Jak to się robi w Norwegii? str. 4 Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów dyrektyw Unii Europejskiej str. 11 Rasy świń rodzimych objęte

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak to się robi w Norwegii? str. 4 Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów dyrektyw Unii Europejskiej str. 11 Rasy świń rodzimych objęte"

Transkrypt

1 Jak to się robi w Norwegii? str. 4 Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów dyrektyw Unii Europejskiej str. 11 Rasy świń rodzimych objęte Programem Ochrony Zasobów Genetycznych str. 20

2 Sp. z o.o. w Bydgoszczy

3 Spis treści Jak to się robi w Norwegii? Piotr Garlicki Organizacja hodowli w Norwegii Maria Herwart Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów dyrektyw Unii Europejskiej Hanna Jankowiak Szanowni czytelnicy, drodzy rolnicy, hodowcy i producenci 20 Rasy świń rodzimych objęte Programem Ochrony Zasobów Genetycznych Anna Zmudzińska, Hanna Jankowiak 30 Buhaje z Jądra Genetycznego w służbie polskiej hodowli. Trzeci bliźniak Grzegorz Wojtkielewicz 33 Zmiany w ofercie katalogowej 36 Szkolenie dla kadry SHiUZ Sp. z o.o. w Bydgoszczy Marcin Marciniak 37 Hodowla bydła w OHZ Lubiana trafiona w Dychę Andrzej Żebrowski 40Sześćdziesiąt lat minęło Andrzej Żebrowski Wydawca: Stacja Hodowli i Unasieniania Zwierząt Sp. z o.o. w Bydgoszczy, ul. Zamczysko 9a, Bydgoszcz, tel , fax Redakcja: SHiUZ Sp. z o.o. w Bydgoszczy Oddział w Olecku, Al. Zwycięstwa 10, Olecko, tel./fax Komitet redakcyjny: Monika Skarwecka, Marcin Marciniak Skład i łamanie: Marcin Marciniak Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk części lub całości tylko za pisemną zgodą wydawcy. Nakład: egzemplarzy ISSN Ostatnim artykułem o tema- tyce świńskiej jest tekst pt. Rasy świń rodzimych objęte programem Ochrony Zasobów Genetycznych autorstwa dwóch Pań: Anny Zmudzińskiej i Hanny Jankowiak. Programem Ochrony Zasobów Genetycznych objęto w Polsce trzy rasy świń: puław- ską, złotnicką białą i złotnicką pstrą. Jakie zalety posiadają wymienione rasy? Czym charakteryzuje się mięso świń tych ras? Jeśli chcą się Państwo tego dowiedzieć, zachęcamy do lektury artykułu. W nowym numerze nie mogło zabraknąć również naj- świeższych opinii i analiz naszego stałego autora, Pana Grzegorza Wojtkielewicza. Z artykułu pt. Buhaje z Jądra Genetycznego w służbie polskiej hodowli. Trzeci bliźniak dowiedzą się Państwo, że buhaje reprezen- tujące najlepszą światową genetykę i gwarantujące sukcesy hodowlane w Polsce można znaleźć w katalogach SHiUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Byd- gosz czy. Po co przepłacać? Jeszcze raz gorąco zachę- camy do lektury wszystkich artykułów zawartych w Infor- matorze, który mają Państwo w dłoniach. oddajemy do Państwa rąk nowy numer naszego Informatora, pierwszy w roku Jak zwykle staraliśmy się zadowolić wszystkich czytelników, więc tematyka zamieszczonych tekstów jest różnorodna. Tym razem mamy aż cztery artykuły, które na pewno zaciekawią osoby interesujące się hodowlą trzody chlewnej. We wrześniu ubiegłego roku przedstawiciele naszej Spółki mieli możliwość zwiedzania siedziby firmy Norsvin, która od ponad 50 lat z ramienia norweskich hodowców jest odpowiedzialna za hodowlę świń w Norwegii. Jeśli chcą Państwo dowiedzieć się więcej o organizacji hodowli trzody chlewnej w tym kraju, polecam artykuły Pana Piotra Garlickiego pt. Jak to się robi w Norwegii? oraz Pani Marii Herwart pt. Organizacja hodowli w Norwegii. Ważnym elementem produkcji zwierzęcej jest dobrostan zwierząt. O dobro zwierząt utrzymywanych, chowanych i hodowanych powinien zadbać człowiek, tworząc zwierzętom warunki bytowania jak najbardziej zbliżone do naturalnych. O tym jak to zrobić, dowiedzą się Państwo z artykułu Pani Hanny Jankowiak pt. Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów Dyrektyw Unii Europejskiej. dr in. Monika SKARWECKA Dyrektor ds. organizacji hodowli i rozrodu zwierz¹t SHiUZ Sp. z o.o. w Bydgoszczy 3

4 Jak to się robi w Norwegii? Dzięki uprzejmości firmy Norsvin, dbającej o rozwój hodowli trzody chlewnej w Norwegii, przedstawiciele naszej Spółki mieli możliwość zwiedzania jej siedziby i najważniejszych obiektów w norweskim Hammar. Jednocześnie przedstawiono im zasady organizacji hodowli i rozrodu świń w tym kraju. mgr in. Piotr GARLICKI SHiUZ Sp. z o.o. w Bydgoszczy Wubiegłym roku mia- łem przyjemność gościć wraz z Moniką Skarwecką, dyrektor ds. organizacji hodowli i rozrodu zwie- rząt SHiUZ Sp. z o.o. i Marią Herwart, Country Manager firmy Norsvin Polska Sp. z o.o. w siedzibie firmy Norsvin w Hammar w Norwegii. Erupcja wulkanu Eyjafjallajokull na Islandii pokrzyżowała nasze plany i wyjazd zaplanowany pierwotnie na kwiecień doszedł do skutku dopiero we wrześniu, ale nawet wtedy nie było łatwo dotrzeć do Norwegii, bowiem po przyjeździe na lotnisko w Poznaniu w poniedziałek 27 września okazało się, że nasz samolot się popsuł. Ostatecznie udało nam się pokonać wszelkie przeciwności losu i tego samego dnia wylecieliśmy do Norwegii. Moja wiedza o Norwegii jak każdego statystycznego Polaka ograniczała się dotąd do paru stereotypów i haseł: łosoś norweski, najbogatszy i jedno- Fot. Piotr Garlicki tek przytoczyć kilka danych statystycznych. Norwegia jest monarchią parlamentarną. Królem Norwegii jest Harald V z rodu Glücksburg. Funkcja króla ma jednak głównie charakter symboliczny i reprezentacyjny. W rzeczywistości władza wykonawcza spoczywa w rękach rządu, na czele którego stoi premier. Królestwo Norwegii obejmuje zachodnie i północne części Półwyspu Skandynawskiego oraz wyspy Jan Mayen i Svalbard. Norwegia ma również swoje terytoria na półkuli południowej: Wyspę Bouveta, Wyspę Piotra I oraz Ziemię Królowej Maud. Kraj ten rozciąga się aż na 1750 kilometrów. Dla unaocz- nienia tego ogromnego dystansu wystarczy przytoczyć następu- jące porównanie: z Oslo jest dalej do północnych krańców Norwegii niż do Rzymu! W naj- szerszym miejscu Norwegia ma 420 kilometrów, a w najwęższym pomiędzy Atlantykiem cześnie najdroższy kraj w Europie, fiordy, koncern naftowy Statoil, olimpiada zimowa w Lillehammer w 1994 roku, a z przyczyn zawodowych świnia pbz linia 21. Trzeba przyznać, że to trochę powierzchowne informacje. Warto więc na począ- Przed siedzibą Norsvin, od lewej: Monika Skarwecka, Øystein E. Jørem, Maria Herwart 4

5 a granicą ze Szwecją zaledwie Rolnictwo wirusowe zapalenie żołądka 6 kilometrów szerokości. i jelit świń (TGE), grypa świń, Powierzchnia Norwegii jest Ważną gałęzią gospodarki zespół rozrodczo-oddechowy nieznacznie większa od obszaru Norwegii pozostaje rybołów- świń (PRRS) oraz inne poważ- 2 Polski i wynosi km. stwo, m.in. dzięki obfitości ryb ne choroby zakaźne. Cechą charakterystyczną nor- w wodach przybrzeżnych, mimo Firmą realizującą z ramienia weskiego krajobrazu są liczne rzeczywistego zmniejszania hodowców program hodowlagóry, które stromo opadają s ię połowów. Duże znaczenie ny trzody chlewnej w Norwegii w stronę morza. Norwegia ma w gospodarce odgrywa leśnic- jest Norsvin. bardzo długą linię brzegową t w o, lasy zajmują 26 proc. poz tysiącami przybrzeżnych wysp. wierzchni kraju. Norwegia ma Siedziba Norsvin i Centrum Długie, wąskie zatoki fiordy jeden z najniższych w Europie od- Pozyskiwania Nasienia są charakterystycznym ele- setków użytków rolnych 3 proc. w Hammar mentem zachodniej części kraju, ogólnej powierzchni kraju. gdzie koncentruje się norweski Grunty orne i sady zajmują 0,9 mln Do Oslo dotarliśmy w ponieprzemysł stoczniowy. ha, łąki i pastwiska 0,1 mln działek wieczorem i po prze- Norwegia jest krajem o naj- ha. Rolnictwo charakteryzuje siadce z samolotu do pociągu mniejszej gęstości zaludnienia wysoki stopień mechanizacji pojechaliśmy do Hammar. w Europie zaledwie 4,8 miliona (1 ciągnik przypada na 6,3 ha Chociaż język norweski jest mieszkańców, są tam tylko u ży tk ów) oraz zużycia nawo- kompletnie niezrozumiały dla 4 miasta powyżej zów sztucznych 199 kg na 1 ha cudzoziemców, to jednak nie mieszkańców. Prawie 40 proc. lud- (2000 r.). Podstawą produkcji ma najmniejszego problemu, ności mieszka w południowo- rolnej jest hodowla bydła żeby porozumieć się po angiel- -wschodniej części kraju, gdzie (1011 tysięcy sztuk 1992 r.), sku, którego znajomość jest tu leży Oslo stolica, a zarazem głównie typu mlecznego, i owiec powszechna. Poruszając się największe miasto Norwegii, (2,3 mln sztuk), a na północy samochodem warto pamiętać liczące ponad miesz- reniferów. o przestrzeganiu przepisów kańców. Południowa i środko- ruchu drogowego, kary za wa Norwegia jest położona Ś w ini e wykroczenia drogowe są bardzo w strefie klimatu umiarko- dotkliwe wysokie grzywny wanego morskiego, a północ W 2009 roku stan pogłowia i duże prawdopodobieństwo (za kołem polarnym) w zakre- trzody chlewnej wzrósł o 4 utraty prawa jazdy, np. za sie umiarkowanego chłodnego proc. w porównaniu do 2008 r. przekroczenie prędkości. A ogramorskiego, graniczącego na i osiągnął rekordowy poziom niczenia prędkości są dla północnych wybrzeżach z sub- 1,43 mln szt. Na początku europejczyków niepojęte, np. polarnym. W niektórych rejo r. w Norwegii zarejestro- w całym Hammar obowiązuje nach kraju śniegi utrzymują się wano 2400 producentów ograniczenie do 30 km/h, a na cały rok, a temperatura docho- trzody. Produkcja wieprzowiny drodze ekspresowej z Hammar dzi do -30 C. miała osiągnąć w 2010 roku do Lillehammer nie wolno prze- Norwegia jest wysoko rozwi- poziom około 127,3 tys. ton, kraczać prędkości 80 km/h. niętym i uprzemysłowionym a import miał wynieść ok. 2 tys. We wtorek rano, po pierwkrajem o otwartej gospodarce ton. W wyniku tego lokalny szym dla nas tej jesieni skrobaniu zorientowanej na eksport. popyt miał zostać przekroczony szyb samochodu ze szronu, Często wymieniana jest jako o 3,4 tys. ton. Powstała w taki pojechaliśmy do siedziby Norjedno z najbogatszych państw sposób nadwyżka jest przez svin, gdzie przyjął nas wiceświata i zajmuje szczytowe władze Norwegii planowana do prezes firmy Øystein E. Jørem. miejsca w rankingach pod sprzedaży na rynek ukraiński. Pan Øystein przybliżył nam sposób względem stopy życiowej, Stan zdrowia norweskiej organizacji firmy Norsvin, jej średniej długości życia, ogól- trzody chlewnej należy do działalność, a także opowienego stanu zdrowia społeczeń- najlepszych na świecie. W Nor- dział, oczywiście w wielkim stwa i warunków mieszka- wegii nie występuje pomór skrócie, o hodowli trzody niowych. świń, pryszczyca, choroba chlewnej w Norwegii. Kolejnym Aujeszky ego, wścieklizna, punktem programu tego dnia 5

