PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej"

Transkrypt

1 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej Nr 2(8) Wydawnictwo DUX ISSN: Maj 2015 HIPOTERMIA TERAPEUTYCZNA ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI - INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE MONONUKLEOZA CHOROBA POCAŁUNKÓW DIAGNOSTYKA, LECZENIE, PIELĘGNACJA VARIA

2 OD REDAKCJI SZANOWNI PAŃSTWO, Miesiąc maj. Wyjątkowy dla pielęgniarek i położnych. W tym szczególnym czasie przesyłam Państwu - moim koleżankom i kolegom najlepsze życzenia. Życzenia zdrowia, dobrej satysfakcjonującej pracy i wzajemnej życzliwości. Życzę Państwu aby Wasza codzienna praca zawodowa oraz Wasze osobiste sprawy układały się jak najlepiej to możliwe. Życzę również dobrej lektury z kolejnym nr Pielęgniarstwa Specjalistycznego tym razem prezentujemy Państwu numer bardzo różnorodny. Przekrój tego co publikowaliśmy do tej pory - jako podsumowanie dwuletniej pracy. Przypomnę tylko, że wydajemy numer ósmy czasopisma co oznacza, że już dwa lata jesteśmy z Państwem. Oznacza to również, że chcą Państwo nas czytać i dzielić się z nami swoimi doświadczeniami zawodowymi. Zachęcam do lektury Z pozdrowieniami Ewa Molka Redaktor Naczelna RADA NAUKOWA Redaktor Naczelna dr n. med. Ewa Molka Zespół Redakcyjny mgr Renata Mroczkowska mgr Ewa Rogula mgr Anna Wais mgr Lucyna Plewa PhD. Natalia Shygonska Zespół Tłumaczy mgr Wojciech Nyklewicz mgr Agnieszka Wypych-Zych Rada Naukowa dr n. med. Ewa Molka dr n. med. Grażyna Franek dr n. med. Beata Naworska dr n. med. Sylwia Krzeminska dr n. med. Katarzyna Łagoda dr n. med Izabella Uchmanowicz dr n. hum. Urszula Marcinkowska dr n. med. Dorota Dobrzyn -Matusiak dr n. med. Beata Jankowska -Polanska dr n o zdr. Wioletta Pollok -Waksmanska dr hab. Joanna Rosinczuk -Tonderys Bc. Tomáš Válek (Czechy) PhDr. Milan Laurinc, dipl. s.(słowacja) PhDr. Lukas Kober, PhD (Słowacja) mgr Ivana Harvanova PhD (Słowacja) PhD. Natalia Shygonska (Ukraina) PARTNERZY

3 SPIS TREŚCI 1. ZASADY PUBLIKOWANIA PRAC W CZASOPIŚMIE 2. HIPOTERMIA TERAPEUTYCZNA STANY EMOCJONALNE CZŁOWIEKA A ICH WPŁYW NA SCHORZENIA UKŁADU SERCOWO- NACZYNIOWEGO ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE PACJENT W PODESZŁYM WIEKU Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA W KLINICE INTENSYWNEJ TERAPII KARDIOLOGICZNEJ ZARZĄDZANIE SZPITALEM A ZAGADNIENIE JAKOŚCI USŁUG MEDYCZNYCH INNOWACYJNOŚĆ USŁUG MEDYCZNYCH A TURYSTYKA MEDYCZNA DO POLSKI RYZYKO ZAWODOWE ZAKAŻENIA GRUŹLICĄ - GRUŹLICA NADAL GROŹNA MONONUKLEOZA CHOROBA POCAŁUNKÓW DIAGNOSTYKA, LECZENIE, PIELĘGNACJA Wydawca: Wydawnictwo DUX Robert Sczendzina ul. Karola Miarki 11/ Bytom Dane kontaktowe: tel.: fax: (32) adres INFORMACJE OGÓLNE Wymagania etyczne ZASADY PUBLIKOWANIA PRAC W CZASOPIŚMIE Pielęgniarstwo Specjalistyczne Badania prowadzone na ludziach, muszą być przeprowadzone zgodnie z wymogami Deklaracji Helsińskiej, co należy zaznaczyć w opisie metodyki. Na przeprowadzenie takich prac Autorzy muszą uzyskać zgodę Terenowej Komisji Nadzoru nad Dokonywaniem Badań na Ludziach (Komisji Etycznej). Odpowiedzialność cywilna Redakcja stara się czuwać nad merytoryczną stroną pisma, jednak za treść artykułu odpowiada jego Autor. Wydawca ani Rada Programowa nie ponoszą odpowiedzialności za skutki ewentualnych nierzetelności. INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE - ZGŁASZANIE PRAC DO DRUKU Przesłanie prac do redakcji Przesłanie prac do redakcji jest równoznaczne z oświadczeniem, że praca nie była dotychczas publikowana w innych czasopismach oraz nie była wcześniej złożona w innej Redakcji. Oddanie pracy do druku jest jednoznaczne ze zgodą wszystkich autorów na jej publikację i oświadczeniem, że Autorzy mieli pełny dostęp do wszystkich danych w badaniu i biorą pełną odpowiedzialność za całość danych i dokładność ich analizy. Dopuszcza się druk prac już opublikowanych ze względów ważnych dla czytelników, ale z adnotacją, iż jest to przedruki z jakiego źródła. Wersja elektroniczna prac: 1. Redakcja wymaga nadsyłania prac wyłącznie w formie elektro-nicznej na adres 2. Prace powinny być napisane w edytorze tekstu Word co najmniej 6, Czcionka Times New Roman o wielkości 12. Objętość prac oryginalnych i poglądowych nie powinna być większa niż 16 stron, a kazuistycznych 12 stron maszynopisu, łącznie z piśmiennictwem, rycinami, tabelami i streszczeniami (standardowa strona znaków). 3. Prace powinny być pisane w formacie A-4 z zachowaniem podwójnego odstępu, z lewej strony należy zachować margines 2 cm, a z prawej margines szerokości 3 cm. 4. Propozycje wyróżnień należy zaznaczyć w tekście pismem półgrubym (bold). 5. Na pierwszej stronie należy podać: * tytuł pracy w języku polskim i angielskim; * pełne imię i nazwisko Autora (Autorów) pracy. Przy pracach wieloośrodkowych prosimy o przypisanie Autorów do ośrodków, z których pochodzą; * pełną nazwę ośrodka (ośrodków), z którego pochodzi praca (w wersji oficjalnie ustalonej); * wskazać Autora do korespondencji oraz adres na jaki Autor życzy sobie otrzymać korespondencję ( służbowy lub prywatny) wraz z tytułem naukowym, pełnym imieniem i nazwiskiem oraz z numerem telefonu i adresem poczty elektronicznej. Jednocześnie Autor wyraża zgodę na publikację przedstawionych danych adresowych (jeśli Autor wyrazi takie życzenie, numer telefonu nie będzie publikowany); * słowa kluczowe w języku polskim i angielskim, zgodne z aktualną listą Medical Subject Heading (MeSH) nie więcej niż 5. Na drugiej stronie pracy powinny być opisane wszelkie możliwe konflikty interesów oraz informacje o źródłach finansowania pracy (grant, sponsor), podziękowania, ewentualnie powinna się tutaj pojawić nazwa kongresu na którym praca została ogłoszona oraz zgoda pacjenta na publikację jeśli jest wymagana. SPIS TREŚCI, ZASADY PUBLIKOWANIA PRAC W CZASOPIŚMIE 3

4 Streszczenie i słowa kluczowe Do artykułu następnie należy dołączyć streszczenie, jednobrzmiące zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Streszczenie prac oryginalnych powinno zawierać do 200 słów i powinno składać się z czterech wyodrębnionych części, oznaczonych kolejno następującymi tytułami: Cel pracy, Materiał i metodyka, Wyniki. Wnioski/Podsumowanie. Wszystkie skróty zastosowane w streszczeniu powinny być wyjaśnione. Streszczenia prac poglądowych i kazuistycznych powinno zawierać do 200 słów i zawierać cel pracy oraz podstawowe założenia. Po streszczeniu należy umieścić nie więcej niż pięć słów kluczowych w języku polskim i angielskim, zgodnych z aktualną listą Medical Subject Reading (MeSH). Jeżeli odpowiednie terminy MeSH nie są jeszcze dostępne dla ostatnio wprowadzonych pojęć, można stosować ogólnie używanych określeń. Układ pracy Układ pracy powinien obejmować wyodrębnione części: Wprowadzenie, Cel pracy, Materiał i metodyka, (w ramach części metodyka - Informacja o stanowisku Komisji Bioetycznej) Wyniki badań, Omówienie/Dyskusja, Wnioski- /Podsumowanie, Piśmiennictwo, Tabele, Ryciny. Materiał i metodyka musi szczegółowo wyjaśniać wszystkie zastosowane metody badawcze, które są uwzględnione w wynikach. Należy podać nazwy metod statystycznych i oprogramowania zastosowanych do opracowania wyników. Tabele Tabele należy nadesłać w dwóch egzemplarzach, jedna wersja w tekście druga tabela w oddzielnym pliku. Tytuły tabel oraz ich zawartość powinny być wykonane w języku polskim. Wszystkie użyte w tabelach skróty powinny być wyjaśnione pod tabelą. Tabele powinny być opisane nad tabelą i ponumerowane cyframi arabskimi. Ryciny Ryciny należy nadsyłać w dwóch egzemplarzach, jedna wersja w tekście druga tabela w oddzielnym pliku. Ryciny należy opisać pod ryciną i ponumerować cyframi arabskimi. Wszystkie użyte pod ryciną skróty powinny być wyjaśnione pod ryciną. Skróty i symbole Należy Używać tylko standardowych skrótów i symboli. Pełne wyjaśnienie pojęcia lub symbolu powinno poprzedzać pierwsze użycie jego skrótu w tekście, a także występować w legendzie do każdej ryciny i tabeli, w której jest stosowany. Piśmiennictwo Piśmiennictwo powinno być ułożone zgodnie z kolejnością cytowania prac w tekście, tabelach, rycinach (w przypadku pozycji cytowanych tylko w tabelach i rycinach obowiązuje kolejność zgodna z pierwszym odnośnikiem do tabeli lub ryciny w tekście). Liczba cytowanych prac w przypadku prac oryginalnych, poglądowych nie powinna przekraczać 20 pozycji, w przypadku prac kazuistycznych - 10 pozycji. Piśmiennictwo powinno zawierać wyłącznie pozycje opublikowane. Przy opisach bibliograficznych artykułów z czasopism należy podać: nazwisko autora wraz z inicjałem imienia (przy większej niż 4 liczbie autorów podaje się tylko pierwszych trzech i adnotację et al w pracach w języku angielskim oraz i wsp. w pracach w języku polskim) tytuł pracy, skrót tytułu czasopisma (zgodny z aktualną listą czasopism indeksowanych w Index Medicus, dostępnym m.in. pod adresem: ftp://nlmpubs.nlm.nih. gov/online/journals/ljiweb.pdf, rok wydania, numer tomu (rocznika) oraz numery stron, na których zaczyna i kończy się artykuł, np.: Szulc W, Niewiadomska WE. Etnopielęgniarstwo. Piel ;2 (43): Opisy wydawnictw zwartych (książki) powinny zawierać: nazwisko (a) Autora(ów) wraz z inicjałem imienia, tytuł, ew. numer kolejnego wydania, nazwę wydawcy, miejsce i rok wydania; przy pracach zbiorowych nazwisko(a) Redaktora (ów) odpowiedzialnego podaje się podtytule ksiązki i skrócie (red.), a przy opisach rozdziałów książek należy podać: Autora (ów) rozdziału, tytuł rozdziału, następnie po oznaczeniu [w:] tytuł całości, Autora(ów) (Redaktora/ów) całości, oznaczenie części wydawniczej, nazwę wydawcy, miejsce i rok wydania oraz numery stron, na których zaczyna się i kończy utwór, np.: Kulik TB, Wrońska I. red. Koncepcja zdrowia w medycynie i naukach społecznych. Stalowa Wola: Wyd. Wydz. Nauk Społ. KUL; Piątkowski W. Zdrowie w socjologii. [w:] Kulik TB, Wrońska I, red. Koncepcja zdrowia w medycynie i naukach społecznych. Stalowa Wola: Wyd. Wydz. Nauk Społ. KUL; 2000.s Konieczne jest używanie interpunkcji ściśle według powyższych przykładów opisu bibliograficznego. Odnośniki do publikacji internetowych są dopuszczalne jedynie w sytuacji braku adekwatnych danych w literaturze opublikowanej drukiem. W przypadku korzystania ze źródeł informacji elektronicznej wymagany jest pełny adres strony internetowej wraz z datą korzystania z niej. Prawa i obowiązki autorskie Jeśli Autorzy nie zastrzegają inaczej w momencie zgłaszania pracy, Wydawca nabywa na zasadzie wyłączności ogół praw autorskich do wydrukowanych (w tym prawo do wydawania drukiem, na nośnikach elektronicznych, CD i innych oraz w Internecie). Bez zgody Wydawcy dopuszcza się jedynie drukowanie streszczeń. Autorzy otrzymują 1 egzemplarz czasopisma. Tytułem powyższego wykorzystania utworów, Autorom nie są wypłacane honoraria. Po akceptacji pracy do druku autor zostanie poinformowany droga elektroniczną. 4 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

5 HIPOTERMIA TERAPEUTYCZNA Magdalena Cwynar Hipotermia terapeutyczna (HiT) uważana jest w obecnych czasach za najbardziej skuteczną metodę neuroprotekcyjną u pacjentów po NZK. Jest również metodą z wyboru w leczeniu pacjentów z poresuscytacyjnym uszkodzeniem mózgu. HiT to o obniżenie temperatury ciała do C jest to temperatura wywierająca korzystny efekt na OUN i utrzymanie jej przez 24 godziny. Ochładzanie prowadzi się dwoma metodami: - Metodą inwazyjną polegająca na wewnątrznaczyniowej kontrolowanej hipotermii z wykorzystaniem specjalistycznego urządzenia (CoolGard firmy Alsius lub Thermogard firmy Zoll). Przez żyłę udową wprowadzany jest do ciała specjalny cewnik typu ICY. Na powierzchni cewnika znajdują się trzy komory, przez które w układzie zamkniętym będzie przepływać ochłodzona 0.9%NaCl. Wymiana ciepła następuje pomiędzy krwią pacjenta a ochłodzonym płynem w cewniku. Temperatura ciała pacjenta jest kontrolowana i odnotowywana za pomocą trzech niezależnych czujników umieszczonych w pęcherzu moczowym, przełyku i t. płucnej. - Metodą nieinwazyjną, która polega na okładaniu workami z lodem jak największej powierzchni ciała pacjenta oraz dodatkowo szybkim przetaczaniu dożylnie płynów (główo nie SolutioRingeri) o temperaturze 4 C w ilości 30ml/kg m.c./30minut. Inne techniki nieinwazyjne to hełmy chłodzące wypełnione powietrzem lub zimną wodą, koce chłodzące z cyrkulacja zimnej wody lub powietrza, bloczki chłodzące wypełnione hydrożelem. Pamiętać należy o tym, że wszelkie elementy terapii wymagane dla prawidłowego toku leczenia choroby zasadniczej pacjenta powinny być przeprowadzone niezwłocznie i nie mogą zostać opóźnione przez procedury wykonywane w związku z wdrożeniem hipotermii. Do procedury hipotermii terapeutycznej kwalifikuje się następujących pacjentów: - Chorzy nieprzytomni po NZK w przebiegu zaburzeń rytmu i przewodnictwa (FV,VT, PEA, asystolia) lub ostrego zespołu wieńcowego, - Do zatrzymania krążenia doszło poza szpitalem i w obecności świadków (czas od NZK do podjęcia czynności resuscytacyjnych 5-15 minut), - Czas reanimacji był krótszy niż 60 minut, - Czas od ROSC (powrót spontanicznego krążenia) do rozpoczęcia wstępnego oziębiania jest krótszy niż 240 minut, - Punkty w GCS- mniej niż 8 pkt, brak reakcji na głos, - Ukończone 18 lat, HIPOTERMIA TERAPEUTYCZNA - Kobiety w wieku rozrodczym musza mieć ujemny wynik testu ciązowego lub wykonane oznaczenie B-HCG w surowicy, - Ciśnienie skurczowe krwi >90mmHg, - W razie niejasnego wywiadu oraz obrazu neurologicznego wykonywane jest CT oraz badania toksykologiczne. Kryteria wykluczenia do stosowania hipotermii poresuscytacyjnej: - Ciąża, - Wiek powyżej 85 lat i poniżej 18 lat, - Udokumentowana koagulopatia, - Czynne krwawienie, - Ciężki uraz głowy, - Krwotok mózgowy, - Inne przyczyny spiączki np. zatrucie, o - Temperatura <34 C przed kwalifikacją pacjenta, - Ciśnienie tętnicze skurczowe <90mmHg, średnie <60mmHg utrzymujące się przez 30 minut od powrotu krążenia krwi, - Zapalenie płuc, sepsa, - Zbyt długi czas resuscytacji (powyżej 60minut), - Choroba terminalna, - Duże operacje przed 14 dniami od incydentu NZK. Przebieg hipotermii terapeutycznej składa się z czterech etapów, każdy z nich jest istotnym elementem całej procedury i żaden nie może zostać pominięty lub wykonany w sposób nieodpowiedni. Od momentu przyjęcia pacjenta oziębiamy zewnętrznie ciało stosując zmrożone woreczki żelowe przykładane w miejscach przebiegu dużych naczyń krwionośnych oraz na głowę i w okolice wątroby. Fazy hipotermii terapeutycznej: FAZA WPROWADZENIA Trwa od chwili przyjęcia pacjenta w oddział do momentu ostatecznej kwalifikacji (około 1 godziny). Przed rozpoczęciem chłodzenia należy zastosować sedację (zwykle Propofol, Midazolam, Thiopental), a następnie zwiotczenie pacjenta (zwykle stosuje się Cis-atrakurium). Nastepnie podłącza się urządzenia monitorujące parametry życiowe (podstawowe parametry obserwowane w OIT), zakłada cewnik Swana-Ganza, panel do pomiaru rzutu serca CO, cewnik Foley'az pomiarem temperatury i kabel łączący cewnik z monitorem lub urządzeniem do hipotermii (thermogard, coolgard), termometr przezprzełykowy (założony do dolnej 1/3 przełyku na głębokość około 30 cm) połączony z monitorem. Okładamy pacjenta zimnymi okładami, woreczkami żelowymi aby wstępnie obniżyć temperaturę ciała pacjenta. 5

6 FAZA OCHŁADZANIA WŁAŚCIWEGO Trwa od momentu kwalifikacji ostatecznej do osiągnięcia przez chorego stanu hipotermii czyli schłoo dzenia do temperatury C. Temperaturę obnio ża się o 0,8-1,1 C/h, czas trwania tego etapu wynosi 24 godziny. Obowiązuje tutaj staranne monitorowanie chorego, kontrola parametrów hemodynamicznych, biochemicznych oraz temperatury ciała (z trzech źródeł: przełyk, pęcherz i krew). Dopuo szczalne wahania temperatury to 0,2-0,5 C. Pacjent powinien otrzymywać leczenie podstawowe właściwe do jego stanu. Należy zapobiegać dreszczom, drgawkom poprzez głęboką sedacje i zwiotczenie. Wymagana jest częsta kontrola gospodarki wodnoelektrolitowej oraz glikemii. Stężenie jonów potasowych powinno się mieścić w granicach 3,4mg%, przy stężeniu glukozy w surowicy >180mg% należy włączyć podaż insuliny. Pamiętać należy również o regularnej ocenie parametrów wydolności nerek, układu hemostazy i gazometrie krwi tętniczej. W technice nieinwazyjnej pamiętać należy aby zimne o płyny (temp 4 C) podawać wykorzystując wkłucia obwodowe lub żyłę udową (nie wolno wykorzystywać wkłuć centralnych z górnej połowy ciała). FAZA OGRZEWANIA Faza ta stanowi największe zagrożenie dla chorego, zasada jest powolne ogrzewanie zadaną prędo kością o 0,2-0,5 C/h przez 12 godzin. Rozpoczyna się po 24 godzinach od rozpoczęcia chłodzenia a nie od osiągnięcia zamierzonej temperatury ciała.ogrzewanie prowadzone jest za pomocą aparatu do hipotermii lub w przypadku metody nieinwazyjnej w sposób bierny, sedacja utrzymywana jest o do osiągnięcia temperatury 36 C, zaś wlew leku zwiotczającego zostaje wyłączony. FAZA NORMOTERMII Ostatnia faza całego procesu hipotermii terapeutycznej ma na celu utrzymanie stałej temperatury o ciała 36,6 C przez okres do 72 godzin od rozpoczęcia ochładzania by zapobiec hipertermii z odbicia. W tej fazie chory powinien otrzymywać duże ilości płynów, gdyż podczas ogrzewania dochodzi do hipotonii będącej skutkiem rozszerzenia naczyń. Pacjent pozostaje w sedacji, otrzymuje prewencyjnie leki przeciwgorączkowe. Najważniejsze zasady: - Zawsze przerywamy oziębianie przy temperao turze równej 32 C - Oznaczamy poziom i ograniczamy podaz K+ przy ogrzewaniu (może wystąpić hyperkalemia) - Aby zapobiec powikłaniom hipotermii szczególną uwagę zwracamy na hiperglikemię, parametry krzepnięcia, poziom amylazy i objawy infekcji - Leczymy tylko bradylkardie objawową (bradykardia jest typowa dla hipotermii), ściśle monitorujemy zaburzenia rytmu serca - Zapisujemy wszystkie pomiary w karcie badań, pamiętamy o zapisywaniu pomiarów temperatury z trzech źródeł w specjalnej karcie temperatur hipotermii - Co 4 godziny lekarz z pielęgniarką przeprowadza dodatkowo badanie ciśnienia zaklinowania PAWP i rzut serca CO z wpisem do karty o - Zgłaszamy lekarzowi temperaturę <32 i >37 C oraz dreszcze, krwawienia i inne powikłania - Lekarz i pielęgniarka po zakończeniu badań (72 godziny=3 doby) odłącza czujniki pomiarowe i kompletuje zestaw do hipotermii dla kolejnego chorego. Podsumowując. NZK ciągle jest problemem współczesnej medycyny. Dzięki postępowi jaki dokonał się w świadomości społecznej, umiejętnościom udzielania pierwszej pomocy oraz szerokiej dostępności automatycznych defibrylatorów coraz szersza grupa pacjentów ma szansę na szybkie przywrócenie efektywnego krążenia. Czy jednak wystarczająco szybkie? Uszkodzenie OUN pod wpływem niedokrwienia i hipoksji zależy przede wszystkim od czasu trwania, jednak niekorzystne zmiany w mózgu postępują również po powrocie krążenia.opieka nad pacjentami, u których po wystąpieniu NZK udało się przywrócić skuteczną hemodynamicznie czynność serca stanowi wyzwanie dla lekarzy oddziałów intensywnej terapii. Pomimo intensywnej farmakoterapii, stosowania urządzeń wspomagających niewielu z tych pacjentów przeżywa i opuszcza szpital w zadowalającym stanie neurologicznym. Czas niedokrwienia i niedotlenienia mózgowia niesie ze sobą ryzyko poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń. Czy hipotermia terapeutyczna jest metodą skuteczną i bezpieczną? W świetle opublikowanych dotychczas badań analizujących wpływ niskiej temperatury na przeżycie i stan neurologiczny pacjenta wydaje się, że jest to metoda, o której warto pomyśleć w przypadkach nieprzytomnych pacjentów po NZK. STRESZCZENIE NZK ciągle jest problemem współczesnej medycyny. Dzięki postępowi jaki dokonał się w świadomości społecznej, umiejętnościom udzielania pierwszej pomocy oraz szerokiej dostępności automatycznych defibrylatorów coraz szersza grupa pacjentów ma szansę na szybkie przywrócenie efektywnego krążenia. Czy jednak wystarczająco szybkie? Uszkodzenie OUN pod wpływem niedokrwienia i hipoksji zależy przede wszystkim od czasu trwania, jednak niekorzystne zmiany w mózgu postępują również po powrocie krążenia. Opieka nad pacjentami, u których po wystąpieniu NZK udało się przywrócić skuteczną hemodynamicznie 6 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

7 czynność serca stanowi wyzwanie dla lekarzy oddziałów intensywnej terapii. Pomimo intensywnej farmakoterapii, stosowania urządzeń wspomagających niewielu z tych pacjentów przeżywa i opuszcza szpital w zadowalającym stanie neurologicznym. Czas niedokrwienia i niedotlenienia mózgowia niesie ze sobą ryzyko poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń. Czy hipotermia terapeutyczna jest metodą skuteczną i bezpieczną? W świetle opublikowanych dotychczas badań analizujących wpływ niskiej temperatury na przeżycie i stan neurologiczny pacjenta wydaje się, że jest to metoda, o której warto pomyśleć w przypadkach nieprzytomnych pacjentów po NZK. ABSTRACT Cardiac arrest is persistent problem of modern medicine. Thanks to the progress that has been made in awareness, first aid skills, and the wide availability of automatic defibrillators everexpanding group of patients has a chance for a quick restoration of effective circulation. But, is it fast enough? CNS damage due to ischemia and hypoxia depends primarily on the duration, but adverse changes in the brain are progressing well after returning circulation. Care of patients after cardiac arrest with restored, hemodynamically effective cardiac function is a challenge for intensive care physicians. Despite intensive pharmacotherapy and use of assistive devices, few of these patients survive and leave the hospital in satisfactory neurological condition. Hypoxic and ischemic brain injury carries the risk of serious and irreparable damage. Does therapeutic hypothermia is an effective and safe method? In the light of previously published studies examining the effect of low temperature on survival and neurological status of the patient, it seems that this is the method about which you should think in the case of unconscious patients after cardiac arrest. BIBLIOGRAFIA 1. Dr hab. n. med. Dariusz Dudek, Prof. UJII Klinika Kardiologii Collegium MedicumUniwersytet Jagielloński Kraków Hipotermia terapeutyczna u chorych. nieprzytomnych po nagłym zatrzymaniu krążenia Łukasz Koltowski Hipotermia terapeutyczna po nagłym zatrzymaniu krążenia (NZK). 6. Marzena Wojewódzka-Żelezniakowicz, Sławomir Lech Czaban Borgis - Postępy Nauk Medycznych 1/2009, s Współczesne poglądy na zastosowanie w praktyce klinicznej hipotermii terapeutycznej. 7. Marzena Wojewódzka-Żelezniakowicz, Sławomir Lech CzabanBorgis - Postępy Nauk Medycznych 11/2009, s Hipotermia poresuscytacyjna wskazania, sposób prowadzenia, skuteczność kliniczna, powikłania stosowania. 8. Aleksander ZeliaśCentrum Interwencyjnego Leczenia Chorób Serca i NaczyńKSS im. Jana Pawła II Hipotermia terapeutyczna u pacjentów po NZK w przebiegu zawału mięśnia serca. 9. dr med.pawełfranczuk, lek.med.paweł Krawczyk Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Hipotermia terapeutyczna po nagłym zatrzymaniu krążenia. Zasady postępowania. HIPOTERMIA TERAPEUTYCZNA 7

8 STANY EMOCJONALNE CZŁOWIEKA A ICH WPŁYW NA SCHORZENIA UKŁADU SERCOWO-NACZYNIOWEGO Wioletta Nowacka-Zarzycka Katarzyna Szymańska WSTĘP Naturalnym etapem każdego człowieka jest pewien stan chaosu, w wyniku, którego znany dotąd porządek świata przestaje istnieć. Wiele spraw dotyczących życia człowieka i z nim związanych spraw nie zostało do końca wyjaśnione. Przewaga umysłu nad ciałem, myślenia, co umysłowe dominuje w teoriach organizacji, ma wpływ na stosunek do człowieka, procesu zarządzania i stan zdrowia. W ostatnich latach szczególnie duże zainteresowanie budzi zagadnienie emocji i inteligencji emocjonalnej, które w kluczowy sposób wpływa na zachowanie człowieka i jego zdrowie. Emocje w układzie organizacyjnym i ich skutki, nie powinny być dłużej ignorowane, nawet jeśli wciąż wydają się stosunkowo mało znaczące. Uwzględnianie emocji w istotny sposób wpływa na zrozumienie zachowań organizacyjnych. Emocje są kluczowym elementem dla kształtowania postaci i zachowań w organizacji, życiu codziennym i w pracy. Stany emocjonalne odgrywają nie tylko dużą rolę w sprawnym działaniu organizacji, ale także mają wpływ na nasze zdrowie. Nie wystarczy zmienić styl życia, prawidłowo się odżywiać i uprawiać sport, ale ważne jest też kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem i wyrażania własnych emocji od najmłodszych lat. Problemy zdrowotne dotyczące ludzi nie w pełni zostały wyjaśnione, a czynniki wpływające na rozwój chorób nie są do końca jasne. W większości powstawania jednostek chorobowych podaje się typowe czynniki ryzyka, ale dopiero od niedawna kładzie się również nacisk, że stany emocjonalne mają coraz większy wpływ na ich powstawanie, a później na efekty leczenia i profilaktyki. Coraz więcej jest artykułów dotyczących stylu życia jednostki. ZNACZENIE I WPŁYW EMOCJI NA JAKOŚĆ ŻY- CIA JEDNOSTKI. Każdy z nas reaguje na życiowe sytuacje w swój indywidualny sposób, można jednak wyróżnić kilka, które u większości z nas wywołują podobne, negatywne emocje i należą do nich: - konflikty - zarówno interpersonalne, czyli z innymi ludźmi jak i te wewnętrzne, czyli przeżywane np. wtedy, gdy trzeba podjąć jakąś ważną decyzję, 8 - frustracje - sytuacje, w których nie jesteśmy w stanie zaspokoić jakiejś ważnej potrzeby, np. spieszymy się na spotkanie, bezskutecznie szukamy pracy, - utrata cenionej wartości, a nawet sam lęk przed taką utratą - wszystko to, co jest dla nas ważne i nadaje sens naszemu życiu, - odtrącenie i odosobnienie - człowiek jest istotą społeczną, dlatego większość ludzi źle znosi samotność - zwłaszcza wtedy gdy nie jest wyborem, ale koniecznością. Czynniki psychologiczne związane z chorobą niedokrwienną serca to: - Czynniki wynikające ze specyfiki osobowości i zachowania chorego, - Związane z rodzajem i intensywnością przeżywanych emocji - zarówno przed zachorowaniem, jak w trakcie leczenia, - Problemy społeczne - wsparcie społeczne, a także jakość życia w związku z chorobą. W latach 60-tych Meyer Friedman i Ray Rosenman wyróżnili tzw. Wieńcowy wzór zachowania typu A. Podstawową cechą zachowania typ A jest znajdowanie ujścia w pracy do wzmożonej aktywności i agresji. Praca jest w ich przypadku podstawą poczucia sensu i wartości życia. Inną właściwością jest tendencja do współzawodnictwa w wielu aspektach życia. Osoby te akceptują wyzwania, przyjmują na siebie więcej zadań i mają duże poczucie odpowiedzialności za ich wykonanie. Poświęcają wiele wolnego czasu na wykonanie tych zadań. W życiu rodzinnym wykazują tendencje do dominowania, oczekując podporządkowania jako formy kompensacji swojej ciężkiej pracy i opieki nad nimi. Wzorzec typu A cechuje wrogość, która może wpływać na serce bezpośrednio, poprzez substancje neurohormonalne, zwłaszcza testosteron, i/lub bardziej pośrednio poprzez związek z innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowymi, takimi jak; palenie papierosów, nieprawidłowy poziom lipidów, wysokie ciśnienie krwi, brak aktywności fizycznej, nadmierna konsumpcja alkoholu czy otyłość. Złość jest emocjonalnym wyrazem postawy o wrogim nastawieniu i została podzielona na złość bazalną (tzn. jaki jej stopień osoba ogólnie przejawia), złość aktualną (czyli jej poziom odczuwany w danej chwili) oraz sposób radzenia sobie ze złością (kiedy osoba odczuwająca złość tłumi ją, wyraża ją, lub też poddaje ją dyskusji). Poziom tłumionej złości prowadzi do nasilenia objawów choroby niedokrwiennej serca. [27] PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

9 Osoby z osobowością typu D charakteryzują się następującymi cechami: - Częste doświadczanie emocji negatywnych, a rzadkie pozytywnych, - Skłonność do świadomego powstrzymywania się od wyrażania emocji, głównie w sytuacjach społecznych, - Tendencje do zamartwiania się i odczuwania napięcia, - Pesymistyczny sposób patrzenia na świat, - Duża skłonność do irytacji, a mała do dzielenia się emocjami z innymi, - Słabe więzi z innymi ludźmi, - Skłonność do obwiniania się. Osobowość typu D wiąże się z takimi przejawami stresu psychicznego, jak skłonność do depresji, trudności w korzystaniu ze wsparcia społecznego, niskie poczucie własnej wartości. Czynniki emocjonalne związane z ChNS to: - gniew i wrogość, - niewłaściwe komunikowanie uczuć, - nadmierne wymagania wobec siebie, - ambicje, - nadmierna potrzeba kontroli. Lęk i depresje należą do najbardziej powszechnych zaburzeń emocjonalnych, które mogą mieć wpływ na występowanie zaburzeń w układzie krążenia. U osób depresyjnych częściej stwierdza się palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze, mają więcej problemów z dostosowaniem się do zaleceń lekarskich. Lęk jest nieprzyjemnym stanem emocjonalnym charakteryzującym się strachem i obawą. U osób z ChNS lęk może występować w postaci: lęku uogólnionego, zaburzeń lękowych z napadami lęku (lęk paniczny), ostrej reakcji lękowej na stres, mieszanych zaburzeń depresyjnych i lękowych. Zaburzenia lękowo-depresyjne nasilają dolegliwości ze strony układu sercowo-naczyniowego, a mianowicie ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność. Stres stan napięcia psychofizycznego, które może zaburzać poznawcze i emocjonalne funkcjonowanie człowieka. W odniesieniu do chorób układu krążenia zjawisko stresu traktowane jest jako: - przyczyna np. nadciśnienia tętniczego i ChNS, - zjawisko komplikujące proces leczenia i rehabilitacji. Źródłem stresu mogą być zjawiska zewnętrzne (wydarzenia życiowe, praca, dom) i wewnętrzne związane z osobowością człowieka. Dla większości ludzi głównym źródłem stresu jest praca (wysokie wymagania, mała swoboda w podejmowaniu decyzji). Napięcie stresowe często towarzyszy terapii ChNS i może komplikować przebieg leczenia i opóźniać powrót do zdrowia. Przy stresie zwiększa się aktywność autonomiczna, co powoduje wzrost ciśnienie krwi, częstości skurczów serca. Stres może wiązać się z niekorzystnymi zachowaniami, a zwłaszcza niewystarczającym dostosowaniem się do wymogów terapii oraz zmian w stylu życia, takich jak: rzucenie palenia, zmniejszenie masy ciała, czy uprawiania ćwiczeń fizycznych.[28] STRES - DEFINICJA STRESU Stres według Selye (1973) jest niespecyficzną reakcją organizmu na wszelkie stawiane mu wymagania. Definiowany jest również jako reakcja organizmu na tak zwaną sytuację stresową, czyli na działanie takich czynników, które wywołują nadmierne obciążenie systemu samoregulacji psychologicznej i wzbudzają stan napięcia emocjonalnego. [3] Stres występuje w dyscyplinie naukowej w dwóch znaczeniach: jako stres biologiczny ( fizjologiczny) i stres psychologiczny. W ujęciu biologicznym stresem nazywa się zespół zmian fizjologicznych organizmu, a jako psychologiczny określa się zmiany występujące w psychologicznych mechanizmach regulacyjnych i czynnościach pod wpływem różnego rodzaju trudnych sytuacji. Obydwa te stresy są ze sobą ściśle powiązane. Stres to reakcje organizmu na przeszkody, przeciążenia, niebezpieczeństwa, nowe sytuacje życiowe czy silne bodźce. Może mieć aspekt pozytywny: mobilizuje, zwiększa energię, pozwala pokonać przeszkody. Jednak długotrwały lub nadmierny stres może wywołać: apatię, niepokój, niezdolność do skutecznego działania, a nawet dolegliwości fizyczne. Bodźce będące przyczyną stresu (na przykład nagły, głośny, gwałtowny pisk opon hamującego samochodu ), które docierają do mózgu poprzez impulsy nerwowe docierają do przysadki mózgowej. Przysadka wydziela do krwi hormon, który pobudza nadnercze do wydzielania zwiększonej ilości adrenaliny i noradrenaliny. Powodują one wzrost ciśnienia krwi, szybszą pracę serca, uwolnienie do krwi większej niż zwykle ilości glukozy, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych. Jest to stan podwyższonej gotowości organizmu. Jeżeli ten stan utrzymuje się przez dłuższy czas, napięcie z nim związane nie zostaje rozładowane, spada odporność organizmu i dość szybko dochodzi do wyczerpania i rozregulowania organizmu.[23] CZYNNIKI WYWOŁUJĄCE STRES. Stres może być wywołany przez różne przyczyny, które nazywane są stresorami i należą do nich czynniki mechaniczne, chemiczne, infekcyjne, termiczne i inne. Główne przyczyny stresu to: - środowisko pracy, środowisko szkolne, presja czasu, chęć sprostania wymaganiom szefa, nadmiar obowiązków, perfekcjonizm, obawa porażki, brak pracy, - środowisko życia: hałas, tłok, korki, załatwianie spraw w urzędach, STANY EMOCJONALNE CZŁOWIEKA A ICH WPŁYW NA SCHORZENIA UKŁADU SERCOWO-NACZYNIOWEGO 9

10 - rodzina: trudności w kontaktach z partnerem, śmierć bliskiej osoby, rozwód - psychologiczne: lęk przed utratą kontroli lub wymaganiami postrzeganymi przez nas, jako przerastające nasze możliwości, - stres biologiczny: w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia, - długotrwałe zmęczenie lub wyczerpanie. Stres nie jest sytuacją, której należy unikać; jest to proces wywoływany nieustannie przez całe życie danej jednostki. Zamiast unikać stresu, należy nauczyć się, w jaki sposób można sobie z nim poradzić. Stres ma aspekt pozytywny: mobilizuje do działania, zwiększa energię, pozwala pokonać przeszkody. Umiarkowany motywuje do pracy, jest siłą napędową, wyzwala energię do podejmowania trudnych wyzwań i pozwala działać szybciej. Stres nadmierny i długotrwały może wywołać apatię, niepokój, niezdolność do skutecznego działania, a nawet różne dolegliwości. Skutkami długotrwałego i przewlekłego stresu są negatywne skutki zdrowotne, takie jak: choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, nerwica, bezsenność, obniżenie odporności organizmu. [5] Reakcja stresowa przebiega w trzech, kolejno następujących po sobie fazach: - mobilizacji - jesteśmy przygotowani do zmagania się z wymaganiami, - aktywności - zmagamy się z wymaganiami, nagromadzona energia przeznaczona jest na działanie i rozwiązanie problemu, - wyczerpania - energia zostaje wyczerpana i nie jesteśmy w stanie radzić sobie z wymaganiami. Ze stresem można walczyć poprzez : - rozładowanie nagromadzonych emocji przez spacer, gimnastykę, pływanie i bieganie; - czytanie książek, łowienie ryb, słuchanie muzyki; - ważne jest też prawidłowe odżywianie się, odpowiednio długi sen, odpowiedni czas na relaks; - nie należy brać zbyt dużo spraw i obowiązków, którym nie jesteśmy w stanie podołać; - trzeba obserwować swój stres, poznać czynniki, które go wywołują i próbować sobie z nimi radzić; - trzeba się nauczyć mówienia nie, czyli asertywności; - warto mówić o swoich emocjach, a nie kumulować je w sobie; - ważna jest akceptacja siebie ze wszystkimi zaletami, wadami i pamiętanie o tym, że nikt nie jest doskonały. Bardzo ważna jest umiejętność radzenia sobie z sytuacjami stresującymi w życiu codziennym, aby móc normalnie funkcjonować. Tak, więc można ująć w jednym zdaniu: stres jest umysłową, emocjonalną 10 i fizjologiczną reakcją organizmu na bodźce zewnętrzne - zagrożenia i wyzwania pojawiające się w życiu codziennym. Wobec zmieniających się dynamicznie warunków ekonomicznych i kulturowo-społecznych, cele dotyczące zachowania osób w sferze społecznej muszą być modyfikowane na bieżąco. WNIOSKI Emocje oraz inteligencje emocjonalne w pracy i w życiu codziennym, to zagadnienie, które w ostatnich latach budzą żywe zainteresowanie jak i teoretyków. zarówno praktyków. Przedstawione wyniki i ich analiza wyraźnie wskazują na tendencje do tłumienia emocji. Skłonność ta okazuje się względnie stałą cechą osób najczęściej wysoce uspołecznionych, sztywno przestrzegających obowiązujących norm społecznych. Na podstawie analizy wyników zostały wyciągnięte następujące wnioski: 1. Osoby bardziej wykształcone, zajmujące stanowiska kierownicze tłumią w sobie emocje, co spowodowane jest przestrzeganiem norm społecznych. 2. Emocje w układzie organizacyjnym są często ignorowane, co w konsekwencji prowadzi do niepowodzeń w organizacjach i stosunkach międzyludzkich. 3. Choroba dla większości osób nie jest problemem stanowiącym przeszkodę w prowadzeniu życia rodzinnego i zawodowego, ale lęk, strach i obawa, czy mimo wsparcia rodziny zostanie zaakceptowany, jako członek rodziny tak jak przed chorobą i czy nie zostanie zwolniony z pracy. Styl organizacyjnego radzenia sobie z emocjami pozwala nie tylko przewidywać, czy organizacja i ludzie z chorobami układu sercowo naczyniowego poradzą sobie z emocjonalnymi wyzwaniami, ale także stwierdzić, czy mamy możliwości zapobiegania negatywnym skutkom tychże emocji. Wrażliwość na przejawy nawet niewielkich oznak emocjonalnych zakłóceń, takich jak labilność nastroju, spłycenie emocji i pojawienie się zachowań odbiegających od typowego zachowania dla danej osoby, sposobu bycia lub od obowiązujących w organizacji norm mogą różnicować ludzi ( menedżerów) o dużej emocjonalnej wrażliwości od tych, którzy posiadają tego typu zdolności jedynie w niewielkim stopniu. Zdolności rozpoznawania klimatu emocjonalnego musi towarzyszyć umiejętność podejmowania decyzji i radzenia sobie ze stresem. Nie zawsze rodziny są w stanie wychwycić zmiany w zachowaniu swoich najbliższych i odpowiednio zareagować i pomóc. Można skorzystać z porad psychologa, ale społeczeństwo polskie nie jest pozytywnie nastawione na wszelkiego rodzaju nowości związane z nimi samymi i przedstawianie swoich problemów osobie obcej. Na zachodzie co druga osoba ko- PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

11 rzysta z usług Poradni Psychologicznej i uważa to za rzecz naturalną, jak chodzenie do pracy. Pomimo na pozór udanych relacji ze sobą, nie zawsze jesteśmy w stanie pomóc drugiej osobie zwłaszcza gdy ma dolegliwości związane z chorobą. Jest to gra pozorów, nie potrafimy okazywać swoich uczuć i rozwiązywać konfliktów, czy to w domu, czy w pracy. Żyjemy w ciągłym napięciu i stresie, co prowadzi to do występowania chorób związanych z obecną cywilizacją. STRESZCZENIE Naturalnym etapem każdego człowieka jest pewien stan chaosu, w wyniku, którego znany dotąd porządek świata przestaje istnieć. Wiele spraw dotyczących życia człowieka i z nim związanych spraw nie zostało do końca wyjaśnione. Przewaga umysłu nad ciałem, myślenia, co umysłowe dominuje w teoriach organizacji, ma wpływ na stosunek do człowieka, procesu zarządzania i stan zdrowia. W ostatnich latach szczególnie duże zainteresowanie budzi zagadnienie emocji i inteligencji emocjonalnej, które w kluczowy sposób wpływa na zachowanie człowieka i jego zdrowie. Emocje w układzie organizacyjnym i ich skutki, nie powinny być dłużej ignorowane, nawet jeśli wciąż wydają się stosunkowo mało znaczące. Uwzględnianie emocji w istotny sposób wpływa na zrozumienie zachowań organizacyjnych. Emocje są kluczowym elementem dla kształtowania postaci i zachowań w organizacji, życiu codziennym i w pracy. Stany emocjonalne odgrywają nie tylko dużą rolę w sprawnym działaniu organizacji, ale także mają wpływ na nasze zdrowie. ABSTRACT Human emotional states and their effects on diseases of the cardiovascular system Natural stage in life of every human being is a state of chaos, consequently leading to changes in existing world order. Many aspects of human life and issues related to it, remain unexplained. Superiority of mind over body, and thinking itself dominates the theories of organization. Therefore, has an impact on the relationships between co-workers, management process and health. In recent years, strong interest raises the question of emotion and emotional intelligence, which is seen as the key influences human behaviour and his health. Emotions in the system of organization and their consequences, should no longer be ignored, even if they still seem relatively insignificant. Inclusion of emotions is an important contribution to the understanding of organizational behaviour. Emotions are a key element for the development of the characters and behaviours in the organization, daily life and work. Emotional states not only play a major role in the smooth operation of the organization, but also have an impact on our health. BIBLIOGRAFIA 1. Marcinek J., Gaworek M., Gąsiorowska Panek B. Popularna encyklopedia AZ Wyd. Ryszard Kluszczyński, Kraków Winefield H. R., Peas M. Y. Nauka o zachowaniu w medycynie PZWL, Warszawa 1986, str Tomaszewski T. Psychologia PWN, Warszawa 1979, str Putkiewicz Z., Dobrowolska B., Kukołowicz T. Podstawy psychologii, pedagogiki i socjologii PZWL, Warszawa 1981, str Jarosz M. psychologia lekarska PZWL, Warszawa 1978, str Szelembergowie M. i W. Depresje rozpoznawanie i leczenie Springer PWN Warszawa prof. dr hab. Szczeklik A. i prof. dr hab. Tendery M. Kardiologia Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009, str , Tom I. 8. Dłużniewski M. Choroba niedokrwienna serca Akcydens, Warszawa, 1998,str Heger J. W., Roth R. F., Niemann J. T., Criley J. M. Kardiologia, Wyd. Med., Wrocław, 1998, str Szczeklik A., Gajewski P. Choroby Wewnętrzne, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009, kompendium medycyny praktycznej, str Januszewicz A. Nadciśnienie tętnicze zarys patogenezy, diagnostyki i leczenia, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2002, str Mendecki T. Kardiologia, PZWL, Warszawa, STANY EMOCJONALNE CZŁOWIEKA A ICH WPŁYW NA SCHORZENIA UKŁADU SERCOWO-NACZYNIOWEGO 11

12 ANKIETA Proszę o zaznaczenie x właściwej odpowiedzi. Ankieta ma charakter anonimowy i zostanie wykorzystana do pracy magisterskiej. Przed rozpoczęciem wypełniania proszę o staranne przeczytanie pytań oraz rzetelne odpowiedzi. Dziękuję serdecznie za udział w badaniu. 1. Wiek lat lat lat lat lat - 71 i więcej 2. Płeć - Kobieta - Mężczyzna 3. Miejsce zamieszkania - Miasto - Wieś 4. Wykształcenie - Podstawowe - Zawodowe - Średnie - Wyższe 5. Rodzaj wykonywanej pracy - Pracownik fizyczny - Pracownik umysłowy - Rencista - Emeryt 6. Warunki finansowe - Bardzo dobre - Dobre - Średnie 7. Czy ma Pan/Pani jakieś nałogi - Papierosy - Alkohol - Kawa - Inne używki 10. Czy Pana/Pani zdaniem rodzina poświęca wystarczającą ilość czasu Panu/-i - Tak - Nie - Nie mam zdania 11. Czy Pan/Pani może liczyć na pomoc rodziny w każdej chwili - Tak - Nie - Nie wiem 12. Komu może Pan/Pani powierzyć swoje obawy, lęki, zmartwienia, tajemnice - Żona/Mąż - Dzieci - Przyjaciel/Przyjaciółka - Inna osoba 13. Czy chętnie rodzina słucha tego co chce Pan /Pani przekazać - Stara się wysłuchać - Nie zawsze ma na to ochotę - Nie słucha tego co chcę przekazać 14. Czy Pan/Pani jest zadowolony/-a z niżej wymienionych dziedzin Relacje z członkami rodziny Życie towarzyskie Stan zdrowia Sytuacja finansowa Praca Tak Raczej tak Nie mam zdania Nie 15. Czy korzysta Pan \ Pani z pomocy Poradni Psychologicznej - Tak - Raczej tak - Nie 8.Czy Pan/Pani choruje na - Nadciśnienie tętnicze - Choroba niedokrwienna serca - Inne choroby układu krążenia 9. Jaka była Pana/Pani reakcja na wiadomość o chorobie - Lęk - Strach - Obojętność - Obawa o życie - Muszę być zdrowy, bo mam dla kogo żyć 12 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

13 ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE Zofia Komandera Pielęgnowanie rozumiane jako troszczenie się o siebie, o własne zdrowie i życie, a także otaczanie opieką innych ludzi jest jednym z najstarszych poczynań człowieka [1]. W ciągu długich dziejów człowieka rozwój leczenia, medycyny i pielęgnowania przebiegał różnymi torami. Pielęgniarstwo niemal od zawsze poszukiwało odpowiedzi na pytania dotyczące jego własnych celów oraz istoty. Interesowało się nie tylko praktyczną stroną działań, ale także podstawami teoretycznymi, które sukcesywnie budowało i rozwijało [2]. Narodziny zawodowego, świeckiego i nowoczesnego pielęgniarstwa nastąpiły w 1860r., w chwili otwarcia przez Florencję Nightingale pierwszej szkoły pielęgniarstwa, przy szpitalu św. Tomasza w Londynie. Przez to także Florence Nightingale uważana jest za pionierkę nowoczesnego pielęgniarstwa, dzięki której od samego początku pielęgniarstwo miało świadomość, że niezbędne jest oparcie pielęgnowania na zweryfikowanej wiedzy. Istotą współczesnego pielęgniarstwa jest więc świadczenie takiej opieki (pielęgnowania), która będzie wykorzystywała jego udokumentowane teoretyczno-praktyczne możliwości, także w zakresie szeroko rozumianego diagnozowania i diagnozy pielęgniarskiej [2]. Diagnozowanie i diagnoza są ściśle powiązane z pielęgnowaniem zindywidualizowanym, oznaczającym dostosowanie pielęgnowania do oczekiwań i wymagań pacjenta oraz warunków w jakich ona będzie realizowana. W światowym pielęgniarstwie przyjmuje się, że świadczenie zindywidualizowanej opieki pielęgniarskiej warunkują trzy elementy: - teorie (koncepcje) pielęgniarstwa, opieki pielęgniarskiej; - Primary Nursing; - proces pielęgnowania [2]. Teorie pielęgniarstwa stanowią podbudowę praktyki, opisując i pozwalając przewidzieć wyniki działań pielęgniarskich, kontrolować ich przebieg oraz oceniać uzyskane wyniki. Współczesne polskie pielęgniarstwo odwołuje się do założeń głównych teoretyków światowego pielęgniarstwa, takich jak: Florence Nightingale, Virginia Henderson, Dorothea Orem. Coraz większe jest także zainteresowanie we współczesnym pielęgniarstwie czynnikami wywołującymi pozytywny wpływ na zdrowie, a tym samym profilaktyką i promocją zdrowia oraz zmiennymi negatywnymi, takimi jak stres i jego konsekwencje dla stanu bio psycho - społecznego pacjenta. Podstawy teoretyczne do zajęcia się tymi zagadnieniami rodzime pielęgniarstwo znajduje w koncepcjach Betty Neuman, Calisty Roy oraz Madlaine M. Leininger. Kolejny element zindywidualizowanej opieki pielęgniarskiej, Primary Nursing, należy postrzegać jako jednoznacznie określoną strukturę organizacyjną, na którą nałożony jest proces pielęgnowania. Podstawową ideę Primary Nursing wyraża stosunkowo proste, ale pełne treści stwierdzenie: Mój pacjent, moja pielęgniarka ( My patent, my nurse ) [2]. W praktyce oznacza to taką organizację opieki nad pacjentami gdzie jedna pielęgniarka, wraz z podległym jej zespołem, odpowiada za pielęgnowanie pacjenta lub pacjentów (kilku), od momentu przyjęcia przez cały okres pobytu w szpitalu. Podstawowe warunki niezbędne do zastosowania Primary Nursing w praktyce to: - świadomość istoty pielęgniarstwa, w tym pielęgnowania; - akceptowanie odpowiedzialności zawodowej; - wysokie kompetencje i kwalifikacje zawodowe; - wiedza i doświadczenie zawodowe. Proces pielęgnowania stanowi obecnie uznaną metodę pracy pielęgniarki. Jego koncepcja rozwinęła się w Stanach Zjednoczonych w latach sześćdziesiątych XX w. z inicjatywy pielęgniarek zainteresowanych poszukiwaniem własnej tożsamości i odrębności zawodowej. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) proces pielęgnowania to termin odnoszący się do systemu interwencji charakterystycznych dla pielęgniarstwa, a znaczących dla zdrowia jednostki, rodziny i/lub innych społeczności [3]. Proces pielęgnowania pozwala na: - zapewnienie ciągłej, zaplanowanej i zindywidualizowanej opieki nad pacjentem; - możliwość podejmowania samodzielnych działań przez pielęgniarkę; - podejmowanie przez pielęgniarkę badań naukowych; - ocenę jakości opieki poprzez dokładną dokumentację poszczególnych etapów procesu. Główną cechą procesu pielęgnowania jest jego wieloetapowość, to znaczy że składa się z wielu następujących po sobie etapów. Wcześniejsze publikacje przyjmowały 4 etapy procesu pielęgnowania: - rozpoznanie (gromadzenie danych, analiza, diagnoza pielęgniarska), - planowanie opieki, - realizacja planu opieki, - ocena. ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE 13

14 Obecnie przyjmuje się 5 etapów pielęgnowania: - rozpoznanie, - diagnoza, - planowanie, - realizowanie, - ocenianie. Jak widać powyżej, diagnoza stała się odrębnym etapem procesu pielęgnowania. Sam przebieg procesu pielęgnowania rozpoczyna się od nawiązania relacji z pacjentem i jego rodziną oraz gromadzenia danych niezbędnych do postawienia diagnozy pielęgniarskiej a następnie zaplanowania opieki. Źródłami danych o pacjencie są: sam pacjent, rodzina, przyjaciele (osoby znaczące), inni członkowie zespołu terapeutycznego, bezpośrednie badanie i pomiar, dokumenty, wiedza i doświadczenie pielęgniarki. Do gromadzenia danych wykorzystuje się techniki: - wywiad pielęgniarski jest podstawową techniką gromadzenia danych, zaliczamy do niego: nawiązanie kontaktu z pacjentem i zdobycie jego zaufania, uzyskanie wiarygodnych danych obiektywnych i subiektywnych, wyraźne sprecyzowanie celu i planu wywiadu, wykorzystanie zasad komunikacji werbalnej i pozawerbalnej, właściwa dokumentacja wywiadu; - obserwacja będąca uważną i wnikliwą percepcją oraz celowym spostrzeganiem ukierunkowanym na poszukiwanie określonych właściwości, które pozwalają na uzupełnienie i weryfikację uzyskanych wcześniej danych; - analiza dokumentacji medycznej oraz informacji uzyskanych od innych profesjonalistów sprawujących opiekę nad pacjentem; - badanie fizykalne (w zakresie uprawnień pielęgniarki) ma na celu ocenę funkcjonowania poszczególnych układów i narządów; - pomiary różnych parametrów np. temperatura, częstość tętna, oddechu, RR, stężenia glukozy we krwi. Należy pamiętać, iż gromadzone dane nie powinny być powtórzeniem tego co zostało zgromadzone przez innych specjalistów dla celów diagnozy lekarskiej, psychologicznej lub też socjologicznej. Bardzo istotna jest również właściwa interpretacja zebranych danych poprzez analizę i syntezę, pozwalająca na postawienie trafnej diagnozy pielęgniarskiej. Słowo diagnoza pochodzi od greckiego słowa diagnosis, a oznacza rozpoznanie. Pierwszy raz termin diagnozy pielęgniarskiej został wprowadzony w 1953r. przez Fry, która uznała go za etap niezbędny do opracowania planu opieki [3]. W literaturze medycznej istnieją różne definicje diagnozy pielęgniarskiej. Według Północnoamerykańskiego Towarzystwa Diagnoz Pielęgniarskich (NANDA), diagnoza pielęgniarska to stwierdzenie opisujące reakcje (stan zachowania lub zmienione aktualnie/potencjalnie interakcje) człowieka lub grupy, które pielęgniarka może zgodnie ze swoimi uprawnieniami zidentyfikować i podjąć (ewentu- 14 alnie zlecić) interwencje w celu utrzymania zdrowia oraz zmniejszenia, wyeliminowania bądź zapobiegania jego zmianom [3]. Wszystkie diagnozy NANDA (99) sklasyfikowano w obrębie dziewięciu kategorii wzorców reakcji człowieka: 1. wymiana: dawanie i otrzymywanie; 2. komunikowanie: wysyłanie informacji; 3. odnoszenie się do: ustanawianie związków; 4. wartościowanie: określanie wartości; 5. wybieranie: wybór między alternatywami; 6. poruszanie się: aktywność; 7. spostrzeganie: odbieranie informacji; 8. zorientowanie: rozumienie znaczenia połączone z informacją; 9. odczuwanie: subiektywna świadomość odbieranych informacji [2]. Diagnoza pielęgniarska znajduje się w centrum procesu pielęgnowania gdyż: - gromadzenie danych pozwala na postawienie diagnozy; - podjęte interwencje mają wzmocnić lub zmienić to co jest określone w diagnozie; - ocena opera się na stwierdzeniu czy stan określony w diagnozie uległ poprawie lub likwidacji. Według NANDA można wyróżnić trzy typy diagnoz, które opisują problem: 1. aktualny oznacza to, że problem występuje; 2. potencjalny istnieje ryzyko/prawdopodobieństwo, że problem wystąpi; 3. możliwy problem prawdopodobnie występuje, jednak brak jest dostatecznych danych by potwierdzić jego rozpoznanie [3]. Problem aktualny - jego składowymi są: - Problem pielęgnacyjny (stan bio psycho-społ). - Etiologia(przyczyna problemu). - Skutek. Jeśli problem występuje aktualnie działania pielęgniarki mają na celu jego zredukowanie lub wyeliminowanie, prze dalszym monitorowaniu stanu pacjenta oraz jego reakcji na zastosowane postępowanie. Problem potencjalny natomiast stawia przed pielęgniarką konieczność podjęcia działań mających na celu zapobieganie wystąpieniu problemu poprzez redukcję czynników ryzyka. Podczas podjętych interwencji bardzo ważna jest także systematyczna ocena stanu pacjenta, umożliwiająca wczesne wykrycie problemu. Problem możliwy wymaga dalszego wnikliwego systematycznego zbierania danych oraz ich właściwej interpretacji, w celu potwierdzenia lub wykluczenia jego istnienia. Właściwie określona diagnoza pozwala na ustalenie planu opieki i dalszych etapów procesu pielęgnowania oraz właściwą komunikację w zespole pielęgnującym. Celem planowania opieki jest ustalenie działań (interwencji), koniecznych do podję- PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

15 cia przez pielęgniarkę, w celu rozwiązania rozpoznanych problemów. Planowania powinno rozpocząć się od ustalenia priorytetów, a więc określenia skali ważności problemów pielęgnacyjnych. Diagnozami wymagającymi podjęcia natychmiastowych działań określa się diagnozy, w których spóźniona interwencja może spowodować zagrożenie życia lub ciężkie uszkodzenie zdrowia pacjenta (do-tyczy to nie tylko problemów patofizjologicznych ale też psychologicznych). Kolejny etap planowania to ustalenie celu, czyli porządanego stanu, jaki ma być osiągnięty lub utrzymany w wyniku interwencji pielęgniarskich. Określone cele mogą być krótkoterminowe lub długoterminowe. Po ustaleniu priorytetów i celów należy ułożyć plan działania, uwzględniając: - konkretne działania do wykonania, - dobór osób i środków niezbędnych do ich wykonania, - czas realizacji zadań, - koordynację z planem leczenia. Następnie można rozpocząć wdrażanie kolejnego etapu procesu pielęgnowania realizację planu opieki. Podjęte interwencje pielęgniarskie obejmują działania opiekuńcze, organizacyjne i edukacyjne oraz ścisłą współpracę z innymi profesjonalistami. W znaczeniu praktycznym diagnoza pielęgniarska wiąże się z : - oceną stanu zdrowia podmiotu opieki, - podejmowaniem decyzji i następnie wyborem postępowania (interwencji) prowadzącego do określonego celu opieki [4]. Ocena stanu zdrowia pacjenta jest głównym wyznacznikiem interwencji podejmowanych przez pielęgniarkę. Interwencje pielęgniarskie mogą być podejmowane samodzielnie lub (przy braku przygotowania oraz braku uprawnień) powierzenie pacjenta innemu członkowi zespołu terapeutycznego. Istota diagnozy pielęgniarskiej jest wyznacznikiem w wyborze interwencji pielęgniarskich, gdyż działanie musi być zaplanowane w bezpośrednim związku z czynnikami etiologicznymi, objawami charakteryzującymi diagnozę oraz czynnikami ryzyka. Również ustalone, oczekiwane wyniki prowadzonej opieki powinny być mierzalne i umożliwiające ocenę efektywności interwencji. Interwencje pielęgniarskie powinny być: - poprzedzone ustaleniem potrzebnych zasobów do osiągnięcia zamierzonego celu opieki, - uwzględniające wartości wyznawane przez pacjenta oraz jego preferencje, - aktywizujące pacjenta i jego rodzinę do włączenia się w proces planowania i działania, - uwzględniające wzajemne oddziaływanie interwencji pielęgniarskich i leczenia prowadzonego przez inne jednostki. Rozróżniamy trzy kategorie interwencji pielęgniarskich: 1. zapoczątkowane przez pielęgniarkę działania wynikające z autonomii zawodowej, a więc niezależne od innych profesjonalistów. Są one określone w regulacjach prawnych i skierowane na potrzeby chorego. Są to głównie działania w ramach życia codziennego chorego, edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia i doradzania; 2. zapoczątkowane przez lekarza obejmują stan fizyczny chorego oraz diagnozę lekarską; 3. interwencje wspólne obejmują zalecenia lekarskie odnoszące się do podawania leków, wdrażania inwazyjnych procedur, przygotowania pacjenta do badań oraz testów diagnostycznych. Interwencja pielęgniarska będąca odpowiedzią (kontynuacją) na interwencję lekarską, wymaga od pielęgniarki posiadania specyficznej wiedzy i umiejętności. Wdrażanie pielęgniarskich interwencji powinno bazować wyłącznie na standardach, procedurach oraz zleceniach będących istotnym elementem dla bezpiecznej praktyki pielęgniarskiej. Ostatni etap procesu pielęgnowania to ocena końcowa, czyli porównanie osiągniętych rezultatów z założonymi celami. Ocena końcowa pozwala na: - wyciągnięcie wniosków co do wyników opieki, - korygowanie ewentualnych błędów, - wypracowanie skutecznych metod i modeli pielęgnowania, - ciągłe podnoszenie jakości opieki pielęgniarskiej. Ocena bieżąca natomiast jest niezbędnym elementem procesu pielęgnowania, ze względu na zmieniające się problemy pacjenta i konieczność modyfikacji poszczególnych etapów procesu. Integralną częścią procesu pielęgnowania jest dokumentowanie jego etapów, co pozwala na obiektywne przekazywanie informacji w zespole terapeutycznym, dotyczących stanu zdrowia pacjenta oraz przebiegu procesu pielęgnowania. ZABIEGI WIREORETINALNE W SCHORZE- NIACH SIATKÓWKI INTERWENCJE PIELĘ- GNIARSKIE Współczesna medycyna i pielęgniarstwo dążą do objęcia holistyczną opieką każdego chorego w celu przywrócenia zaburzonych funkcji organizmu, a w przypadku schorzenia przewlekłego, do uzyskania takiego przystosowania pacjenta by był maksymalnie sprawny i samodzielny. Dzięki ogromnemu postępowi w technice operacyjnej i miniaturyzacji w chirurgii witreoretinalnej możliwości leczenia wydają się nieograniczone. Pozwalają także na zmniejszenie urazu operacyjnego, a co za tym ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE 15

16 idzie na ograniczenie przykrych doznań w okresie pooperacyjnym. Czas pobytu pacjenta w szpitalu zależy od rodzaju zabiegu i stanu ogólnego pacjenta. Obecnie pacjenci po zabiegach witreoretinalnych wypisywani są do domu w I-II dobie pooperacyjnej, wciąż jednak dąży się do wykonywania tego typu zabiegów w ramach chirurgii jednego dnia, na co pozwala wykorzystanie najnowszych technik operacyjnych (25Gauge, 27Gauge). Mówiąc o zabiegach w mikrochirurgii oka może wydawać się, iż jest to ingerencja w strukturę narządu rzędu ukłucia szpilką. Jednak pamiętać należy, iż sam narząd wzroku, czyli gałka oczna jest niewielkiej wielkości. Czas i zakres ingerencji chirurgicznej jest różny, przez co postępowanie pooperacyjne z pacjentem jest także zróżnicowane. Należy również wziąć pod uwagę wiek pacjenta oraz choroby współistniejące, będące często przyczyną schorzeń oka np. cukrzyca. Interwencje pielęgniarskie podejmowane w rozwiązywaniu problemów u pacjentów po zabiegach witreoretinalnych będą różne w zależności od jednostki chorobowej oraz metody jaką zabieg został wykonany. Jednym z najbardziej obciążających pacjenta jest zabieg witrektomii, do którego wskazaniem było odwarstwienie lejowate siatkówki. Jest to zabieg długotrwały, nieraz kilkugodzinny, zawsze kończący się endotamponadą gałki ocznej olejem silikonowym. Postępowanie pooperacyjne u takiego pacjenta wiąże się z wieloma ograniczeniami i trudnościami w życiu codziennym. Przyjmijmy wiec przykład pacjenta po zabiegu witrektomii z endotamponadą olejem silikonowym jako wyznacznik do określenia diagnozy pielęgniarskiej, a co za tym idzie koniecznych do podjęcia interwencji pielęgniarskich. Diagnoza pielęgniarska: ból gałki ocznej spowodowany przebytym zabiegiem witreoretinalnym. Cele opieki: zniwelowanie lub złagodzenie bólu. Interwencje pielęgniarskie: - ocena charakteru i stopnia nasilenia bólu zgłaszanego przez pacjenta, - udział w farmakoterapii, zgodnie ze zleceniami lekarza, zastosowanie leków p/bólowych, - zapewnienie pacjentowi poczucia bezpieczeństwa, spokoju, ciszy, - stałe monitorowanie pacjenta w kierunku nasilania się dolegliwości bólowych. Diagnoza pielęgniarska: dyskomfort spowodowany koniecznością przyjęcia przymusowej pozycji, leżącej na brzuchu z czołem opartym na dłoniach, w okresie pooperacyjnym. Cel opieki: zminimalizowanie dyskomfortu. Interwencje pielęgniarskie: - ocena możliwości anatomicznych pacjenta do przyjęcia pozycji wymuszonej, przeciwwskazanie stanowi np. wyłoniona stomia (zaleca się leżenie na bokach); wyjaśnienie pacjentowi celowości przyjmowania przymusowej pozycji pooperacyjnej; zapewnienie pacjentowi poczucia bezpieczeństwa, spokoju i ciszy; poinformowanie pacjenta o możliwości przyjęcia, na krótki czas, pozycji ułożenia na bokach; stosowanie, w przypadku osób starszych, udogodnień typu podpórki, ograniczniki; w przypadkach skrajnych, po konsultacji z lekarzem, umożliwienie pacjentowi przyjęcia pozycji siedzącej z głową pochyloną twarzą w dół. Diagnoza pielęgniarska: ograniczona samodzielność w przyjmowaniu pokarmów i płynów spowodowana koniecznością przyjmowania przymusowej pozycji pooperacyjnej. Cel opieki: zwiększenie samodzielności pacjenta w zakresie spożywania posiłków. Interwencje pielęgniarskie: - ocena ograniczeń w samodzielnym przyjmowaniu posiłków; - zapewnienie bezpieczeństwa pacjentowi podczas spożywania posiłków; - zapewnienie spokoju i odpowiedniego czasu podczas spożywania posiłków (pośpiech jest niewskazany); - odpowiedni dobór potraw, ich temperatury, konsystencji; - stosowanie udogodnień np. kubek ze słomką do picia, kubek z dziubkiem do przyjmowania pokarmów płynnych, głębokie talerze aby uniknąć wypadania potraw na boki; - karmienie pacjenta, w przypadku pacjenta jednoocznego, u którego obecność opatrunku na oku wcześniej widzącym, powoduje przejściową ślepotę, - zachęcanie i angażowanie rodziny do pomocy pacjentowi w trakcie spożywania posiłków. Diagnoza pielęgniarska: trudności w zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych spowodowane koniecznością przyjmowania przymusowej pozycji pooperacyjnej. Cel opieki: zmniejszenie trudności w zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych. Interwencje pielęgniarskie: - ocena stopnia istniejących trudności; - poinformowanie pacjenta o możliwości przyjęcia w tym czasie pozycji na boku lub plecach; - zastosowanie udogodnień typu kaczka, basen, nieraz też pampers (szczególnie u osób starszych lub mających problem z nieotrzymaniem moczu); - zachowanie higieny części intymnych poprzez stosowanie np. nawilżonych husteczek dla niemowląt; - zapewnienie pacjentowi poczucia bezpieczeństwa i atmosfery intymności podczas zaspokajania potrzeb fizjologicznych; 16 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

17 poinformowanie pacjenta o możliwości wystąpienia powikłań w wyniku powstrzymywania fikcji, np. podwyższone ciśnienie śródgałkowe, ból oka. Diagnoza pielęgniarska: obniżony nastrój spowodowany wzrostem zależności pacjenta od pomocy innych osób. Cel opieki: poprawa samopoczucia psychicznego pacjenta. Interwencje pielęgniarskie: - ocena towarzyszących pacjentowi emocji; - podejmowanie prób ustalenia przyczyn pojawienia się negatywnych emocji u pacjenta; - ciągłe udzielanie pacjentowi informacji odnośnie postępowania pooperacyjnego i odpowiedzi na nurtujące go pytania; - wzbudzanie w chorym wiary w poprawę widzenia i odzyskania większej samodzielności; - zapewnienie pacjentowi atmosfery spokoju i poczucia bezpieczeństwa; - współpraca i mobilizowanie rodziny do wzmożonej opieki nad pacjentem. Diagnoza pielęgniarska: uczucie lęku spowodowane obawą pacjenta o zdrowie i przyszłość. Cel opieki: zapewnienie poczucia bezpieczeństwa. Interwencje pielęgniarskie: - udzielenie wsparcia psychicznego pacjentowi i jego rodzinie; - cierpliwe wysłuchanie skarg i wyjaśnienie wątpliwości chorego; - stała i wnikliwa obserwacja pacjenta; - zapewnienie pacjentowi kontaktu z rodziną; - zapewnienie pacjentowi warunków ciszy i spokoju; - informowanie pacjenta o podejmowanych przy nim działaniach i ich celowości; - udzielenie pacjentowi dokładnych informacji odnośnie trybu życia jaki powinien prowadzić w okresie rekonwalescencji, o koniecznych ograniczeniach; - poinformowanie pacjenta o możliwości skorzystania z psychoterapii. Diagnoza pielęgniarska: możliwość zainfekowania gałki ocznej poprzez niewłaściwą pielęgnację oraz nie zachowywanie przez pacjenta podstawowych zasad higieny. Cel opieki: niedopuszczenie do wystąpienia powikłania. Interwencje pielęgniarskie: - poinformowanie pacjenta o zasadach postępowania po zabiegu operacyjnym zabiegu witreoretnalnym; - upominanie pacjenta, aby nie dotykał, pocierał oka, szczególnie brudnymi rękami; - zwracanie uwagi, ocena stanu higieny osobistej pacjenta, - edukacja pacjenta w zakresie podawania kropli ocznych(dokładne mycie rąk przed zakrapianiem, zakropienie kropli leku bez dotknięcia końcówką dozownika powiek, rzęs lub innych przedmiotów, stosowanie jednego opakowania kropli przez jednego pacjenta); - poinformowanie pacjenta o niekorzystnym wpływie korzystania z gorących kąpieli lub sauny w okresie rekonwalescencji; - wyjaśnienie pacjentkom szkodliwości stosowania makijażu w okresie gojenia rany pooperacyjnej; - edukacja i angażowanie w opiekę pooperacyjną rodziny pacjenta. Biorąc pod uwagę krótki czas pobytu pacjenta po zabiegu operacyjnym w szpitalu, podjęte interwencje pielęgniarskie powinny być szczególnie wzmożone, tak by założony cel opieki był zrealizowany. Szczególny nacisk należy położyć na edukację pacjenta i jego rodziny, tak by podjęte przez pielęgniarkę działania nie zostały zniweczone po wypisie pacjenta do domu. Ze względu na zalecany czas przyjmowania przymusowej pozycji pooperacyjnej u pacjentów po zabiegu witrektomii z endotamponadą mieszaniną gazu lub olejem silikonowym, 5-7 dni, gdzie siedzenie, chodzenie powinno się odbywać z pochyleniem głowy twarzą w dół, bardzo ważna jest pomoc pacjentowi w codziennych czynnościach przez osoby bliskie. W większości przypadków jakość życia pacjentów już w okresie rekonwalescencji ulega wyraźnej poprawie, choć cały proces postępuje stopniowo. Jednak, i tu powiedzmy słowami pacjenta warto poczekać by znowu zobaczyć świat. PODSUMOWANIE Zaburzenia widzenia łączą się z dużym ograniczeniem możliwości życiowych człowieka i niejednokrotnie są przyczyną występowania wielu problemów. Za pośrednictwem zmysłu wzroku przyjmujemy bowiem najwięcej informacji z otaczającej nas rzeczywistości. Rozwijające się społeczeństwo, rosnący poziom życia pociągają za sobą zwiększenie wymagań i oczekiwań pacjentów. Przyspieszone tempo życia zmusza ludzi do dyspozycyjności, co w przypadku osób aktywnych zawodowo jest szczególnie widoczne. Wpływ choroby na poczucie jakości życia wyraża się tu głównie obawami o przyszłość i koniecznością zredukowania aktywności zawodowej. Może pojawiać się także poczucie zawodowej degradacji z powodu renty lub emerytury oraz poczucie nieprzydatności z powodu ograniczeń w wykonywaniu czynności i prac codziennych. Dzięki prężnie rozwijającej się chirurgii witreoretinalnej można powiedzieć, że niemożliwe staje się możliwe, a schorzenia niegdyś uznawane za nieuleczalne dziś w wielu przypadkach są skutecznie leczone. Przykładem może być pełnościenny otwór w plamce IV stopnia, który ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE 17

18 kiedyś stanowił wyrok skazujący pacjenta na niewidzenie. Efekty leczenia operacyjnego wcześnie zdiagnozowanych otworów w plamce są rzędu 90%. Plamka podejmuje swoje funkcje, a pacjent wcześniej niewidomy odzyskuje stopniowo wzrok. Coraz częstsze zastosowanie chirurgii szklistkowosiatkówkowej obserwujemy w przypadkach ciał obcych wewnątrzgałkowych, co pozwala na usunięcie ciała obcego (najczęściej metalicznego) w sposób maksymalnie oszczędzający siatkówkę. Jeśli nie doszło do powikłań to pacjent ma ogromne szanse na powrót widzenia zbliżonego do stanu sprzed urazu i wcześniejszego trybu życia, oczywiście po okresie rekonwalescencji. Najczęściej są to mężczyźni czynni zawodowo, obawiają się więc utraty pracy, a co za tym idzie środków utrzymania. Mają również wielkie życiowe plany i marzenia, a chirurgia witreoretinalna daje szansę na ich realizację. Ogromny jest wkład chirurgii szklistkowo siatkówkowej w leczeniu powikłań Retinopatii cukrzycowej np. nie wchłaniających się krwotoków do ciała szklistego. Po zabiegu witrektomii pacjenci mają szansę na odzyskanie widzenia, oczywiście na miarę osiągniętego wyniku operacyjnego i roległości zmian w siatkówce uczynionych przez cukrzycę. Pacjenci odzyskują poczucie niezależności, a co za tym idzie zadowolenia z życia. Opieka pooperacyjna nad pacjentem po zabiegach witreoretinalnych jest dużym wyzwaniem dla pielęgniarki, gdyż wymaga oprócz pełnego zaangażowania, uruchomienia także wyobraźni. Człowiek dobrze widzący nie potrafi często zrozumieć problemów jakie stwarza niedowidzenie lub ślepota. Nawet częściowa utrata wzroku może powodować potykanie się lub utrudnić prostą czynność jaką jest powrót z toalety do sali chorych. Czasem warto zamknąć oczy i spróbować wykonać proste czynności życia codziennego by przekonać się jakie można napotkać wtedy trudności. Jako kolejny przykład można podać konieczność przyjęcia przymusowej pozycji przez pacjenta po zabiegu witrektomii z endotamponadą mieszaniną gazu lub oleju silikonowego. Wiele osób powiedziałoby, że nie widzi problemu gdyż i tak lubi spać na brzuchu, ale gdy zajdzie taka konieczność okazuje się, że to nie jest takie proste i już po niedługim czasie utrzymywanie rąk w pozycji skrzyżowanej w okolicy głowy stanowi duży dyskomfort. Jednak mimo występowania wielu niedogodności i idących za nimi problemów, szansa na odzyskanie choćby szczątkowego widzenia, daje pacjentom siłę na przejście etapu rekonwalescencji. Drogowskazem i pomocą na drodze powrotu do zdrowia pacjenta jest przede wszystkim pielęgniarka. Odzyskanie wzroku, nawet w niewielkim stopniu, jest często najcenniejszym prezentem jaki pacjent chciałby otrzymać, a najwyższą nagrodą dla pielęgniarki jest wyraz szczęścia na twarzy pacjenta. STRESZCZENIE Narząd wzroku odgrywa ogromną rolę w życiu człowieka. Spośród wszystkich zmysłów, zmysł wzroku jest najbardziej wykształconym i dominującym, gdyż oczami odbieramy ponad 80% informacji z otaczającej nas rzeczywistości. Praca składa się z 5 rozdziałów, a jej celem było przedstawienie zabiegów witreoretinalnych jako nowych metod w chirurgii oka, na przykładzie kilku wybranych jednostek klinicznych: otwór w plamce, retinopatia cukrzycowa proliferacyjna, odwarstwienie siatkówki. Należy pamiętać, iż dzięki prężnemu rozwojowi mikrochirurgii oka, lista wskazań do zabiegu witrektomii wciąż się wydłuża. Wykorzystanie coraz doskonalszych technik operacyjnych zmniejsza także listę powikłań, które mogą wystąpić zarówno w okresie śród - jak i pooperacyjnym. W pracy ukazano również problemy pielęgnacyjne, które mogą pojawić się u pacjenta po zabiegu witrektomii oraz ustalono interwencje jakie powinny być podjęte przez pielęgniarkę w celu rozwiązania rozpoznanych problemów. Słowa kluczowe: oko, zabiegi witreoretinalne, pacjent, interwencje pielęgniarskie. ABSTRACT The visual organ plays a major role in human life. Of all the senses, eyesight is the most developed and dominant, as the eyes perceive more than 80% of the information from the reality that surrounds us. The work consists of 5 chapters, and the purpose was to present vitreoretinal procedures as new methods in eye surgery on the example of several selected clinical entities: macular hole, diabetic proliferative retinopathy, retinal detachment. It is worth remembering that due to a buoyant development of ophthalmic microsurgery the indications for vitrectomy are constantly being extended. Moreover, the use of increasingly sophisticated surgical techniques reduces the list of complications that may occur both intra- and postoperatively. The work also describes the care problems that may occur in patients after vitrectomy and establishes interventions to be taken by a nurse in order to resolve the identified problems. Key words: eye, vitreoretinal procedures, patient, nursing interventions. 18 PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

19 BIBLIOGRAFIA 1. Poznańska S. Pielęgniarka i pielęgnowanie w opiece nad zdrowiem.(w):wprowadzenie do pielęgniarstwa. Pod red. Zahradniczek K. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Górajek- Jóźwik J. Miejsce diagnozy w pielęgniarstwie. W: Wprowadzenie do diagnozy pielęgniarskiej. Pod red. Górajek- Jóźwik J. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Płaszewska- Żywko L. Założenia procesu pielęgnowania. W: Diagnozy i interwencje pielęgniarskie. Pod red. Kózka M., Płaszewska- Żywko L. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Kózka M. Diagnoza pielęgniarska wyznacznikiem interwencji. W: Diagnozy i interwencje pielęgniarskie. Pod red. Kózka M., Płaszewska-Żywko L. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Repty Górnośląskie Centrum Rehabilitacji im. gen. Jerzego Ziętka w Tarnowskich Górach Dział Pielęgniarstwa Zapraszają na IX - ogólnopolską konferencję naukowo-szkoleniową Pielęgniarka w Rehabilitacji pt.: Choroby układu sercowo-naczyniowego jako przyczyna niepełnosprawności- rola pielęgniarki w zespole interdyscyplinarnym Termin konferencji: 25 września 2015 (piątek) w godzinach 9,00-18,00 26 września 2015 ( sobota) w godzinach Miejsce konferencji: SP ZOZ Repty Górnośląskie Centrum Rehabilitacji im. gen. Jerzego Ziętka w Tarnowskich Górach, Adres: Tarnowskie Góry ul. Śniadeckiego Szczegółowe informacje oraz karta zgłoszenia : ZABIEGI WITREORETINALNE W SCHORZENIACH SIATKÓWKI-INTERWENCJE PIELĘGNIARSKIE 19

20 PACJENT W PODESZŁYM WIEKU Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA W KLINICE INTENSYWNEJ TERAPII KARDIOLOGICZNEJ Dorota Krówczyńska W Polsce u osób w podeszłym wieku niewydolność serca jest udziałem ludzi ok. 70 roku życia, w krajach Europy Północnej i Zachodniej 10 lat później. Główną przyczyną jest starzenie się społeczeństwa i wzrost zapadalności paradoksalnie spowodowany postępem medycyny naprawczej. Niewydolność serca nie jest chorobą określoną szczegółowo. Niewydolność serca to zespół chorobowy, na który składa się nie tylko uszkodzenie samego serca i jego struktur, ale i tego konsekwencje. O niewydolności mówimy, gdy pojemność minutowa serca i ciśnienie tętnicze nie wystarczają do pokrycia aktualnych potrzeb metabolicznych ustroju. Jest wspólnym etapem ewolucyjnym wielu chorób, do którego dochodzi po latach trwania choroby. Może ona dotyczyć prawej, lewej komory lub obu komór serca. Oznacza niezdolność serca do przepompowania takiej ilości krwi, która powinna zapewnić dotlenienie tkanek i zaopatrzenie ich w składniki odżywcze, czyli prawidłowej i skutecznej perfuzji. Chore serce nie spełnia dobrze roli sprawnej pompy, natomiast awaria tej pompy doprowadza do sytuacji, gdzie z jednej strony zbyt mała ilość krwi jest rozprowadzana, a z drugiej zbyt dużo jej zalega w narządach, co między innymi jest przyczyną takich objawów jak: - szybkie męczenie się spowodowane zmniejszeniem ilości tlenu w tkankach - pojawia się zimny pot podczas codziennych zajęć, - zmniejszenie wydalania moczu w wyniku zmniejszonej perfuzji w nerkach, co w rezultacie powoduje gorsze funkcjonowanie innych narządów. W Polsce na niewydolność serca zapada rocznie od tysięcy osób to dane Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Częstość występowania niewydolności serca wzrasta z wiekiem i jest niezależna od płci. W populacji polskiej u osób powyżej 65 roku życia sięga nawet 53%. Niewydolność serca jest przede wszystkim chorobą ludzi starszych i stanowi główną przyczynę pogorszenia jakości życia i wzrostu hospitalizacji w tej grupie pacjentów. Wraz z wiekiem rośnie liczba chorych i jest to ilość niedoszacowana, czego przyczyną jest głównie mniejsza aktywność fizyczna, która nie pozwala ujawnić się typowym objawom niewydolności serca. W 2010 roku w Klinice Intensywnej Terapii Kardiologicznej (KITK) Instytutu Kardiologii (IK) w Aninie pierwszorazowo hospitalizowano 53 pacjentów 20 z rozpoznaniem niewydolności serca, a po 3 latach, w roku 2013 aż 492 osoby. Z roku na rok chorych z niewydolnością krążenia w KITK IK znacząco przybywa [Rycina 1]. Rycina 1. Pacjenci z niewydolnością serca hospitalizowani w KITK w latach Od roku 2011 hospitalizowani byli w KITK również chorzy powyżej 90 roku życia. Jednak najliczniejszą grupą pacjentów przyjmowana do Kliniki Intensywnej Terapii Kardiologicznej w Aninie w latach r. z niewydolnością serca byli pacjenci do 65 roku życia. Od 2012 roku coraz więcej było również chorych pomiędzy rokiem życia i w przedziale lat [Rycina 2]. Główną przyczyną niewydolności serca w Polsce jest choroba niedokrwienna. Podobnie jak w Europie Środkowej i Wschodniej. Drugą przyczyną jest nadciśnienie tętnicze, które stanowi dominujący powód niewydolności serca w Europie Zachodniej i USA. Do kolejnych przyczyn ryzyka zachorowania na niewydolność serca należą: kardiomiopatie, wady zastawkowe, infekcje mięśnia serca. U podłoża zawsze leży miażdżyca. U osób starszych serce ulega zmianom strukturalnym, które są bardzo podobne do zmian serca niewydolnego. To bardzo specyficzna forma niewydolności serca w wieku podeszłym. Nadmiernie przeciążony mięsień sercowy ulega przerostowi, co powoduje utrudnienia w napełnianiu w rozkurczu przyczyna rozkurczowej niewydolności serca, charakterystycznej dla osób starszych. Ocenia się, że 30-50% pacjentów w podeszłym wieku ma dysfunkcję rozkurczową. Wraz z wiekiem w układzie krążenia dochodzi między innymi do następujących zmian: PIELĘGNIARSTWO SPECJALISTYCZNE SPECIALIST NURSING Pismo nowoczesnej pielęgniarki i położnej

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy Instrukcja pisania prac dyplomowych obowiązująca na Wydziale Profilaktyki i Zdrowia Niepublicznej Wyższej Szkoły Medycznej we Wrocławiu studia od roku 2007 Ogólne zasady druku pracy: Papier biały wielkość

Bardziej szczegółowo

układu krążenia Paweł Piwowarczyk

układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie Badanie przedmiotowe EKG Pomiar ciśnienia tętniczego Pomiar ciśnienia w tętnicy płucnej Pomiar ośrodkowego ciśnienia żylnego Echokardiografia

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

PROCES PIELĘGNOWANIA W PIGUŁCE

PROCES PIELĘGNOWANIA W PIGUŁCE WOJEWÓDZKI SZPITAL SZPECJALISTYCZNY W LEGNICY PROCES PIELĘGNOWANIA W PIGUŁCE PORADNIK DLA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH ZATRUDNIONYCH W WOJEWÓDZKIM SZPITALU SPECJALISTYCZNYM W LEGNICY AUTOR Przewodniczący Komisji

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Prace dyplomowe powinny być drukowane według następujących zaleceń: 1) druk jednostronny dotyczy tylko następujących

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

DZIECKO PRZEWLEKLE CHORE I JEGO RODZINA METODY I FORMY POMOCY: ASPEKT MEDYCZNY, PSYCHOLOGICZNY, PEDAGOGICZNY, SOCJALNY I DUCHOWY

DZIECKO PRZEWLEKLE CHORE I JEGO RODZINA METODY I FORMY POMOCY: ASPEKT MEDYCZNY, PSYCHOLOGICZNY, PEDAGOGICZNY, SOCJALNY I DUCHOWY Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Wydział Zamiejscowy Nauk o Społeczeństwie w Stalowej Woli Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku Wydział Pedagogiczny Instytut Pedagogiki Katedra Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW

WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW Załącznik nr 2 do Regulaminu Wydawnictwa WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW 1) Komitet Redakcyjny nie przyjmuje prac (wydawnictwo zwarte lub artykuł), które zostały już opublikowane lub też zostały złożone

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

I. ZałoŜenia programowo-organizacyjne praktyk

I. ZałoŜenia programowo-organizacyjne praktyk Program praktyki z Chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego w Karkonoskiej Państwowej Szkole WyŜszej w Jeleniej Górze dla studentów studiów stacjonarnych I i II roku - 2 i 3 sem. Kierunek: pielęgniarstwo

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

VOCALMED jest projektem realizowanym w ramach programu Leonardo da Vinci - transfer Innowacji.

VOCALMED jest projektem realizowanym w ramach programu Leonardo da Vinci - transfer Innowacji. VOCALMED VOCALMED jest projektem realizowanym w ramach programu Leonardo da Vinci - transfer Innowacji. Ankieta kierowana jest do osób, które miały pod opieką pacjentów mówiących innymi językami niż język

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz...... 13 ROZDZIAŁ 2 CELE ZNIECZULENIA I MOŻLIWOŚCI WSPÓŁCZESNEJ ANESTEZJOLOGII

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Hematologia

Bardziej szczegółowo

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych Uwaga! Do prac licencjackich można mieć wgląd tylko na podstawie pisemnej zgody promotora. Wymagane jest podanie konkretnego tytułu pracy. Udostępniamy prace do wglądu tylko z ostatniego roku akademickiego.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Zakres tematyczny

REGULAMIN. Zakres tematyczny REGULAMIN Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie (Prz Med Uniw Rzesz Inst Leków) to recenzowane czasopismo, wydawane przez Uniwersytet Rzeszowski i Narodowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : FAKULTET DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA PRZY ŁÓŻKU CHOREGO 2. NAZWA

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dla autorów

Wytyczne dla autorów Wytyczne dla autorów 1. Informacje ogólne Zasady podstawowe 1. W czasopiśmie Ateneum Forum Filologiczne drukowane są prace naukowe w języku polskim oraz językach kongresowych z zakresu nauk humanistycznych,

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

Opracowała Katarzyna Sułkowska

Opracowała Katarzyna Sułkowska Opracowała Katarzyna Sułkowska Ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu. (Tissot) Ruch jest przejawem życia, towarzyszy człowiekowi od chwili urodzin.

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy utraty ciepła

Mechanizmy utraty ciepła HIPOTERMIA Mechanizmy utraty ciepła Promieniowanie 55-65 % Parowanie - oddychanie 20-30 % Konwekcja 12-15% na wietrze Kondukcja 5 razy w mokrym ubraniu, 25-30 x w zimnej wodzie Hipotermia Spadek temperatury

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRACY DYPLOMOWEJ KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA

REGULAMIN PRACY DYPLOMOWEJ KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA AKADEMIA TECHNICZNO HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ REGULAMIN PRACY DYPLOMOWEJ KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE II STOPNIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Student w porozumieniu z

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Mgr Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 2 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu I nforma cje ogólne Anestezjologia i reanimacja Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w chorobach

Bardziej szczegółowo

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie dr med. Maciej Sterliński Szkolenie z zakresu ratownictwa lodowego WOPR Województwa Mazowieckiego Zegrze, 19.02.2006 Główne cele działania zespołów ratowniczych

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii, Katedra Rehabilitacji Kod przedmiotu Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY

Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY Radom, 13.10.2014 Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY 1. Układ pracy powinien być logiczny i poprawny pod względem metodologicznym oraz odpowiadać wymaganiom stawianym

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Regulamin ogłaszania prac (aktualizacja: styczeń 2012) Informacje ogólne Polski Przegląd Kardiologiczny (Pol. Przegl. Kardiol.

Regulamin ogłaszania prac (aktualizacja: styczeń 2012) Informacje ogólne Polski Przegląd Kardiologiczny (Pol. Przegl. Kardiol. Regulamin ogłaszania prac (aktualizacja: styczeń 2012) Informacje ogólne Polski Przegląd Kardiologiczny (Pol. Przegl. Kardiol.) zamieszcza prace oryginalne (doświadczalne, kliniczne i laboratoryjne), poglądowe

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Kryteria i sposób stwierdzenia nieodwracalnego zatrzymania krążenia poprzedzającego pobranie narządów do przeszczepienia

Kryteria i sposób stwierdzenia nieodwracalnego zatrzymania krążenia poprzedzającego pobranie narządów do przeszczepienia Kryteria i sposób stwierdzenia nieodwracalnego zatrzymania krążenia poprzedzającego pobranie narządów do przeszczepienia Janusz Trzebicki Zrealizowano ze środków finansowych Ministerstwa Zdrowia w ramach

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI COLLEGIUM MEDICUM Wydział Farmaceutyczny. Kierunek Kosmetologia TYTUŁ PRACY. Imię i Nazwisko

UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI COLLEGIUM MEDICUM Wydział Farmaceutyczny. Kierunek Kosmetologia TYTUŁ PRACY. Imię i Nazwisko UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI COLLEGIUM MEDICUM Wydział Farmaceutyczny Kierunek Kosmetologia TYTUŁ PRACY Imię i Nazwisko Praca magisterska wykonana w pod kierownictwem naukowym i pod opieką Kraków 20.. STANDARDY

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015

Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015 Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015 1. Wymień i omów wady i zalety korzystania z baz piśmiennictwa naukowego: Polska Bibliografia

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE. XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa. TYTOŃ A ZDROWIE Moda na życie bez używek

ZAPROSZENIE. XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa. TYTOŃ A ZDROWIE Moda na życie bez używek ZAPROSZENIE XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa TYTOŃ A ZDROWIE Moda na życie bez używek Pod honorowym patronatem Prezydenta Miasta Poznania Ryszarda Grobelnego i Jego Magnificencji Rektora

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo