 Badania palinologiczne rdzenia 32 2 udokumentowały rozwój szaty roślinnej od późnego glacjału do czasów współczesnych. Uzyskane wyniki naperiodic changes in biological productivity. Apart form short-term variations, general increase of SiO 2biog from the bottom of the profile to 1720 cm indicates gradual increase of productivity, while the opposite trend above 1720 cm depicts lowering of trophic status of the lake. Within the IInd zone chemical composition of sediments is relatively constant, which together with appreciable concentration of organic matter leads to the conclusion that physical-chemical conditions in the bottom waters remained invariant for a long period of time. This, in turn, can be explained by high depth of the basin and long-term oxygen deficiency in bottom part of the water column. A very important environmental event is recorded in the zone IIa. In this case, the rise in SiO 2terig content can be linked to deforrestation of lake Ostrowite catchment and enhanced soil erosion. This interpretation is supported by palinological data (Milecka, 2005) and increased content of SiO 2biog caused by leaching nutrients from soil cover (fig. 9). Palynological analysis and 14 C dating of core 32-2 Palinological results of the research of core 32 2 shows the vegetation development since the Late Glacial to the present time. To much degree it is 93

8 Ryc. 10. Diagram palinologiczny z rdzenia 32 2 z jeziora Ostrowite. AP pyłki drzew, NAP pyłki pozostałych roślin. Czarne poziome linie por. ryc. 11. Fig. 10. Pollen diagram of the core 32 2 from Lake Ostrowite. AP arbor pollen, NAP non-arbor pollen. Black horizontal lines comp. Fig. 11. wiązują do regionalnej sukcesji roślinności zachodniej części Borów Tucholskich, opracowanej przez Milecką (2005, w tym tomie) na podstawie analizy pyłkowej rdzenia z głębokowodnej, południowej części jeziora Ostrowite. Równocześnie jednak należy zaznaczyć, że obok wielu podobieństw występują także różnice w przemianach roślinności, ponieważ osady akumulowane w płytkich partiach jeziora wskazują więcej cech lokalnych zbiorowisk roślinnych (w przeciwieństwie do głębokowodnych ukazujących z reguły cechy regionalne). Na przykład wysoki udział sosny rejestrowany w obu diagramach (ryc. 10 oraz ryc. 5, s. 104) oraz wczesne występowanie grabu (Carpinus betulus) to cechy regionalne, powtarzalne na wielu stanowiskach Borów Tucholskich, natomiast wyższy (niż w rdzeniu głębokowodnym) udział jałowca podczas młodszego dryasu i wczesne pojawienie się babki lancetosimilar to the regional vegetation succession in W Tuchola Forest presented by Milecka (2005, in this volume) and based on the deep water core. However there are also some differences because the sediments accumulated in shallow parts of the lake show more features of local vegetation (in spite of deep-water cores presenting generally regional plant communities). For instance high proportion of pine recorded in both diagrams (Fig. 10 & Fig. 5, p. 104) and early appearing of hornbeam (Carpinus betulus) are regional features, but higher (than in deep-water core) proportion of juniper (Juniperus) in the Younger Dryas and early presence of ribwort plantain (Plantago lanceolata), a human activity indicator, are related to local changes of plant communities. Pollen analysis enables differentiation of palinostratygraphic zones related to the peri- 94

