oceny skuteczności ochrony katodowej. propozycja metody instrumentalnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "oceny skuteczności ochrony katodowej. propozycja metody instrumentalnej"

Transkrypt

1 WOJCIECH SOKÓLSKI JEZMAR JANKOWSKI JACEK ROZWADOWSKI SPZP CORRPOL Gdańsk ochrona przed korozja 4-5/2012 XX Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Techniczna ANTYKOROZJA SYSTEMY MATERIAŁY POWŁOKI Ocena skuteczności ochrony katodowej propozycja metody instrumentalnej Od wielu lat jednoznaczna ocena skuteczności działania ochrony katodowej konstrukcji podziemnych ciągle jest nierozwiązanym problemem technicznym w wielu przypadkach rzeczywistych, np. podziemnych zbiorników paliwowych zaopatrzonych w system ochrony katodowej za pomocą anod galwanicznych lub stalowych rurociągów w bardzo dobrej powłoce izolacyjnej. Pomimo stosowania w takich przypadkach elektrod symulujących, których głównym zadaniem jest wyeliminowanie omowego spadku napięcia IR w pomiarach potencjałów, ocenę i tak musi przeprowadzić doświadczony specjalista ochrony katodowej. W referacie zaprezentowano koncepcję budowy przyrządu pomiarowego, którego zadaniem jest wyeliminowanie wspomnianych wad oraz umożliwienie posługiwania się nim przez niewykwalifikowany personel. Słowa kluczowe: ochrona katodowa, elektroda symulacyjna, anody galwaniczne, ocena skuteczności ochrony katodowej Assessment of cathodic protection effectiveness an instrumental method proposal Unequivocal assessment of cathodic protection effectiveness has been for many years an unsolved technical problem in numerous real cases, e.g. in underground fuel tanks with cathodic protection systems using sacrifi cial anodes or steel pipelines in very good insulating coatings. In spite of application in such cases of simulating electrodes with the aim of eliminating the IR ohmic voltage drop in potential measurements, assessment has to be performed by an experienced cathodic protection specialist. In the paper the concept has been presented of a measurement device construction, with the aim of eliminating the mentioned drawbacks and allowing use by unqualifi ed personnel. Keywords: cathodic protection, simulating electrode, galvanic anodes, assessment of cathodic protection effectiveness 1. Wprowadzenie Ocenę skuteczności funkcjonowania ochrony katodowej dokonuje się od wielu lat na podstawie pomiaru potencjału konstrukcji podziemnych i podwodnych względem elektrody odniesienia. Kryterium ochrony katodowej, tzw. potencjałowe, opracowane zostało w odniesieniu do konstrukcji podziemnych w latach trzydziestych ubiegłego stulecia i stosowane jest do dzisiaj w typowych zastosowaniach, np. do gazociągów i zbiorników. Sformułowane zostało ono na podstawie doświadczeń przemysłowych zebranych przez Kuhn a w roku 1933 [1], gdy metodę ochrony katodowej upowszechniono do zabezpieczenia przeciwkorozyjnego naftociągów w Stanach Zjednoczonych [2]. Kryterium zweryfikowane zostało w wyniku badań naukowych pod koniec lat trzydziestych [3, 4]. Wskazywało ono wartość potencjału -0,85 V wgl. elektrody Cu/nas. CuSO 4 jako wystarczającą do zahamowania procesów korozyjnych w warunkach aerobowych oraz -0,95 V w warunkach anaerobowych. Podejście takie budzi szereg kontrowersji, bo przecież szybkość procesów korozyjnych zależy nie tylko od potencjału, ale także czynników materiałowych i środowiskowych. Pomimo tego podane wyżej wartości potencjału znalazły się w pierwszym dokumencie normatywnym ochrony katodowej utworzonym w Wielkiej Brytanii w roku 1957 [5] oraz w wszystkich następnych także we współczesnych normach europejskich, np. PN-EN [7] czy PN-EN [7] oraz międzynarodowej ISO [8] dotyczących typowych konstrukcji podziemnych rurociągów i zbiorników stalowych. Ten z pozoru prosty pomiar, polegający na zmierzeniu siły elektromotorycznej ogniwa zbudowanego z chronionego obiektu i elektrody odniesienia okazał się w praktyce trudny do zrealizowania w obecności płynących ziemią prądów elektrycznych, zarówno pochodzących z instalacji ochrony katodowej, jak również prądów obcych, tzw. prądów błądzących. Konieczne stało się opracowanie nowych metod pomiaru potencjału w takich warunkach. Do dnia dzisiejszego nie ma jednolitej metodyki pomiarowej, a we wszystkich normach czy przepisach zawierza się prawidłowe wykonanie tej czynności odpowiednio wykształconemu i doświadczonemu personelowi. Trudności te skłoniły do poszukiwania w ostatnich latach innych metod oceny skuteczności ochrony katodowej zabezpieczanych obiektów przemysłowych [9 13], jednak zalety i prostota pomiaru potencjału powoduje, że technika ta ciągle góruje w codziennej praktyce przemysłowej. W celu zapewnienia jednoznaczności wyznaczania wartości potencjału chronionych obiektów podziemnych konieczne jest wyeliminowanie tzw. błędu ludzkiego w wykonywanych pomiarach w miarę możliwości uniezależnienie się od umiejętności i wiedzy personelu wykonującego pomiar, co przy współczesnej technice możliwe jest poprzez wprowadzenie odpowiednich urządzeń wykonujących takie zadanie w sposób automatyczny. Idea ta przyświecała autorom przy tworzeniu koncepcji nowatorskiego rozwiązania przyrządu pomiarowego do instrumentalnej oceny skuteczności ochrony katodowej. W tym celu przeanalizowano szereg wcześniej wykonanych prac, zarówno własnych, jak również opisanych w literaturze specjalistycznej, w których temat prawidłowego wykonywania pomiarów potencjałowych w polu oddziaływania prądów zewnętrznych był głównym celem prac badawczych. W niniejszej pracy przeanalizowano niektóre przesłanki wykonywanej pracy, pokazano istotę problemów prawidłowego wykonawstwa pomiarów potencjału chronionych katodowo obiektów oraz nakreślono kierunek prac zmierzających do 81

