EMISJA SUBSTANCJI SZKODLIWYCH W PROCESIE FLUIDALNEGO SPALANIA MIESZANKI BIOMASY I WĘGLA BRUNATNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EMISJA SUBSTANCJI SZKODLIWYCH W PROCESIE FLUIDALNEGO SPALANIA MIESZANKI BIOMASY I WĘGLA BRUNATNEGO"

Transkrypt

1 Publikacja współfinansowana ze środków UNII EUROPEJSKIEJ w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Plan Rozwoju Politechniki Częstochowskiej EMISJA SUBSTANCJI SZKODLIWYCH W PROCESIE FLUIDALNEGO SPALANIA MIESZANKI BIOMASY I WĘGLA BRUNATNEGO Dr hab. inż. Robert SEKRET Profesor w Politechnice Częstochowskiej Częstochowa, Listopad 2008

2 SPIS TREŚCI 1. PROBLEMATYKA CO BIOMASA I METODY JEJ UTYLIZACJI RODZAJE BIOMASY I JEJ ZASOBY BIOMASA JAKO PALIWO METODY UTYLIZACJI BIOMASY SEGREGACJIA W WARSTWIE FLUIDALNEJ EMISJA ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH I STAŁYCH EMISJA TLENKU WĘGLA EMISJA SO EMISJA NO X ANALIZA POPIOŁU WYKORZYSTANIE KORY DRZEWNEJ JAKO PALIWA DLA KOTŁA FLUIDALNEGO Z WARSTWĄ PĘCHERZOWĄ OPIS KOTŁA OKF PALIWO PROCES SPALANIA EMISJE ZANIECZYSZCZEŃ EFEKTY TECHNICZNE I EKOLOGICZNE PODSUMOWANIE LITERATURA

3 1. PROBLEMATYKA CO 2 Ochrona powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniami jest jednym z głównych problemów inżynierii środowiska. Duże ilości zanieczyszczeń emitowanych przez elektrownie są rozpraszane na rozległym obszarze, przez co udział energetyki konwencjonalnej w emisji szkodliwych związków jest znaczny. W wyniku ciągłego wzrostu ekonomicznego rośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną. Jak wskazują badania [1], ponad 30% produkcji dwutlenku węgla z paliw kopalnych przypada zwykle na duże stacjonarne źródła. Wśród paliw kopalnych najwyższą jednostkową emisję CO 2 posiada węgiel brunatny [2]. Jest ona o 7% wyższa w porównaniu do emisji CO 2 z węgla kamiennego. Deklaracje podpisane przez nasz kraj w Kioto [3] zobowiązują Polskę do 6% redukcji w latach emisji gazów cieplarnianych, w tym CO 2, w stosunku do poziomu z roku Zahamowanie wzrostu stężenia CO 2 w atmosferze możemy osiągnąć poprzez: wzrost sprawności procesów wytwarzania ciepła i energii elektrycznej, odzysk CO 2 ze spalin powstałych podczas procesów wytwarzania energii, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. Najniższe obciążenie środowiska uzyskuje się przy spalaniu gazu ziemnego, ewentualnie oleju opałowego, w układzie skojarzonym z turbiną gazową [4]. W przypadku spalania węgla, również istnieje możliwość znacznego ograniczenia emisji CO 2, poprzez wprowadzenie nowoczesnych i wysokosprawnych technologii spalania węgla. Do systemów tych zalicza się zintegrowane układy gazowo parowe ze zgazowaniem węgla, technologię magnetohydrodynamiczną czy też ogniwa paliwowe. Ta ostatnia może znaleźć zastosowanie w spalaniu wodoru wytwarzanego w procesie z częściowym zgazowaniem węgla oferując możliwość wyższej sprawności, niż uzyskiwana przy stosowaniu turbiny gazowej. Istnieje również możliwość separacji i odzysku CO 2 ze spalin, jako niezależnej metody zmniejszającej dodatkowo emisję CO 2. Na podstawie badań [5, 6] można stwierdzić jednak, że odzysk CO 2 powoduje spadek o 12% do 17% sprawności wytwarzania energii oraz wzrost kosztów wytwarzania energii od 1,2 do 1,4 razy. Jeżeli w procesie uwzględnia się etap skraplania odzyskanego CO 2 to sprawność wytwarzania energii obniży się o 15% do 33%. Ponadto występują problemy związane z zagospodarowaniem i składowaniem odzyskanego CO 2. W celu ograniczenia wzrostu stężenia CO 2 w atmosferze istnieje również możliwość wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Jak wskazują wyniki badań [7] oraz struktura potencjału energii odnawialnej, przedstawiona w tabeli 1 [8], największe potencjalne zastosowanie tutaj posiada biomasa. Jej udział w bilansie paliwowym energetyki odnawialnej w Polsce rośnie z roku na rok [8]. Cechą charakterystyczną biomasy jest zerowy bilans emisji CO 2, który jest związany 3

4 z zamknięciem obiegu C-CO 2 -C. Również z przewidywań Unii Europejskiej [8] wynika, że największy wkład do wzrostu pozyskania energii z źródeł odnawialnych przyniesie biomasa. Ponadto wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowo-energetycznym przyczyni się do poprawy efektywności wykorzystania i oszczędzania zasobów surowców energetycznych, a tym samym poprawy stanu środowiska naturalnego. Tabela 1. Wielkość potencjału energii możliwa do pozyskania z odnawialnych źródeł energii w ciągu roku w Polsce [8]. Rodzaj energii odnawialnej Wg Strategii redukcji emisji gazów cieplarnianych Wg Raportu przygotowanego na potrzeby Banku Światowego Biomasa, PJ/rok Energia wodna, PJ/rok Zasoby geotermalne, PJ/rok Energia wiatru, PJ/rok 4 4,5 Promieniowanie słoneczne, PJ/rok Razem, PJ/rok ,5 Całkowite zużycie energii pierwotnej w Polsce w 1998 roku, PJ/rok 4069,6 2. BIOMASA I METODY JEJ UTYLIZACJI 2.1. RODZAJE BIOMASY I JEJ ZASOBY Biomasa obejmuje wszelką substancję organiczna pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, jak też wszelkie pochodne substancje uzyskane z transformacji surowców pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego [9]. W tabeli 2 [9, 10] przedstawiono specyfikację rodzajów biomasy. Jak widać biomasa może być gromadzona przy produkcji i przetwarzaniu: słomy w produkcji zbożowej, drewna w przemyśle drzewnym i celulozowo-papierniczym lub pozyskiwana z plantacji energetycznych. Wśród odpadów pochodzenia zwierzęcego można wyróżnić biogaz: z fermentacji gnojownicy zwierzęcej, z fermentacji osadów w oczyszczalniach ścieków czy z fermentacji odpadów organicznych na wysypiskach śmieci. Do biomasy można również zaliczyć niespotykane w dużych ilościach filtry do kawy czy też fusy z herbaty i kawy. Nie mniej jednak otrzymywanie dużych ilości tego rodzaju biomasy wymaga ich wysokiego stopnia selekcji. Jak wynika z zestawienia rodzajów biomasy pokazanego w tabeli 2 można ją więc pozyskiwać z rolnictwa, z leśnictwa, z gospodarki komunalnej, albo z przemysłu. 4

5 Tabela 2. Rodzaje biomasy [9, 10]. Pochodzenie roślinne Słoma z produkcji zbożowej, Odpady drzewne z przemysłu drzewnego, Odpady drzewne z przemysłu celulozowopapierniczego, Fusy z kawy i z herbaty, Zużyte filtry do kawy, Makulatura. RODZAJ BIOMASY Pochodzenie zwierzęce Biogaz z fermentacji gnojownicy zwierzęcej, Biogaz z fermentacji osadów w oczyszczalniach ścieków, Biogaz z fermentacji odpadów organicznych na wysypiskach śmieci, Obornik z hodowli zwierząt. Światowa produkcja biomasy w ciągu roku równoważna jest MJ, co jest wielkością ośmiokrotnie większą od światowego zużycia energii pochodzącej z pozostałych źródeł [11]. Wynika stąd, że biomasa przedstawia ogromny potencjał energetyczny, który powinien być wykorzystywany w większym stopniu niż ma to miejsce obecnie. Aktualnie w ciągu roku zużywa się tylko około 7% światowej produkcji biomasy. W tabeli 3 [12] przedstawiono możliwości wykorzystania biomasy jako paliwa. Największe znaczenie dla zaspokojenia przyszłych potrzeb energetycznych, przy jednoczesnym spełnieniu zaostrzających się norm ochrony środowiska, może mieć biomasa w postaci drewna pochodzącego z plantacji energetycznych. W krajach europejskich, a w szczególności w krajach skandynawskich, średnia wydajność drewna z plantacji energetycznych wynosiła na przykład w 1998 roku 1,0 1,2 kg/(m 2 rok) [11]. Przewiduje się, że wydajność drewna z plantacji energetycznych będzie wzrastała dzięki zastosowaniu bardziej wydajnych odmian drzew. Według szacunkowych danych, wydajność ta powinna wynieść w granicach 1,5-2,0 kg/(m 2 rok) w pierwszym ćwierćwieczu XXI wieku i około 2,0-3,0 kg/(m 2 rok) w drugim ćwierćwieczu [11]. Tabela 3. Wykorzystanie biomasy jako paliwa [12]. Obecnie, Tg/rok (masy suchej) W latach , Tg/rok (masy suchej) Drewno Biomasa z rolnictwa Biomasa z przemysłu i miejska Plantacje energetyczne Na terenie Polski jednym z podstawowych składników biomasy jest drewno i jego odpady. Można je podzielić na trzy kategorie: leśne odpady drzewne, odpady drzewne z zakładów przemysłowych, 5

6 miejskie odpady drzewne. Bilans drewna możliwego do wykorzystania w procesach wytwarzania ciepła i energii elektrycznej przedstawiony został w tabeli 4 [13]. Tabela 4. Bilans drewna energetycznego w Polsce [13]. Rodzaj Wielkość zasobów, m 3 /rok Energia pierwotna, PJ/rok Leśne odpady drzewne 3,8 x Odpady drzewne z zakładów przemysłowych 9,0 x Miejskie odpady drzewne 5,5 x Razem 18,3 x Energetyczne wykorzystanie drewna zabezpieczyłoby około 2,6 % zużycia energii elektrycznej i % wytwarzanego ciepła [13]. Należy ponadto oczekiwać dalszego wzrostu znaczenia drewna w przypadku zwiększenia jego pozyskania ze specjalnych plantacji energetycznych na nieużytkach [14] BIOMASA JAKO PALIWO Biomasa charakteryzuje się wysoką zawartością wilgoci. Dla świeżego drewna wilgotność wynosi od 30 do 60% [15]. Dla porównania, wilgotność węgla kamiennego na ogół wynosi od 2 do 12%, chociaż mokry węgiel może zawierać od 15 do 30% wody, a w węglu brunatnym wilgotność niekiedy może nawet przekraczać 35% [15]. Od wilgotności zależy wartość opałowa biomasy. Wartość opałowa sosny (gatunku dominującego w kraju) wynosi w stanie powietrznosuchym (przy wilgotności 15-25%) 17,8-16,1 MJ/kg, a w stanie świeżym po ścięciu (przy wilgotności 80%) - 10,7 MJ/kg, natomiast węgla kamiennego 25 MJ/kg [15]. W tabeli 5 przedstawiono analizę elementarną, zawartość części lotnych i popiołu dla biomasy w porównaniu do paliw odpadowych i węgli. Spośród paliw stałych biomasa pochodząca z drewna w stanie suchym bezpopiołowym ma największy udział części lotnych, który może wynieść nawet 85%. Biomasa ta charakteryzuje się ponadto niską zawartością popiołu, zwłaszcza w stosunku do węgla brunatnego. Zawartość siarki nie przekracza 0,1 %. W przypadku węgla brunatnego wartość ta wynosi 0,7-7 %. W porównaniu z węglem kamiennym i węglem brunatnym drewno wykazuje niższą zawartość węgla pierwiastkowego, wyższą zaś tlenu. W tabeli 6 przedstawiono skład popiołu z biomasy w porównaniu ze składem popiołu z paliw odpadowych i węgli. Popiół z biomasy charakteryzuje się wysoką zawartością CaO, którego udział może wynieść nawet 45%. Ponadto może on zawierać znaczne ilości tlenków metali alkalicznych. 6

7 Biomasa charakteryzuje się również niższą gęstością w porównaniu do węgli. Jak pokazano w tabeli 7, w przypadku węgla kamiennego gęstość waha się pomiędzy kg/m 3, natomiast dla węgla brunatnego równa jest kg/m 3. Dla biomasy zakres ten wynosi od 400 kg/m 3 do 900 kg/m 3, a więc gęstość ta może być nawet około 3 razy mniejsza niż w przypadku węgli. Tabela 5. Analiza elementarna, zawartość części lotnych i popiołu dla biomasy, odpadów oraz węgli. Analiza elementarna Paliwo Części lotne, % Popiół, % Węgiel, % Wodór, % Tlen, % Azot, % Siarka, % Odpady papiernicze [16] 70,4 8,2 45,7 3,2 47,0 3,4 0,6 Drewno [17] 78,5 0,8 50,7 5,9 43,1 0,2 0,04 Drewno [18] n.o.* 1,2 51,1 6,3 41,4 0,4 0,03 Drewno [19] 85 1,0-2,0 50,0 6,0 43,9 0,1 0,0 Torf [17] 69,8 6,8 57,1 5,9 33,9 2,3 0,8 Węgiel brunatny [19] 40,0-60,0 10,0-20,0 66,0-73,0 5,0-6,0 13,0-25,0 0,7-1,5 0,7-7,0 Węgiel kamienny [17] 38,8 5,3 88,0 6,0 4,0 1,2 0,8 * nie oznaczano. Tabela 6. Chemiczny skład popiołów z biomasy, odpadów oraz węgli. Paliwo Składnik popiołu, % SiO 2 Fe 2 O 3 TiO 2 P 2 O 5 Al 2 O 3 CaO MgO SO 3 Na 2 O K 2 O Odpady papiernicze [16] 13,2 2,9 0,1 9,6 7,2 8,6 3,9 9,1 0,9 30,3 Drewno [17] 12,8 5,2 n.o.* 2,1 4,1 45,2 0,9 n.o.* 0,6 0,5 Drewno [18] 7,3 0,0 n.o.* 6,4 1,3 32,7 5,8 n.o.* 1,2 15,4 Kora drzewna [20] 22,3 n.o.* 0,27 3,34 5,6 40,8 4,36 3,93 2,15 4,16 Torf [17] 24,6 8,2 n.o.* 5,4 8,1 31,7 1,2 n.o.* 0,4 0,6 Węgiel brunatny [19] 2,5 34,3 n.o.* 0,1 4,9 27,4 7,9 20,9 2,0 Węgiel kamienny [17] 43,7 10,2 1,0 0,3 24,7 5,8 3,8 5,7 0,9 3,2 * nie oznaczano. Tabela 7. Porównanie gęstości biomasy i węgli. Rodzaj paliwa Gęstość, kg/m 3 Węgiel brunatny Węgiel kamienny Drewno

8 2.3. METODY UTYLIZACJI BIOMASY Do wytwarzania energii elektrycznej i ciepła przez utylizację biomasy można wykorzystać szereg procesów. Jak widać z schematu przedstawionego na rysunku 1 [21] można do nich zaliczyć: spalanie, pirolizę, hydro-karbonizację oraz utylizację biochemiczną. Biomasa, ze względu na swój skład chemiczny może być z powodzeniem poddana przetworzeniu chemicznemu. Szczególnie duży postęp osiągnięto tu w procesach termo-chemicznej pirolizy i gazyfikacji biomasy. Produktem końcowym przetwarzania biomasy może być metanol a także czysty wodór, który jest wykorzystywany w celach energetycznych. Biomasa może być też poddawana stabilizacji biochemicznej, np. podczas fermentacji metanowej, czy podczas fermentacji cukrów trzciny cukrowej, słomy lub drewna, której produktem końcowym jest etanol. Wybór najbardziej odpowiedniej technologii dla utylizacji biomasy zależy głównie od rodzaju i zasobów biomasy, która ma być wykorzystana w danym procesie, dostępności technologii oraz względów ekonomicznych. BIOMASA Mokre procesy (Biologiczne) Suche Procesy (Nie biologiczne) Hydrokarbonizacja Piroliza Spalanie Fermentacja Alkoholowa Fermentacja Beztlenowa Hydrogeneracja Hydrogazyfikacja Osad CO 2 Etanol Osad Gazy Ciepło Gazy Gazy Smoła Olej Gazy Ciepło Popiół Gazy Rys.1. Podział procesów utylizacji biomasy [21]. W warunkach krajowych konieczna jest modernizacja urządzeń wytwórczych głównie z powodu ich wyeksploatowania oraz konieczności spełnienia nowych norm ochrony powietrza. Wielokrotnie przy podejmowaniu decyzji brane są pod uwagę dwie technologie spalania tradycyjna pyłowa oraz fluidalna [22]. Korzyści wynikające z zastosowania spalania fluidalnego w stosunku do kotłów pyłowych to [22]: 8

9 niski poziom emisji SO 2 i NO x bez konieczności stosowania dodatkowych instalacji dla ich redukcji, możliwość jednoczesnego spalania różnych typów paliw, w tym także paliw bardzo niskiej jakości. W tabeli 8 [4] przedstawiono porównanie warunków pracy kotłów fluidalnych z warstwą pęcherzową i kotłów fluidalnych z warstwą cyrkulacyjną. Jak wynika z tabeli 1.8 wśród kotłów fluidalnych na szczególną uwagę zasługuje technologia spalania w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej (CWF). Jak wskazują badania [23, 24], dzięki wewnętrznej cyrkulacji ziaren materiału warstwy oraz intensywnemu mieszaniu, czas kontaktu ziaren paliwa z gazem jest znacznie dłuższy niż w warstwie pęcherzowej. Dlatego też, kotły CWF charakteryzują się wyższą sprawnością procesu spalania oraz niższymi emisjami SO 2 i NO x w stosunku do kotłów z warstwą pęcherzową. Technologia spalania w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej wymaga jednak wprowadzenia w przyszłości takich rozwiązań, które doprowadzą do redukcji zużycia ilości sorbentu do odsiarczania spalin, poprawy stopnia konwersji sorbentu oraz ograniczenia ilości odpadów stałych. Stąd, możliwość spalania węgli o wysokiej zawartości popiołu, zwłaszcza węgli brunatnych, wraz z biomasą charakteryzującą się niską zawartością popiołu i siarki może wpływać korzystnie na rozwiązanie tych problemów. Tabela 8. Porównanie warunków pracy kotła fluidalnego z warstwą pęcherzową oraz kotła fluidalnego z warstwą cyrkulacyjną [24]. Parametr Warstwa pęcherzowa Warstwa cyrkulacyjna Prędkość gazu (w warunkach normalnych), m/s 0,61 1,10 1,46 Gęstość strumienia masy ziaren materiału warstwy unoszonego z gazem, kg/(m 2 s) 0, Współczynnik nadmiaru powietrza, - 1,20 1,25 1,10 1,20 Średnica ziaren paliwa, mm Stężenie NO x (6% O 2 ), mg/nm Stężenie SO 2 (6% O 2 ), mg/nm <260 Sprawność spalania SEGREGACJIA W WARSTWIE FLUIDALNEJ Rozkład temperatury w komorze paleniskowej wpływa na wielkość emisji CO, przebieg i sprawność procesu odsiarczania oraz wielkość emisji SO 2. Jest on również bardzo ważnym parametrem wpływającym na procesy powstawania i redukcji NO x, a tym samym na wielkość emisji tych tlenków. Profil temperatury wzdłuż wysokości komory paleniskowej jest wynikiem rozkładu stężeń ziaren 9

10 paliwa i ziaren materiału inertnego w jej przestrzeni. Z kolei rozkład stężeń tych ziaren jest efektem segregacji ziaren paliwa i ziaren materiału inertnego w warstwie fluidalnej. Dlatego też, w celu osiągnięcia niskich emisji zanieczyszczeń gazowych wymagane jest optymalne wymieszanie ziaren różnych paliw w warstwie fluidalnej. Nie jest to zadanie łatwe szczególnie w przypadku, kiedy ziarna te różnią się rozmiarem i gęstością, tak jak to występuje w przypadku spalania biomasy i węgla. Segregację ziaren biomasy w pęcherzowej warstwie fluidalnej schematycznie przedstawiono na rysunku 2 [20]. W wyniku dużej różnicy gęstości paliwa ( kg/m 3 ) i materiału warstwy (2500 kg/m 3 ) ziarna kory drzewnej unoszą się nad warstwą wzdłuż wysokości komory paleniskowej. Jedynie nieliczne ziarna o większych rozmiarach znajdują się w obrębie jej górnej części i mieszają się z materiałem warstwy fluidalnej. Spaliny Drobne kawałki kory drzewnej Kora drzewna Powietrze wtórne Powietrze wtórne Grube kawałki kory drzewnej Piasek Pęcherze gazowe Powietrze fluidyzacyjne Rys. 2. Segregacja ziaren biomasy w pęcherzykowej warstwie fluidalnej [20]. Leckner i Karlsson [25] stwierdzili, że przy spalaniu trocin drzewnych w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej występuje wzrost temperatury w górnej części komory paleniskowej i cyklonie. Podobnie Armesto i inni, w pracy [26], sugerują możliwość segregacji ziaren mieszanki w komorze paleniskowej, w wyniku, której ziarna węgla są spalane w dolnej części warstwy, a ziarna biomasy w jej górnym obszarze. Na rysunku 3 [10] przedstawiono rozkład temperatury warstwy fluidalnej wzdłuż wysokości komory paleniskowej przy spalaniu węgla kamiennego, węgla 10

11 brunatnego oraz drewna. Podczas spalania węgli następuje wraz ze wzrostem wysokości komory paleniskowej stopniowy spadek temperatury warstwy fluidalnej. W przypadku spalania drewna obserwowany jest wzrost temperatury warstwy w części środkowej komory paleniskowej. Jak stwierdzono powyżej decydujący wpływ na rozkład temperatury warstwy fluidalnej posiada segregacja ziaren. Jej przebieg i intensywność uzależniona jest od: charakterystyki składników mieszanki, budowy reaktora oraz warunków prowadzenia procesu spalania. Uzyskane efekty oraz ich szybkość są funkcjami parametrów charakterystycznych dla paliwa i materiału warstwy takich jak: rozkład ziarnowy paliwa, kształt ziaren, gęstość ziaren, udziały masowe lub objętościowe poszczególnych składników mieszanki. 6 Wysokość komory paleniskowej, H f, m 4 2 Węgiel kamienny Węgiel brunatny Drewno Temperatura warstwy fluidalnej, T, K Rys. 3. Wpływ typu paliwa na rozkład temperatury warstwy fluidalnej wzdłuż wysokości komory paleniskowej dla węgla kamiennego, węgla brunatnego oraz drewna [10]. Tak, więc wiele parametrów decyduje o zmieszaniu lub segregacji ziaren. Kiedy mieszanka binarna jest fluidyzowana, ziarna różniące się rozmiarami i gęstością posiadają tendencję do segregacji, co widoczne jest w postaci zmian ich udziałów masowych wzdłuż wysokości warstwy fluidalnej. Badania procesu segregacji mieszanek binarnych w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej (CWF) były prowadzone przez nielicznych badaczy [27-34]. Cyrkulacyjna warstwa fluidalna jest układem złożonym. Oddziaływanie pomiędzy gazem, a materiałem cyrkulującym zależy od wielu mechanizmów [35-37]. Badania 11

12 modelowe hydrodynamiki CWF [36, 38] wykazały, że kolumna może być podzielona na cztery obszary różniące się miedzy sobą stężeniem materiału warstwy. Rozkład ich obrazowo przedstawiono na rysunku 4 [36]. CYKLON OBSZAR WYJŚCIOWY RDZEŃ PIERŚCIEŃ OBSZAR ROZRZEDZONY KLASTER OBSZAR PRZEJŚCIOWY STREFA SEPARACJI STREFA WARSTWY PĘCHERZYKOWEJ OBSZAR DOLNY UKŁAD NAWROTU POWIETRZE Rys. 4. Schemat obrazujący zmianę struktury cyrkulacyjnej warstwy fluidalnej [36]. W obszarze dolnym kolumny CWF występuje gęsta warstwa, która zachowuje się bardzo podobnie jak warstwa pęcherzowa. Pęcherze gazowe docierają do strefy separacji, pękają i wyrzucają ziarna do obszaru przejściowego. W badaniach [38] stwierdzono, że segregacja ziaren w tym obszarze może być związana z rozmiarem, ruchem i częstotliwością przepływu pęcherzy. Próby wyjaśnienia i opisu mechanizmu segregacji w warstwie pęcherzowej zostały przedstawione przez Rowe, Nienow, Chiba, Kunii i Bellgardt w pracach [39-44]. Jak pokazano na rysunku 5a, każdy pęcherz powstający nad dystrybutorem powietrza fluidyzującego zabiera pewną ilość ziaren paliwa i unosi je w kierunku powierzchni warstwy. Część ziaren paliwa miesza się po drodze z materiałem warstwy na skutek wymiany masy pomiędzy fazą stałą i pęcherzem (rysunek 5b). Ziarna paliwa o większej gęstości dążą do opadania, przede wszystkim w obszarze 12

13 powstałym za każdym pęcherzem (rysunek 5c). W wyniku tego procesu w warstwie występuje wewnętrzna cyrkulacja, która decyduje o procesie mieszania i segregacji. a) b) Wznoszący się pęcherz Strefa stagnacji Przepływ w dół Smuga ziaren Przepływ w górę Przeciek z pęcherza Oddzielona warstwa ziaren paliwa c) Pierwotna warstwa ziaren paliwa Opadanie ziaren paliwa po przejściu pęcherza Rys. 5. Schemat procesu mieszania i segregacji w pęcherzowej warstwie fluidalnej [42]: a) unoszenie pęcherza gazowego z ziarnami paliwa; b) opadanie skupisk ziaren; c) opadanie ziaren paliwa w obszarze powstałym za pęcherzem gazowym. Kolejnym charakterystycznym miejscem w kolumnie CWF jest obszar przejściowy. Rozkład stężenia materiału warstwy w tym obszarze zmienia się wraz z wysokością, od wysokiego na granicy z obszarem dolnym, do niskiego na granicy z obszarem rozrzedzonym [38]. W związku z tym jest to obszar o wysokiej intensywności mieszania. Proces mieszania w tej części kolumny nie został jeszcze dobrze poznany. Górną część kolumny stanowi obszar rozrzedzony, który charakteryzuje się strukturą rdzeniowo-pierścieniową. Badania [38] dowiodły, że rdzeń formowany jest przez przepływ ziaren materiału warstwy do góry i występuje w osi kolumny. Pierścień jest formowany w wyniku przepływu w dół skupisk ziaren i występuje blisko ścianek. Strefa przyścienna charakteryzuje się wyższym stężeniem ziaren materiału warstwy, niż strefa rdzenia. Jak dotąd nie wiadomo, 13

14 czy segregacja występuje wewnątrz strefy pierścienia oraz czy oddziaływanie pomiędzy strefą pierścienia i strefą rdzenia wpływa na proces mieszania i segregacji w obszarze rozrzedzonym. Kolejnym miejscem w kolumnie CWF charakterystycznym dla odmiennego mechanizmu segregacji jest obszar wyjściowy. Jak pokazano na rysunku 4, obszar ten położony jest na wylocie ziaren materiału warstwy z kolumny. W tym obszarze na efekt segregacji ma głównie wpływ ukształtowanie wylotu z reaktora. Według badań Kruse i Werther [45], zjawisko segregacji w tym obszarze występuje wówczas, gdy wyjście z kolumny do cyklonu nie posiada odpowiednio wyprofilowanego wylotu. W tabeli 9 [46] zestawiono wyniki badań eksperymentalnych dla mieszanek binarnych w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej. Chesonis [30], który wstrzykiwał porcję koksu na różnych poziomach do kolumny CWF stwierdził, że koks o średnicy ziaren i gęstości ziaren mniejszych niż średnica ziaren i gęstość ziaren materiału warstwy, szybko mieszał się w dolnym obszarze kolumny, zanim dochodziło do unosu jego ziaren do obszaru rozrzedzonego. Nowak, w swoich badaniach [34], wyznaczył profil poziomy i osiowy stężenia ziaren mieszanki oraz prędkości ziaren drobnych i dużych. Zaobserwował segregację dużych ziaren w dolnej części kolumny CWF przy niskich prędkościach gazu i niskich gęstościach strumienia masy cyrkulujących ziaren drobnych. Wzrost wartości jednego z tych parametrów lub obu prowadził do jednolitego rozkładu osiowego dużych ziaren wzdłuż wysokości warstwy. Nowak stwierdził również, że wzrost strumienia masy drobnych ziaren prowadził do znacznego obniżenia prędkości unoszenia dużych ziaren. Również Bi [28] oraz Bai i Nagakawa [27] stwierdzili na podstawie pomiaru ciśnienia na poszczególnych wysokościach kolumny, że wzrost prędkości gazu prowadził do jednolitego rozkładu ziaren, a wzrost gęstości strumienia masy cyrkulujących ziaren drobnych zwiększa unos dużych ziaren. Hirschberg [31] przeprowadził analizę segregacji i procesu mieszania mieszanek binarnych w kolumnie CWF wykorzystując rozkład prędkości unoszenia pojedynczego ziarna dla każdego składnika mieszanki oddzielnie. Wspomniany autor najwyższy stopień segregacji otrzymał przy prędkości gazu, odpowiadającej prędkości unoszenia największych ziaren mieszanki. Ponadto stwierdził, że mieszanie wzdłuż wysokości kolumny poprawia się ze wzrostem prędkości gazu. Na i współautorzy [47] przeprowadzili badania zachowania się dużych ziaren w warstwie drobnych ziaren w kotle CWF o mocy 8 MW t. Autorzy stwierdzili, że duże ziarna o rozmiarach powyżej 2,4 mm i charakteryzujące się prędkością unoszenia 4 razy większą od prędkości gazu w komorze paleniskowej (6 m/s), wynoszone były z niej wraz z ziarnami drobnymi. Również Bis w badaniach [29], stwierdził możliwość osiągnięcia stanu cyrkulacji grubych frakcji w warunkach prowadzenia fluidyzacji z prędkością przepływu gazu niższą od prędkości unoszenia grubych ziaren, w zależności od gęstości strumienia masy cyrkulującego drobnego materiału. 14

15 Tabela 9. Zestawienie badań eksperymentalnych mieszanek binarnych w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej. Autor Wymiary stanowiska badawczego Rodzaj ziaren mieszanki Metoda pomiarowa Chesonis i inni [30] Nowak i inni [34] Bi i inni [28] Iijchi i inni [32] Bai i inni oraz Nagakawa i inni [27] Jiang i inni [33] Hirschberg i inni [31] Na i inni [47] Bis [29] D k =0,1 m H k =6,4 m D k =0,205 m H k =6,65 m D k =0,1 m H k =6,3 m D k =0,05 m H k =2,86 m D k =0,097 m D k = 0,15 m H k =3 m D k =0,1 m H k =6,3 m D k =0,2 m H k =12 m D f =1,7 m x 1,4 m H f =13,5 m D k =0,2 m H k =12 m Korund (121 µm, 3500 kg/m 3 ); Koks naftowy (168 µm, 2000 kg/m 3 ) Katalizator z krakingu ropy (46 µm, 2300 kg/m 3 ), Piasek kwarcowy (3 mm, 2300 kg/m 3 ) Katalizator z krakingu ropy (58 µm, 1153 kg/m 3 ), Kulki polietylenu (4,4 mm, 1010 kg/m 3 ) oraz szklane wałeczki (2 mm, 2500 kg/m 3 ) Piasek kwarcowy (222 µm, 2650 kg/m 3 ), Kawałki żelaza (238 µm, 7600 kg/m 3 ) Katalizator z krakingu ropy (70 µm, 1700 kg/m 3 ), Piasek kwarcowy (320 µm, 2600 kg/m 3 ) Katalizator z krakingu ropy (89 µm, 1153 kg/m 3 ) oraz żywica polietylenowa (325 µm, 600 kg/m 3 ), Kulki polietylenowe (4,4 mm, 1010 kg/m 3 ) oraz szklane wałeczki (2mm, 2500 kg/m 3 ) Piasek kwarcowy (220 µm, 2650 kg/m 3 ), Ruda żelaza (230 µm, 4900 kg/m 3 ) Piasek kwarcowy (290 µm, 2600 kg/m 3 ), Piasek kwarcowy (5,4 mm, 2600 kg/m 3 ) Korund (216µm, 3500 kg/m 3 ) Piasek kwarcowy (67 µm, 2650 kg/m 3 ) Próbkowanie, zawartość koksu naftowego w wyniku spalania Próbkowanie, separacja ziaren na sitach Próbkowanie, separacja ziaren na sitach Próbkowanie, magnetyczna separacja ziaren Próbkowanie, separacja ziaren na sitach Próbkowanie, separacja ziaren na sitach Próbkowanie z pomiarem gęstości mieszanki Próbkowanie, separacja ziaren na sitach Próbkowanie i analiza ziarnowa, pomiar ciśnienia statycznego 15

16 Na podstawie zamieszczonego powyżej przeglądu literatury można stwierdzić, iż segregacja ziaren paliwa i jej intensywność będzie ważnym parametrem wpływającym na wielkość emisji zanieczyszczeń powstałych w procesie fluidalnego spalania mieszanki biomasy i węgla takich jak: CO, SO 2, NO x. Niewątpliwie będzie ona miała istotny wpływ również na stopień wypalenia mieszanki paliwowej, od którego w decydującym stopniu zależy strata niecałkowitego spalania. 4. EMISJA ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH I STAŁYCH Spalanie ogromnych ilości paliw organicznych, a zwłaszcza węgla, powoduje poważne, narastające problemy ekologiczne. Dlatego też, do jednych z głównych zadań inżynierii środowiska należy opracowanie technologii redukcji emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Emisja SO 2, NO x, CO, CO 2 a także metali ciężkich powoduje zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby. Spalanie i powstawanie zanieczyszczeń gazowych, czy stałych, są procesami nierozdzielnie ze sobą związanymi. Wielkość zanieczyszczeń emitowanych do środowiska jest kompleksową funkcją reaktywności paliwa, parametrów procesu spalania (np. udziału masowego ziaren paliwa, nadmiaru powietrza, temperatury) i warunków panujących w komorze paleniskowej, jak: intensywności procesu mieszania i segregacji ziaren paliwa. W tabeli 10 [17] przedstawiono zanieczyszczenia powstające podczas spalania biomasy. Tabela 10. Źródła i rodzaj emisji zanieczyszczeń gazowych i stałych powstałych w procesie spalania biomasy [17]. Paliwo Wszystkie typy biomasy Biomasa zawierająca S i Cl (miejskie odpady drzewne, słoma, trawa) Biomasa zawierająca metale ciężkie (miejskie odpady drzewne, osady ściekowe) Biomasa posiadająca wysoką zawartość Cl Rodzaj zanieczyszczenia CO, NO x, N 2 O, C x H y, PAH, smoła, koksik, popiół HCl, SO 2, Pb, Zn, Cd, Cu, Cr, Hg PCDD, PCDF Obecność CO, węglowodorów, smoły oraz ziaren koksiku jest zwykle spowodowana niezupełnym i niecałkowitym spalaniem. Ponadto PCDD i PCDF są związkami organicznymi i nie mogą istnieć w temperaturach powyżej 873 K. Dlatego też, nie powinny powstawać w procesach spalania, które przebiegają w zdecydowanie wyższych temperaturach. Natomiast skład popiołu oraz emisje NO x, 16

17 N 2 O, SO 2 czy metali ciężkich zależą głównie od właściwości i pochodzenia paliwa. Decydującym tutaj parametrem będzie również temperatura spalania, optymalne wymieszanie paliwa z powietrzem i materiałem warstwy, czas pobytu ziaren paliwa w komorze paleniskowej EMISJA TLENKU WĘGLA Obecność CO w spalinach reprezentuje stratę niezupełnego spalania. Wysokie stężenia CO powodują niebezpieczne zanieczyszczenie środowiska. W tabeli 11 przedstawiono wielkości stężeń CO otrzymane podczas procesu spalania mieszanek biomasy i węgla w stanowiskach laboratoryjnych i jednostkach w skali technicznej. Tabela 11. Wielkości stężeń CO w spalinach w procesie fluidalnego spalania mieszanek biomasy i węgla. Autor Stężenie, CO, mg/nm 3 (6% O 2 ) Udział masowy ziaren biomasy w mieszance, x b, - Leckner [25] ,0-1,0 Armesto [26] ,0-0,4 Armesto [26] ,0-1,0 Typ paliwa Węgiel kamienny/ Zrębki jodły Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Warunki prowadzenia procesu spalania Kocioł z cyrkulacyjną warstwą fluidalną o mocy 8 MW t T=1125 K, U=1,60 m/s, Ca/S=0 Stanowisko laboratoryjne z cyrkulacyjną warstwą fluidalna T=1123 K, U=1,51 m/s, Ca/S=2,5 Stanowisko laboratoryjne z pęcherzową warstwą fluidalna T= K, U=0,16-0,18 m/s, Ca/S=2,9-3,6 Leckner badania [25] prowadził na kotle z cyrkulacyjną warstwą fluidalną o mocy 8 MW t. Jako paliwa bazowe wykorzystał węgiel kamienny oraz zrębki jodły. Leckner otrzymał stężenia CO na poziomie mg/nm 3, przy udziale masowym ziaren biomasy w mieszance 0,0-1,0. Autor stwierdził, iż znaczne obniżenie stężenia CO, zwłaszcza w przypadku mieszanek o dużym udziale biomasy, było spowodowane zdecydowanie szybkim utlenianiem CO w cyklonie. W przypadku mieszanek o dużym udziale węgla strumień przepływającego 17

18 materiału warstwy przez cyklon zawierał znaczną ilość koksiku i jego spalanie w tym rejonie powodowało powstawanie CO. W przypadku biomasy powstały koksik bardzo szybko ulegał spaleniu jeszcze w obrębie komory paleniskowej, dlatego też w cyklonie następowało już ostateczne utlenienie CO do CO 2. Badania procesu spalania mieszanek paliwowych przeprowadził również na jednostkach pilotowych z pęcherzową i cyrkulacyjną warstwą fluidalną Armesto [26]. Autor ten wykorzystał węgiel brunatny i leśne odpady drzewne. Badania wskazały na wzrost sprawności procesu spalania oraz spadek stężenia CO w spalinach wraz ze zwiększeniem udziału masowego ziaren leśnych odpadów drzewnych w mieszance paliwowej. Stężenia CO dla procesu spalania w pęcherzowej i cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej wyniosły odpowiednio od 445 do 255 mg/nm 3, przy udziale masowym ziaren biomasy w zakresie od 0,0 do 1,0 i od 167 do 27 mg/nm 3, przy udziale masowym ziaren biomasy odpowiednio od 0,0 do 0,4. Z przeglądu literatury wynika, iż wykorzystanie biomasy w procesie fluidalnego spalania węgla może przyczynić się do obniżenia emisji CO, a tym samym obniżenia straty niezupełnego spalania. Obniżenie tej straty wpłynie na wzrost sprawności spalania, a tym samym poprawę efektywności wykorzystania źródeł energii. Ponadto prowadzenie procesu spalania w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej będzie charakteryzować się niższymi emisjami CO w stosunku do warstwy pęcherzowej EMISJA SO 2 Z punktu widzenia wymagań ochrony środowiska w celu nie przekroczenia dopuszczalnych stężeń SO 2 do atmosfery skuteczność odsiarczania musi być utrzymywana na odpowiednim poziomie w zależności od rodzaju spalanego paliwa. Według badań [60] w przypadku węgla brunatnego o zawartości siarki około 1% i wartości opałowej poniżej 7,3 MJ/kg należałoby utrzymywać skuteczność odsiarczania na poziomie 92%. W przypadku natomiast spalania węgla kamiennego o zawartości siarki poniżej 1% skuteczność odsiarczania nie powinna być niższa od 80%. Z przedstawionego porównania widać, że spalanie węgla brunatnego pociąga za sobą konieczność uzyskiwania wyższych skuteczności odsiarczania spalin. Z technicznego punktu widzenia taką skuteczność można osiągnąć, ale kosztem wysokiego nadmiaru kamienia wapiennego i zwiększenia masy powstałych odpadów stałych Badania na skalę przemysłową wykazały możliwość wykorzystania biomasy o wysokiej zawartości: Ca, K i Na do redukcji stężenia SO 2 w spalinach podczas wspólnego spalania biomasy i paliw bogatych w siarkę tj. torfu czy węgla [48, 49]. Wiązanie siarki następuje poprzez tworzenie się stałych siarczanów np. CaSO 4, K 2 SO 4 i Na 2 SO 4. Rezultaty z badań Desroches-Ducarene [48] i Nordin [49] wykazują, że stężenie 18

19 tlenu i temperatura warstwy fluidalnej są najbardziej istotnymi czynnikami wpływającymi na procesy redukcji SO 2. Ponadto wiązanie siarki może być osiągnięte bez równoczesnego wzrostu stężenia CO czy NO. Badania [49] wykazały, że wysoka redukcja SO 2 przy spalaniu węgla i lucerny na poziomie około 80% może być uzyskana nawet przy temperaturze poniżej 873 K. Kicherer [50] uzyskał stężenie SO 2 również obniżające się wraz ze wzrostem ilości słomy w mieszance. Efekt ten głównie spowodowany był niższą zawartością siarki w słomie, jakkolwiek obecność CaO i MgO mogła mieć również znaczący wpływ. W tabeli 12 przedstawiono wyniki badań uzyskane w procesie współspalania biomasy z węglem, przeprowadzonych przez Lecknera [25] i Armesto [26]. Tabela 12. Wielkości stężeń SO 2 w spalinach w procesie fluidalnego spalania mieszanek biomasy i węgla. Autor Stężenie, SO 2, mg/nm 3 (6% O 2 ) Udział masowy ziaren biomasy w mieszance, x b, - Leckner [25] ,0-1,0 Armesto [26] ,0-0,4 Armesto [26] ,0-1,0 Typ paliwa Węgiel kamienny/ Zrębki jodły Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Warunki prowadzenia procesu spalania Kocioł z cyrkulacyjną warstwą fluidalną o mocy 8 MW t T=1125 K, U=1,60 m/s, Ca/S=0 Stanowisko laboratoryjne z cyrkulacyjną warstwą fluidalna T=1123 K,U=1,51 m/s, Ca/S=2,5 Stanowisko laboratoryjne z pęcherzową warstwą fluidalna T= K, U=0,16-0,18 m/s, Ca/S=2,9-3,6 Leckner [26] uzyskał stężenie SO 2 w zakresie od 1216 mg/nm 3 do 37 mg/nm 3, przy udziale masowym ziaren biomasy w mieszance odpowiednio od 0,0 do 1,0, uwzględniając przy tym związanie siarki w popiele z węgla na poziomie 10-15%. Niska zawartość popiołu powstająca ze spalania biomasy posiadała mało istotny wpływ na proces wiązania siarki w tym przypadku. Podobne badania na stanowisku laboratoryjnym przeprowadził Armesto [26]. Stężenie SO 2 w spalinach wyniosło od 1851 mg/nm 3 do 905 mg/nm 3 dla mieszanek o udziale masowym ziaren biomasy odpowiednio od 0,0 do 0,4, w przypadku cyrkulacyjnej warstwy fluidalnej, oraz od 1894 mg/nm 3 do 51 mg/nm 3 dla mieszanek o udziale masowym ziaren biomasy odpowiednio od 0,0 do 1,0, w przypadku pęcherzowej warstwy 19

20 fluidalnej. W badaniach tych uzyskano również ponad 90% skuteczność wiązania siarki przy stosunku molowym Ca/S wynoszącym 3,3. Niższy stosunek Ca/S powodował wzrost stężenia SO 2 w spalinach, dalszy wzrost Ca/S w zakresie 3,7-6,7 nie przyniósł znacznego efektu poprawy wiązania siarki. Zauważono również, że wzrost prędkości gazu powodował niewielkie obniżenie stężenia SO 2 w spalinach. Na podstawie przedstawionego powyżej przeglądu literatury można stwierdzić, iż wspólne fluidalne spalanie biomasy i węgla brunatnego zmniejszy emisję SO 2 do atmosfery. Ponadto prowadzenie procesu spalania w cyrkulacyjnej warstwie fluidalnej, zamiast w warstwie pęcherzowej, pozwoli na obniżenie stosunku molowego Ca/S w procesie odsiarczania spalin. Konsekwencją obniżenia tego stosunku będzie zmniejszenie ilości powstałych odpadów stałych EMISJA NO X Ze względu na niską temperaturę podczas procesu spalania w warstwie fluidalnej, NO x powstają głównie z azotu zawartego w paliwie [51-53]. Reakcja utleniania jest gwałtowna, formując zazwyczaj NO, natomiast NO 2 tworzy się stopniowo w chłodzącym się strumieniu spalin i stanowi najwyżej 10% wszystkich NO x emitowanych do atmosfery. Podczas odgazowania paliwa azot dzielony jest pomiędzy uwalniane części lotne i powstały koksik, a ich proporcje uzależnione są od rodzaju paliwa [51]. Jak wskazują badania [54, 55] udziały te są porównywalne z udziałem części lotnych w danym paliwie. Dominującymi związkami azotu w pierwotnych i wtórnych produktach odgazowania są: NH 3 oraz HCN [51-54]. Im młodszy węgiel jest spalany wydzielane z części lotnych związki azotowe (HCN, NH 3 ) szybko utleniają się do NO x [2]. Dlatego też, wielkość emisji NO x podczas spalania węgla brunatnego będą wyższe w porównaniu do emisji ze spalania węgla kamiennego. Z drugiej strony można stwierdzić na podstawie wyników badań przedstawionych w pracy [2], iż im większy udział części lotnych w węglu, tym większa możliwość redukcji emisji NO x z wykorzystaniem technik stopniowania powietrza czy też reburningu. Mechanizm formowania NO x przebiega równolegle z heterogenicznymi i homogenicznymi reakcjami rozkładu [51-53]. Jego schematyczny układ został przedstawiony na rysunku 6 [56]. W procesie spalania węgla i biomasy występują różnice, które maja wpływ na wielkość stężenia NO x w spalinach. Jak wskazują badania [57], uwalnianie części lotnych i azotu jest intensywne dla talerzowatych kształtów ziaren, niż dla kulistych czy cylindrycznych. Uwalnianie części lotnych i azotu odbywa się równomiernie, kiedy rozmiar ziaren i zawartość wilgoci wzrasta. Jest to spowodowane obniżeniem szybkości etapu suszenia ziarna. 20

21 Wydzielanie się azotu zawartego w paliwie Powstawanie nowych związków zawierających azot Niezupełne spalanie CO i koksiku Reakcje powstawania i redukcji N 2 O N 2 N 2 O NO Części lotne NH 3 N 2 NO Homogeniczna reakcja powstawania N 2 O z cyjanku N 2 O N 2 Smoła NH 3 Homogeniczna reakcja powstawania N 2 O z amin N 2 O HCN NO HCN Homogeniczna reakcja redukcji N 2 O przez rodniki H lub OH N 2 Paliwo H 2 CO H 2 CO Termiczny rozkład N 2 O N 2 HC HC Heterogeniczna reakcja rozkładu N 2 O przez koksik N 2 Koksik HCN CO NO N 2 O HCN Koksik CO NO Heterogeniczne reak. rozkładu NO przez koksik i CO lub H 2 na pow. koksiku N 2 O NCO Rys. 6. Mechanizm powstawania i rozkładu NO i N 2 O w warstwie fluidalnej [58]. W przypadku małych ziaren czas początkowego ogrzewania jest mały w porównaniu z czasem odgazowania. W tym wypadku można założyć, że ziarno jest bardzo szybko ogrzewane i spalane. Biomasa zawiera więcej części lotnych niż węgiel i azot zawarty w częściach lotnych może odgrywać ważną role w formowaniu i redukcji NO. W przypadku biomasy azot w częściach lotnych głównie występuje jako NH 3, natomiast HCN jest głównym źródłem azotu w częściach lotnych pochodzących z węgla [57, 59, 60]. Zależność tę potwierdzają również badania Gulyurtlu [60]. Wyniki tych badań przedstawiono na rysunku 7. Wraz ze wzrostem udziału słomy, w mieszance paliwowej z węglem, stężenie NH 3 w częściach lotnych wzrastało liniowo, gdy stężenie HCN obniżało się. W badaniach Lin i Dan-Johansen [52] spalając słomę i węgiel w warstwie fluidalnej stwierdzili, że ze względu na różnice gęstości pomiędzy ziarnami słomy i węgla uwalnianie części lotnych oraz spalanie koksiku następowało w różnych miejscach komory paleniskowej. Badacze zaobserwowali, iż podczas spalania słomy więcej ziaren znajdowało się na powierzchni warstwy, niż w przypadku spalania węgla. Różnice występowały również w wielkości konwersji azotu do NO. Podczas spalania słomy 21

22 konwersja była na poziomie 18-45%, natomiast w przypadku węgla konwersja była niższa i wyniosła 12-20%. 160 Stężenie [HCN] i [NH 3 ] w spalinach (6% O 2 ), ppm NH3 - słoma A NH3 - słoma B HCN - słoma A HCN - słoma B 0 0,03 0,05 0,07 0,09 0,11 0,13 0,15 0,17 0,19 Udział masowy ziaren biomasy w mieszance paliwowej, x b Rys. 7. Stężenie HCN i NH 3 w częściach lotnych w funkcji udziału masowego ziaren biomasy w mieszance paliwowej [60]. Autorzy prac [58, 51, 61, 62] przedstawili wpływ katalitycznego oddziaływania koksiku i popiołu na formowanie i redukcję NO x i N 2 O. W przypadku spalania w warstwie fluidalnej obecność CaO, MgO i Fe 2 O 3 w paliwie może prowadzić do formowania związków katalitycznie wpływających na reakcje rozkładu NO i N 2 O. Dużą rolę odgrywać może również znaczne stężenie koksiku, który posiada bardzo rozwiniętą i chemicznie aktywną powierzchnię [63]. W przypadku spalania jednak samej biomasy charakteryzującej się wysoką zawartością części lotnych i niską zawartością węgla pierwiastkowego efekt jego może być mniej widoczny. W tabeli 13 przedstawiono wielkości stężeń NO x w procesie fluidalnego spalania mieszanek biomasy z węglem. Leckner [25] stwierdził formowanie się wyższych stężeń NO x w podczas spalania zrębków jodły (154 mg/nm 3 ), niż podczas spalania samego węgla (113 mg/nm 3 ), pomimo wyższej zawartości azotu w węglu (1,5%) w stosunku do zrębków jodły (0,15%). Stwierdzono następnie, iż mogło być to spowodowane wzrostem stężenia koksiku w komorze paleniskowej wraz ze zwiększeniem udziału węgla w mieszance paliwowej. Autor przy niskim udziale węgla w mieszance (15%) otrzymał najwyższe stężenie NO x w spalinach, które wyniosło 215 mg/nm 3. 22

23 Tabela 13. Wielkości stężeń NO x w spalinach w procesie fluidalnego spalania mieszanek biomasy i węgla. Autor Stężenie, NO x, mg/nm 3 (6% O 2 ) Udział masowy ziaren biomasy w mieszance, x b, - Leckner [25] ,0-0,85-1,0 Armesto [26] ,0-0,4 Armesto [26] ,0-0,28 Typ paliwa Węgiel kamienny/ Zrębki jodły Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Węgiel brunatny/ Leśne odpady drzewne Warunki prowadzenia procesu spalania Kocioł z cyrkulacyjną warstwą fluidalną o mocy 8 MW t T=1125 K, U=1,60 m/s, Ca/S=0 Stanowisko laboratoryjne z cyrkulacyjną warstwą fluidalna T=1123 K,U=1,51 m/s, Ca/S=2,5 Stanowisko laboratoryjne z pęcherzową warstwą fluidalna T= K, U=0,18 m/s, Ca/S=2,9-3,6 Odmienne zależności w stosunku do stężenia NO x uzyskał Armesto [26]. W badaniach tego autora wielkość stężenia NO x w spalinach wyniosła od 275 mg/nm 3 do 220 mg/nm 3 dla mieszanek o udziale masowym ziaren biomasy odpowiednio od 0,0 do 0,4, w przypadku cyrkulacyjnej warstwy fluidalnej oraz od 101 mg/nm 3 do 94 mg/nm 3 dla mieszanek o udziale masowym ziaren biomasy odpowiednio od 0,0 do 0,28, w przypadku pęcherzowej warstwy fluidalnej. Stwierdzono, iż mogło być to spowodowane wyższą zawartością azotu w węglu brunatnym (1,25 %) w porównaniu do zawartości azotu w biomasie (0,53). Kicherer [50] uzyskiwał redukcje stężenia NO x w spalinach, której wielkość była proporcjonalna do ilości spalanej słomy. Słoma zachowywała się jak paliwo reburningowe powodując obniżenie stężenia NO x. Przy spalaniu samego węgla autor osiągnął stężenie NO x na poziomie 500 mg/nm 3, natomiast przy spalaniu dodatkowo biomasy w postaci słomy stężenie NO x wyniosło 260 mg/nm 3. Podobne rezultaty i zachowanie biomasy obserwowano przy wspólnym spalaniu słomy i węgla w badaniach innych autorów [60, 64]. Z przeglądu literatury wynika, iż wraz ze wzrostem ilości biomasy w mieszance paliwowej następuje zwiększenie emisji NO x. Nie mniej jednak istnieje możliwość wykorzystania biomasy jako paliwa reburningowego pozwalającego na obniżenie stężenia NO x w spalinach w procesie spalania węgla brunatnego. Ponadto obecność CaO, MgO i Fe 2 O 3 w paliwie może prowadzić do formowania związków katalitycznie wpływających na reakcje rozkładu NO x. 23

24 4.4. ANALIZA POPIOŁU W badaniach fluidalnego spalania biomasy stwierdzono, iż dużym problemem jest zjawisko aglomeracji [65-67]. Dotyczy to głównie biomasy charakteryzują się wysoką zawartością sodu i potasu. Jako materiał warstwy wykorzystuje się często piasek kwarcowy, którego głównym składnikiem jest SiO 2. Jego temperatura mięknięcia wynosi 1723 K [67]. W wyniku reakcji tlenków metali alkalicznych lub ich soli z SiO 2 powstaje eutektyczna mieszanka o temperaturze mięknięcia odpowiednio 1147 i 1037 K [65, 66, 68]. Zjawisko to pogarsza warunki przepływowe w komorze paleniskowej, co bezpośrednio wpływa na jakość procesu spalania i jego stabilność. Występowanie zjawiska aglomeracji może być również wynikiem dużego gradientu temperatury w warstwie, spowodowanego słabym wymieszaniem paliwa. Duża zawartość tlenków metali alkalicznych (K 2 O i Na 2 O) powodowała również zanieczyszczenia powierzchni wymiany ciepła w kotle [69]. Odkładanie popiołu z biomasy na elementach stalowych kotła może ponadto przyczynić się do ich korozji [70]. Saxena, Rao i Kasi [71] zbadali klika alternatywnych, w stosunku do piasku kwarcowego, materiałów tworzących warstwę w procesie fluidalnego spalania biomasy. Należały do nich między innymi: dolomit, magnezyt i tlenek żelazowy. W badaniach [16, 72] stwierdzono, iż mieszanki eutektyczne, powstałe w wyniku reakcji Fe 2 O 3 i tlenków czy soli metali alkalicznych, posiadały temperaturę mięknięcia równą 1408 K. Innym rozwiązaniem zjawiska aglomeracji jest wspólne spalanie biomasy z węglem, zawierającym wyższe zawartości popiołu, jako mieszanki paliwowej. Powoduje to obniżenie koncentracji sodu i potasu w popiele. W badaniach [58] przeprowadzono testy spalania lucerny w warstwie fluidalnej. Sześciokrotnie powtórzone jednogodzinne testy przy temperaturze warstwy około 1123 K doprowadziły do powstania spieczonej warstwy. Elementarna analiza spieczonego materiału wykazała obecność krzemianów potasowo-aluminiowych, które mogły posiadać niską temperaturę topnienia na poziomie 973 K. Podczas spalania węgla wraz z lucerną nie zaobserwowano zjawiska spiekania w próbie trwającej ponad trzy godziny. Analizę popiołu lotnego powstałego w procesie fluidalnego spalania mieszanek węgla, drewna i torfu przeprowadzono w badaniach [73]. W porównaniu do popiołu lotnego ze spalania drewna i kory drzewnej otrzymane popioły lotne z procesu spalania mieszanek charakteryzowały się mniejszą zawartością wapnia, potasu, magnezu i chloru. Dodatek węgla lub torfu do mieszanki z biomasą powodował podwyższenie zawartości aluminium, żelaza, magnezu i siarki w popiele. Poziom metali śladowych utrzymywał się na zbliżonym poziomie w stosunku do popiołu z drewna. Podczas fluidalnego spalania paliw metale ciężkie mogą występować w popiele dennym 1), popiele lotnym oraz spalinach. Wiązanie metali ciężkich w 24

25 materiale warstwy fluidalnej podczas spalania ziaren drewna było badane przez Ho [74]. Autor uzyskał efektywnie wiązanie wymienionych metali już przy temperaturze 973 K. Autorzy pracy [74] stwierdzili, że przy temperaturze 1103 K tylko 0,8-4 % kadmu było obecne w fazie gazowej, natomiast przeważająca jego część została związana na dużych ziarnach popiołu lotnego. Ołów i miedź zachowują się w warstwie fluidalnej podobnie i głównie umiejscowione są w popiele dennym, przy czym większe wartości przypadają dla Cu (28-30% Cu zawartego w popiele) niż dla Pb (14-16% Pb zawartego w popiele). Udział cynku w popiele dennym wyniósł 65-68%, natomiast w spalinach 0,1-0,3%. Ponadto jak wskazują autorzy pracy [84] ołów i cynk, które były obecne w fazie gazowej przy temperaturze 1103 K, odpowiednio: 7-15% i 24-27%, zostały wychwycone w strumieniu dużych ziaren popiołu lotnego w ciągu konwekcyjnym. W badaniach [75, 76] stwierdzono, iż uwalnianiu Cd, Cu i Pb sprzyja wysoka zawartość Cl i S. Z zamieszczonego przeglądu wynika, iż zmiana proporcji biomasy i węgla w mieszance paliwowej prowadzić będzie do wzrostu lub obniżenia stężenia metali alkalicznych w popiele. Stwarza to możliwość występowania lub eliminacji zjawiska aglomeracji materiału warstwy fluidalnej. Ponadto stwierdzono, iż w wyniku dobrego wiązania metali ciężkich w materiale warstwy fluidalnej metale te występować będą głównie w popiele dennym i lotnym. 5. WYKORZYSTANIE KORY DRZEWNEJ JAKO PALIWA DLA KOTŁA FLUIDALNEGO Z WARSTWĄ PĘCHERZOWĄ 5.1. OPIS KOTŁA OKF-40 Pierwszy kocioł fluidalny w Polsce, spalający biomasę na skalę przemysłową, został oddany do eksploatacji w 1997 roku w Elektrociepłowni Ostrołęka A. Powstał on w wyniku modernizacji kotła pyłowego typu OP-100. Kocioł OKF-40 został przystosowany do spalania kory drzewnej. Układ technologiczny kotła OKF-40 został przedstawiony na rysunku 8. Kocioł ten wytwarza parę o wydajność 13 kg/s, temperaturze 450 o C i ciśnieniu 4.0 MPa. Ciepło jest przejmowane od spalin w chłodzonej wodą komorze paleniskowej. Za paleniskiem spaliny są schładzane w ciągu konwekcyjnym, w którym umieszczone są: przegrzewacz pary, podgrzewacz wody i obrotowy podgrzewacz powietrza. Następnie spaliny są odpylane w elektrofiltrze i usuwane za pomocą wentylatorów wyciągowych do komina. Palenisko fluidalne z warstwą pęcherzykową (BFB), produkcji Foster Wheeler, składa się ze stalowej konstrukcji 25

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o.

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW MBUSTION Sp. z o.o. 95-015 Głowno, ul. Sikorskiego 120, Tel.: (42) 719-30-83, Fax: (42) 719-32-21 SPALANIE MĄCZKI ZWIERZĘCEJ Z OBNIŻONĄ EMISJĄ NO X Henryk Karcz

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych Seminarium Planowanie energetyczne w gminach Województwa Mazowieckiego 27 listopada 2007, Warszawa Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Bardziej szczegółowo

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła energii dla Polski Konferencja Demos Europa Centrum Strategii Europejskiej Warszawa 10 lutego 2009 roku Skraplanie

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Spalarnia odpadów jak to działa? a? Jak działa a spalarnia odpadów? Jak działa a spalarnia odpadów? Spalarnia odpadów komunalnych Przyjęcie odpadów, Magazynowanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych Seminarium Planowanie energetyczne na poziomie gmin 24 stycznia 2008, Bydgoszcz Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. BIOMASA BIOMASA DREWNO

Bardziej szczegółowo

Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej

Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej INNOWACYJNE TECHNOLOGIE dla ENERGETYKI Od uwęglania wysegregowanych odpadów komunalnych w wytwórniach BIOwęgla do wytwarzania zielonej energii elektrycznej Autor: Jan Gładki (FLUID corporation sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl)

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) TRANSPORT MASY I CIEPŁA Seminarium Transport masy i ciepła Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) WARUNKI ZALICZENIA: 1. ZALICZENIE WSZYSTKICH KOLOKWIÓW

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA Puławy S.A. do 2016 roku Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku Warszawa, wrzesień 2009 Nowelizacja IPPC Zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola Zmiany formalne : - rozszerzenie o instalacje

Bardziej szczegółowo

klasyfikacja kotłów wg kryterium technologia spalania: - rusztowe, - pyłowe, - fluidalne, - paleniska specjalne cyklonowe

klasyfikacja kotłów wg kryterium technologia spalania: - rusztowe, - pyłowe, - fluidalne, - paleniska specjalne cyklonowe Dr inż. Ryszard Głąbik, Zakład Kotłów i Turbin Pojęcia, określenia, definicje Klasyfikacja kotłów, kryteria klasyfikacji Współspalanie w kotłach różnych typów Przegląd konstrukcji Współczesna budowa bloków

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.:

ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.: ELEKTROWNIA SKAWINA S.A.: UDZIAŁ W PROGRAMIE OGRANICZANIA NISKIEJ EMISJI ELEKTROWNIA SKAWINA Rok powstania 1957-1961 Moc elektryczna Moc cieplna Paliwo 440 MW 588 MWt Węgiel kamienny Biomasa Olej opałowy

Bardziej szczegółowo

Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej. Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach

Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej. Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach Problem zagospodarowania osadów ściekowych * wg GUS 2/24 Ogólna charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza Projekt realizowany przy udziale instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ oraz środków finansowych NFOŚiGW Dnia 01 czerwca 2012 r. FU-WI Sp. z o.o. rozpoczęła realizację projektu unijnego pn. Demonstracyjna

Bardziej szczegółowo

Analiza energetycznego wykorzystania biomasy

Analiza energetycznego wykorzystania biomasy Kamil Boral Inżynieria Energii Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Analiza energetycznego wykorzystania biomasy 1. WSTĘP Na całym świecie obywatele krajów rozwiniętych są

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty odzysku energii z odpadów. Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych IChPW

Wybrane aspekty odzysku energii z odpadów. Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych IChPW Wybrane aspekty odzysku energii z odpadów Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych IChPW Korzyści związane z energetycznym wykorzystaniem odpadów w instalacjach energetycznych zastępowanie

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego CIEPŁO, PALIWA, SPALANIE CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego WYMIANA CIEPŁA. Zmiana energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r.

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r. STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH Zaawansowane technologie pozyskiwania energii Warszawa, 1 grudnia 2011 r. Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne

Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne Autorzy: Uczelniane Centrum Badawcze Energetyki i Ochrony Środowiska Ecoenergia Sp.

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE Wskaźnikii emisji zanieczyszczeń ze spalania paliw kotły o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW Warszawa, styczeń 2015 Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE kontakt: Krajowy Ośrodek Bilansowania

Bardziej szczegółowo

Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych. Biologiczne suszenie. Warszawa, 5.03.2012

Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych. Biologiczne suszenie. Warszawa, 5.03.2012 Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych Biologiczne suszenie Warszawa, 5.03.2012 Celem procesu jest produkcja paliwa alternatywnego z biodegradowalnej frakcji wysegregowanej

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego POLSKA IZBA EKOLOGII 40-009 Katowice, ul. Warszawska 3 tel/fax (48 32) 253 51 55; 253 72 81; 0501 052 979 www.pie.pl e-mail : pie@pie.pl BOŚ S.A. O/Katowice 53 1540 1128 2001 7045 2043 0001 Katowice, 15.01.2013r.

Bardziej szczegółowo

Proces Innowacji. Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska. Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska. Wrocław, 23 listopad 2011

Proces Innowacji. Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska. Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska. Wrocław, 23 listopad 2011 Proces Innowacji Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska Wrocław, 23 listopad 2011 Zakres Cel procesu innowacji na Dolnym Śląsku Przedstawienie scenariuszy

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Odpady z biogazowni - poferment Poferment obecnie nie spełnia kryterium nawozu organicznego. Spełnia natomiast definicję środka polepszającego właściwości

Bardziej szczegółowo

Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line. Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto

Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line. Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto Rozwój technologii zgazowania w Metso Jednostka pilotowa w Tampere TAMPELLA POWER

Bardziej szczegółowo

Paliwa z odpadów - właściwości

Paliwa z odpadów - właściwości Bogna Burzała ENERGOPOMIAR Sp. z o.o., Centralne Laboratorium Paliwa z odpadów - właściwości 1. Wprowadzenie Prognozowana ilość wytwarzanych odpadów komunalnych, zgodnie z Krajowym Planem Gospodarki Odpadami

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

Inwestor: Miasto Białystok

Inwestor: Miasto Białystok Inwestor: Miasto Białystok Wykonawcy: Beneficjent Projektu: P.U.H.P. LECH Sp. z o.o. Projekt Zintegrowany system gospodarki odpadami dla aglomeracji białostockiej współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia)

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Aleksander Warchałowski Katarzyna Bebkiewicz Warszawa, wrzesień 2011 WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Kocioł na biomasę z turbiną ORC

Kocioł na biomasę z turbiną ORC Kocioł na biomasę z turbiną ORC Sprawdzona technologia produkcji ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu dr inż. Sławomir Gibała Prezentacja firmy CRB Energia: CRB Energia jest firmą inżynieryjno-konsultingową

Bardziej szczegółowo

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji Teoria KONDENSACJI Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA... dowody? CZYM JEST KONDENSACJA? Ciepło uzyskane w wyniku reakcji spalania gazu ziemnego nazywamy ciepłem jawnym. Istnieje

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z rewizji kotła KP-8/2,5

Sprawozdanie z rewizji kotła KP-8/2,5 Sprawozdanie z rewizji kotła KP-8/2,5 Żerdziny 15.10.2013r. W dniu 02.10.2013r. został przeprowadzony przegląd kotła parowego, spalającego wilgotną biomasę, o wydajności 8 t/h i maksymalnym ciśnieniu pary

Bardziej szczegółowo

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Zał.3B Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Wrocław, styczeń 2014 SPIS TREŚCI 1. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Współspalanie biomasy (redukcja CO2) oraz redukcja NOx za pomocą spalania objętościowego

Współspalanie biomasy (redukcja CO2) oraz redukcja NOx za pomocą spalania objętościowego Współspalanie biomasy (redukcja CO2) oraz redukcja NOx za pomocą spalania objętościowego Włodzimierz Błasiak, Profesor* NALCO MOBOTEC EUROPE *Royal Institute of Technology (KTH), Stockholm Division Energy

Bardziej szczegółowo

Termiczne sposoby zagospodarowania osadów ściekowych. Energia ze ścieków

Termiczne sposoby zagospodarowania osadów ściekowych. Energia ze ścieków Termiczne sposoby zagospodarowania osadów ściekowych. Energia ze ścieków Autor: Sebastian Werle - Politechnika Śląska ( Energetyka Cieplna i Zawodowa nr 9/2010) W roku 2007 wytworzono w Polsce 533 tys.

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

Technologia ACREN. Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych

Technologia ACREN. Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych Technologia ACREN Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych Profil firmy Kamitec Kamitec sp. z o.o. członek Izby Gospodarczej Energetyki i Ochrony Środowiska opracowała i wdraża innowacyjną technologię

Bardziej szczegółowo

osadów ściekowych w Polsce Marek Jerzy Gromiec Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania

osadów ściekowych w Polsce Marek Jerzy Gromiec Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Problematyka zagospodarowania osadów ściekowych w Polsce Marek Jerzy Gromiec Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania wwarszawie Uwagi wstępne Problem zagospodarowania ciągle wzrastających ilości osadów ściekowych

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Przykładowa 16 40-086 Katowice Miasto na prawach powiatu: Katowice województwo: śląskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania:

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Inżynieria warstwy Fluidization Engineering Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: Poziom kształcenia: Obieralny, moduł 5.4 I stopień Rodzaj zajęć: Liczba godzin/tydzień/zjazd

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com PIROLIZA Instalacja do pirolizy odpadów gumowych przeznaczona do przetwarzania zużytych opon i odpadów tworzyw sztucznych (polietylen, polipropylen, polistyrol), w której produktem końcowym może być energia

Bardziej szczegółowo

PL 208457 B1. Sposób utylizacji termicznej odpadów kompozytowych zawierających kauczuk, zwłaszcza odpadów gumowych zawierających elementy stalowe

PL 208457 B1. Sposób utylizacji termicznej odpadów kompozytowych zawierających kauczuk, zwłaszcza odpadów gumowych zawierających elementy stalowe RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 208457 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 383546 (22) Data zgłoszenia: 15.10.2007 (51) Int.Cl. F23G 7/12 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy

Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy Problemy eksploatacyjne elektrofiltrów i instalacji odsiarczania spalin związane ze współspalaniem biomasy Autor: Tadeusz Fulczyk, Eugeniusz Głowacki - Energopomiar Sp. z o.o., Zakład Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie norm jakości pelletów i brykietów

Wdrażanie norm jakości pelletów i brykietów Wdrażanie norm jakości pelletów i brykietów dr inż. Wojciech Cichy Instytut Technologii Drewna w Poznaniu Konferencja Rynek pelet i brykietów możliwości rozwoju Bydgoszcz 8 czerwca 203 r. MIĘDZYNARODOWE

Bardziej szczegółowo

HoSt Bio-Energy Installations. Technologia spalania biomasy. Maciej Wojtynek Inżynier Procesu. www.host.nl Sheet 1 of 25

HoSt Bio-Energy Installations. Technologia spalania biomasy. Maciej Wojtynek Inżynier Procesu. www.host.nl Sheet 1 of 25 HoSt Bio-Energy Installations Technologia spalania biomasy Maciej Wojtynek Inżynier Procesu www.host.nl Sheet 1 of 25 HoSt: Dostawca pod-klucz elektrociepłowni opalanych biomasą, biogazowni rolniczych,

Bardziej szczegółowo

1 Układ kondensacji spalin ( UKS )

1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) 1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) W wyniku spalania biomasy o dużej zawartość wilgoci: 30 50%, w spalinach wylotowych jest duża zawartość pary wodnej. Prowadzony w UKS proces kondensacji pary wodnej zawartej

Bardziej szczegółowo

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego.

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Emisja niska zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Umownie przyjmuje się wszystkie kominy o wysokości do 40

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE BIOGAZU

ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE BIOGAZU Tomasz Bacza ENERGETYCZNE WYKORZYSTANIE BIOGAZU 1. Wstęp Coraz ważniejszą alternatywą dla energetyki opartej na paliwach takich jak węglowodory czy węgiel jest energetyka pochodząca ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne Układy Kogeneracyjne Finansowanie i realizacja inwestycji oraz dostępne technologie

Nowoczesne Układy Kogeneracyjne Finansowanie i realizacja inwestycji oraz dostępne technologie Nowoczesne Układy Kogeneracyjne Finansowanie i realizacja inwestycji oraz dostępne technologie INWESTYCJA W NOWE ŹRÓDŁO KOGENERACYJNE W ENERGA KOGENERACJA SP. Z O.O. W ELBLĄGU Krzysztof Krasowski Łochów

Bardziej szczegółowo

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Główne założenia do realizacji projektu Działalność podstawowa Grupy TAURON to: Wydobycie węgla Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła Dystrybucja

Bardziej szczegółowo

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław Produkcja energii przez Fortum: 40% źródła odnawialne, 84% wolne od CO 2 Produkcja energii Produkcja ciepła Hydro power 37% Biomass fuels 25%

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych Pierwotne nośniki energii Do pierwotnych nośników energii

Bardziej szczegółowo

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu 2/15 Walory energetyczne

Bardziej szczegółowo

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Anna Jędrejek Zakład Biogospodarki i Analiz Systemowych GEOINFORMACJA synonim informacji geograficznej; informacja uzyskiwana poprzez interpretację danych

Bardziej szczegółowo

20 lat co-processingupaliw alternatywnych w cementowniach w Polsce

20 lat co-processingupaliw alternatywnych w cementowniach w Polsce 20 lat co-processingupaliw alternatywnych w Polsce Tadeusz Radzięciak Stowarzyszenie Producentów Cementu/ Cemex Polska 20 lat co-processingu paliw alternatywnych w Polsce Co-processing-proces współspalania

Bardziej szczegółowo

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku dr inż. Adrian Trząski MURATOR 2015, JAKOŚĆ BUDYNKU: ENERGIA * KLIMAT * KOMFORT Warszawa 4-5 Listopada 2015 Charakterystyka energetyczna budynku

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza.

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do Spis treści: Ograniczenie lub

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

Co można nazwać paliwem alternatywnym?

Co można nazwać paliwem alternatywnym? Co można nazwać paliwem alternatywnym? Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Alternatywa Alternatywą dla spalarni odpadów komunalnych może być nowoczesny

Bardziej szczegółowo

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów Viessmann Biuro: Karkonowska 1, 50-100 Wrocław, tel./fa.:13o41o4[p1o3, e-mail:a,'a,wd[l,qw[dq][wd, www.cieplej.pl Efekt ekologiczny Obiekt: Inwestor: Wykonawca: Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 5-300 Wołów

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI

NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI NOWOCZESNE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA CIEPŁA Z WYKORZYSTANIEM ODPADÓW KOMUNALNYCH I PALIW ALTERNATYWNYCH - PRZYKŁADY TECHNOLOGII ORAZ WDROŻEŃ INSTALACJI O MOCY DO 20 MW t. Jacek Wilamowski Bogusław Kotarba

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wzrastające wymagania ochrony środowiska jako istotny czynnik budowania planów rozwoju firm ciepłowniczych

Wzrastające wymagania ochrony środowiska jako istotny czynnik budowania planów rozwoju firm ciepłowniczych Wzrastające wymagania ochrony środowiska jako istotny czynnik budowania planów rozwoju firm ciepłowniczych Prezentacja dla Członków Warmińsko-Mazurskiego Klastra RAZEM CIEPLEJ Grzegorz Myka, Olsztyn 09

Bardziej szczegółowo

Green Program Połaniec Poland Ostrołęka, 22-23. 03. 2012

Green Program Połaniec Poland Ostrołęka, 22-23. 03. 2012 Green Program Połaniec Poland Ostrołęka, 22-23. 03. 2012 Main Events 2008 Zakres prezentacji 1. Informacje ogólne o Elektrowni 2. Kalendarium rozwoju projektów biomasowych 3. Wspołspalanie biomasy 3.1

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

Konferencja dofinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Konferencja dofinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Konferencja dofinansowana ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wiek XIX to początki brykietów głównie z torfu i węgla. Z dużym opóźnieniem, bo dopiero na początku XX

Bardziej szczegółowo

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw

Magdalena Borzęcka-Walker. Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Magdalena Borzęcka-Walker Wykorzystanie produktów opartych na biomasie do rozwoju produkcji biopaliw Cele Ocena szybkiej pirolizy (FP), pirolizy katalitycznej (CP) oraz hydrotermalnej karbonizacji (HTC),

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Quo vadis energetyko? Europejska i wiatowa droga ku efektywno POWER RING 2009 Czysta Energia Europy Warszawa 9 grudnia 2009 r Waste to energy

Quo vadis energetyko? Europejska i wiatowa droga ku efektywno POWER RING 2009 Czysta Energia Europy Warszawa 9 grudnia 2009 r Waste to energy Quo vadis energetyko? Europejska i światowa droga ku efektywności POWER RING 2009 Czysta Energia Europy Warszawa 9 grudnia 2009 r Waste to energy szwedzki pomysł na efektywność Józef Neterowicz Ekspert

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła Biomasa i wykorzystanie odpadów - klimatycznie neutralne źródła energii dla Polski Konferencja Demos Europa Centrum Strategii Europejskiej Warszawa 10 lutego 2009 roku Eddie Johansson Rindi Energi eddie.johansson@rindi.se

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji St. Leszczyńskiej 8 32-600 Oświęcim Powiat Oświęcimski województwo: małopolskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania: numer

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiot: specjalności obieralny Rodzaj zajęć: Wykład, laboratorium NEUTRALIZACJA I OCZYSZCZANIE SPALIN Neutralization and emission control Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 Instytut: Techniczny Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji Kod kierunku: 06.9 Specjalność:

Bardziej szczegółowo