9 watej, wskaźnika obecności człowieka, sugerują lokalne zmiany w zbiorowiskach roślinnych. Analiza pyłkowa umożliwia wydzielenie poziomów palinostratygraficznych odpowiadających okresom holocenu oraz pośrednie datowanie osadu (ryc. 11). W wynikach odzwierciedlona została wyraźna, uwarunkowana klimatycznie dwudzielność rozwoju jeziora. Spągowe osady mineralne były deponowane w okresie późnoglacjalnym, natomiast nadległe gytie drobnodetrytusowe podczas holocenu. Jak stwierdzono powyżej, analiza pyłkowa odzwierciedla głównie regionalne cechy rozwoju roślinności, nie wskazuje natomiast epizodów z historii samego jeziora, które rejestruje prezentowana niżej analiza szczątków makroskopowych. Wyższe krzywe olszy (Alnus) i świerka (Picea) w najgłębszej warstwie osadów sugerują ich akumulację w ciepłym interstadiale późnego glacjału allerödzie, co potwierdza analiza szczątków makroskopowych. Tempo akumulacji osadów holoceńskich charakteryzuje wyrównany przebieg, podobnie jak w rdzeniu głębokowodnym, z SW basenu jeziora Ostrowite (Milecka 2005). Wyniki datowań radiowęglowych są, z niewielkimi odchyleniami, zgodne z obrazem uzyskanym na podstawie analizy pyłkowej (ryc. 11). ods of Holocen. Indirect dating of sediments is also possible (Fig. 11). Two different stages of lake development are recorded also in pollen analysis results. The deepest mineral sediments were accumulated in the Late Glacial, however overlying fine detritous gyttjas during the Holocene. Pollen analysis, as was mentioned above, records generally regional features of vegetation development, so it doesn t show events of the history of the lake itself. For such details better is using macro fossil analysis as presented below. Higher curves of alder (Alnus) and spruce (Picea) suggest that the deepest part of sediments were accumulated in the end of warm interstadial Alleröd. This is confirmed by macro fossil analysis (see below). The rate of the Holocene sediments accumulation is even during the whole period, like in the deep water core (Milecka 2005). Radiocarbon dates (Fig. 11) are consistent with the results of pollen analysis, but with some exceptions. Ryc. 11. Daty radiowęglowe z rdzenia 32 2 z jeziora Ostrowite na tle podziału holocenu wg Mangeruda i in. (1974). Data OST 11 jest nieco za stara w stosunku do wyników analizy pyłkowej (por. ryc. 10, s. 38). Data OST 7 wykazuje, z kolei, efekt postarzenia, wywołany tzw. efektem rezerwuarowym (Ammann, Lotter 1989), spowodowanym obecnością weglanu wapnia w osadzie Ryc. 11. Radiocarbon dates of the core 32 2 from Lake Ostrowite on the background of the division of Holocen (Mangerud et al. 1974). Date OST 11 is a bit to old comparing with pollen analysis (com. ryc. 10, s. 38). Date OST 7 indicates reservoir effect, which age the date (Ammann, Lotter 1989), because of calcium carbonate in the sediment 95

10 Analiza diatomologiczna rdzenia 32-2 Sześć poziomów zespołów okrzemek (i cztery podpoziomy) wyróżniono w rdzeniu Ost32/2 (ryc. 12). Analiza kopalnych okrzemek (Diatomeae) i cyst złotowiciowców (Chrysophyceae) zdeponowanych w osadzie jeziora Ostrowite wskazuje, że poziom wody jeziora, jej trofia i odczyn ulegały zmianom w czasie trwania jego ewolucji (zob. też s i tamże literaturę). W początkowym etapie rozwoju jeziora Ostrowite (poziomy zespołów okrzemek Ost-1a i Ost-1b) panowały warunki eutroficzne. Podobne warunki zarejestrowano także w poziomie Ost-6. Dominowały w nich gatunki należące do rodzaju Fragilaria. Wzrost ilości tych taksonów wskazuje na intensyfikację procesu eutrofizacji spowodowaną okresowym dopływem biogenów uwalnianych na skutek erozji gleb (Bogaczewicz- Adamczak 1990). Przewaga peryfitycznych taksonów z rodzaju Fragilaria wskazuje niski poziom wody w zbiorniku (Hjelmross-Ericsson 1981). Znajduje to potwierdzenie w składzie zespołów okrzemek, dokumentujących niski poziomu wody w je- Diatom analysis of core 32-2 Six diatom assemblage zones and four subzones were distinguished in the sediments of the Ost32/2 core (Fig. 12). The analysis of fossil diatoms (Diatomeae) and chrysophyceae (Chrysophyceae) cysts deposited in the sediments of lake Ostrowite indicated that water level, trophic status and water ph were subject to changes during its development (comp. pp and references there). The lake was eutrophic in the early stages of its development, which correspond with the diatom assmeblage subzones Ost-1a and Ost- 1b. Lake eutrophication is also recorded in the zone Ost-6. These zones are dominated by taxa belonging to the genus Fragilaria. The increase in the abundance of these taxa indicates that process of eutrophication was intensified due to periodic influxes of nutrients released during soil erosion (Bogaczewicz-Adamczak 1990). The dominance of peryphitic taxa of the genus Fragilaria indicates a low water level in the basin (Hjelmross-Ericsson 1981) which is confirmed by the diatom assemblage zones corresponding Ryc. 12. Diagram okrzemkowy rdzenia 32 2 Ryc. 12. Diatom diagram of the core