2 opracowania przyrządu pomiarowego do oceny skuteczności ochrony katodowej przede wszystkim dla podziemnych zbiorników paliwowych zaopatrzonych w system ochrony katodowej za pomocą anod galwanicznych oraz stalowych rurociągów w bardzo dobrej powłoce izolacyjnej. 2. Eliminowanie omowego spadku napięcia w środowisku Stosowanie powszechnie przyjętego kryterium potencjałowego sprawia szereg niedogodności w warunkach rzeczywistych, ponieważ pomiar potencjału podczas polaryzacji katodowej zabezpieczanej konstrukcji obarczony jest zawsze błędem, wynikającym z faktu umieszczenia elektrody pomiarowej w polu elektrycznym wytworzonym przez prąd ochrony katodowej. Zjawisko to najsilniej jest odczuwalne w pomiarach na konstrukcjach eksploatowanych w ziemi, znacznie mniej w wodzie, zwłaszcza wysoce zasolonej wodzie oceanicznej. Do mierzonej wartości dodaje się nieokreślony co do wielkości omowy spadek napięcia (IR) i odczyt potencjału jest zawsze zafałszowany o tę wielkość. Ilustruje to rys. 1. Problemy związane z występowaniem tej niedogodności, fałszującej wyniki wykonywanych pomiarów potencjału, znane są od dawna [14], ale zauważone zostały w technice szerzej dopiero po licznych niepowodzeniach w stosowaniu ochrony katodowej w latach sześćdziesiątych. Dopiero w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. na całym świecie powstało szereg metod eliminowania omowego spadku napięcia IR i prawidłowego pomiaru rzeczywistej wartości potencjału konstrukcji podczas polaryzacji katodowej. Obecnie zaakceptowane są powszechnie dwie techniki pomiarowe: metoda wyłączeniowa i metoda pomiaru potencjału na próbkach symulujących. Obie mają określone wady i zalety oraz zakres zastosowania. 3. Metoda wyłączeniowa Pierwsza z nich jest stosowana podczas doraźnych pomiarów i wymaga synchronicznego czasowego wyłączenia wszystkich źródeł prądu mających wpływ na potencjał chronionej konstrukcji w miejscu pomiaru. W technice tej podstawą prawidłowej oceny zjawiska polaryzacji poprzez wyeliminowanie omowego spadku napięcia IR jest wyko rzystanie jej właściwości w dziedzinie czasu. Składowe polaryzacji mają różne stałe czasowe i stąd oddzielenie spadków napięć w obwodzie pomiarowym od zmian potencjału wywołanego przez reakcje elektrochemiczne stało się podstawą szeregu metod pomiarowych. Oparte są na tej samej zasadzie: tuż przed wykonaniem pomiaru potencjału chronionej katodowo powierzchni metalowej odłącza się od niej źródło prądu polaryzującego, pozwalając na Rys. 1. Omowy spadek napięcia IR na rezystancji pomiędzy konstrukcją i elektrodą odniesienia w polu przepływającego prądu elektrycznego pomiędzy konstrukcją i anodą. Woltomierz (V) zawsze wskaże sumę siły elektromotorycznej (SEM) ogniwa konstrukcja elektroda odniesienia (potencjału konstrukcji) i spadku napięcia (IR), który zanika po wyłączeniu obwodu (W wyłącznik) Fig. 1. IR ohmic voltage drop at the resistance between the structure and the reference electrode in the field of electric current flowing between the structure and the anode. Voltmeter (V) always indicates the sum of the electromotive force (SEM) cell structure - reference electrode (the potential of structure) and the voltage drop (IR), which disappears after switching off the circuit (W switch) zanik przed dokonaniem odczytu omowych spadków napięć (IR). Zasadę pomiaru ilustruje rys. 2. Do realizacji metody została skonstruowana specjalna aparatura umożliwiająca synchroniczne wyłączenie wszystkich oddziaływujących w miejscu pomiaru potencjału źródeł prądu ochrony katodowej, a metodę znormalizowano. W miarę postępu techniki urządzenia te zostały wyposażone w najnowsze rozwiązania, m.in. wykorzystujące technikę satelitarną. Niestety, możliwość wykorzystania metod wyłączeniowych okazała się ograniczona jedynie do prostych przypadków i całkowicie nie zdała egzaminu w obecności obcych oddziaływań, np. prądów błądzących, oraz w okolicznościach nieco bardziej skomplikowanej konfiguracji konstrukcji chronionych, np. podziemnej infrastruktury miejskiej lub przemysłowej. Szczególnie problemy pomiarowe oraz właściwej oceny skuteczności ochrony katodowej przejawiały się w strefach oddziaływań prądów błądzących oraz konstrukcji posiadających dobrej jakości powłoki izolacyjne [15, 16]. W przypadku pomiarów na konstrukcjach posiadających bardzo dobrej jakości izolacyjne powłoki ochronne problem komplikuje się, ponieważ na mierzone lokalnie wielkości nakładać się mogą napięcia źródeł Rys. 2. Zmiany potencjału podczas polaryzacji katodowej oraz chwilowego wyłączenia prądu polaryzującego jako sposób określenia omowego spadku napięcia IR Fig. 2. Potential changes during cathodic polarization and the current temporary disconnection as a way of determining the IR voltage drop prądu w miejscach bardzo odległych, zwykle nie kojarzonych w żaden sposób z miejscem pomiaru. Istotną wadą techniki wyłączeniowej jest brak jednoznacznych wymagań dotyczących momentu wykonywania pomiaru potencjału od chwili wyłączenia prądu polaryzującego. Jest to niestety źródłem kolejnych błędów, często niezauważanych podczas rutynowych pomiarów terenowych. Znajdujące się w obwodzie instalacji ochrony katodowej elementy pojemnościowe i indukcyjne, zmieniając stałą czasową zaniku napięcia po wyłączeniu prądu, mogą w zasadniczy sposób zniekształcić wyniki pomiarów. Kwestia ta niestety nie jest rozstrzygnięta do dnia dzisiejszego. Innym problemem okazały się prądy wyrównawcze, które na konstrukcjach długich (rurociągach) płyną pomiędzy obszarami o różnej polaryzacji dążąc do wyrównania potencjału na całym obiekcie. Eliminowanie tego oddziaływania wymaga dodatkowego pomiaru spadku napięcia w ziemi w osi prostopadłej do rurociągu i przeliczeń arytmetycznych wyników. Niestety, im szerzej i dogłębniej problem techniki wyłączeniowej był rozpracowywany, tym z większą siłą piętrzyły się trudności w ustaleniu właściwej metody pomiarowej i z perspektywy dnia dzisiejszego można po- 82

3 wiedzieć, że żadna z nich nie została uznana jako bezbłędna. 4. Elektrody symulujące Rys. 3. Zasada pomiaru potencjału z wykorzystaniem elektrody symulującej odłączanej od konstrukcji na czas pomiaru (W2 wyłącznik), zazwyczaj synchronicznie z wyłączeniem prądu ochrony katodowej (W1 wyłącznik). Konstrukcja i elektroda symulująca tworzą ze sobą zwarte ogniwo galwaniczne Fig. 3. The principle of measuring the potential of using the detachable coupon from the structure at the time of measurement (switch W2), usually synchronous with the switch-off the cathodic protection current (switch W1). The structure and coupon shorted together form a galvanic cell Kolejną próbą rozwiązania problemów pomiarowych potencjału stała się tzw. elektroda symulująca, której stosowanie upowszechniło się w latach dziewięćdziesiątych w różnych krajach (Rosja, Europa, USA, Japonia i inne [17-22]). Elektroda symulująca swoją nazwę bierze od głównej roli jaką spełnia w układach pomiarowych w systemach ochrony katodowej. Jej zadaniem jest odtwarzanie warunków jakie panują na fragmencie chronionej konstrukcji narażonej na oddziaływanie środowiska korozyjnego, a więc w defekcie izolacyjnej powłoki ochronnej. Przez to, że powierzchnia elektrody jest znana i istnieje możliwość pomiaru przepływającego prądu pomiędzy konstrukcją podziemną a elektrodą symulującą, można określić parametry polaryzacji metalu w danym środowisku. Czasami mówi się, że elektroda symuluje defekt w izolacji, ale w rzeczywistości oczekuje się, że będzie ona symulować wartość potencjału na chronionej konstrukcji w defekcie porównywalnym co do wielkości do powierzchni elektrody symulującej, a także symuluje prąd polaryzujący wpływającego do takiego defektu podczas polaryzacji katodowej rurociągu jednym słowem odzwierciedla warunki korozyjne, jakie występują na chronionej katodowo konstrukcji podziemnej. W praktyce omawiane rozwiązanie polega na tym, że w najbliższym sąsiedztwie metalowej konstrukcji podziemnej poddawanej ochronie katodowej umieszcza się elektrodę stalową o określonej powierzchni i łączy się ją za pomocą przewodu z tą konstrukcją. Utworzone w ten sposób zwarte ogniwo, dążąc do wyrównania potencjałów powoduje, że elektroda stalowa przyjmuje potencjał chronionego obiektu, a ściślej mówiąc metalowych powierzchni kontaktujących się z otaczającym elektrolitem. Elektrody symulujące wykonuje się postaci walców lub krążków blachy z takiego samego materiału, z jakiego wykonana jest konstrukcja chroniona katodowo. Zazwyczaj są to jednak elementy wykonane ze zwykłej stali węglowej, ponieważ charakter korozji w ziemi praktycznie nie zależy od rodzaju czy gatunku stali proces korozji kontrolowany jest niemal w 100% przez procesy dyfuzyjne, a więc zależny jest on w pierwszej kolejności od stężenia tlenu w ziemi. Elektrody symulujące razem z elektrodą odniesienia tworzą sondę pomiarową. Aby uniknąć omowego spadku napięcia w przestrzeni pomiędzy elektrodą symulującą a elektrodą odniesienia wywołanego przez prąd ogniwa, na czas pomiaru elektrodę odłącza się od chronionej konstrukcji, zazwyczaj w sposób zsynchronizowany z wyłączeniem prądu ochrony katodowej. Jeśli na elektrodzie symulującej spełnione jest kryterium ochrony katodowej, to należy oczekiwać, że na wszystkich w pobliżu znajdujących się defektach w powłoce izolacyjnej zabezpieczanego obiektu o powierzchni równej lub mniejszej od powierzchni elektrody symulującej kryterium to także zostanie spełnione. Zasada stosowania elektrody symulującej przedstawiona jest na rys. 3. Metoda pomiaru potencjału z wykorzystaniem elektrod symulujących rozwinęła się w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Od tego czasu opracowanych zostało szereg różnych sposobów realizacji pomiaru potencjału, jak również wiele rozwiązań konstrukcyjnych samych elektrod symulujących oraz sond pomiarowych. Łączą one ze sobą w jednej zwartej konstrukcji mechanicznie elektrody symulujące oraz elektrodę odniesienia przeznaczoną do długotrwałej pracy w ziemi. Zasadniczą zaletą tej techniki jest możliwość pomiaru natężenia i kierunku prądu płynącego pomiędzy elektrodą symulującą o znanej powierzchni a chronioną konstrukcją oraz możliwość wykonywania pomiarów po odłączeniu elektrody od chronionego obiektu bez ingerencji w pracę systemu ochrony katodowej całego obiektu. Na elektrodzie można wykonać także inne pomiary elektryczne: zmierzyć rezystancję lub natężenie prądu przemiennego, co ma istotne znaczenie w strefach możliwych wpływów linii elektroenergetycznych WN. Metoda nadaje się do automatyzacji i jest wykorzystywana do sterowania pracą automatycznych instalacji ochrony katodowej. W strefach oddziaływania prądów błądzących, a także dla obiektów posiadających bardzo dobrej jakości izolacje ochronne, technika ta jest uznawana za najdogodniejszą do oceny prawidłowej pracy oraz skuteczności działania systemów ochrony katodowej. Zasadniczą zaletą tej techniki jest to, że nie wymaga odłączania na czas pomiaru źródła prądu polaryzującego chronioną konstrukcje. Po około 20 latach stosowania, metodologia pomiarów na elektrodach symulujących przyjęła się i pomimo tego, że wykonanie pomiarów jest dość złożone, nie ma szczególnych wątpliwości w interpretacji wyników uzyskiwanych na elektrodzie symulującej i odnoszeniu ich do zabezpieczanej konstrukcji, np. rurociągu, zbiornika podziemnego itp. obiektu. Na technikę pomiaru potencjału za pomocą elektrod symulujących powołują się uznane już w Polsce normy: PN-EN i PN-EN [23] oraz norma dotycząca pomiarów w ochronie katodowej PN-EN [24]. 5. Elektroda symulująca element w ogniwie utworzonym z konstrukcją Obie wielkości potencjał i natężenie prądu stanowią podstawowe parametry polaryzacji elektrochemicznej. Prąd przepływający przez granicę faz pomiędzy środowiskiem korozyjnym a powierzchnią metalu wywołuje zjawisko polaryzacji, czyli zmianę potencjału elektrody w funkcji natężenia prądu przypadającego na jednostkę jej powierzchni (gęstości prądu). W procesach elektrochemicznych przepływający przez ww. granicę prąd i odpowiada jąca mu zmiana potencjału elektrochemicznego nie są związane ze sobą zależnością liniową. Zależność ta jest co prawda monotoniczna, ale nie podlega prawu Ohma. Pomiary parametrów polaryzacji na elektrodach symulujących, w szczególności na elektrodach stalowych o stosunkowo małych powierzchniach, wymagają odpowiedniej ostrożności podczas ich wykonywania, przestrzegania określonych zasad czy procedur postępowania oraz niezbędnego doświadczenia. Zjawiska polaryzacji elektrochemicznej przebiegają stosunkowo wolno, w szczególności te, które uzależnione są od dyfuzji substancji biorących udział w procesie korozyjnym. 83

4 Chcąc więc uzyskać na elektrodach symulujących warunki polaryzacji takie same jak na chronionej konstrukcji nie wolno podczas pomiarów w jakikolwiek sposób zakłócić równowagi pomiędzy zachodzącymi na powierzchni elektrod zjawiskami elektrochemicznymi. Przypadkowe zwarcie (lub w innym momencie przypadko we rozwarcie obwodu pomiarowego) może na długi czas zniweczyć możliwość wykonania prawidłowych pomiarów na elektrodzie symulującej. Elektroda symulująca zakopana obok konstrukcji metalowej zazwyczaj nie ma takiego samego jak ona potencjału. Jest to zupełnie oczywiste, ponieważ zachodzące na powierzchni obu elementów metalowych reakcje elektrochemiczne rzadko kiedy przebiegają z jednakową szybkością. Dopiero po dłuższym czasie zwarcia elektrycznego elektrody i konstrukcji może nastąpić powolne wyrównanie ich potencjałów, ponieważ po połączeniu elektroda symulująca i konstrukcja tworzą ze sobą zwarte ogniwo, którego siłę elektromotoryczną stanowi występująca pomiędzy nimi różnica potencjałów. W wyniku działania takiego ogniwa będzie następował samoistny przepływ prądu tego ogniwa. Jeśli więc pomiędzy połączonymi elektrodami wystąpi różnica potencjałów (ogniwo nie będzie idealnie zwarte), to przepływ prądu pomiędzy elektrodami ogniwa uzależniony będzie od wielkości siły elektromotorycznej. Inaczej mówiąc, prąd w jedną stronę popłynie dopiero wtedy, gdy przyłożone z zewnątrz napięcie co najmniej zrównoważy występującą pomiędzy elektrodą a konstrukcją różnicę potencjałów, natomiast w drugą stronę płynąć będzie prąd samoistnie i zsumuje się z wymuszonym prądem z zewnątrz. Powyższe rozumowanie ma kluczowe znaczenie w technice pomiarowej, zarówno dla metodyki jak również interpretacji uzyskanych rezultatów, ponieważ w znaczący sposób utrudnia wykonanie pomiarów natężenia prądu pomiędzy elektrodą symulującą a konstrukcją. Włączenie amperomierza lub bocznika do pomiaru prądu (kalibrowanego rezystora) w oczywisty sposób zwiększa rezystancję obwodu pomiarowego, co - jak z powyższego widać - skutkuje nie tylko potrzebą skorygowania wyniku pomiaru w drodze obliczeniowej, ale także zmienia warunki polaryzacji elektrochemicznej. Problem ten jest bardzo uciążliwy w przypadku porównywalnej rezystancji obwodu pomiarowego i amperomierza. Przedstawione wyżej wady i niedogodności techniki pomiarowej, której zadaniem jest ustalanie skuteczności ochrony katodowej na bazie potencjałowego kryterium ochrony katodowej z wykorzystaniem metody wyłączeniowej i elektrod symulujących, są uwzględniane przy ustalaniu kierunku badań i poszukiwań rozwiązań konstrukcyjnych systemu pomiarowego uwzględniającego i eliminującego te niedoskonałości. 6. Wstępna koncepcja metody pomiarowej Urządzenie powinno realizować następujące funkcje: sterowane odłączania elektrody symulującej od konstrukcji, pomiar rzeczywistej wartości prądu stałego i przemiennego płynącego pomiędzy elektrodą symulującą a konstrukcją, pomiar charakterystyki zmian w czasie potencjału po wyłączeniu prądu polaryzującego, określenie na badanej charakterystyce wartości potencjału po wyeliminowaniu omowego spadku napięcia IR (pomiary i obliczenia wykonane przez mikrokontroler). Przepływ rzeczywistego prądu podczas pomiaru umożliwi amperomierz o zerowej rezystancji wewnętrznej (ZRA), którego zadaniem jest łączenie elektrody symulującej z konstrukcją (w warunkach takich, jak w bezpośrednim połączeniu elektrycznym) z jednoczesnym pomiarem prądu zwarcia obu tych elektrod ogniwa. Potencjał mierzony jest za pomocą szybkiego wysokoomowego woltomierza (przetwornika analogowo-cyfrowego). Automatyzację cyklu pomia rowego parametrów charakteryzujących polaryzację elektrochemiczną elektrody symulu jącej, umożliwia sterowany przełącznik w obwodzie polaryzującym pomiędzy elektrodą symulującą a chronioną konstrukcją [25, 26]. Koncepcja ta umożliwia automatyzację pomiaru potencjału i natężenia prądu, a przez to także wyznaczenie w sposób instrumentalny skuteczności ochrony katodowej (np. zbiorników). Schemat ilustrujący wstępną koncepcję przyrządu zamieszczony jest na rys. 4. Pomiar polega na podłączeniu konstrukcji, elektrody symulującej i elektrody odniesienia do przyrządu i uruchomieniu cyklu pomiarowego. Po mechanicznym rozwarciu połączenia elektrody symulującej z konstrukcją elektroda ta połączona wtedy jest z nią za pomocą amperomierza o zerowej rezystancji wewnętrznej. Operacja ta nie powinna zakłócać polaryzacji elektrochemicznej w obwodzie badanego ogniwa (nadal jest pełne zwarcie obwodu) odczyt prądu może być śledzony w funkcji czasu. Cykl pomiaru potencjału rozpoczyna się rozwarciem obwodu amperomierza i rejestracji charakterystyki potencjał czas, a następnie wykonaniu odpowiedniej obróbki numerycznej zarejestrowanych danych i wyświetlenie wyniku potencjału bez błędu omowego spadku napięcia IR. Ponieważ cykl ten jest stosunkowo krótki, pomiar może odbywać się w sposób quasi-ciągły, może być także samoistnie zsynchronizowany z wyłączeniem prądu ochrony katodowej konstrukcji. 7. Podsumowanie Zaprezentowana propozycja stworzenia wygodnego narzędzia, które pozwoli na zmierzenie z oczekiwaną dokładnością w warunkach terenowych wartości potencjału wyłączeniowego na symulującej elektrodzie stalowej lub konstrukcji chronionej celem oceny skuteczności działania zabezpieczenia przewciwkorozyjnego, jest bardzo obiecująca. Połączenie amperomierza o zerowej rezystancji wewnętrznej, sterowanego wyłącznika oraz nadzorującego pracę tych elementów odpowiednio zaprogramowanego mikrokontrolera jest rozwiązaniem całkowicie nowatorskim. Cechą charakterystyczną przedstawionej metodyki pomiarowej jest to, że jest ona całkowicie instrumentalna i niezależna od prowadzące go pomiar, jego wiedzy i doświadczenia, które zazwyczaj, jeśli nie są wystarczające, prowadzą do mylnych wyników i w następstwie do błędów w eksploatacji systemów ochrony katodowej. Podziękowania Autorzy referatu składają podziękowania dr inż. J. Walaszkowskiemu oraz mgr inż. E. Stankiewicz za ich wkład w ustalenie wytycznych i założeń konstrukcyjnych przyrządu do pomiarów skuteczności ochrony katodowej oraz nadzór nad wykonanymi badaniami. Praca zrealizowana została w ramach Programu Innowacyjna Gospodarka POIG /11 Opracowanie nowych rozwiązań z zakresu aktywnych zabezpieczeń przeciwkorozyjnych z wykorzystaniem ochrony katodowej dofinansowanego przez Unię Europejską. LITERATURA Rys. 4. Schemat ogólny nowego przyrządu pomiarowego Fig. 4. General scheme of a new measuring instrument 1. R. H. Kuhn: Cathodic protection of underground pipelines from soil corrosion, Proce- 84

5 edings of the American Petroleum Institute, [IV] , (1933). 2. L. F. Scherer: Oil and Gas Journal, (1939) 3. T. P. Hoar: Journal of the Electrodepositors Technical Society, 14, (1937) 4. R. B. Mears i R. H. Brown: A theory of cathodic protection, Transactions of the Electrochemical Society, , (1938) 5. M. Roche: A comparison of standards and practices for assessing external corrosion prevention of buried pipelines, EUROCORR EN 12954:2001 Cathodic protection of buried or immersed metallic structures General principles and application for pipelines 7. EN 13636:2004 Cathodic protection of buried metallic tanks and related piping 8. ISO Petroleum and natural gas industries Cathodic protection of pipeline transportation systems Part 1: On-land pipelines 9. R. Juchniewicz, J. Jankowski, W. Sokólski i J. Walaszkowski: Ochrona przed Korozją, 36, 121 (1993) 10. J. Jankowski i J. Szukalski: Zastosowanie korozymetrii rezystancyjnej do pomiarów skuteczności ochrony katodowej konstrukcji podziemnych. IV Krajowa Konferencja Pomiary korozyjne w ochronie elektrochemicznej, PKEOpK SEP, Jurata, J. Jankowski i W. Sokólski: Ochrona przed Korozją, 46, 218 (2003) 12. J. Jankowski i W. Sokólski: Korozymetria rezystancyjna jako dogodny sposób oceny skuteczności ochrony katodowej. X Krajowa elektrochemicznej, PKEOpK SEP, Jurata, W. Sokólski i J. Jankowski: Ochrona przed Korozją, 52, (4-5) 128, (2009) 14. J. M. Pearson: Concepts and methods of cathodic protection, The Petroleum Engineer, April W. Sokólski, K. Żakowski: Omowy spadek napięcia IR w pomiarach potencjału konstrukcji podziemnych w strefach oddziaływania prądów błądzących, V Krajowa elektrochemicznej, Jurata W. Sokólski Trudności z ocena skuteczności ochrony katodowej rurociągów w dobrej powłoce przeciwkorozyjnej. VI Krajowa elektrochemicznej, Jurata J. Polak: Ochrona przed Korozją, 23, 1 (1980) 18. W. Baeckmann I W. Prinz: New developments in measuring the effectiveness of cathodic protection, Corr. Australasia, Vol. 8, No. 1, 4-9 (1983) 19. R. A. Gummow: Mater. Perform., 37, (No. 8), 24 (1998) 20. C. Stears, R. Degerstedt, O. Moghissi i L. Bone: Field Program on the Use of Coupons to Monitor Cathodic Protection of an Underground Pipeline, NACE CORRO- SION/1997 Conference Paper no G. Nekoksa: Criteria for Design of Cathodic Protection Probes with Coupons, CORRO- SION/1998 Conference Paper no. 677 Informacje o Autorach: Dr inż. Wojciech Sokólski absolwent Wydziału kierunku Korozja i ochrona metali (1970), wieloletni pracownik i nauczyciel akademicki w Katedrze Technologii Zabezpieczeń Przeciwkorozyjnych Politechniki Gdańskiej ( ), wykładowca z zakresu elektrochemicznej ochrony przed korozją, metod pomiarowych i technik komputerowych wykorzystywanych w technologii ochrony katodowej, współautor podręczników, licznych prac naukowych i popularno-naukowych, ekspertyz i opracowań dla przemysłu oraz patentów i wdrożeń. Kierownik samodzielnych prac badawczych finansowanych przez Komitet Badań Naukowych. Laureat szeregu nagród Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Edukacji Narodowej. Kierownik Zakładu Korozji Morskiej w Instytucie Morskim w Gdańsku ( ). Vice-Prezes Zarządu i Dyrektor ds. Techniki i Rozwoju SPZP COR- RPOL (2002-). Specjalizacja: ochrona katodowa konstrukcji i urządzeń stalowych w wodzie i ziemi, prądy błądzące, metody pomiarowe, wykorzystanie technik mikrokomputerowych w technologii ochrony katodowej. Dr inż. Jezmar Jankowski absolwent Wydziału kierunku Korozja i ochrona metali (1970), wieloletni pracownik Katedry Technologii Zabezpieczeń Przeciwkorozyjnych Politechniki Gdańskiej ( ), tematyka badawcza 22. NACE Recommended Practice RP : The Use of Coupons for Cathodic Protection Monitoring Applications 23. PN-EN Ochrona katodowa stali w betonie 24. PN-EN Techniki pomiarowe w ochronie katodowej 25. M. Olejniczak, W. Sokólski: Odłącznik magnetyczny krok w kierunku automatyzacji pomiaru potencjału, VIII Krajowa Konferencja Pomiary korozyjne w ochronie elektrochemicznej, SEP Jurata 2004, s J. Čip, W. Sokólski: Automatyzace mĕření v katodické ochranĕ, Konference OK 05, ATEKO Znojmo, Republika Czeska, październik 2005 metody oceny szybkości korozji, wykładowca z zakresu metod pomiarowych szybkości korozji metali, współautor podręczników, licznych prac naukowych, ekspertyz i opracowań dla przemysłu oraz patentów i wdrożeń. Kierownik samodzielnych prac badawczych finansowanych przez Komitet Badań Naukowych. Laureat nagród Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Edukacji Narodowej, laureat nagrody NOT. Pracownik SPZP COR- RPOL (2004-). Specjalizacja: monitorowanie procesów korozyjnych, badania szybkości korozji metodami elektrochemicznymi, ochrona katodowa rurociągów i zbiorników od strony wody. Dr inż. Jacek Rozwadowski absolwent Wydziału kierunku Korozja i ochrona metali (1974), wieloletni pracownik Katedry Technologii Zabezpieczeń Przeciwkorozyjnych Politechniki Gdańskiej ( ), wykładowca z zakresu podstaw metaloznawstwa oraz współczesnych metod ochrony przeciwkorozyjnej, współautor prac naukowych, ekspertyz i opracowań dla przemysłu oraz patentów i wdrożeń. Laureat nagród Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Edukacji Narodowej. Pracownik SPZP CORRPOL (2000-). Specjalizacja: ochrona katodowa podziemnych i podwodnych konstrukcji metalowych: rurociągów, zbiorników, oczyszczalni ścieków oraz konstrukcji żelbetowych w zakresie projektowania i wykonawstwa instalacji ochronnych, pomiary terenowe. 85

Szkolenie personelu ochrony katodowej. Sektor: konstrukcje podziemne i zanurzone

Szkolenie personelu ochrony katodowej. Sektor: konstrukcje podziemne i zanurzone Szkolenie personelu ochrony zgodny z wymogami PN-EN 15257:2008 Sektor: konstrukcje podziemne i zanurzone Poziom 1 kompetencji I. Podstawy elektryczności II. Podstawy korozji III. Podstawy ochrony Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

NIEKTÓRE ASPEKTY OCENY SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW

NIEKTÓRE ASPEKTY OCENY SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW NIEKTÓRE ASPEKTY OCENY SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW Wojciech SOKÓLSKI Politechnika Gdańska, Katedra Technologii Zabezpieczeń Przeciwkorozyjnych ul. G. Narutowicza 11/12, 80-952 Gdańsk, e-mail:

Bardziej szczegółowo

OCHRONA KATODOWA PODZIEMNYCH RUROCIĄGÓW POKRYTYCH POWŁOKAMI IZOLACYJNYMI O WYSOKIM POZIOMIE SZCZELNOŚCI PARAMETRY ELEKTRYCZNE I ASPEKTY EKONOMICZNE

OCHRONA KATODOWA PODZIEMNYCH RUROCIĄGÓW POKRYTYCH POWŁOKAMI IZOLACYJNYMI O WYSOKIM POZIOMIE SZCZELNOŚCI PARAMETRY ELEKTRYCZNE I ASPEKTY EKONOMICZNE XII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 19-21. 09. 2012 Jurata, Poland OCHRONA KATODOWA PODZIEMNYCH

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM OCHRONY ANTYKOROZYJNEJ NARZĘDZIE DIAGNOSTYCZNE DO OCENY STANU TECHNICZNEGO KONSTRUKCJI METALOWYCH ZAKOPANYCH W GRUNCIE

ZINTEGROWANY SYSTEM OCHRONY ANTYKOROZYJNEJ NARZĘDZIE DIAGNOSTYCZNE DO OCENY STANU TECHNICZNEGO KONSTRUKCJI METALOWYCH ZAKOPANYCH W GRUNCIE XIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 9-11. 06. 2014 Ostróda, Poland ZINTEGROWANY SYSTEM

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ ZAKOPANYCH ZBIORNIKÓW STALOWYCH EFFECTIVENESS EVALUATION OF BURIED TANKS CATHODIC PROTECTION

OCENA SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ ZAKOPANYCH ZBIORNIKÓW STALOWYCH EFFECTIVENESS EVALUATION OF BURIED TANKS CATHODIC PROTECTION VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 16-18. 06. 2004 Jurata, Poland OCENA SKUTECZNOŚCI OCHRONY

Bardziej szczegółowo

NORMALIZACJA TECHNOLOGII OCHRONY KATODOWEJ CZAS NA NOWELIZACJĘ STANDARDISATION OF CATHODIC PROTECTION TECHNOLOGY TIME FOR A REVISION

NORMALIZACJA TECHNOLOGII OCHRONY KATODOWEJ CZAS NA NOWELIZACJĘ STANDARDISATION OF CATHODIC PROTECTION TECHNOLOGY TIME FOR A REVISION XI Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XI National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 08-10. 06. 2010 Jurata, Poland NORMALIZACJA TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

NIENISZCZĄCE BADANIA ZAGROŻENIA KOROZJĄ ZBROJENIA W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH

NIENISZCZĄCE BADANIA ZAGROŻENIA KOROZJĄ ZBROJENIA W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH REFERATY /NIENISZCZĄCE BADANIA ZAGROŻENIA KOROZJĄ ZBROJENIA R-48 NIENISZCZĄCE BADANIA ZAGROŻENIA KOROZJĄ ZBROJENIA Mariusz JAŚNIOK mariusz.jasniok@polsl.pl Tomasz JAŚNIOK tomasz.jasniok@polsl.pl Adam ZYBURA

Bardziej szczegółowo

ODWIERT GAZOWY SŁUŻĄCY DO PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA GAZU ZIEMNEGO OCHRONA KATODOWA ODWIERTU

ODWIERT GAZOWY SŁUŻĄCY DO PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA GAZU ZIEMNEGO OCHRONA KATODOWA ODWIERTU XIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 9-11. 06. 2014 Ostróda, Poland ODWIERT GAZOWY SŁUŻĄCY

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE A ZDALNA OCENA SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ MONITORING AND REMOTE EVALUATION OF CATHODIC PROTECTION EFFECTIVENESS

MONITOROWANIE A ZDALNA OCENA SKUTECZNOŚCI OCHRONY KATODOWEJ MONITORING AND REMOTE EVALUATION OF CATHODIC PROTECTION EFFECTIVENESS VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 16-18. 06. 2004 Jurata, Poland MONITOROWANIE A ZDALNA

Bardziej szczegółowo

Degradacja korozyjna rurociągów. Paweł Domżalicki

Degradacja korozyjna rurociągów. Paweł Domżalicki Degradacja korozyjna rurociągów Paweł Domżalicki Degradacja korozyjna rurociągów Informacje ogólne Formy korozji Podstawowy mechanizm korozji Korozja zewnętrzna Korozja wewnętrzna Opis zjawiska Zapobieganie

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD TERMINOLOGII W OCHRONIE KATODOWEJ NORMY I PRAKTYKA REVIEW OF TERMS APPLIED TO CATHODIC PROTECTION STANDARDS AND COMMON PRACTICE

PRZEGLĄD TERMINOLOGII W OCHRONIE KATODOWEJ NORMY I PRAKTYKA REVIEW OF TERMS APPLIED TO CATHODIC PROTECTION STANDARDS AND COMMON PRACTICE Doroczna IX konferencja naukowo-techniczna WSPÓŁCZESNE TECHNOLOGIE PRZECIWKOROZYJNE Ostróda, 22-24 kwietnia 2015 r. 396. wydarzenie Europejskiej Federacji Korozyjnej PRZEGLĄD TERMINOLOGII W OCHRONIE KATODOWEJ

Bardziej szczegółowo

SOLLICH 1203 CPM CATHODIC PROTECTION MICROSYSTEM

SOLLICH 1203 CPM CATHODIC PROTECTION MICROSYSTEM 2015-05-14 ATLAS SOLLICH ZAKŁAD SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH ATLAS - SOLLICH ul. Rębiechowo - Złota 9 80-297 Banino tel/fax: +48 58 349 66 77 www.atlas-sollich.pl e-mail: sollich@atlas-sollich.pl OPIS I DANE

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ELEKTROCHEMICZNA CEL, EFEKTY, SKUTKI ZANIEDBAŃ ELECTROCHEMICAL PROTECTION SCOPE, RESULTS, CONSEQUENCES OF NEGLIGENCE

OCHRONA ELEKTROCHEMICZNA CEL, EFEKTY, SKUTKI ZANIEDBAŃ ELECTROCHEMICAL PROTECTION SCOPE, RESULTS, CONSEQUENCES OF NEGLIGENCE WOJCIECH SOKÓLSKI 1 OCHRONA ELEKTROCHEMICZNA CEL, EFEKTY, SKUTKI ZANIEDBAŃ ELECTROCHEMICAL PROTECTION SCOPE, RESULTS, CONSEQUENCES OF NEGLIGENCE STRESZCZENIE Omówiono na przykładzie aglomeracji miejskich

Bardziej szczegółowo

KALIBRATOR DO SYSTEMÓW MONITOROWANIA PRACY STARYCH STACJI OCHRONY KATODOWEJ A CALIBRATOR FOR MONITORING OPERATION OF OLD RECTIFIER SYSTEMS

KALIBRATOR DO SYSTEMÓW MONITOROWANIA PRACY STARYCH STACJI OCHRONY KATODOWEJ A CALIBRATOR FOR MONITORING OPERATION OF OLD RECTIFIER SYSTEMS X Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ X National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 17-19. 9. 28 Jurata, Poland KALIBRATOR DO SYSTEMÓW MONITOROWANIA

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD SPECJALNYCH METOD POMIAROWYCH SELECTION OF SPECIAL MEASURING METHODES

PRZEGLĄD SPECJALNYCH METOD POMIAROWYCH SELECTION OF SPECIAL MEASURING METHODES IX Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ 9-th National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 7-9. 06. 2006 Zakopane, Poland PRZEGLĄD SPECJALNYCH METOD

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA OGRANICZANIA ODDZIAŁYWAŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH LINII WN NA RUROCIĄGI STALOWE

SYMULACJA OGRANICZANIA ODDZIAŁYWAŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH LINII WN NA RUROCIĄGI STALOWE XIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 9-11. 06. 2014 Ostróda, Poland SYMULACJA OGRANICZANIA

Bardziej szczegółowo

EWIDENCJA OCHRONY KATODOWEJ W KOMPUTEROWYCH BAZACH DANYCH FILING OF CATHODIC PROTECTION DATA IN COMPUTER DATABASES

EWIDENCJA OCHRONY KATODOWEJ W KOMPUTEROWYCH BAZACH DANYCH FILING OF CATHODIC PROTECTION DATA IN COMPUTER DATABASES VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 16-18. 06. 2004 Jurata, Poland EWIDENCJA OCHRONY KATODOWEJ

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWA SYMULACJA ROZKŁADU NAPIĘĆ RAŻENIOWYCH W TYPOWEJ STACJI ELEKTROENERGETYCZNEJ 110/15KV

KOMPUTEROWA SYMULACJA ROZKŁADU NAPIĘĆ RAŻENIOWYCH W TYPOWEJ STACJI ELEKTROENERGETYCZNEJ 110/15KV Dr hab. inż. Andrzej SOWA Mgr inż. Jarosław WIATER Politechnika Białostocka KOMPUTEROWA SYMULACJA ROZKŁADU NAPIĘĆ RAŻENIOWYCH W TYPOWEJ STACJI ELEKTROENERGETYCZNEJ 110/15KV W stacji elektroenergetycznej

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO Ć w i c z e n i e POMIAY W OBWODACH PĄDU STAŁEGO. Wiadomości ogólne.. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to układ odpowiednio połączonych elementów przewodzących prąd i źródeł energii elektrycznej.

Bardziej szczegółowo

42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe

42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe 42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe Celem ćwiczenia jest doświadczalne sprawdzenie praw obowiązujących w obwodach prądu stałego,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 Rozwiązania zadań nie były w żaden sposób konsultowane z żadnym wiarygodnym źródłem informacji!!!

Bardziej szczegółowo

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRZYRZĄDY POMIAROWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Przyrządy pomiarowe Ogólny podział: mierniki, rejestratory, detektory, charakterografy.

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO

BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie SERIA: Edukacja Techniczna i Informatyczna 2010 z. V M. Drabik, A. Roman Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie BADANIE WYŁĄCZNIKA RÓŻNICOWOPRĄDOWEGO

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

ZDALNY MONITORING OCHRONY KATODOWEJ GAZOCIĄGÓW WYSOKIEGO CIŚNIENIA REMOTE MONITORING OF THE CATHODIC PROTECTION OFF GAS TRANSPORTATION PIPELINES

ZDALNY MONITORING OCHRONY KATODOWEJ GAZOCIĄGÓW WYSOKIEGO CIŚNIENIA REMOTE MONITORING OF THE CATHODIC PROTECTION OFF GAS TRANSPORTATION PIPELINES X Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ X National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 17-19. 09. 2008 Jurata, Poland ZDALNY MONITORING OCHRONY

Bardziej szczegółowo

Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa. Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji

Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa. Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Elektronika Laboratorium nr 1 Temat: Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest poznanie metod pomiaru podstawowych wielkości fizycznych w obwodach prądu stałego za pomocą przyrządów pomiarowych.

Celem ćwiczenia jest poznanie metod pomiaru podstawowych wielkości fizycznych w obwodach prądu stałego za pomocą przyrządów pomiarowych. 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest poznanie metod pomiaru podstawowych wielkości fizycznych w obwodach prądu stałego za pomocą przyrządów pomiarowych. 2. Wstęp teoretyczny. Pomiary podstawowych wielkości

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ SPRAWDZEŃ ODBIORCZYCH/OKRESOWYCH INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH

PROTOKÓŁ SPRAWDZEŃ ODBIORCZYCH/OKRESOWYCH INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH Wzory protokółów z przeprowadzonych sprawdzeń instalacji elektrycznych PROTOKÓŁ SPRAWDZEŃ ODBIORCZYCH/OKRESOWYCH INSTALACJI 1. OBIEKT BADANY (nazwa, adres) ELEKTRYCZNYCH...... 2. CZŁONKOWIE KOMISJI (imię,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie rys historyczny

Wprowadzenie rys historyczny Proces normalizacji ochrony katodowej oraz stan realizacji wdrażania certyfikacji personelu ochrony katodowej w Polsce KONFERENCJA KOR GAZ NET Wojciech Sokólski SPZP CORRPOL Gdańsk Polski Komitet Elektrochemicznej

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW PRZED KOROZJĄ

WYBRANE ZAGADNIENIA OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW PRZED KOROZJĄ Mieczysław BARTOSZEWSKI Stefan F. FILIPOWICZ WYBRANE ZAGADNIENIA OCHRONY KATODOWEJ RUROCIĄGÓW PRZED KOROZJĄ STRESZCZENIE Niniejsza praca ma na celu przybliżyć zainteresowanym zagadnienie ochrony przeciwkorozyjnej

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIE INDUKCYJNE LINII ELEKTROENERGETYCZNYCH WYSOKIEGO NAPIĘCIA NA GAZOCIĄGI CZĘŚĆ II

ODDZIAŁYWANIE INDUKCYJNE LINII ELEKTROENERGETYCZNYCH WYSOKIEGO NAPIĘCIA NA GAZOCIĄGI CZĘŚĆ II IX Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ 9-th National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 7-9. 06. 2006 Zakopane, Poland ODDZIAŁYWANIE INDUKCYJNE

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Elektryków Polskich

Stowarzyszenie Elektryków Polskich Stowarzyszenie Elektryków Polskich Zarząd Główny POLSKI KOMITET ELEKTROCHEMICZNEJ OCHRONY PRZED KOROZJĄ ul. Świętokrzyska 14A, 00-050 WARSZAWA tel. 827-67-14, fax: 828-56-99 SPRAWOZDANIE Warszawa, marzec

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Ochrona przed korozją instalacji wodnych zasilająco-zrzutowych w dużych zakładach przemysłowych z zastosowaniem technologii ochrony katodowej

Ochrona przed korozją instalacji wodnych zasilająco-zrzutowych w dużych zakładach przemysłowych z zastosowaniem technologii ochrony katodowej ANDRZEJ HOFFMANN JEZMAR JANKOWSKI JACEK ROZWADOWSKI WOJCIECH SOKÓLSKI JAN SZUKALSKI SPZP CORRPOL, Gdańsk Ochrona przed korozją instalacji wodnych zasilająco-zrzutowych w dużych zakładach przemysłowych