6 Na pierwszym planie mikroskop kontrastowo-fazowy, fotokolorymetr, w głębi widać kontener do rozcieńczania nasienia i stację uzdatniania wody. (na zdjęciu poniżej) Kombajn do konfekcjonowania nasienia małą śluzę, z pozostałych trzech budynków pocztą pneumatyczną. Dalszy tok postępowania z nasieniem w niczym nie odbiega od przyjętych u nas procedur. Nasienie jest ważone, następnie pobrana próbka trafia pod mikroskop, gdzie ocenia się ruchliwość plemników. Kolejnym etapem jest pomiar koncentracji plemników za pomocą fotokolorymetru z jednorazowymi kuwetkami. Do rozcieńczania nasienia stosowany jest, znany nam doskonale, rozrzedzalnik Trixcell, dzień wcześniej przygotowuje się koncentrat rozrzedzalnika, a bezpośrednio przed produkcją rozcieńcza się go do właściwego stężenia w kontenerze ze stabilizowaną temperaturą. Woda przeznaczona do tego celu pochodzi ze stacji uzdatniania bazującej na filtrach działających na zasadzie odwróconej osmozy. Konfekcjonowanie nasienia odbywa się w systemie Minitube w urządzeniach ( kombajnach ) automatycznie napełniających, zgrzewających tuby i znakujących dawkę nasienia naklejką zawierającą odpowiednie informacje o dawce. Podczas poniedziałkowej produkcji, sięgającej nierzadko 3,5 tys. dawek, wykorzystuje się dwa kombajny, w pozos- tałe dni tygodnia pracuje jeden. Obsługa laboratorium to dwie osoby. Knury w centrum są eksploatowane przez rok. W Centrum Pozyskiwania Nasienia przebywają knury czystorasowe landrace i duroc, a także pochodzące ze Szwecji knury rasy yorkshire oraz knury mieszańcowe krzy- żówka ladrace x duroc. Ejakulaty pobierane od mieszańców LxD są mieszane ze sobą przed było zwiedzanie położonego i przylegającego do jednej tuż obok głównej siedziby z nich laboratorium. We laboratorium Centrum Pozys- wrześniu w centrum przeby- kiwania Nasienia. wało 240 knurów. Centrum Pozyskiwania Nasie- Pobieranie nasienia jest nia w Hammar odpowiada za zorganizowane nieco inaczej wyprodukowanie i dostarcze- niż w Polsce, otóż nasienie nie nasienia do wszystkich stad pobiera się na tych stano- hodowlanych i reprodukcyjnych wiskach, na których stale w Norwegii. Są one objęte przebywają knury, a obsługa inseminacją w 100%. przenosi fantom do kolejnych Centrum składa się z czterech stanowisk. Pobrane ejakulaty chlewni mogących pomieścić trafiają do laboratorium, 400 knurów produkcyjnych z budynku przyległego poprzez Fot. Piotr Garlicki Fot. Piotr Garlicki 6

7 Od lewej: autor artykułu oraz pracownicy Norsvin w Stacji Testowej Delta, po obu stronach kojce z knurkami konfekcjonowaniem stosuje się więc polispermię, metodę dla nas znaną, choć raczej rzadko obecnie stosowaną. Centrum w Hammar zaopatruje w nasienie wszystkich hodowców świń w Norwegii, ale nie tylko. Nasienie jest również wysyłane do stad Norsvin w Szwecji, Finlandii, Islandii, Hiszpanii, na Litwie oraz do USA. Raz w kwartale produkuje się nawet pewną ilość nasienia mrożonego przeznaczonego dla odbiorcy w Nowej Zelandii. Warto dodać, że system informatyczny wykorzystywany do nadzorowania produkcji nasienia to jeden z modułów krajowego systemu nadzoru- jącego hodowlę świń. System gromadzi dane uzyskane w Stacji Testowej Knurów Delta (o której opowiem za chwilę), do tego systemu trafiają również istotne informacje ze stad hodowlanych, takie jak inseminacje, objawy rui, poro- dy, odsadzenia, waga prosiąt, brakowania itp. Baza danych stanowi kluczowy element systemu hodowlanego i odgrywa ogromną rolę w programie badawczo-rozwojowym prowadzonym przez Norsvin. System działa na tyle spraw- nie, że indeks BLUP (EBV) dla każdego knura jest naliczany i aktualizowany codziennie. Podstawą norweskiego pro- gramu hodowlanego realizowanego przez Norsvin jest dostęp do szerokiej bazy sprawdzonych danych uzyski- wanych bezpośrednio z pro- dukcji, w powiązaniu z szerokim i świetnie zorganizowanym systemem testowania oraz schematem selekcji. Warto wspomnieć, że 23 proc. wypra- cowanych przez Norsvin środków jest przeznaczanych na program badawczo-rozwojowy. Przewidywanie wartości hodowlanej zwierząt w Norsvin oparte jest od wielu lat na metodzie BLUP. Wysoki udział sztucznego unasieniania jest również ważnym czynnikiem tworzenia efektywnego programu hodowlanego dla trzody chlewnej. W Norsvin określa się wielocechowe wartości hodowlane BLUP dla 27 cech u osobników rasy Norsvin Landrace i 19 cech u rasy Norsvin Duroc, które bierze się pod uwagę przy obliczaniu całkowitego wskaźnika wartości (indeksu EBV). Stacja Testowa Delta W środę rano pojechaliśmy do Stacji Testowej Delta zlokalizowanej niedaleko Hammar. Po kąpieli i zmianie odzieży wpuszczono nas do środka, gdzie mogliśmy zapoznać się z norweskim systemem oceny wartości hodowlanej knurków. Obecnie wszystkie knury czystorasowe ras landrace i duroc, wstępnie zakwalifiko- wane do rozrodu, trafiają do stacji testowej. Odbywa się tu kontrolowany tucz knurków od wagi 25 do 100 kg. Jedno- cześnie w stacji przebywa ok zwierząt, w kojcach po 12 sztuk. Rocznie ocenie podlega tu ok. 3,5 tysiąca knurków zarodowych. Zwie- rzęta są żywione granulowaną pełnoporcjową paszą zada- waną przez automaty paszowe. Dzięki automatom wyposa- żonym w wagę, każdorazowo gdy knurek pobiera paszę, rejestruje się ilość pobranej paszy, czas jej pobierania i aktualną wagę knurka. Dane te są rejestrowane przez zintegrowany system kompu- terowy i wchodzą do końcowej oceny. Okres testowania kończy się, gdy knurki osiągają wagę 100 kg. Przy tradycyjnej metodzie oceny w stacjach testowych ja k ma to miejsce np. w Polsce, nie ocenia się bezpośrednio knurków kandydujących do rozrodu, lecz ich półrodzeń- Fot. Monika Skarwecka 7

8 INFORMATOR Nr 48/1/2011 stwo, którego los jest przesądzony bowiem ostatnim etapem oceny stacyjnej jest ubój, potem dysekcja i ocena tuszy. W Norwegii przyżyciowa ocena jakości tuszy, mięsa i budowy organów wewnętrznych ocenianych knurków jest możliwa dzięki zaprzęgnięciu do oceny najnowocześniejszej techniki tomografu komputerowego. Wszystkie knurki po osiągnięciu wagi 100 kg (ok. 70 knurków tygodniowo) zostają poddane skanowaniu w tomografie komputerowym. Odbywa się to w ten sposób, że zwierzę po uśpieniu zostaje przewiezione na specjalnym wózku do sąsiedniego pomieszczenia, gdzie po umieszczeniu na stole tomografu zostaje poddane skanowaniu. Całą operację, tj. uśpienie, transport i skanowanie wykonuje obsługa złożona z trzech osób. Wynik skanowania, uwzględniający ponad 150 cech, dołączany jest do innych danych zebranych wcześniej w bazie danych podczas testu i na podstawie wyliczonego indeksu hodowlanego podejmowana jest decyzja o zakwalifikowaniu (bądź nie) do rozrodu. Test zakończony jest pozytywnym wynikiem dla ok. 7 proc. knurków rozpoczynających test w stacji Delta i te knury trafiają do Centrum Pozyskiwania Nasienia w Hammar lub do innych krajów Obecnie w SHiUZ Sp. z o.o. w Bydgoszczy posiadamy 14 knurów Norsvin pochodzących Badanie uśpionego knura tomografem komputerowym pozwala na zbadanie jego budowy wewnętrznej bez konieczności uboju z Norwegii i z Litwy (1 duroc, 70-tych. Importowano wówczas nienie rodzimego pogłowia 6 yorkshire i 7 landrace), sporo świnie zwisłouche z Norwegii, świń tej rasy. knurów kupowanych przez nas Niemiec i Wielkiej Brytanii i do Na tym zakończyła się nasza w polskich stadach hodowla r. hodowano jako linie krótka wizyta w Norwegii nych, to również potomstwo po pbz różniące się numerami; i Norsvin, po południu poje- norwegach. pbz 21 norweska, pbz 23 chaliśmy pociągiem na lotnisko Norweski landrace trafiał do niemiecka, pbz 24 walijska. w Oslo, by w czwartek w nocy Polski już wcześniej w latach Import miał na celu uszlachet- wylądować w Poznaniu. Fot. Piotr Garlicki Fot. Piotr Garlicki Fot. Piotr Garlicki 8

9 Organizacja hodowli w Norwegii Celem decydującym o kształcie programu hodowlanego w Norwegii jest udoskonalanie cech odpowiedzialnych za powodzenie i zyskowność zarówno produkcji trzody, jak i przetwórstwa mięsa wieprzowego. Norweski Związek Producentów i Hodowców Trzody Chlewnej powołał do życia badawczo-rozwojową firmę Norsvin, która od ponad 50 lat konsekwentnie i systematycznie prowadzi hodowlę świń czystorasowych (landrace i duroc oraz yorkshire we współpracy ze Szwedami i Finami). Właścicielami Norsvin są producenci i hodowcy, którzy jednocześnie są posiadaczami akcji zakładów przetwórczych, stąd Norsvin jest zobowiązany tak zarządzać selekcją, aby cała branża podnosiła zyski. mgr in. Maria HERWART Norsvin Polska Sp. z o.o. Podstawowym elementem stawy oraz innych cech zewnętrznych mogących mieć znaczenie w hodowli; Danych z systemu InGris, rejestrującego ogromną ilość informacji pochodzących z ferm, a dotyczących ogółu cech matecznych (zarówno w odniesieniu do lochy jak i do kolejnych miotów). Ten system, nadzorowany przez Norsvin, zbiera dane ze wszystkich ferm (zarówno zarodowych jak i pozostałych) o rujach, inseminacjach, miotach, wyproszeniach, odsadzeniach, zdrowotności itp., tak matek jak i prosiąt. Dane te są przekazywane systematycznie drogą elektroniczną, znajdując odzwierciedlenie w wycenie wartości hodowlanej knurów-dawców nasienia; Danych dotyczących głównie jakości mięsa i tusz oraz kości i stawów knurów skanowanych za pomocą tomografu komputerowego. Ocena wartości i jakości mięsa była przez długi czas prowadzona na podstawie dysekcji mięsa półrodzeństwa knurów podlegających ocenie. Wprowadzenie nowej technologii pozwoliło Norsvin na ocenę bezpośrednią testo- wanych osobników, co gwarantuje przyspieszenie sku- tecznej selekcji w znaczą- cym stopniu, sięgającym nawet 130% dotychczasowego tempa. Dodatkowym atutem norwes- kich świń jest ich wyjątkowa zdrowotność. Norwegia jest krajem, w którym wielu chorób świń nie rejestrowano w ogóle, a inne od wielu lat nie były notowane na jej terytorium. Norweska hodowla mobilizowana ciągłym wzrostem programu hodowlanego Norsvin jest testowanie i selekcja zwierząt. Od dwóch lat do powszechnie stosowanego schematu testowania polegającego na szczegółowej ocenie przyżyciowej dodano skanowanie knurków ocenianych w stacji testowania tomografem komputerowym. W efekcie tej innowacji wycena wartości hodowlanej knurków jest dokonywana na podstawie następujących danych: Oceny przyżyciowej prowadzonej zarówno na fermach jak i w stacji testowania; Krzywych wzrostu i zużycia paszy na kilogram przyrostu tworzonych przy użyciu wag rejestrujących systemu FIRE (Feed Intake Recording Equipment). Urządzenie to re- jestruje wiele informacji w momencie pobierania paszy przez knura, m.in.: ilość zje- dzonej paszy i wagę knura podczas pobierania pokarmu, częstotliwość wizyt przy ko- rycie itp. W tym samym czasie zwierzęta są na bieżąco monitorowane pod względem eks- terieru, zdrowotności, po- 9

10 Platforma genetyczna Norsvin Rejestracja danych o miotach miotów rocznie Testy przyżyciowe loszek loszek czystorasowych rocznie Centralna stacja oceny knurów 3500 czystorasowych knurków rocznie WSZYSTKIE monitorowane za pomocą stacji FIRE. Dane o jakości mięsa i tłuszczu archiwizowane również dla knurków odrzuconych BioBank Baza danych molekularnych oraz Tkanki / DNA Kombinacja danych w jednym celu hodowlanym przy różnych wagach ekonomicznych poszczególnych cech odniesionych do całej branży związanej z produkcją i przetwórstwem mięsa wieprzowego. [Źródło: Norsvin] Wagi poszczególnych celów hodowlanych w programie hodowlanym Norsvin Grupa cech Produktywność Jakość tuszy Jakość mięsa Wielkość miotów Zdolności reprodukcyjne Cechy mateczne Konstrukcja / zdrowie [Źródło: Norsvin] Waga w genotypach matecznych (%) Waga w genotypach ojcowskich (%) kosztów produkcji, (które obej muje grupy cech podle- jak i przetwórcom mięsa wiew tym wyjątkowo drogim kraju gających ocenie i wpływa- przowego. podlegają szczególnej obser- jących na wartość hodowlaną Postanowiono, że dane uzyswacji i kontroli) skupia się na w określonym stopniu, zależ- kane dzięki tomografii będą podnoszeniu efektywności pro- nie od oczekiwań i założeń wykorzystywane do intensydukcji traktując ten cel jako programu hodowlanego. fikacji prac hodowlanych na najważniejszy. 50-letnie doś- Obejmuje on około 30 różnych trzech polach: wiadczenie i konsekwencja ce ch d la każdej z ras, a ciężar 1. Ocena budowy ciała w hodowli pozwoliło firmie im przypisany (określony w %) dokonywana poprzez pomiar Norsvin stworzyć prawdziwie odpowiada aktualnym oczeki- zawartości mięsa, wybojowość, wydajny i efektywny materiał waniom rynku i założeniom jakość głównych wyrębów; genetyczny. schematu selekcyjnego. Od 2. Ocena jakości mięsa Norsvin testuje rocznie ponad dwóch lat Norsvin, jako jedyna dokonywana na podstawie 3500 knurków wykorzystując firma genetyczna na świecie, danych o ilości tłuszczu śródnajnowocześniejsze techniki uż ywa tomografii kompute- mięśniowego, poziom i nasyi technologie. Od 1992 roku rowej w selekcji i ocenie knur- cenie kwasami tłuszczowymi, ocena opiera się na wartoś- ków podczas testu. Dzięki tej ocena tekstury mięsa i strukciach hodowlanych mierzonych zaawansowanej technologii tury tkanki tłuszczowej; w systemie BLUP. W tym Norsvin ma szansę przyspie- 3. Krzepkość (hardość), samym czasie wprowadzono szyć postęp hodowlany i dostar- zdrowotność oraz diagnosocenę efektywności żywienia c zać najbardziej efektywne tyka weterynaryjna ocena i tempa przyrostów rejestrując knury do produkcji komercyj- opiera się na doświadczeniu indywidualne wyniki poszcze- nej, zapewniając tym samym z badań tomograficznych dokonygólnych osobników w teście za podnoszenie zyskowności zarówno wanych na ludziach, opis pomocą wag FIRE. Cel hodowlany producentom trzody chlewnej dokonywany przez specjalistów radiologów oraz weterynarzy posłuży wzmocnieniu cech odpowiedzialnych za eksterier. Wszystkie wyniki, zarówno wcześniejsze jak i obecne są pieczołowicie archiwizowane. Dokonuje się to na dwa sposoby: jednym jest BioBank archiwum materiału biologicznego pobranego od knurów dawców. Drugim elementem jest archiwum danych z tomografu, które są przechowywane i mogą być wykorzystane w każdym momencie. 10

11 Dobrostan trzody chlewnej w świetle przepisów Dyrektyw Unii Europejskiej skiej zwierzęta są uznawane za istoty czujące, świadome sposobu odczuwania, miejsca przebywania oraz tego, z kim przebywają jak również tego, w jaki sposób są traktowane. Określa się je jako istoty, które potrafią zapamiętywać własne otoczenie, odczuwają i dają wyraz emocjom związanym z otoczeniem, tworzą relacje z innymi zwierzętami lub ludźmi. Ważnym elementem ochrony zdrowia publicznego jest ochrona zdrowia zwierząt utrzymywanych w warunkach masowego, intensywnego chowu. Od pewnego czasu w wielu krajach, przede wszystkim europejskich, obserwuje się odchodzenie od uprzemysłowionych, intensywnych systemów produkcji, na rzecz zrównoważonej, a często ekologicznej produkcji, gdzie przestrzega się zasad dobrostanu zwierząt. Pojęcie dobrostanu zwierząt jest odpowiednikiem angielskiego określenia animal welfare. Dobrostan był definiowany na wiele różnych sposobów i omawiany przez niezależnych autorów. Najczęściej cytowane definicje dobrostanu dotyczą życia w harmonii ze środowiskiem i sobą, zarówno pod wzgędem fizycznym jak i psychologicznym, oraz dobrostan jednostki to jego stan odnosząprzemysłowienie pro- nych warunków, przemianom cy się do możliwości radzenia dukcji zwierzęcej spowo- ulegał w różnej skali świat istot sobie ze środowiskiem. Dobrodowało intensywny ożywionych. Zmiany te nie do- stan może obejmować zakres Dobrostan zwierząt, w tym trzody chlewnej jest ważnym elementem produkcji zwierzęcej. Człowiek jako istota rozumna i wrażliwa powinien zadbać o dobro zwierząt utrzymywanych, chowanych i hodowanych przez niego. Zwierzętom należy zapewnić byt jak najbardziej zbliżony do naturalnych warunków, w których żyli ich dzicy przodkowie. Każde zwierzę zgodnie z polskimi i unijnymi aktami prawnymi ma prawo do opieki człowieka, który powinien przeciwdziałać odczuwaniu bólu i cierpienia przez zwierzęta. Człowiek jest mu winien poszanowanie i ochronę. dr in. Hanna JANKOWIAK Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Wydzia³ Hodowli i Biologii Zwierz¹t, Katedra Hodowli Trzody Chlewnej U rozwój utrzymania zwierząt tyczyły jedynie cech morfolo- od bardzo złego do bardzo gospodarskich w systemach gicznych bądź fizjologicznych, dobrego. zamkniętych. Doprowadzono do ale również cech zachowania. W roku 1965 w Wielkiej większych ograniczeń powierz- Tajemnica zachowania zwie- Brytanii nad dobrostanem chni dla jednego osobnika. Jed- rząt kryje się w puli genów oraz zwierząt obradowała Komisja nocześnie wprowadzone zmia- w sposobie, w jaki geny te były Brambella. Przedstawiony ny spowodowały istotne ogra- poddawane modyfikacji pod- raport dotyczył postanowień, niczenia w zachowaniu się czas ewolucji zwierząt dosto- że zwierzęta gospodarskie zwierząt. Podczas milionów lat sowujących się do poszczegól- powinny mieć zapewnioną zmian zarówno globalnych jak nych warunków środowiskowych. wolność do wstawania, leżei regionalnych czy też lokal- Według prawa Unii Europej- nia, obracania się, pielęgnacji 11

12 dużym zagęszczeniem zwierząt na małej powierzchni oraz nowymi elementami wyposażenia, przyczyniają się do powstawania nie obserwowanych dotąd typów zachowania. Zachowanie zwierząt jest mową gestów, którymi zwierzęta wyrażają swoje stanowisko i odpowiedzią na tworzone im warunki w postaci abiotycznych, troficznych i biotycznych czynników środowiska. Obserwując zachowanie zwierząt podczas zmienionych warunków można dojść do takiego układu otoczenia, Prosięta utrzymywane w kojcu ściołowym który zwierzętom najbardziej odpowiada i sprzyja ich proi rozciągania kończyn, co Dobrostanu Zwierząt Gospodar- dukcji. zawarto w pięciu punktach. skich kodeksu zawierającego Dobrostan kojarzony jest Poniżej znajduje się opraco- pięć warunków, które stworzy- głównie z przepisami odnosząwana przez Komisję Brambella łyby najlepsze standardy cymi się do standardów utrzylista pięciu punktów dotyczą- dobrostanu dla wszystkich mania. Przede wszystkim dwa cych wymogów dobrostanu, zwierząt w produkcji zarówno aspekty utrzymania mają z którą można zapoznać się na intensywnej jak i ekstensywnej największy wpływ na poziom stronie Rady Dobrostanu (www.fawc.org.uk/freedoms. dobrostanu zwierząt, są to Zwierząt Gospodarskich htm). stopień i natura ograniczenia Farm Animal Welfare Council Obecne metody chowu zwie- swobody oraz intensywność (www.fawc.org.uk/freedoms. rząt gospodarskich, w tym produkcji. Trudno jest w przyhtm): świń, cechują się intensyfi- padku produkcji trzody chlew- 1. Wolne od głodu i pragnienia kacją produkcji poprzez utrzymy- nej zachować środowisko, poprzez dostęp do świeżej wanie zwierząt w systemie które byłoby fizycznie zbliżone wody i paszy zapewniającej bezściołowym, w dużym sku- do warunków, w jakich przebypełne zdrowie i żywotność. pieniu, w warunkach ograni- wali ich dzicy przodkowie. 2. Wolne od dyskomfortu poprzez czenia wielkości wybiegów, Jednakże im bardziej zbliżone zapewnienie odpowiedniego a nawet ograniczenia ruchu. warunki do naturalnych, tym środowiska włączając schro- Ponadto, zabiegi dokonywane większe możliwości adaptacji nienie i wygodne miejsce na zwierzętach typu: tatuo- behawioralnej i fizjologicznej wypoczynku. wanie, kolczykowanie, kas- zwierząt. Ograniczenia związa- 3. Wolne od bólu, urazów i cho- tracje, obcinanie kłów czy ne z możliwością prawidłowego rób poprzez prewencję lub ogonów są przyczyną bólu i stresu uwidaczniania poszczególnych szybką diagnostykę oraz zwierząt. Wprowadzenie zwie- form zachowania zwierząt leczenie. rząt do pomieszczeń inwen- przekłada się na ich produkcyj- 4. Wolne do wyrażania normalnego tarskich spowodowało całkowity ność. zachowania poprzez zapew- zanik jednych form zacho- W Polsce akty prawne w zanienie wystarczającej przes- wania, zubożenie innych, jak kresie dobrostanu zwierząt, trzeni, właściwego wyposażenia również wystąpienie nowych. czyli zasady postępowania ze oraz towarzystwa zwierząt Należy zwrócić uwagę na zwierzętami kręgowymi, w tym tego samego gatunku. współczesne fermy wielko- domowymi, gospodarskimi, Bezpośrednim wynikiem ra- stadne, które charakteryzują wykorzystywanymi do celów portu Brambella było przedsta- się zmechanizowaniem i zauto- rozrywkowych, widowiskowych, wienie w roku 1979 przez Radę matyzowaniem wielu czynności, filmowych, sportowych i spec- Fot. Hanna Jankowiak 12

13 jalnych oraz utrzymywanymi niające dyrektywy 64/432/EWG odpowiadającego możliwośw ogrodach zoologicznych, wolno i 93/119/WE oraz rozporzą- ciom kondycyjnym zwierzężyjącymi (dzikimi), a także obcymi dzenie (WE) nr 1255/97 (Dz. cia ze względu na jego stan faunie rodzimej regulują prze- Urz. UE L 3 z ). fizyczny i zdrowotny, pisy ustawy z dnia 21 sierpnia Na wstępie ustawa wyjaś- rażących zaniedbań czyli 1997 roku o ochronie zwierząt nia, że każde zwierzę należy drastycznych odstępstw od (Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. traktować humanitarnie, czyli określonych w ustawie norm 1002 z późn. zm.). uwzględniając potrzeby zwieciem, postępowania ze zwierzę- W rozdziale 1 art. 1. pkt. 1 rzęcia i zapewniając mu opiekę a w szczególności ustala się, że zwierzę jako i ochronę, a ponadto że moralzwierzęcia w zakresie utrzymywania istota żyjąca, zdolna do odczu- nym obowiązkiem człowieka, w stanie zagło- wania cierpienia, nie jest rzeczą. jeżeli zwierzę może żyć dalej dzenia, brudu, nieleczonej Człowiek jest mu winien posza- jedynie cierpiąc i znosząc ból, choroby, w niewłaściwym nowanie, ochronę i opiekę. jest jego uśmiercenie. Człowiek pomieszczeniu i nadmiernej Przepisy niniejszej ustawy jest zobowiązany do zastoso- ciasnocie, wdrażają do polskiego porząd- wania profesjonalnych metod szczególnego okrucieństwa ku postanowienia prawne całkowitego wyłączania świaprzedsiębranie zabijającego zwierzę czyli dotyczące ochrony zwierząt domości zwierzęcia, trwającę przez spraw- obowiązujące w Unii Europej- cego aż do jego śmierci. działań charakteryzująobowiązujące skiej, Konwencji Rady Europy Następnie ustawa precyzuje cych się drastycznością form z zakresu ochrony zwierząt pojęcie okrutne metody w chowie i metod zadawania śmierci, (Ministerstwo Rolnictwa i Roz- lub hodowli zwierząt. Są to a zwłaszcza zadawanie woju Wsi). Przepisy niniejszej działania lub zaniechania człolub śmierci w sposób wyszukany ustawy: wieka prowadzące w sposób powolny, obliczony z pre- 1. wdrażają postanowienia: oczywisty do zmian patolo- medytacją na zwiększenie dyrektywy Rady 93/119/WE gicznych w organizmie zwietrwania, rozmiaru cierpień i czasu ich z dnia 22 grudnia 1993 r. rz ęcia (somatycznych lub w sprawie ochrony zwierząt psychicznych), zwłaszcza w poswszelkich stosowania uwięzi czyli podczas uboju lub zabijania taci skutków znoszenia urządzeń mecha- (Dz. Urz. WE L 340 do tk liw eg o ból u, pr zy musz ania nicznych krępujących swoz , z póź. zm; do określonego zachowania się bodę ruchów zwierzęcia, Dz. Urz. UE Polskie wydanie (uległości) głodem, pragniemieszczania w zakresie możliwości przespecjalne, rozdz. 3, t. 15, ni e m, działaniem prądu elekzakres, się ponad ustalony z póź. zm.), trycznego (z wyjątkiem używania jak też niektóre dyrektywy Rady 98/58/WE pastuchów elektrycznych, treruchami urządzenia do kierowania z dnia 20 lipca 1998 r. serów oraz urządzeń elektryczsób zwierzęcia w spo- dotyczącej ochrony zwierząt nych służących do przepędu zamierzony przez człodotyczącej hodowlanych (Dz. Urz. WE L zwierząt) bądź innymi zabie- wieka. 221 z , z póź. gami tego rodzaju, w szczególwanie Poprzez okrutne traktozm; Dz. Urz. UE Polskie ności karmienie i pojenie rozumie się wymienione wydanie specjalne, rozdz. 3, zwierząt przemocą. w ustawie przypadki znęcania t. 23, z póź. zm.), Ustawa reguluje odpo- się nad zwierzętami oraz inne dyrektywy Rady 2008/120/WE wiednie traktowanie zwierząt postępowanie właściciela bądź z dnia 18 grudnia 2008 r. gospodarskich, gdzie właściustanawiającej innej osoby, prowadzące do minimalne ciel ma obowiązek zapewnie- skutków porównywalnych ze normy ochrony świń (Dz. nia opieki i właściwych warun- skutkami znęcania się. Z kolei Urz. UE L 47 z ), ków bytowania nie powodu- przez znęcanie się nad zwie- 2. wykonują postanowienia jących urazów i uszkodzeń ciała rzętami należy rozumieć zada- rozporządzenia Rady (WE) nr lub innych cierpień. Ustawa wanie albo świadome dopusz- 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 zabrania: czanie do zadawania bólu lub r. w sprawie ochrony zwierząt przeciążania zwierząt czyli cierpień, a w szczególności: podczas transportu i związa- zmuszania do nadmiernego umyślne zranienie lub okalenych z tym działań oraz zmie- wysiłku energetycznego, nie- czenie zwierzęcia, niestano- 13

14 wiące dozwolonego prawem zarówno w hodowli jak i cho- należy unikać ciągłego hałasu zabiegu lub doświadczenia wie, w celu zapewnienia o poziomie od 85 db, jak na zwierzęciu, racjonalnego rozwoju produk- również stałego bądź nagłego umyślne używanie do pracy cji. Już we wstępie dowiadu- hałasu. Natężenie światła lub w celach sportowych jemy się, że świnie powinny w pomieszczeniach dla świń albo rozrywkowych zwierząt korzystać z otoczenia odpo- nie może wynosić mniej niż 40 chorych, w tym rannych lub wiadającego ich potrzebom lu ksów przez 8 godzin dzienkulawych, albo zmuszanie w zakresie ruchu i zachowania. nie. ich do czynności mogących Stwierdza się, że dobrostan Wszystkie świnie powinny spowodować ból, świń może być zagrożony otrzymywać odpowiednią paszę, bicie zwierząt przedmiotami poprzez drastyczne ograni- dostosowaną do wieku, masy twardymi i ostrymi lub czenie przestrzeni. W przypadku ciała oraz behawioralnych zaopatrzonymi w urządzenia gdy świnie utrzymywane są i fizjologicznych potrzeb w celu obliczone na sprawianie w grupach, należy podjąć zapewnienia dobrego stanu specjalnego bólu, bicie po właściwe środki w celu ich zdrowia i komfortu. Zgodnie głowie, dolnej części brzu- ochrony tak, aby poprawić ich z ustawą wszystkie osobniki cha, dolnych częściach dobrostan. W grupy należy muszą być karmione przynajkończyn, łączyć zwierzęta o zbliżonym mniej raz dziennie, oraz mieć transport zwierząt, w tym wieku, a osobniki chore, możliwość pobrania paszy zwierząt hodowlanych, zranione, wykazujące agresję w jednakowym czasie. W odnierzeźnych i przewożonych na lub atakowane przez inne sieniu do loch i loszek prośnych targowiska, przenoszenie zwierzęta czasowo utrzymuje wymaga się podawania pasz lub przepędzanie zwierząt s ię pojedynczo. wysokowłóknistych oraz wysokow sposób powodujący ich Pomieszczenia dla świń energetycznych, tak aby zaszbędne cierpienie i stres, muszą być zbudowane w taki pokoić ich potrzebę żucia. używanie uprzęży, pęt, sposób, aby każda świnia Wszystkie zwierzęta w wieku stelaży, więzów lub innych mogła mieć dostęp do czystego powyżej 2 tygodni muszą mieć urządzeń zmuszających miejsca leżenia, w którym stały dostęp do wystarczającej zwierzę do przebywania będzie odczuwać komfort ilości świeżej wody. w nienaturalnej pozycji, fizyczny i termiczny, z odpo- Artykuł 3 omawianej dyrekpowodujących zbędny ból, wiednim odprowadzeniem tywy przedstawia obszar uszkodzenia ciała lub śmierć. nieczystości. Ponadto będzie podłoża dla świń utrzymywanych Dyrektywa Rady 2008/120/WE mogła położyć się, odpocząć gr upowo. W tabeli 1 umieszczz dnia 18 grudnia 2008 r. i wstać bez przeszkód, jak ono wartości mówiące o minidotyczy minimalnych norm również należy zapewnić malnej powierzchni na jednego ochrony świń utrzymywanych zwierzętom kontakt wzrokowy osobnika. w celu chowu i hodowli (Dz. z innymi osobnikami. W budyn- Całkowity, pozbawiony przesz- Urz. UE L 47 z , kach przeznaczonych dla świń kód obszar podłoża dostępny str.5). Hodowla świń jest nieodłączną częścią rolnictwa, która stanowi źródło dochodu części ludności rolniczej. Różnice, które mogą zakłócać warunki konkurencji, stają się problemem w sprawnym funkcjonowaniu organizacji wspólnego rynku świń i uzyskanych produktów. W związku z powyższym, jak czytamy w niniejszej dyrektywie, zachodzi potrzeba ustanowienia minimalnych norm ochrony świń utrzymywanych, Tabela 1. Wielkość powierzchni minimalnej przypadającej na 1 świnię zgodne z Dyrektywą Rady 2008/120/WE z dnia r. Masa ciała świni (kg) do 10 od ponad 10 do 20 od ponad 20 do 30 od ponad 30 do 50 od ponad 50 do 85 od ponad 85 do 110 ponad Powierzchnia podłogi (m ) przypadająca na 1 świnię 0,15 0,20 0,30 0,40 0,55 0,65 1,00 14

15 Prawo unijne zabrania bez- względnie utrzymywania loch na uwięzi, a lochy i loszki od 4 tygodnia po pokryciu do tygodnia przed przewidywa- nym terminem oproszenia utrzymuje się grupowo. Wów- czas kojec, w którym utrzy- muję się grupę, musi mieć boki dłuższe niż 2,8 m, natomiast gdy w kojcu jest mniej zwierząt niż 6 sztuk, to długość boków musi być dłuższa niż 2,4 m. W przypadku gdy w gospodar- stwie utrzymuje się mniej niż 10 sztuk loch lub loszek, można dla każdej lochy i loszki utrzymywanej w kojcach 2 grupowych wynosi 1,64 m na 2 loszkę i 2,25 m na lochę. Gdy zwierzęta są utrzymywane w grupach o wielkości mniejszej niż sześć sztuk, obszar powinien zostać zwiększony o 10%. Jeżeli natomiast zwierzęta są utrzymywane w grupach o wielkości 40 lub więcej sztuk, to obszar podłoża może zostać zmniejszony o 10%. Dla loszek po pokryciu i ciężarnych loch z ogólnej powierzchni podłogi 2 co najmniej 0,95 m na loszkę na ściółce (patrz fot. 1 i 2) lub bez ściółki (fot. 3). Materiałem dostępnym dla świń, który mogą poruszać i w nim grze- bać, może być słoma, siano, drewno, trociny, torf lub mie- szanki takich materiałów, kt ór e nie narażą zdrowia zwierząt. Podłogi w pomieszczeniach dla świń muszą być gładkie, lecz nie śliskie i odpowiednio zaprojektowane, aby nie powod owały zranień lub cierpienia świń. Muszą być one dostosowane do wielkości i masy ciała Katedra Hodowli Trzody Chlewnej, UTP Bydgoszcz Fot. Hanna Jankowiak Utrzymanie ściołowe świń Utrzymanie bezściołowe świń je utrzymywać w kojcach poje- dynczych, takich jednak, które umożliwiają obrócenie się zwie- rząt. Prośne lochy i loszki umieszcza się w kojcach porodowych, wcześniej jednak zwierzęta muszą być dokładnie wyczyszczone i poddane zabiegom przeciwko zewnętrznym i wewnętrznym pasożytom. Kojec, w którym utrzymuje się lochy i loszki w tygodniu poprzedzającym przewidywany termin oproszenia musi być wyposażony w materiał umożliwiający budowę gniazda, chyba że zastosowany system utrzy- mania i usuwania odchodów wyklucza taką możliwość. 2 i 1,3 m na lochę musi być podłożem pełnym, którego maksymalnie 15% mogą stanowić szczeliny kanalizacyjne. Kojce dla knurów powinny umożliwiać im obracanie się, słyszenie, wąchanie i widzenie innych świń, jak również zapewniać wypoczynek w czys- tym miejscu. Powierzchnia podłogi dla dorosłego knura 2 musi wynosić co najmniej 6 m. W przypadku gdy krycie naturalne odbywa się w kojcu, wówczas na 1 knura przypada, 2 co najmniej 10 m. W produkcji trzody chlewnej zgodnie z ustawą świnie mogą być utrzymywane w systemie świń, a jeżeli nie ma ściółki, powinny mieć równą i trwałą powierzchnię. W przypadku gdy świnie utrzymuje się na betonowych posadzkach rusz- towych, stosuje się następu- jące wymogi: maksymalna szerokość szcze- liny: - 11 mm dla prosiąt, - 14 mm dla warchlaków, - 18 mm dla tuczników, - 20 mm dla loszek po pokry- ciu i loch; minimalna szerokość belecz- ki: - 50 mm dla prosiąt i warchlaków, - 80 mm dla tuczników, loszek po pokryciu i loch. 15

16 Kojec porodowy powi- nanie z pozostanien umożliwiać bez- wieniem nienaruszopieczny poród, czyli nej, gładkiej powierzmusi znajdować się chni, w nim wolna przes- obcinaniem części ogona, trzeń dla matek. Konstrukcja kojca powinna kastracją osobników jednak zabezpieczać męskich. prosięta przed przygniei Zarówno kastrację jak ceniem, np. stosując obcinanie ogonów prze- barierki oraz zapewżycia prowadzane po 7 dniu nić dostatecznie dużo zwierząt, należy miejsca w momencie wykonać wyłącznie po karmienia prosiąt zastosowaniu długoprzez matkę. W kojcu trwałego środka znie- należy wydzielić część czulającego. podłogi wyścielonej Obcinanie ogonów, ściółką lub pokrytej przycinanie i ścieranie matą czy też innym zębów może sprawiać odpowiednim mateból, świniom bezpośredni riałem, tak aby prosięwypadkach a w niektórych ta mogły wypoczywać ból długota w jednym czasie (fot. trwały. Taki ból może 4). powodować kastracja Zabrania się odsagłości poprzez naruszenie ciądzania prosiąt od matki tkanek. Stwier- poniżej 28 tygodnia dza się zatem, że prak- Odpoczywające prosięta życia, chyba że dobrostan tyki te są szkodliwe dla i zdrowie matki lub dobrostanu świń, a szcze- prosiąt mogą być zagrożone. ucieczki i ukrycia się przed gólnie gdy są przeprowadzane Umożliwia się wcześniejsze, do innymi osobnikami. W momen- przez niewłaściwe i niedośsiedmiu dni, odsadzenie proostrych cie pojawienia się oznak wiadczone osoby. siąt od lochy pod warunkiem walk należy zbadać ich Zmiany w technologii i tech- umieszczenia ich w kojcach przyczyny i podjąć odpowied- nice odchowu, żywienia oraz dokładnie wyczyszczonych i zdezastosować nie środki, w miarę możliwości sposobów utrzymania zwierząt zynfekowanych oraz odizoloilość w kojcach dużą gospodarskich uzasadniają wanych od pomieszczeń, słomy bądź innych mate- konieczność badania poszczewanych w których utrzymuje się lochy. riałów do grzebania. Zwierzęta gólnych ich obyczajów, jak Warchlaki i tuczniki utrzygólnie narażone na ryzyko lub szcze- również poddawania analizie muje się grupowo. Jeżeli jest to agresywne muszą być czynników mających decydu- możliwe, należy zachować stałą trzymane oddzielnie od grupy. jący wpływ na te obyczaje. Inten- grupę, czyli w miarę możliwo- Zgodnie z Dyrektywą Rady syfikacja produkcji zwierzęcej ści unikać mieszania. W przy- 2008/120/WE z dnia 18 grudnia powinna brać pod uwagę padku gdy grupy zwierząt 2008 roku świnie wolno poddać obecny stan wiedzy na temat muszą zostać wymieszane, następującym zabiegom diagno- zachowań zwierząt, a systemy powinno to nastąpić w miarę stycznym i leczniczym związa- utrzymania powinny być odpomożliwości w jak najmłodszym nych z: wiedzią na ich potrzeby behawieku. Najlepiej dokonać połąnie identyfikacją zwierząt zgod- wioralne. Ciasnota pomiesz- czenia grup przed upływem z odpowiednimi prze- czeń oraz duże zagęszczenie tygodnia lub najpóźniej tydzień pisami, zwierząt utrudniają im poru- po odsadzeniu. W kojcach dla skracaniem kłów u prosiąt szanie się i zachowywanie grup łączonych należy zapewpoprzez nie później niż 7 dnia życia, obowiązujących zasad współ- nić odpowiednie możliwości ścieranie lub przyci- życia. Może to prowadzić do Fot. Hanna Jankowiak 16

17 Tabela 2. Zachowanie i wyniki produkcyjne loch utrzymywanych w systemie otwartym i alkierzowo Leżenie, część doby wyrażona w % Ruch, część doby wyrażona w % Rycie, część doby wyrażona w % Eksploracja, część doby wyrażona w % Odpas, część doby wyrażona w % Stereotypie, część doby wyrażona w % Liczba prosiąt żywo urodzonych, n Masa urodzeniowa prosięcia, kg Masa odsadzeniowa prosięcia, kg Przyrost dzienny, g Śmiertelność, % Badana cecha otwarty (budki) Typy zachowań System utrzymania alkierzowy (kojce porodowe) zaburzeń w zachowaniu się manie w budkach) oraz alkie- wym zaledwie 12%. W ocenie zwierząt, objawiających się rzowym (kojce porodowe). dobrostanu stwierdzono, że intensywnymi walkami, obgry- Wykazano duże zróżnico- system otwarty okazał się być zaniem ogonów czy uszu u świń. wanie w zakresie aktywności bezkonkurencyjny, co znalazło Wszystko to ma negatywny ruchowej zwierząt. Lochy od zwie rci ed lenie w liczbie prowpływ na wielkość i jakość w systemie otwartym poświę- siąt żywo urodzonych w miocie produkcji. Stwierdza się zwol- cały na ruch aż 72% czasu i wielkości przyrostów. Lochy nienie wzrostu i zmniejszenie doby, podczas gdy lochy utrzy- utrzymywane w budkach produkcji u zwierząt, spowo- mywane w systemie alkierzo- rodziły średnio 11,3 prosięcia dowane łączeniem grup i nawiązywaniem stosunków z nowymi jej członkami. Alternatywnym utrzymaniem względem alkierzowego jest utrzymanie wolnowybiegowe. Od wielu lat w Instytucie Zootechniki w Krakowie prowadzone są badania nad dobrostanem świń utrzymywanych w różnych systemach i warunkach środowiskowych. O tym jak niekorzystnie mogą oddziaływać warunki pomieszczeń inwentarskich świadczą wyniki badań nad utrzymaniem loch, które zestawiono w tabeli 2. Analizowano zachowanie i wyniki produkcyjne loch utrzymywanych w dwóch systemach: otwartym (utrzy- Locha z miotem w systemie otwartym 27,6 72,4 11,2 16,3 5,3 Cechy produkcyjne - E 11,3 a 1,4 B 11,91 C 317 d 7,8 Aa.. - w rzędach średnie oznaczone jednakową literą różnią się od siebie istotnie: małe litery przy P 0,05; wielkie przy P 0,01. [wg Herbut i Walczak, 2004] 87,8 12, ,7 3,1 E 9,0 a 1,3 B 10,53 C 282 d 5,9 Fot. Hanna Jankowiak 17

18 Wykres 1. Wybór miejsca odpoczynku tuczników w kolejnych dniach obserwacji [wg Kapelański i wsp. 2004] w miocie, podczas gdy lochy obserwacji. Stwierdzono, że tu jest bardzo ważne i reguz drugiego systemu utrzy- zwierzęta na początku wspól- lowane aktem prawnym Unii mania 9,0 prosięcia. Przyrosty nego pobytu w kojcu prefero- Europejskiej, jest to Rozporządzienne prosiąt z grupy wały odpoczynek wewnątrz dzenie Rady (WE) nr 1/2005 pierwszej kształtowały się na budynku, jednakże w miarę z dnia 22 grudnia 2004 r. poziomie 317 g wobec 282 g u upływu czasu stawał się on w sprawie ochrony zwierząt prosiąt odchowywanych w sys- coraz krótszy. W trakcie ostat- podczas transportu i związatemie alkierzowym. Utrzy- niej obserwacji był on blisko nych z tym działań oraz zmiemanie świń w systemie otwar- dwukrotnie krótszy niż w pier- niające dyrektywy 64/432/EWG tym przedstawia fot. 5. wszej. Odwrotna sytuacja i 93/119/WE oraz rozporzą- Systemem utrzymania świń, wystąpiła odnośnie wypo- dzenie (WE) nr 1255/97. który wzbudza duże zaintere- czynku na wybiegu, gdzie wraz Zwierzęta mogą być przewosowanie hodowców jak i produ- z kolejną dobą obserwacji żone jedynie, jeżeli są zdolne centów jest chów wolno- stawał się on coraz dłuższy do transportu, natomiast wybiegowy, który ma na celu (wykres 1). Zauważono, że wszystkie zwierzęta muszą być zwiększenie dobrostanu zwie- wewnątrz budynku zwierzęta transportowane w warunkach rząt i ich odporności na infek- głównie odpoczywały, gdyż gwarantujących im brak zracje. Powinien przy tym sprzy- aktywność ruchowa była tam nień jak i niepotrzebnego jać produkcji ekologicznej sp or ad yc zn a, natomiast naj- cierpienia. W przypadku osobi pozyskaniu zdrowej żyw- bardziej aktywne ruchowo ników zranionych lub wykazuności. Badania w zakresie tuczniki spędzały czas na jących słabość fizjologiczną oceny poziomu produkcji oraz wybiegu (od 9,68 do 14,01% oraz patologię, nie będą przejawów ważniejszych zacho- ogólnego czasu, wykres 2). uważane za zdolne do tranwań tuczników utrzymy- Na podstawie uzyskanych sportu. wanych w systemie wolno- wyników produkcyjnych bada- Warunki dobrostanu zwiewybiegowym były prowadzone nych tuczników wykazano, że rząt podczas transportu wyniprzez pracowników Katedry system wolnowybiegowy był kają głównie z codziennego Hodowli Trzody Chlewnej, UTP dla tuczu świń korzystny, gdyż postępowania przewoźników. w Bydgoszczy. Na wykresie 1 i 2 tempo wzrostu zwierząt było Niewystarczający dobrostan zobrazowano częstość odpo- bardzo wysokie i średnio zwierząt często jest spowoczynku i aktywnego ruchu wynosiło 911 g/dzień. dowany brakiem wyszkolenia wewnątrz budynku oraz poza Zapewnienie dobrostanu osób, które się nimi zajmują. budynkiem w kolejnych dniach zwierzętom podczas transpor- W związku z tym każda osoba 18

19 Wykres 2. Wybór miejsca aktywnego ruchu w kolejnych dniach obserwacji [wg Kapelański i wsp. 2004] obsługująca zwierzęta podczas wszystkie świnie muszą mieć warunkiem, że środki trantransportu powinna odbyć możliwość przebywania co sportu przeznaczone na przeszkolenie, które może być najmniej w naturalnej pozycji wóz świń są wyposażone w zbiorprzeprowadzone jedynie przez leżącej i stojącej. W związku n iki na wodę o wystarczającej odpowiednie organizacje. z tym, aby zapewnić minimalne pojemności, tak ażeby zwie- Prawo unijne zabrania wymagania, gęstość załadun- rzęta mogły napoić się podczas obsłudze zwierząt podczas ku podczas transportu w przy- podróży. transportu: padku świń o masie około 100 Zastosowana w pojeniu uderzania lub kopania zwie- kg nie powinna przekraczać woda musi być dobrej jakości rząt, kg/m. W zależności od i podana w sposób minimali- stosowania nacisku na jaką- rasy, wielkości oraz kondycji zujący zanieczyszczenie. kolwiek część ciała w sposób fizycznej wymagana powierz- Władze kraju członkowpowodujący niepotrzebny chnia może zostać zwiększona skiego Unii Europejskiej zoboból lub cierpienie, o 20% z uwzględnieniem wiązane są do przeprowa- zawieszanie zwierząt za warunków meteorologicznych dzania kontroli w zakresie pomocą urządzeń mecha- oraz czasu podróży. W przy- przestrzegania postanowień nicznych, padku transportu powietrzne- dyrektyw UE. W Polsce zgodnie podnoszenie lub ciągnięcie go gęstość załadunku świń z ustawą o ochronie zwierząt zwierząt za głowę, uszy, powinna być odpowiednio z dnia 21 sierpnia 1997 roku rogi, nogi, ogon, sierść lub wysoka, aby uniknąć zranienia (Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. obsługa w sposób powo- podczas startu, lądowania lub 1002 z późn. zm.) takie dujący niepotrzebny ból na w yp adek turbulencji. kompetencje posiada Insi cierpienie, Jednocześnie wszystkie zwie- pekcja Weterynaryjna. Osoby stosowanie poganiaczy lub rzęta nadal muszą mieć możli- wyznaczone przez organy innych narzędzi z zaostrzo- wość przebywania w pozycji Inspekcji Weterynaryjnej nymi końcami, leżącej. Nachylenie ramp posiadają odpowiednie celowe uniemożliwianie podczas załadunku i rozła- uprawnienia w zakresie przejścia zwierzętom kiero- dunku dla świń nie może wykonywania nadzoru nad wanym lub prowadzonym do przekraczać 20, co stanowi dobrostanem zwierząt. jakiegokolwiek miejsca 36,4% do płaszczyzny pozioobsługi zwierząt. mej. Podczas transportu kole- Transport świń może trwać Wykaz literatury dostępny u Autorki. jowego bądź drogowego maksymalnie 24 godziny, pod 19

20 Rasy świń rodzimych objęte Programem Ochrony Zasobów Genetycznych W Polsce Programem Ochrony Zasobów Genetycznych objęto wiele gatunków zwierząt gospodarskich, w tym trzy rasy świń: puławską, złotnicką białą i złotnicką pstrą. Realizacja programu ma na celu przede wszystkim zachowanie puli genów świń ras lokalnych, które mają duże znaczenie kulturowe i naukowe. Ponadto dąży się do zwiększenia liczebności pogłowia, gdyż liczba tych zwierząt jest na niskim poziomie. Świnie należące do ras rodzimych posiadają bardzo dużo zalet: są odporne na gorsze warunki środowiskowe, mają mniejsze wymagania względem paszy. Świnie rasy złotnickiej pstrej nadają się do chowu ekologicznego, ponadto ze względu na łaciate umaszczenie mogą być atrakcją w gospodarstwach agroturystycznych. Zaznaczyć należy, że mięso od tych świń charakteryzuje się wysokimi walorami smakowymi, poprzez co nadaje się do produkcji lokalnych wędlin długodojrzewających. mgr in. Anna ZMUDZIÑSKA, dr in. Hanna JANKOWIAK Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy Wydzia³ Hodowli i Biologii Zwierz¹t, Katedra Hodowli Trzody Chlewnej Największym zagrożeniem dla zachowania bioróżnorodności jest intensyfikacja produkcji, czyli trend pozyskiwania jak najbardziej wydajnego materiału rzeźnego przy Pierwszą szlachetną, uznaną w 1935 r. rasą rodzimą świń była rasa gołębska. Nazwa pochodziła od wsi Gołąb na Lubelszczyźnie, w której ta rasa została wytworzona na przełomie XIX i XX wieku. Twórcą tej rasy był Profesor Zdzisław Zabielski. Po II wojnie światowej nazwę rasy gołęb- skiej zmieniono na puławską. Rasa ta powstała w wyniku krzyżowania świń rasy berkshire z prymitywnymi rasami świń - małą polską ostrouchą i w minimalnym zużyciu paszy. Tworzy się w tym celu nowe rasy, odmiany i linie zwierząt gospodarskich, zapominając o tych rasach, które posiadają bogatą historię i odzna- czają się równie dobrymi wartoś- ciami użytkowymi. W 1992 w Rio de Janeiro ustanowiono konwencję o różnorodności biologicznej, w której określono znaczenie zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich zagrożonych wyginięciem i zasadność ich utrzymywania. W Polsce w 2000 roku decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoczęto realizację programów hodowlanych ochrony zasobów genetycznych populacji zwierząt gospodarskich. Zatwierdzono wówczas 32 programy ochrony zasobów genetycznych, które obejmowały 75 ras, odmian, linii i rodów zwierząt gospodarskich i ryb. W przypadku trzody chlewnej programem tym objęto trzy rasy rodzime świń: puławską, złotnicką białą i pstrą. Stwierdzono, że populacja tych świń niekorzystnie zmniejszyła się ze względu na niższą zawartość mięsa w tuszy w porównaniu z rasami wysokomięsnymi. Jednakże zaznaczyć należy, że mięso pochodzące od świń ras rodzimych idealnie nadaje się do produkcji wyrobów regionalnych, które są cenione przez konsumentów. Rasa puławska 20

Warunki chowu ekologicznego FRILAND POLSKA

Warunki chowu ekologicznego FRILAND POLSKA Warunki chowu ekologicznego FRILAND POLSKA Na podstawie: Rozporządzenia Rady nr 2092/91/EWG z dnia 24 czerwca 1991 roku w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych

Bardziej szczegółowo

Decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia gospodarskiego jego właścicielowi lub posiadaczowi w przypadkach znęcania się nad zwierzęciem.

Decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia gospodarskiego jego właścicielowi lub posiadaczowi w przypadkach znęcania się nad zwierzęciem. Decyzja o czasowym odebraniu zwierzęcia gospodarskiego jego właścicielowi lub posiadaczowi w przypadkach znęcania się nad zwierzęciem. Jednostka publikująca kartę Karta informacyjna Kartę aktualizuje Wydział

Bardziej szczegółowo

Transport zwierząt rzeźnych. dr inż. Krzysztof Tereszkiewicz

Transport zwierząt rzeźnych. dr inż. Krzysztof Tereszkiewicz Transport zwierząt rzeźnych dr inż. Krzysztof Tereszkiewicz Akty prawne Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów,

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów, Nauczycielski Plan Dydaktyczny Produkcja Zwierzęca klasa 3TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03 Moduł, dział, temat Zakres treści BYDŁO c.d. 1.Zabiegi pielęgnacyjne u bydła 2.Przyczyny chorób

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI

INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI INFORMACJA DOTYCZĄCA ORGANIZACJI PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA STUDENTÓW I STOPNIA KIERUNKU ZOOTECHNIKA SPECJALNOŚCI HODOWLA I UŻYTKOWANIE KONI 1. Praktyka zawodowa w wymiarze 8 tygodni została podzielona na

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY 2008/120/WE. z dnia 18 grudnia 2008 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony świń. (Wersja skodyfikowana)

DYREKTYWA RADY 2008/120/WE. z dnia 18 grudnia 2008 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony świń. (Wersja skodyfikowana) Dz.U.UE.L.09.47.5 DYREKTYWA RADY 2008/120/WE z dnia 18 grudnia 2008 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony świń (Wersja skodyfikowana) (Dz.U.UE L z dnia 18 lutego 2009 r.) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła Tytuł Produkcja zwierzęca cz. II Bydło ii trzoda chlewna Autor Red. T. Nałęcz-Tarwacka Wydawca Hortpress Rok wydania 2006 Liczba stron 332 Wymiary 145x210mm Okładka Miękka ISBN 83-89211-87-4 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 5 marca 2009 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt. (druk nr 488 )

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 5 marca 2009 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt. (druk nr 488 ) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 5 marca 2009 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (druk nr 488 ) USTAWA z dnia 21 sierpnia 1997 r. O OCHRONIE ZWIERZĄT

Bardziej szczegółowo

O prawach zwierząt w skrócie

O prawach zwierząt w skrócie PrEH - Wersja 2.0 Autor: lek. weterynarii Szczepan Kawski 2002-08-12 e-mail: szczepan@zigzag.pl, tel. 0602-732-179 O prawach zwierząt w skrócie Z uwagi na to, że: człowiek jest odpowiedzialny za to, co

Bardziej szczegółowo

Utrzymanie kurcząt brojlerów

Utrzymanie kurcząt brojlerów Utrzymanie kurcząt brojlerów Dobrostan jest jednym z kluczowych elementów w produkcji zwierzęcej. Zapewnienie właściwych warunków środowiskowych oraz żywieniowych jest niezbędne do osiągnięcia wysokich

Bardziej szczegółowo

Normy i wymogi wzajemnej zgodności

Normy i wymogi wzajemnej zgodności Normy i wymogi wzajemnej zgodności Rolnicy ubiegający się o przyznanie: jednolitej płatności obszarowej płatności cukrowej oddzielnej płatności z tytułu owoców miękkich oddzielnej płatności z tytuły owoców

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE. Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A.

JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE. Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A. JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A. Trochę statystki lochy 1 MLN, tuczniki od lochy 15 szt. 220 tyś podmiotów produkujących

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU

URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU OPRACOWANIA SYGNALNE Gdańsk, marzec 2005 r. Pogłowie zwierząt gospodarskich w województwie pomorskim w grudniu 2004 r. Bydło W grudniu 2004 r. pogłowie bydła wyniosło 167,2

Bardziej szczegółowo

Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce. dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB

Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce. dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB Puławy, 20 kwietnia 2015 Produkcja mięsa na świecie w roku 2014 wyniosła 311,6

Bardziej szczegółowo

Metody i rezultaty pracy w celu podnoszenia wydajności stad matecznych

Metody i rezultaty pracy w celu podnoszenia wydajności stad matecznych Metody i rezultaty pracy w celu podnoszenia wydajności stad matecznych Renata Grudzińska Poldanor S.A. Prowadzenie ewidencji przebiegu produkcji pozwala na dogłębną analizę wyników. Posiadanie informacji

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Pasza Pasze treściwe. Bydło i nieparzystokopytne 2 1,6 45. Świnie - 3 10

Tabela 1. Pasza Pasze treściwe. Bydło i nieparzystokopytne 2 1,6 45. Świnie - 3 10 Warunki transportu zwierząt oraz normy żywieniowo bytowe wyciąg z rozporządzenia Rady (WE) Nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań,

Bardziej szczegółowo

Krajowy program hodowlany dla rasy polskiej czerwono-białej

Krajowy program hodowlany dla rasy polskiej czerwono-białej 1 Krajowy program hodowlany dla rasy polskiej czerwono-białej Cel hodowlany Celem realizacji programu jest odtworzenie i zachowanie bydła mlecznego rasy polskiej czerwono-białej w typie dwustronnie użytkowym

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET (działalność w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt.)

LISTA KONTROLNA SPIWET (działalność w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt.) Pieczęć Powiatowego Inspektoratu Weterynarii LISTA KONTROLNA SPIWET (działalność w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt.) data kontroli:. PROTOKÓŁ KONTROLI Nr... Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Program. upowszechniania wśród rolników znajomości. przepisów Ustawy o ochronie zwierząt. w województwie podkarpackim.

Program. upowszechniania wśród rolników znajomości. przepisów Ustawy o ochronie zwierząt. w województwie podkarpackim. Program upowszechniania wśród rolników znajomości przepisów Ustawy o ochronie zwierząt w województwie podkarpackim na lata 2015-2020 Opracowanie Programu obejmującego lata 2015-2020 uzasadnione jest koniecznością

Bardziej szczegółowo

Zakres i metodyka prowadzenia oceny wartości użytkowej bydła typu użytkowego mlecznego i mięsno-mlecznego

Zakres i metodyka prowadzenia oceny wartości użytkowej bydła typu użytkowego mlecznego i mięsno-mlecznego Zakres i metodyka prowadzenia oceny wartości użytkowej bydła typu użytkowego mlecznego i mięsno-mlecznego w zakresie cech produkcji mleka przez Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka w Warszawie

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ROLNIK 314207 Zespół Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich, 95-011 Bratoszewice, Plac Staszica 14 tel. 42/719 89 83, faks 42/719 66 77 e-mail:zs1bratoszewice@szkoły.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

Rynek Francuski. Claude Grenier dyrektor PIC France 27.04. 7.04.2006

Rynek Francuski. Claude Grenier dyrektor PIC France 27.04. 7.04.2006 Rynek Francuski Jak dostosować genetykę PIC? Claude Grenier dyrektor PIC France 27.04. 7.04.2006 Program Prezentacji 1. Charakterystyka rynku francuskiego 2. Oferta francuskiej genetyki 3. Krajowe osiągnięcia,

Bardziej szczegółowo

Strategia Unii Europejskiej w dziedzinie dobrostanu zwierząt

Strategia Unii Europejskiej w dziedzinie dobrostanu zwierząt Strategia Unii Europejskiej w dziedzinie dobrostanu zwierząt Małgorzata Kuźma Wydział ds. Dobrostanu Zwierząt Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Konsumentów Co to jest dobrostan zwierząt? Jest to stan, w

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 45 poz. 450 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 45 poz. 450 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 45 poz. 450 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia ksiąg i rejestrów zwierząt

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 20 grudnia 2012 r. Poz. 1440 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 6 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 20 grudnia 2012 r. Poz. 1440 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 6 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 grudnia 2012 r. Poz. 1440 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 6 grudnia 2012 r. w sprawie wprowadzenia programu zwalczania i monitorowania choroby

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA WIEPRZOWEGO

RYNEK MIĘSA WIEPRZOWEGO MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ Podstawa prawna: Ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z 30 marca 2001 r. (Dz. U. z 2001

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/ /16 RADY GMINY NOWA WIEŚ LĘBORSKA

UCHWAŁA NR XVI/ /16 RADY GMINY NOWA WIEŚ LĘBORSKA Projekt z dnia 7 marca 2016 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR XVI/ /16 RADY GMINY NOWA WIEŚ LĘBORSKA z dnia 10 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania

Bardziej szczegółowo

Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020

Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020 Przemysłowa hodowla świń w świetle PROW 2014 2020 dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Wsparcie sektora trzody Od czasów reformacji nie było praktycznie żadnego wsparcia inwestycyjnego w modernizacje i powstawanie

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 17 ust. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. 1002) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 17 ust. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. 1002) zarządza się, co następuje: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt wykorzystywanych do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych,

Bardziej szczegółowo

KOMISJA. L 267/54 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.8.2004

KOMISJA. L 267/54 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.8.2004 L 267/54 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.8.2004 KOMISJA DECYZJA KOMISJI z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie wkładu finansowego Wspólnoty w wytępienie klasycznego pomoru świń w Luksemburgu w 2003

Bardziej szczegółowo

Narzędzie do obliczania kosztów i korzyści w dziedzinie zdrowia zwierząt: koszty niepowodzenia i prewencji

Narzędzie do obliczania kosztów i korzyści w dziedzinie zdrowia zwierząt: koszty niepowodzenia i prewencji Narzędzie do obliczania kosztów i korzyści w dziedzinie zdrowia zwierząt: koszty niepowodzenia i prewencji Seminarium Zdrowie zwierząt w ekologicznym chowie bydła mlecznego w Polsce 15 marca 2016, Radom

Bardziej szczegółowo

Do Starosty Wąbrzeskiego

Do Starosty Wąbrzeskiego PLW-021/23/2014 Wąbrzeźno, dnia 11.04.2014 r. Do Starosty Wąbrzeskiego Sprawozdanie z działalności Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Wąbrzeźnie w roku 2013. Zadaniem Inspekcji Weterynaryjnej jest

Bardziej szczegółowo

Wybór loszki remontowej cechy za i przeciw oraz czy pierwszy miot musi być decydujący o przydatności danej sztuki do rozrodu.

Wybór loszki remontowej cechy za i przeciw oraz czy pierwszy miot musi być decydujący o przydatności danej sztuki do rozrodu. HODUJ Z GŁOWĄ ŚWINIE 5/2013 Marek Gasiński Wytwórnia Pasz LIRA w Krzywiniu Wybór loszki remontowej cechy za i przeciw oraz czy pierwszy miot musi być decydujący o przydatności danej sztuki do rozrodu.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII(60)2012 RADY GMINY DYNÓW. z dnia 30 marca 2012 r.

UCHWAŁA NR XII(60)2012 RADY GMINY DYNÓW. z dnia 30 marca 2012 r. UCHWAŁA NR XII(60)2012 RADY GMINY DYNÓW z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Dynów w 2012 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES I METODYKA prowadzenia oceny wartości uŝytkowej drobiu, wartości hodowlanej drobiu oraz znakowania i identyfikacji ptaków

ZAKRES I METODYKA prowadzenia oceny wartości uŝytkowej drobiu, wartości hodowlanej drobiu oraz znakowania i identyfikacji ptaków Krajowa Rada Drobiarstwa Izba Gospodarcza w Warszawie ul. Czackiego 3/5, 00-043 Warszawa, tel. (0-22) 336 13 38 tel./fax (0-22) 828 23 89 e-mail: krd-ig@krd-ig.com.pl, www.krd-ig.com.pl CZŁONEK A.V.E.C.

Bardziej szczegółowo

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2012.

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2012. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2012. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii został opracowany na podstawie raportów z wizytacji schronisk dla zwierząt

Bardziej szczegółowo

Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Leoncin. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Leoncin. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. UCHWAŁA NR VII/43/15 Rady Gminy Leoncin z dnia 25 marca 2015 r. w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Leoncin w 2015 roku Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 31 marca 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 31 marca 2014 r. Dz.U.2014.420 2014.10.14 zm. Dz.U.2014.1394 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem u dzików afrykańskiego pomoru

Bardziej szczegółowo

Do Starostwa Powiatowego w Wąbrzeźnie.

Do Starostwa Powiatowego w Wąbrzeźnie. PLW-9111/25/2012 Wąbrzeźno, dnia 02.05.2012 r. Do Starostwa Powiatowego w Wąbrzeźnie. Sprawozdanie o stanie bezpieczeństwa sanitarno weterynaryjnego na terenie powiatu wąbrzeskiego za rok 2011. Zadaniem

Bardziej szczegółowo

Region warmińsko - mazurski liderem w kształceniu polskich rolników i hodowców.

Region warmińsko - mazurski liderem w kształceniu polskich rolników i hodowców. Region warmińsko - mazurski liderem w kształceniu polskich rolników i hodowców. Polska ma szansę podbić rynki europejskie i światowe. Czym? Tym co od lat ma najlepsze rolnictwem. Instytut Badań i Innowacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT DLA GMINY PRÓSZKÓW

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT DLA GMINY PRÓSZKÓW PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT DLA GMINY PRÓSZKÓW Prószków 2014 r. Spis treści: 1. Podstawy prawne... 3 2. Cel programu... 3 3. Realizacja programu...

Bardziej szczegółowo

Przyszłość hodowli świń

Przyszłość hodowli świń Przyszłość hodowli świń Form & Farve DK. POL- Sept. 2013 Porc-Ex Breeding A/S Merkurvej 5, DK-6000 Kolding Phone +45 70 20 82 85 Fax +45 70 20 82 95 porc-ex@porc-ex.dk www.porc-ex.pl CO PAŃSTWU OFERUJE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 31 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 31 marca 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z

Bardziej szczegółowo

PROJEKT Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Masłów Nr / /2014 z dnia...2014 r. GMINA MASŁÓW

PROJEKT Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Masłów Nr / /2014 z dnia...2014 r. GMINA MASŁÓW PROJEKT Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Masłów Nr / /2014 z dnia...2014 r. GMINA MASŁÓW Program Opieki Nad Zwierzętami Bezdomnymi Oraz Zapobiegania Bezdomności Zwierząt Na terenie Gminy Masłów Masłów

Bardziej szczegółowo

Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu

Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu Kierownik projektu: prof. dr hab. Wojciech Kapelański dr inż. Maria Bocian, dr inż. Jolanta Kapelańska, dr inż. Jan Dybała, dr inż. Hanna Jankowiak,

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 12 marca 2015 r. Poz. 1507 UCHWAŁA NR VI/22/2015 RADY GMINY ŁĘKA OPATOWSKA. z dnia 25 lutego 2015 r.

Poznań, dnia 12 marca 2015 r. Poz. 1507 UCHWAŁA NR VI/22/2015 RADY GMINY ŁĘKA OPATOWSKA. z dnia 25 lutego 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 12 marca 2015 r. Poz. 1507 UCHWAŁA NR VI/22/2015 RADY GMINY ŁĘKA OPATOWSKA z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami

Bardziej szczegółowo

Wymogi weterynaryjne dla targowisk, na których prowadzony jest obrót zwierzętami gospodarskimi

Wymogi weterynaryjne dla targowisk, na których prowadzony jest obrót zwierzętami gospodarskimi Wymogi weterynaryjne dla targowisk, na których prowadzony jest obrót zwierzętami gospodarskimi Częstochowa 12 grudnia 2011 Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w Katowicach Inspekcja Weterynaryjna sprawuje

Bardziej szczegółowo

Ochrona zwierząt - kurczęta brojlery Nowelizacja ustawy i nowe rozporządzenia wykonawcze

Ochrona zwierząt - kurczęta brojlery Nowelizacja ustawy i nowe rozporządzenia wykonawcze Ochrona zwierząt - kurczęta brojlery Nowelizacja ustawy i nowe rozporządzenia wykonawcze USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 79, poz. 668 ) z dnia 17 grudnia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1}

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1} ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1} z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny Na podstawie art. 1 la ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

USTAWA z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 16 września 2011 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 230, poz. 1373. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku

Bardziej szczegółowo

Produkcja Zwierzęca klasa 4TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03

Produkcja Zwierzęca klasa 4TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03 Produkcja Zwierzęca klasa 4TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03 Moduł, dział, temat Zakres treści Drób 1. Znaczenie gospodarcze chowu drobiu 1. Pochodzenie drobiu 2. Pojęcie drobiu, 3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

POGŁOWIE ZWIERZĄT GOSPODARSKICH W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2011 R. 1

POGŁOWIE ZWIERZĄT GOSPODARSKICH W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2011 R. 1 URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU Opracowania sygnalne Data opracowania: październik 2011 Kontakt: e-mail: uspoz@stat.gov.pl tel.: 61 2798320; 61 2798325 http://www.stat.gov.pl/poznan POGŁOWIE ZWIERZĄT GOSPODARSKICH

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 21 października 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 21 października 2010 r. Dz.U.2010.207.1370 2015.01.31 zm. Dz.U.2015.161 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1655. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Zarząd Województwa. w Olsztynie

Zarząd Województwa. w Olsztynie Załącznik nr 1 do uchwały Zarządu ego nr 33/624/10/III z dnia 6 lipca 2010 r. Zarząd ego w Olsztynie Program upowszechniania znajomości przepisów ustawy o ochronie zwierząt wśród rolników województwa warmińskiego

Bardziej szczegółowo

Szczecin, dnia 23 kwietnia 2015 r. Poz. 1518 UCHWAŁA NR VII/38/2015 RADY MIEJSKIEJ W TRZCIŃSKU-ZDROJU. z dnia 20 marca 2015 r.

Szczecin, dnia 23 kwietnia 2015 r. Poz. 1518 UCHWAŁA NR VII/38/2015 RADY MIEJSKIEJ W TRZCIŃSKU-ZDROJU. z dnia 20 marca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO Szczecin, dnia 23 kwietnia 2015 r. Poz. 1518 UCHWAŁA NR VII/38/2015 RADY MIEJSKIEJ W TRZCIŃSKU-ZDROJU z dnia 20 marca 2015 r. w sprawie przyjęcia programu

Bardziej szczegółowo

33 Stars~ administrator, VIII - XII - średnie 2

33 Stars~ administrator, VIII - XII - średnie 2 Dziennik Ustaw Nr 45-2545- Poz. 449 i 450 1 2 3 4 5 6 30 Starszy: wyższe 1 księgowy, inspektor IX - XII średnie 4 Samodzielny: referent, - wyższe 2 instruktor, kasjer średnie 4 31 Księgowy, inspektor*)

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/126/15 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 1 kwietnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/126/15 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 1 kwietnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/126/15 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 1 kwietnia 2015 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Katowice. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

jest zapewniony dostęp światła naturalnego - okna rozmieszcza się w sposób umoŝliwiający równomierne oświetlenie całego kurnika;

jest zapewniony dostęp światła naturalnego - okna rozmieszcza się w sposób umoŝliwiający równomierne oświetlenie całego kurnika; Podstawy prawne: Ustawa o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2003 r. Nr 106 poz.1002 z późn. zm. ) Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2014.

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2014. - projekt- Załącznik do uchwały nr Rady Miasta Krakowa z dnia PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2014. Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 207 14806 Poz. 1370 1370 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY LASOWICE WIELKIE W ROKU 2012

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY LASOWICE WIELKIE W ROKU 2012 ZAŁĄCZNIK DO UCHWAŁY RADY GMINY LASOWICE WIELKIE NR. Z DNIA MARCA 2012r. PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY LASOWICE WIELKIE W ROKU 2012 Na

Bardziej szczegółowo

Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zabiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Świercze w 2013 roku

Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zabiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Świercze w 2013 roku Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 1/2013 z dnia 3 stycznia 2013 roku Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zabiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Świercze w 2013 roku Rozdział 1. Cele

Bardziej szczegółowo

Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Łobez na rok 2014

Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Łobez na rok 2014 Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Łobez na rok 2014 GMINA ŁOBEZ POWIAT ŁOBESKI WOJEWÓDZTWO ZACHODNIOPOMORSKIE 1 Program opieki nad zwierzętami

Bardziej szczegółowo

IPC. Zarządzanie ogólnie pojęte. Monitoring warunków utrzymania. Monitoring grupy zwierząt. Monitoring poszczególnych zwierząt

IPC. Zarządzanie ogólnie pojęte. Monitoring warunków utrzymania. Monitoring grupy zwierząt. Monitoring poszczególnych zwierząt IPC PROGRAM usprawniający zarządzanie stadem świń, ułatwiający optymalizację produkcji z uwzględnieniem dobrostanu zwierząt i prowadzący do rozważnego stosowania leków. IPC Zarządzanie ogólnie pojęte Monitoring

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/21/2015 RADY GMINY OSIEK. z dnia 24 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR V/21/2015 RADY GMINY OSIEK. z dnia 24 marca 2015 r. UCHWAŁA NR V/21/2015 RADY GMINY OSIEK z dnia 24 marca 2015 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Osiek w 2015 roku. Na

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA GOSPODARSTW I ZWIERZĄT WAŻNY ELEMENT EFEKTYWNEGO ZWALCZANIA CHORÓB ZAKAŹNYCH, W TYM ASF

IDENTYFIKACJA GOSPODARSTW I ZWIERZĄT WAŻNY ELEMENT EFEKTYWNEGO ZWALCZANIA CHORÓB ZAKAŹNYCH, W TYM ASF IDENTYFIKACJA GOSPODARSTW I ZWIERZĄT WAŻNY ELEMENT EFEKTYWNEGO ZWALCZANIA CHORÓB ZAKAŹNYCH, W TYM ASF Magdalena Zasępa Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi IDENTYFIKACJA GOSPODARSTW I ZWIERZĄT WAŻNY ELEMENT

Bardziej szczegółowo

Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja. Warszawa 8-9.12.2011r.

Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja. Warszawa 8-9.12.2011r. Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja Warszawa 8-9.12.2011r. Najniższy poziom produkcji i przetwórstwa rolno - spożywczego SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA oraz DZIAŁALNOŚĆ MARGINALNA, LOKALNA I OGRANICZONA

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Gminy Ostrowice z dnia

Uchwała Nr Rady Gminy Ostrowice z dnia Uchwała Nr Rady Gminy Ostrowice z dnia w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Ostrowice. Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna.

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna. Zajęcia praktyczne w klasie II TR w roku szkolnym 2014/15 Moduł, dział, Temat: Zapoznanie z programem nauczania z PSO oraz z standardami egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe BHP, normy żywieniowe,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK WETERYNARII

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK WETERYNARII Załącznik nr 11 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK WETERYNARII SYMBOL CYFROWY 322[14] I. OPIS ZAWODU W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) charakteryzować budowę

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY JABŁONNA W 2015 ROKU

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY JABŁONNA W 2015 ROKU Załącznik nr 1 do uchwały 2015 Rady Gminy Jabłonna z dnia 2015 r. PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY JABŁONNA W 2015 ROKU WPROWADZENIE DO

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e do uchwały w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Rozprza w 2014 roku W związku z art. 11a ustawy

Bardziej szczegółowo

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2014.

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2014. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2014. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii został opracowany na podstawie raportów z wizytacji schronisk dla zwierząt

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2015 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Katowice. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Psychologia zwierząt implikacje dla etyki badań

Psychologia zwierząt implikacje dla etyki badań Psychologia zwierząt implikacje dla etyki badań Wojciech Pisula Katedra Psychologii Porównawczej i Ewolucyjnej Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie oraz Krajowa Komisja Etyczna ds Doświadczeń

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV/754/13 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 6 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXIV/754/13 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 6 marca 2013 r. UCHWAŁA NR XXXIV/754/13 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 6 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Katowice. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XII/125/16 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 22.03.2016 r.

Uchwała Nr XII/125/16 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 22.03.2016 r. Uchwała Nr XII/125/16 Rady Gminy Wierzbinek z dnia 22.03.2016 r. w sprawie: programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt Na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY RESZEL NA 2015 ROK

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY RESZEL NA 2015 ROK - projekt- Załącznik do uchwały nr Rady Miejskiej w Reszlu z dnia PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY RESZEL NA 2015 ROK Zwierzę, jako istota

Bardziej szczegółowo

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze CENTRUM HURTOWE PASZ www.chppasze.pl Mogilno, ul. Kościuszki 38B tel. 52 3151252, 52 3548557 email: biuro@chppasze.pl sekretariat@chppasze.pl ODDZIAŁY Żnin, ul.dworcowa 10 tel 52 3020094 Gniewkowo, ul.piasta

Bardziej szczegółowo

M y ś l i s z S H i U Z m ó w i s z S H i U Z B Y D G O S Z C Z!

M y ś l i s z S H i U Z m ó w i s z S H i U Z B Y D G O S Z C Z! M y ś l i s z S H i U Z m ó w i s z S H i U Z B Y D G O S Z C Z! Stacja Hodowli i Unasieniania Zwierząt w skrócie SHiUZ to nazwa, jaką nosiły wszystkie jednostki tego typu aż do roku 2000, kiedy to utworzono

Bardziej szczegółowo

PROJEKT Załącznik do uchwały Nr...Rady Miejskiej w Czerwionce-Leszczynach z dnia...

PROJEKT Załącznik do uchwały Nr...Rady Miejskiej w Czerwionce-Leszczynach z dnia... PROJEKT Załącznik do uchwały Nr...Rady Miejskiej w Czerwionce-Leszczynach z dnia... PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA TERENIE GMINY i MIASTA CZERWIONKA-LESZCZYNY

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIELESZYN. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIELESZYN. z dnia... 2016 r. Projekt z dnia 5 lutego 2016 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIELESZYN z dnia... 2016 r. w sprawie uchwalenia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności

Bardziej szczegółowo

Pan. Krzysztof Maćkiewicz Starosta wąbrzeski

Pan. Krzysztof Maćkiewicz Starosta wąbrzeski PLW-9111/33/2013 Wąbrzeźno, dnia 07.05.2013 r. Pan. Krzysztof Maćkiewicz Starosta wąbrzeski Sprawozdanie o stanie bezpieczeństwa sanitarno weterynaryjnego na terenie powiatu wąbrzeskiego za rok 2012. Zadaniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2015.

PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2015. - projekt- Załącznik do uchwały nr Rady Miasta Krakowa z dnia PROGRAM OPIEKI NAD ZWIERZĘTAMI BEZDOMNYMI ORAZ ZAPOBIEGA- NIA BEZDOMNOŚCI ZWIERZĄT NA ROK 2015. Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 lipca 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 lipca 2006 r. Dz.U.06.128.900 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem u dzikich ptaków wysoce zjadliwej grypy ptaków d. pomoru

Bardziej szczegółowo

Rejestracja Zwierząt. Zasady wzajemnej zgodności Cross-compliance

Rejestracja Zwierząt. Zasady wzajemnej zgodności Cross-compliance Rejestracja Zwierząt Zasady wzajemnej zgodności Cross-compliance Wzajemna zgodność zasada wzajemnej zgodności oznacza powiązanie wysokości uzyskiwanych płatności bezpośrednich a także płatności otrzymywanych

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Lublinie Lublin, dnia 02 listopada 2010 r. LLU-4101-22-01/2010 P/10/124 Pani Małgorzata Szumiło Właściciel Schroniska dla bezdomnych zwierząt w Nowodworze WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020. dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS

Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020. dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Przemysłowa hodowla świo w świetle PROW 2014 2020 dr Jarosław Ptak PZHiPTCh POLSUS Wsparcie sektora trzody Od czasów reformacji nie było praktycznie żadnego wsparcia inwestycyjnego w modernizacje i powstawanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2014 Rady Miejskiej w Kleszczelach z dnia..marca 2014 r.

Uchwała Nr /2014 Rady Miejskiej w Kleszczelach z dnia..marca 2014 r. Uchwała Nr /2014 Rady Miejskiej w Kleszczelach z dnia..marca 2014 r. PROJEKT w sprawie programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gminy Kleszczele w 2014

Bardziej szczegółowo

Zestaw zagadnień do egzaminu inżynierskiego dla studentów studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Zootechnika, specjalność Hodowla zwierząt

Zestaw zagadnień do egzaminu inżynierskiego dla studentów studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Zootechnika, specjalność Hodowla zwierząt Zestaw zagadnień do egzaminu inżynierskiego dla studentów studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Zootechnika, specjalność Hodowla zwierząt Katedra Biotechnologii Zwierząt Hodowla Małych Przeżuwaczy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/175/2012 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 29 maja 2012 r.

UCHWAŁA NR XVIII/175/2012 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 29 maja 2012 r. UCHWAŁA NR XVIII/175/2012 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta

Bardziej szczegółowo

Katedra Biotechnologii Zwierząt

Katedra Biotechnologii Zwierząt Zestaw zagadnień do egzaminu inżynierskiego dla studentów studiów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Zootechnika, specjalność Hodowla ekologiczna i ochrona zwierząt Katedra Biotechnologii Zwierząt

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZABRZE. z dnia... r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZABRZE. z dnia... r. Projekt Prezydenta Miasta Zabrze UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZABRZE z dnia...... r. w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta

Bardziej szczegółowo

OBSZAR C - DOBROSTAN ZWIERZĄT

OBSZAR C - DOBROSTAN ZWIERZĄT OBSZAR C - DOBROSTAN ZWIERZĄT Wprowadzenie dobrostanu zwierząt jako wymogu wzajemnej zgodności ma na celu zapewnienie zwierzętom zdrowia, komfortu bytowania a także zapobieganiu zranieniom i cierpieniu.

Bardziej szczegółowo

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2013.

Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2013. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii z wizytacji schronisk dla zwierząt za rok 2013. Raport roczny Głównego Lekarza Weterynarii został opracowany na podstawie raportów z wizytacji schronisk dla zwierząt

Bardziej szczegółowo

W Poslce hoduje się przeważnie bydło, trzodę chlewną, owce i konie a także drób do którego zaliczamy kury, gęsi, kaczki i indyki.

W Poslce hoduje się przeważnie bydło, trzodę chlewną, owce i konie a także drób do którego zaliczamy kury, gęsi, kaczki i indyki. Hodowla zwierząt w Polsce W Poslce hoduje się przeważnie bydło, trzodę chlewną, owce i konie a także drób do którego zaliczamy kury, gęsi, kaczki i indyki. BYDŁO - Hodowla bydła jest jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

M. Różycki i K. Dziadek

M. Różycki i K. Dziadek Utworzenie i wykorzystanie linii świń 990 do produkcji tuczników Wiadomości Zootechniczne, R. L (2012), 3: 27 36 Utworzenie i wykorzystanie linii świń 990 do produkcji tuczników Marian Różycki, Krystian

Bardziej szczegółowo