11 ziorze Ostrowite. Wysoka liczebność gatunków rodzaju Fragilaria może również wskazać korzystne warunki tlenowe w zbiorniku (Gaillard, Håkansson 1984). W poziomach Ost-2,3,4 przeważają gatunki oligotroficzne z udziałem form mezo- i eutroficznych. Taksony należące do rodzaju Cyclotella były dominujące. Taki skład flory okrzemek wskazuje na wzrost głębokości wody w jeziorze i jego oligotrofizację, co wiązało się z ogólną poprawą warunków siedliskowych, zwłaszcza światła i temperatury (Marciniak, Cieśla 1983). Stwierdzono także zmiany ph wody, skutkujące wahaniami liczebności okrzemek o różnych preferencjach względem odczynu. W poziomie DAZ Ost-1a i Ost-1b jezioro było płytkie, a wartość ph powyżej 7. Wraz ze wzrostem głębokości zbiornika nastąpiło zwiększenie ilości taksonów preferujących odczyn obojętny (DAZ Ost-2a-2b), wskazując wartość ph około 7. Z kolei skład okrzemek odzwierciedla spadek wartości ph, związany z obniżeniem poziomu wody w jeziorze. Taksony rodzaju Fragilaria zaczęły dominować ponownie. Wartość stosunku D : C (okrzemki : złotowiciowce) była wysoka i bardzo wysoka w całym rdzeniu, obniżając się jedynie na głębokości cm (podpoziom Ost-1b). Analiza makrofosyliów spągu rdzenia 32-2 Najwięcej szczątków organizmów zawierają osady jeziorne powstające w strefie przejściowej do osadów torfowiskowych (por. s ) i w strefach płytkich, porośniętych makrofitami (szuwary turzycowe, trzcinowe, etc.; podwodne łany np. jezierzy, rdestnic i ramienic). Sporo można ich znaleźć także w późnoglacjalnych warstwach spągowych. Analizie makrofosyliów roślinnych i zwierzęcych (szczątków widocznych nieuzbrojonym okiem) poddano osad spągowej części rdzenia 32 2 ( cm) (ryc. 13). Najniżej leżąca warstwa ( ) zbudowana jest głównie z piasków jeziornych (ryc. 14). Na ich limniczną genezę wskazuje obecność szczątków organizmów wodnych: ochotkowatych Chironomidae, wrotków Turbellaria i ramienic Chara (ryc. 13). Obecne są również alochtoniczwith the low water level in Lake Ostrowite. A high abundance of taxa belonging to the genus Fragilaria may also indicate good oxygenation of the basin (Gaillard, Håkansson 1984). In the zones Ost-2, 3, 4 dominated oligotrophic species with the presence of mesotrophic and eutrophic forms. Taxa representing the genus Cyclotella were dominant. Such a species composition of the diatom flora indicates an increase in the depth of the basin and its oligotrophication, which was connected with a general improvement in habitat conditions, especially light and temperature (Marciniak, Cieśla 1983). Changes in the water ph were also observed, resulting in changes in the abundances of diatoms with different preferences in terms of water ph. In the DAZ Ost-1a and Ost-1b the lake was shallow with ph values exceeding 7. Coupled with the increasing depth of basin, an increase in the abundance of indifferent taxa, indicating that the water ph was equal to 7, was observed (DAZ Ost-2a 2b). Then diatom indicator species reflected another decrease in water ph (connected with the basin s decrease in depth). Taxa belonging to the genus Fragilaria tended to dominate once again. The D:C (diatoms:chrysophyceae) ratio values were high and very high in the whole core and only at depth interval of cm did they show a significant decrease (Ost-1b subzone). Macrofossils analysis of the bottom part of the core 32-2 The biggest amount of organisms remains is contained in the lake sediments accumulated in the transitional, overgrowing parts slowly changing into the mire (comp. pp ) and shallow zones covered with macrophytes (sedge rush, reed rush etc. under-water communities of naiad, pondweeds and stoneworts). There are also some fossil remains in the late glacial sediments. Analysis of plant and animal macrofossils (the remains seen with a naked eye) was done for the oldest part of core 32 2 ( cm) (Fig. 13). The deepest layer of sediments ( ) consists mainly from lake sands (Fig. 14). 97

12 Ryc. 13. Diagram makroszczątkowy spągu ( cm) rdzenia 32 2 z jeziora Ostrowite Fig. 13. Makrofossil diagram of the bottom part ( cm) of the cora 32 2 from Lake Ostrowite nego pochodzenia szczątki sosny i brzozy. Sosna występowała w allerödzie, ale nieobecna była w następującym po nim zimnym okresie młodszego dryasu. Wynik analizy makroszczątkowej Their limnic origin is indicated by the macro fossils of aquatic organisms like: Chironomidae, Turbellaria and stoneworts Chara. There are also allochtonous remains of birch and pine. Ryc. 14. Szalka zawierająca pozostałość z osadu (piaski limniczne z materią organiczną) po przesianu przez sito o średnicy oczek 0,25 mm Fig. 14. Petri dish containing remnants of the sediments (limnic sand and organic material) after sieving through mesh size 0,25 mm Ryc.15. Porównanie wielkości puszki głowowej Chironomidae z ziarnami (piasku). Wielkość puszki ok. 0,5 mm Fig. 15. Comparison of head capsule of Chironomidae with sand-grain. Size of the head capsule ca 0,5 mm 98

13 potwierdzałby więc, sygnały palinologiczne o allerödzkim wieku najstarszych warstw (por. powyżej). Być może głębiej leżące utwory zawierają świadectwa jeszcze starszych osadów. Kolejna warstwa piaszczysta ( cm), zawierająca śladowe ilości makrofosyliów, być może pochodzących z wtórnego namycia, wskazuje na gwałtowny kryzys w rozwoju tej biocenozy wodnej, spowodowany ochłodzeniem młododryasowym. Jezioro było zamarznięte zapewne przez większą część roku, a na pokrywę lodową nawiewane były znaczne ilości piasków eolicznych (Kozarski 1991). Stwierdzono tu także, podobnie jak poniżej, znaczne ilości spalenizny. Osady pochodzące z tego okresu zalegają aż do poziomu 2037 cm. Jednak powyżej 2090 cm obserwujemy stopniowy rozwój i wzrost różnorodności organizmów w tym jeziorze (ryc. 13). Wśród producentów wzrasta ilość ramienic i mchów Bryales. Rozwijają się również konsumenci: larwy ochotkowatych i wrotki. W górnej części tej warstwy stwierdzono z kolei spadek szczątków producentów. Pojawiają się natomiast ephippia rozwielitek Daphnia. Świadczy to z jednej strony o ich znacznej liczebności, z drugiej zaś o niestabilnych warunkach środowiskowych, będących przyczyną wytwarzania tych organów przetrwalnikowych. Na głębokości cm po raz pierwszy stwierdzamy obecność mszywiołów, organizmów powszechnie zalegających w osadach holoceńskich. Jest to strefa przejściowa, w której materia organiczna zaczyna przeważać nad terygeniczną. Powyżej tej warstwy zalega już gytia drobnodetrytusowa, zawierająca większe, niż poniżej, ilości szczątków organizmów wodnych. Oprócz licznie reprezentowanych szczątków larw ochotkowatych (puszki głowowe ryc. 15) i wrotków (kokony), występują statoblasty mszywiołów i mandibule owadów. Ramienice i mchy niemal zanikają, także wskazując pogłębianie jeziora. Pojawiają się natomiast liczne szczątki alochtoniczne, dokumentując rozwój lasów sosnowo- -brzozowych wokół jeziora, a w pasach przybrzeżnych szuwarów trzcinowych i pałkowych. Analiza makroszczątkowa wskazuje na głębokości cm jeszcze jeden okres kryzysowy w dziejach tej wodnej biocenozy. Wyjaśnienie jego przyczyn wymaga jednak dalszych badań. The latter species was present in Alleröd, but absent in the next, cold period of the Late Glacial Younger Dryas. So these results confirm the above mentioned, palynological conclusion about the origin of the oldest layer of sediments from the Alleröd. It is possible, that the deeper layers include even older sediments. The next sandy layer ( cm) with small amount of macrofossils, possibly of derivative origin, indicates an abrupt change in this aquatic biocoenosis development caused by the Younger Dryas cooling. The lake was probably frozen in the longest part of the year and the ice at the surface was covered with eolic sand (Kozarski 1991). It was also found, like in deeper layer, a lot of charcoals. The layer cm was accumulated still during the Younger Dryas. However in this layer gradual development and increase in quantity and quality of macrofossils are observed (Fig. 13). Among the producers there were mainly brown mosses (Bryales) and stoneworts (Characeae) and among consumers: larvas of Chironomidae and Turbellaria. In the upper part of the layer decrease in producers remains was found, but ephippia of Daphnia (Cladocera) appeared. It shows the unstable environmental conditions which caused production of these survival organs. At the depth of cm presence of Bryozoa was found for the first time, as they are commonly appearing in the Holocene sediments. It is the transitional zone, where an organic material prevails instead of terrygenic substance. Overlying sediments belong to detritous gyttjas group containing much more remains of water organisms. There were a lot of head capsules of Chironomidae (Fig. 15) and cocoons of Turbellaria, but statoblasts of Bryozoa and mandibules of insects are also present. Stoneworts and mosses almost disappeared indicating depeening of the lake. Instead a lot of allochtonic remains were accumulated showing development of the pinebirch forest at the area adjacent to the lake and reed and cattail communities at the shore. Macrofossil analysis indicates at the depth of cm another crisis in the biocoenosis development but explanation of its reasons need more research. 99

14 Literatura/References Aaby B Trees as anthropogenic indicators in regional pollen diagrams from Eastern Danmark. W: Behre K.E. (red.) Anthropogenic indicators in pollen diagrams. Balkema, Rotterdam, Berlin, Ammann B., Lotter A.F Late-Glacial radiocarbon- and palynostratigraphy on the Swiss Plateau. Boreas, 18: Bałaga K The development of Lake Łukcze and changes in the plant cover of the south-western part of Łęczna-Włodawa Lake District in the last years. Acta Palaeobotanica vol. 30, Nr 1-2: Hjelmroos-Ericson M Holocene development of Lake Wielkie Gacno area, northwestern Poland, LUNDQUA Thesis, 10: Jones B.F., Bowser C.J The Mineralogy and Related Chemistry of Lake Sediments. W: Lerman A. (red.): Lakes Chemistry Geology Physics, Springer Verlag: Korzeniewski K Podstawy oceanografii chemicznej. Wydaw. UG: Kozarski S Paleogeografia Polski w vistulianie. W: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. PWN: Mangerud J., Andersen S.T., Berglund B.E., Donner J.J Quaternary Statigraphy of Norden, a proposal for terminology and classification. Boreas, 3, Marks L Osady i formy rzeźby jeziornej i bagiennej. W: Lindner L. (red.) Czwartorzęd. Osady. Metody badań. Stratygrafia. Wydaw. PAE: Milecka K Historia jezior lobeliowych zachodniej części Borów Tucholskich na tle postglacjalnego rozwoju szaty leśnej. Wydaw. Nauk. UAM: Tobolski K Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych. Wydaw. Nauk. PWN: Więckowski K Bottom deposits in lakes of different regions of Poland (their characteristics, thickness and rates of accumulation). Pol. Arch. Hydrobiol. 25, 1-2: Wojciechowski A Zmiany paleohydrologiczne w środkowej Wielkopolsce w ciągu ostatnich lat w świetle badań osadów jeziornych rynny kórnicko-zaniemyskiej. Wydaw. Nauk. UAM:

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Dnia 6 września udaliśmy się do oczyszczalni ścieków Kapuściska znajdującej się w Łęgnowie w Bydgoszczy

Dnia 6 września udaliśmy się do oczyszczalni ścieków Kapuściska znajdującej się w Łęgnowie w Bydgoszczy Dnia 6 września udaliśmy się do oczyszczalni ścieków Kapuściska znajdującej się w Łęgnowie w Bydgoszczy On 6 th day of September we went to sewage treatment plant Kapuściska located in Łęgnowo in Bydgoszcz.

Bardziej szczegółowo

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S P R O F E S S I O N A L L I G H T I N G miniature, low-voltage lighting system /system/ elements 20 20 47 6 6 profile transparent 500-94010000 1000-94020000 2000-94030000 20 6 6 20 connector I 94060000

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

AKUMULACJA MATERII W OSADACH DENNYCH ZATOKI PILWA (JEZIORO DOBSKIE) POD WPŁYWEM INTENSYWNEJ PRODUKCJI ROLNEJ

AKUMULACJA MATERII W OSADACH DENNYCH ZATOKI PILWA (JEZIORO DOBSKIE) POD WPŁYWEM INTENSYWNEJ PRODUKCJI ROLNEJ Proceedings of ECOpole DOI: 10.2429/proc.2014.8(1)034 2014;8(1) Małgorzata RAFAŁOWSKA 1 i Katarzyna SOBCZYŃSKA-WÓJCIK 1 AKUMULACJA MATERII W OSADACH DENNYCH ZATOKI PILWA (JEZIORO DOBSKIE) POD WPŁYWEM INTENSYWNEJ

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE Poland GENERAL INFORMATION USE Whiteheart malleable cast iron fittings brand EE are used in threaded pipe joints, particularly in water, gas,

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Danuta Limanówka ZMIENNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH WYBRANYCH MIAST POLSKI CHANGES OF THE THERMAL CONDmONS IN THE SELECTED POLISH CITIES Opracowanie

Bardziej szczegółowo

sylwan nr 9: 3 15, 2006

sylwan nr 9: 3 15, 2006 sylwan nr 9: 3 15, 2006 Jerzy Szwagrzyk, Waldemar Sulowski, Tomasz Skrzydłowski Structure of a natural stand of a Carpathian beech forest in the Tatra mountains compared with natural beech stands from

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Piotr Bałdys Fizyka techniczna sem. IX Plan seminarium Wstęp Skład izotopowy węgla w

Bardziej szczegółowo

Karta zgłoszenia tematu pracy dyplomowej

Karta zgłoszenia tematu pracy dyplomowej Dzienne magisterskie Dzienne inżynierskie dr hab. inż. Andrzej Bluszcz, prof. Pol. Śl. opiekun pracy: dr inż. Jarosław Sikorski Określenie szybkości sedymentacji osadów metodą ołowiu 210 Pb z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL Wrzesień 2014 www.ostc.com/game Po zarejestrowaniu się w grze OSTC Global Trading Challenge, zaakceptowaniu oraz uzyskaniu dostępu to produktów, użytkownik gry będzie

Bardziej szczegółowo

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski Wiosna, wiosna Autor: Dominik Kasperski Abstract Presentation briefly describes the terminology used in the analysis. Next, data about March and April are presented in context of definitions of the spring.

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława)

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława) G E O L badania geologiczne ul. Świeża 7a; 54-060 Wrocław NIP 894-172-74-83 tel./fax. (071) 351 38 83; tel. kom. (0601) 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat: Kanalizacja sanitarna

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

The use of aerial pictures in nature monitoring

The use of aerial pictures in nature monitoring ROCZNIKI BIESZCZADZKIE 18 (2010), str. 403 408 Marcin Czerny Received: 5.05.2010 KRAMEKO sp. z o.o. Reviewed: 30.07.2010 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 108 m.czerny@krameko.com.pl WYKORZYSTANIE ZDJĘĆ LOTNICZYCH

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4 Academic year 2014/2015 Academy of Fine Arts in Gdańsk Faculty of Sculpture and Intermedia Long-cycle Master s degree studies (5 years) The Faculty of Sculpture is divided into two fields of study: Sculpture

Bardziej szczegółowo

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO SUMMARY Straight majority of technologies of industrially important products is based on reactions of catalytic character, one of such processes is dehydrogenation. Of substantial importance is for example

Bardziej szczegółowo

Ostatni rozdział 7 to syntetyczne podsumowanie wszystkich wyników.

Ostatni rozdział 7 to syntetyczne podsumowanie wszystkich wyników. dr hab. inż. Piotr Krzywiec, prof. nadzw. ING PAN Warszawa, 2015/04/19 Instytut Nauk Geologicznych PAN ul. Twarda 51/55 00-818 Warszawa Email: piotr.krzywiec@twarda.pan.pl Recenzja rozprawy doktorskiej

Bardziej szczegółowo

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water Nad wodą Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku kamieniołomu w okolicy dzisiejszej ul.fabrycznej. Zbiornik wodny ze względu na częściowo skaliste brzegi nazywano Morskim Okiem. W latach 30. XX wieku przy

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ. Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ. Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2 STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2 mgr Ewa Patalas Promotor: dr hab. inż. Adam Wysokowski, prof. UZ

Bardziej szczegółowo

Fixtures LED HEDRION

Fixtures LED HEDRION K A R T Y K ATA L O G O W E Fixtures LED HEDRION Oprawy lampy LED Hedrion do zastosowań profesjonalnych Fixtures LED lamps Hedrion for professional applications NATRIUM Sp. z o.o. ul. Grodziska 15, 05-870

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

SULPHUR IN THE FOREST SOILS OF THE OJCOW NATIONAL PARK

SULPHUR IN THE FOREST SOILS OF THE OJCOW NATIONAL PARK DOI: 10.2428/ecea.2013.20(11)120 ECOL CHEM ENG A. 2013;20(11):1327-1333 Ryszard MAZUREK 1* and Pawe³ ZADRO NY 1 SULPHUR IN THE FOREST SOILS OF THE OJCOW NATIONAL PARK SIARKA W GLEBACH LEŒNYCH OJCOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

USŁUGI GEOEKOSYSTEMÓW. Małgorzata Stępniewska

USŁUGI GEOEKOSYSTEMÓW. Małgorzata Stępniewska USŁUGI GEOEKOSYSTEMÓW Małgorzata Stępniewska MAES - Grupa Robocza UE ds. Rozpoznania i oceny ekosystemów i ich usług (EU Working Group on Mapping and assessment of ecosystems and their services) European

Bardziej szczegółowo

Obieg materii w skali zlewni rzecznej

Obieg materii w skali zlewni rzecznej WODY PODZIEMNE Wody podziemne stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii w zlewni. W ramach ZMŚP na Stacjach Bazowych

Bardziej szczegółowo

Model fizykochemiczny i biologiczny

Model fizykochemiczny i biologiczny Model fizykochemiczny i biologiczny dr Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA

ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH GMINY WIŚNIOWA INFRASTRUKTURA I EKOLOGIA TERENÓW WIEJSKICH Nr 2/2005, POLSKA AKADEMIA NAUK, Oddział w Krakowie, s. 27 33 Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi Marcin Hyski ANALIZA ZDOLNOŚCI DO REALIZACJI WYDATKÓW INWESTYCYJNYCH

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 258 15110 Poz. 1549 1549 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych

Bardziej szczegółowo

Projekt realizowany przez: Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie we współpracy z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Krakowie

Projekt realizowany przez: Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie we współpracy z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Krakowie Warunki zarządzania obszarem dorzecza i ochroną różnorodności biologicznej dla zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów cennych przyrodniczo na przykładzie zlewni Czarnej Orawy stanowiącej część transgranicznego

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Derywatyzacja w analizie środowiskowej zanieczyszczeń typu jony metali i jony metaloorganiczne

TECHNOLOGIE OCHRONY ŚRODOWISKA (studia I stopnia) Derywatyzacja w analizie środowiskowej zanieczyszczeń typu jony metali i jony metaloorganiczne Destylacja z parą wodną jako metoda wzbogacania i izolacji zanieczyszczeń organicznych z próbek wodnych i stałych w środowiskowej analizie chromatograficznej Destylacja z parą wodną może być stosowana

Bardziej szczegółowo

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd

Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w Polsce przegląd INSTYTUT GOSPODARKI SUROWCAMI MINERALNYMI I ENERGIĄ POLSKIEJ AKADEMII NAUK MINERAL AND ENERGY ECONOMY RESEARCH INSTITUTE OF THE POLISH ACADEMY OF SCIENCES Badania i geotermalne projekty inwestycyjne w

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji W usłudze Neostrada TP czy Net24 (Netia) router otrzymuje jeden publiczny adres IP, który zapewnia globalną osiągalność routera z dowolnego miejsca w Internecie. Niestety adres ten ulega losowej wymianie

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is 1. Introduction Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is made of aluminum and steel mesh as one of the coolest enclosures available. It s also small

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT ON REGIONAL LABOUR MARICETS IN POLAND jt^l Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W REJONIE DOŚWIADCZEŃ ŁĄKOWYCH W FALENTACH

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W REJONIE DOŚWIADCZEŃ ŁĄKOWYCH W FALENTACH WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2006: t. 6 z. specj. (17) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 15 22 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, 2006 CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU Mirosław rajewski Uniwersytet Gdański WYORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI ATYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SETORZE TRANSPORTU Wprowadzenie Problemy związane

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE OSADÓW DENNYCH JEZIORA DOŁGIE WIELKIE

WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE OSADÓW DENNYCH JEZIORA DOŁGIE WIELKIE S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 2 2005 Jan Trojanowski, Józef Antonowicz Pomorska Akademia Pedagogiczna, Słupsk WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE OSADÓW DENNYCH JEZIORA DOŁGIE WIELKIE Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. ibind A8/A12/A15/A20. instruction manual. 80-393 GDAŃSK ul. Krynicka 1 tel.: (058) 55 43 555 fax: (058) 55 43 500

Instrukcja obsługi. ibind A8/A12/A15/A20. instruction manual. 80-393 GDAŃSK ul. Krynicka 1 tel.: (058) 55 43 555 fax: (058) 55 43 500 Instrukcja obsługi instruction manual 80-9 GDAŃSK ul. Krynicka tel.: (08) fax: (08) 00 ODDZIAŁ: 0-78 WARSZAWA ul. Janowskiego 9 tel.: (0) 8 0 8..9 fax: (0) 8 0 0 BindownicE ibind A8/A/A/A0 BINDING MACHINEs

Bardziej szczegółowo

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA Atrakcyjne tereny inwestycyjne znajdują się przy ul. Leśnej w Bytomiu, w bezpośrednim sąsiedztwie Alei Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Przeznaczona do sprzedaży uzbrojona

Bardziej szczegółowo

Zmiany yznoœci trofii w ekosystemach miêkkowodnych jezior Borów Tucholskich

Zmiany yznoœci trofii w ekosystemach miêkkowodnych jezior Borów Tucholskich Zmiany yznoœci trofii w ekosystemach miêkkowodnych jezior Borów Tucholskich Krystyna Milecka*, Bo ena Bogaczewicz-Adamczak** Przegl¹d Geologiczny, vol. 54, nr 1, 06 K. Milecka B. Bogaczewicz Adamczak Changes

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2010 2011

WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2010 2011 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W SZCZECINIE RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W LATACH 2010 2011 Biblioteka Monitoringu Środowiska Szczecin 2012 Redaktor wydania:

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Find out more about IRENA s products in our catalogue.

Find out more about IRENA s products in our catalogue. Glass Factory IRENA is one of the leading producers of glass products. We are proud of over 80 years of experience and tradition. Our offer covers the range of sodium glass products: tumblers and steamware,

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA

OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA BIULETYN PAÑSTWOWEGO INSTYTUTU GEOLOGICZNEGO 456: 627 632, 2013 R. OCENA PRACY I ZASIÊGU ODDZIA YWANIA DU EGO UJÊCIA WÓD PODZIEMNYCH PO 40 LATACH U YTKOWANIA EVALUATION OF FUNCTIONING AND THE INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości Budownictwo polskie w latach światowego kryzysu gospodarczego E l ż b i e t a St a r z y k R e n a t a Ko z i k 40 Świat Nieruchomości W latach 2006-2008, gdy amerykański kryzys finansowy przeradzał się

Bardziej szczegółowo

THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE

THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE Teobald Kupkaa, Klaudia Radula-Janika, Krzysztof Ejsmonta, Zdzisław Daszkiewicza, Stephan P. A. Sauerb a Faculty of Chemistry,

Bardziej szczegółowo