Bardziej szczegółowo

Prądy błądzące jako źródło zagrożenia korozyjnego gazociągów stalowych

Prądy błądzące jako źródło zagrożenia korozyjnego gazociągów stalowych NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 9 / 2013 Paweł Stochaj Instytut Nafty i Gazu Prądy błądzące jako źródło zagrożenia korozyjnego gazociągów stalowych W artykule przedstawiono analizę oddziaływania prądów błądzących

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PRÓB / SUMMARY OF TESTS

WYKAZ PRÓB / SUMMARY OF TESTS 7652/NBR/8 Strona/Page 2/46 Próba stabilności cieplnej Thermal stability test Próba stabilności cieplnej Thermal stability test Próba stabilności cieplnej Thermal stability test Próba stabilności cieplnej

Bardziej szczegółowo

OCHRONA KATODOWA ORUROWAŃ ODWIERTÓW WYDOBYWCZYCH CATHODIC PROTECTION OF STEEL WELL CASINGS

OCHRONA KATODOWA ORUROWAŃ ODWIERTÓW WYDOBYWCZYCH CATHODIC PROTECTION OF STEEL WELL CASINGS XIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 9-11. 06. 2014 Ostróda, Poland OCHRONA KATODOWA ORUROWAŃ

Bardziej szczegółowo

Sprzęt i architektura komputerów

Sprzęt i architektura komputerów Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Sprzęt i architektura komputerów Laboratorium Temat:Pomiary podstawowych wielkości elektryczych: prawa Ohma i Kirchhoffa Katedra Architektury

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZECIWKOROZYJNA ŚCIANEK ZBIORNIKÓW KONTAKTUJĄCYCH SIĘ Z ZIEMIĄ I ELEKTROLITAMI. OCHRONA KATODOWA NORMY, PRZEPISY, ZASTOSOWANIA

OCHRONA PRZECIWKOROZYJNA ŚCIANEK ZBIORNIKÓW KONTAKTUJĄCYCH SIĘ Z ZIEMIĄ I ELEKTROLITAMI. OCHRONA KATODOWA NORMY, PRZEPISY, ZASTOSOWANIA Doroczna IV konferencja naukowo-techniczna WSPÓŁCZESNE TECHNOLOGIE PRZECIWKOROZYJNE Modern Anticorrosion Technologies 337 th Event of European Federation of Corrosion MAGELLAN - 21-23 kwietnia 2010 r.

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

dr inż. Wojciech SOKÓLSKI SPZP CORRPOL Gdańsk Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją

dr inż. Wojciech SOKÓLSKI SPZP CORRPOL Gdańsk Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją dr inż. Wojciech SOKÓLSKI SPZP CORRPOL Gdańsk Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją OCHRONA KATODOWA DEN ZBIORNIKÓW KONTAKTUJĄCYCH SIĘ Z ZIEMIĄ LUB FUNDAMENTAMI wg pren 16299 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH Badanie siłowników INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO ŁÓDŹ 2011

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia"

Ćwiczenie: Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską

Bardziej szczegółowo

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA PRZEDMIOT: ROK: 3 SEMESTR: 5 (zimowy) RODZAJ ZAJĘĆ I LICZBA GODZIN: LICZBA PUNKTÓW ECTS: RODZAJ PRZEDMIOTU: URZĄDZENIA ELEKTRYCZNE 5 Wykład 30 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Kryteria doboru wyłącznika różnicowoprądowego

Kryteria doboru wyłącznika różnicowoprądowego Kryteria doboru wyłącznika różnicowoprądowego Stosowanie wyłączników różnicowo-prądowych w falownikach SUNNY BOY, SUNNY MINI CENTRAL i SUNNY TRIPOWER Zawartość dokumentu Przy instalacji falowników często

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIŁ INŻYNIERII MECHNICZNEJ INSTYTUT EKSPLOTCJI MSZYN I TRNSPORTU ZKŁD STEROWNI ELEKTROTECHNIK I ELEKTRONIK ĆWICZENIE: E2 POMIRY PRĄDÓW I NPIĘĆ W

Bardziej szczegółowo

12.2. Kompensator o regulowanym prądzie i stałym rezystorze (Lindecka)

12.2. Kompensator o regulowanym prądzie i stałym rezystorze (Lindecka) . POMARY METODĄ KOMPENSACYJNĄ Opracowała: R. Antkowiak Na format elektroniczny przetworzył: A. Wollek Niniejszy rozdział stanowi część skryptu: Materiały pomocnicze do laboratorium z Metrologii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora.

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. I. Cel ćwiczenia ĆWICZENIE 6 Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. Badanie właściwości wzmacniaczy tranzystorowych pracujących w układzie wspólnego kolektora. II.

Bardziej szczegółowo

INTERNETOWY SYSTEM MONITOROWANIA OCHRONY KATODOWEJ INTERNET CATHODIC PROTECTION MONITORING SYSTEM

INTERNETOWY SYSTEM MONITOROWANIA OCHRONY KATODOWEJ INTERNET CATHODIC PROTECTION MONITORING SYSTEM IX Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ 9-th National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 7-9. 06. 2006 Zakopane, Poland INTERNETOWY SYSTEM MONITOROWANIA

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej

Ćwiczenie 5. Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej Ćwiczenie 5 Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej Wstęp Ogniwo paliwowe jest urządzeniem elektrochemicznym, które wytwarza energię użyteczną

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym.

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Ćwiczenie 1 Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Środowisko symulacyjne Symulacja układu napędowego z silnikiem DC wykonana zostanie w oparciu o środowisko symulacyjne

Bardziej szczegółowo

Miejscowość:... Data:...

Miejscowość:... Data:... PROTOKÓŁ BADAŃ ODBIORCZYCH INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH 1. OBIEKT BADANY (nazwa, adres)...... 2. CZŁONKOWIE KOMISJI (imię, nazwisko, stanowisko) 1.... 2.... 3.... 4.... 5.... 3. BADANIA ODBIORCZE WYKONANO

Bardziej szczegółowo

VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ

VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 16-18. 06. 2004 Jurata, Poland OCENA PRAWDOPODOBIEŃSTWA

Bardziej szczegółowo

BUDOWA SYSTEMU OCHRONY KATODOWEJ OBIEKTU ZŁOŻONEGO KOPALNI ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO LUBIATÓW MIĘDZYCHÓD GROTÓW

BUDOWA SYSTEMU OCHRONY KATODOWEJ OBIEKTU ZŁOŻONEGO KOPALNI ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO LUBIATÓW MIĘDZYCHÓD GROTÓW XII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ XII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 19-21. 09. 2012 Jurata, Poland BUDOWA SYSTEMU OCHRONY

Bardziej szczegółowo

KOLEKTOR I OCHRONA KATODOWA COLLECTOR AND CATHODIC PROTECTION

KOLEKTOR I OCHRONA KATODOWA COLLECTOR AND CATHODIC PROTECTION VIII Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ VIII National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 16-18. 06. 2004 Jurata, Poland KOLEKTOR I OCHRONA KATODOWA

Bardziej szczegółowo

POMIAR PRĄDU w ocenie powłoki rurociągu. Spis treści

POMIAR PRĄDU w ocenie powłoki rurociągu. Spis treści Marian Hanasz POMAR PRĄDU w ocenie powłoki rurociągu Słowa kluczowe: ochra przed korozją, powłoki rurociągów, elektryczne cechy powłoki, gęstość prądu, rezystancja powłoki, kduktancja powłoki Streszczenie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m.

Zad. 2 Jaka jest częstotliwość drgań fali elektromagnetycznej o długości λ = 300 m. Segment B.XIV Prądy zmienne Przygotowała: dr Anna Zawadzka Zad. 1 Obwód drgający składa się z pojemności C = 4 nf oraz samoindukcji L = 90 µh. Jaki jest okres, częstotliwość, częstość kątowa drgań oraz

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Zajęcia elektryczno-elektroniczne

Zajęcia elektryczno-elektroniczne Ścieżki edukacyjne: EEK edukacja ekologiczna EZ edukacja zdrowotna EM edukacja czytelnicza i medialna Zajęcia elektryczno-elektroniczne Klasa III Lp Uwagi Temat lekcji Liczba godzin Wymagania podstawowe

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie Samolotu

Wyposażenie Samolotu P O L I T E C H N I K A R Z E S Z O W S K A im. Ignacego Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Awioniki i Sterowania Wyposażenie Samolotu Instrukcja do laboratorium nr 2 Przyrządy żyroskopowe

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. WSTĘP.......................................................................... 9 1.1. Podstawowy zakres wiedzy wymagany przy projektowaniu urządzeń piorunochronnych................................................

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

BADANIE IZOLOWANEGO STANOWISKA

BADANIE IZOLOWANEGO STANOWISKA Ćwiczenie S 22 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze sposobem ochrony przeciwporażeniowej przed dotykiem pośrednim (ochrony dodatkowej) opartym na izolowaniu stanowiska, a przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Ochrona przeciwkorozyjna konstrukcji podziemnych za pomocą drenażu elektrycznego w świetle norm europejskich

Ochrona przeciwkorozyjna konstrukcji podziemnych za pomocą drenażu elektrycznego w świetle norm europejskich Ochrona przed korozją w praktyce WOJCIECH SOKÓLSKI SPZP CORRPOL, Gdańsk ochrona przed korozja 5/2013 XXI Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Techniczna ANTYKOROZJA SYSTEMY MATERIAŁY POWŁOKI Prosimy cytować

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM CORRPOL-ER INTERNETOWA BAZA DANYCH REZYSTOMETRYCZNYCH WRAZ Z KALKULATOREM UBYTKÓW KOROZYJNYCH

SYSTEM CORRPOL-ER INTERNETOWA BAZA DANYCH REZYSTOMETRYCZNYCH WRAZ Z KALKULATOREM UBYTKÓW KOROZYJNYCH IX Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ 9-th National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 7-9. 06. 2006 Zakopane, Poland SYSTEM CORRPOL-ER INTERNETOWA

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego:

Grupa: Zespół: wykonał: 1 Mariusz Kozakowski Data: 3/11/2013 111B. Podpis prowadzącego: Sprawozdanie z laboratorium elektroniki w Zakładzie Systemów i Sieci Komputerowych Temat ćwiczenia: Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa Sprawozdanie Rok: Grupa: Zespół:

Bardziej szczegółowo

Ochrona odgromowa anten na dachach obiektów budowlanych

Ochrona odgromowa anten na dachach obiektów budowlanych OCHRONA ODGROMOWA OBIEKTÓW BUDOWLANYCH Ochrona odgromowa anten na dachach obiektów budowlanych Andrzej Sowa Poprawnie zaprojektowane i wykonane urządzenie piorunochronne powinno przejąć prąd piorunowy

Bardziej szczegółowo

Pętla prądowa 4 20 ma

Pętla prądowa 4 20 ma LABORATORIM: SIECI SENSOROWE Ćwiczenie nr Pętla prądowa 0 ma Opracowanie Dr hab. inż. Jerzy Wtorek Katedra Inżynierii Biomedycznej Gdańsk 009 Część pierwsza. Cel i program ćwiczenia Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

NORMY OCHRONY KATODOWEJ ZASTOSOWANIE PRAKTYCZNE CATHODIC PROTECTION STANDARDS PRACTICAL APPLICATIONS

NORMY OCHRONY KATODOWEJ ZASTOSOWANIE PRAKTYCZNE CATHODIC PROTECTION STANDARDS PRACTICAL APPLICATIONS X Krajowa Konferencja POMIARY KOROZYJNE W OCHRONIE ELEKTROCHEMICZNEJ X National Conference CORROSION MEASUREMENTS IN ELECTROCHEMICAL PROTECTION 17-19. 09. 2008 Jurata, Poland NORMY OCHRONY KATODOWEJ ZASTOSOWANIE

Bardziej szczegółowo

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny rozdział 10 o prądzie elektrycznym 62 10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny W doświadczeniu 10.1 obserwowaliśmy krótkotrwałe przepływy ładunków elektrycznych w przewodzie łączącym dwa elektroskopy. Żeby

Bardziej szczegółowo

IMPULSOWE URZĄDZENIE POLARYZUJĄCE (IUP A-1/12 i IUP A-1.1/12)

IMPULSOWE URZĄDZENIE POLARYZUJĄCE (IUP A-1/12 i IUP A-1.1/12) SPECJALISTYCZNE PRZEDSIĘBIORSTWO ZABEZPIECZEŃ PRZECIWKOROZYJNYCH Corrpol" Sp. z o.o. ul. Elbląska 133A, 80-718 Gdańsk IMPULSOWE URZĄDZENIE POLARYZUJĄCE (IUP A-1/12 i IUP A-1.1/12) Dokumentacja Techniczno

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE z przedmiotu specjalizacja dla klasy IV mechatroniczna z działu Wstęp do sterowników PLC bardzo WYMAGANIA Uczeń potrafi scharakteryzować sterowniki PLC, budowę sterownika PLC oraz określić rodzaje języków

Bardziej szczegółowo

2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu)

2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu) 2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu) 2.3.1. Pomiary wielkości elektrycznych Rezystancja wejściowa mierników cyfrowych Przykład: Do sprawdzenia braku napięcia przemiennego

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji

Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji Ryszard J. Barczyński, 2010 2014 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH Przy korzystaniu z instalacji elektrycznych jesteśmy narażeni między innymi na niżej wymienione zagrożenia pochodzące od zakłóceń: przepływ prądu przeciążeniowego,

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TRANSFORMATORY Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Maszyny elektryczne Przemiana energii za pośrednictwem pola magnetycznego i prądu elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Postęp w rozwoju wodomierzy domowych DN15-40

Postęp w rozwoju wodomierzy domowych DN15-40 Postęp w rozwoju wodomierzy domowych DN15-40 Technologia pomiaru zużycia wody Część 2 - Wodomierze statyczne Piotr Lewandowski, Sensus Polska WODOMIERZE STATYCZNE 2 dominujące technologie w krajach UE

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH BAANE O PÓŁPZEWONKOWYCH nstytut izyki Akademia Pomorska w Słupsku Cel i ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: - zapoznanie się z przebiegiem charakterystyk prądowo-napięciowych diod różnych typów, - zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Wojciech Sokólski Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją SEP SPZP CORRPOL Gdańsk

Wojciech Sokólski Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją SEP SPZP CORRPOL Gdańsk Wojciech Sokólski Polski Komitet Elektrochemicznej Ochrony przed Korozją SEP SPZP CORRPOL Gdańsk CERTYFIKACJA PERSONELU OCHRONY KATODOWEJ WG PN-EN 15257 I REALIA WDROŻENIA TEJ NORMY W POLSCE Abstrakt Artykuł

Bardziej szczegółowo

WYKONYWANIE ODBIORCZYCH I OKRESOWYCH SPRAWDZAŃ INSTALACJI NISKIEGO NAPIĘCIA ORAZ WYKONYWANIE INNYCH POMIARÓW

WYKONYWANIE ODBIORCZYCH I OKRESOWYCH SPRAWDZAŃ INSTALACJI NISKIEGO NAPIĘCIA ORAZ WYKONYWANIE INNYCH POMIARÓW Wydanie II poprawione SERIA: ZESZYTY DLA ELEKTRYKÓW NR 7 Fryderyk Łasak WYKONYWANIE ODBIORCZYCH I OKRESOWYCH SPRAWDZAŃ INSTALACJI NISKIEGO NAPIĘCIA ORAZ WYKONYWANIE INNYCH POMIARÓW W naszej księgarni

Bardziej szczegółowo

Telekomunikacyjny system zasilania gwarantowanego, zintegrowany na napięciu przemiennym 230V AC

Telekomunikacyjny system zasilania gwarantowanego, zintegrowany na napięciu przemiennym 230V AC Zakład Systemów Zasilania (Z-5) Telekomunikacyjny system zasilania gwarantowanego, zintegrowany na napięciu przemiennym 23V AC Praca nr 5327 Warszawa grudzień 27 1 Telekomunikacyjny system zasilania gwarantowanego,

Bardziej szczegółowo

Ochrona katodowa zbiorników za pomocą anod galwanicznych

Ochrona katodowa zbiorników za pomocą anod galwanicznych NAFTA-GAZ czerwiec 2010 ROK LXVI Maciej Markiewicz, Paweł Stochaj Instytut Nafty i Gazu, Kraków Ochrona katodowa zbiorników za pomocą anod galwanicznych Ochrona katodowa konstrukcji podziemnych Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo