Fundusze Europejskie w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fundusze Europejskie w Polsce"

Transkrypt

1 BIULETYN INFORMACYJNY Nr 29 marzec 2013 Fundusze Europejskie w Polsce ISSN X egzemplarz bezpłatny FE chronią dziedzictwo kulturowe Nowe oblicze Polski Wschodniej Poszukiwacze przygód w Wieliczce w w w. f u n d u s z e e u r o p e j s k i e. g o v. p l

2 Spis treści ÊÊFE na rozwój dziedzictwa kulturowego 2 Apetyt na kulturę ÊÊWywiad 4 Nowe oblicze Polski Wschodniej ÊÊFE na rozwój dziedzictwa kulturowego 6 Praca z kulturą w tle 8 Kultura się liczy 12 Na szlaku nowej przygody 14 Hala pełna wydarzeń 16 Świątynie tętnią życiem 18 Koziołek i inne projekty wspierane z Norwegii i EOG 20 Programy EWT i EISP dbają o kulturę i tradycję 22 Śląskie chroni kulturę ÊÊFundusze na czasie 25 Puławskie innowacje 26 Fundusze Europejskie w nowej perspektywie 28 Unijne wsparcie dla GUS 30 Radzimy, jak korzystać z funduszy Ê Ê Fundusze z bliska 31 Każdy korzysta nie każdy widzi 32 Informacja na wyciągnięcie ręki 34 Wygrani dzięki EFS rok przyspieszamy realizację projektów unijnych Na okładce: fot. Janusz Tatarkiewicz Fundusze Europejskie w Polsce Biuletyn wydawany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ul. Wspólna 2/4, Warszawa tel Kolegium redakcyjne: Kamil Gaweł, Magdalena Hajkowska, Aleksandra Huryń, Jarosław Izdebski, Katarzyna Joachimek-Rzepczak, Maciej Kolczyński, Małgorzata Makowska-Madaj, Monika Ociepka, Izabela Krasowska, Marta Parowicz, Iwona Prószyńska, Monika Pastuszko, Aleksandra Reduch, Aneta Rudalska, Monika Sieradzan, Małgorzata Stolarska, Monika Strzyga, Anna Szybalska-Idzik, Marta Matracka (Publikator), Jarosław Żukowski (Publikator) Realizacja: Publikator Sp. z o.o. ul. Cieszyńska 3A, Białystok Redakcja: Katarzyna Hryniewicka, Arkadiusz Kaczanowski, Anna Raducha-Romanowicz, Anna Sołomiewicz, Radosław Zieniewicz Projekt graficzny i skład: Bogdan Falkowski, Piotr Szachowicz Zdjęcia nieopisane: archiwum MRR Publikacja współfinansowana jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

3 Adam Zdziebło, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego Fundusze wspierają kulturę ażdy korzysta, nie każdy widzi, to hasło przewodnie naszej aktualnej Kogólnopolskiej kampanii promującej Fundusze Europejskie w mediach. Jej tytuł świetnie pasuje także do tematu przewodniego bieżącego wydania naszego biuletynu, którym jest zachowanie i odnowa dziedzictwa narodowego. Przyzwyczailiśmy się do informacji o finansowaniu dróg, innowacyjnych technologii, czy szkoleń. Nie wszyscy jednak wiedzą, że środki unijne wspierają odnowę zabytkowych muzeów, bezcennych kolekcji sztuki czy nowoczesnych form digitalizacji. W latach na turystykę, kulturę i rewitalizację spożytkujemy łącznie 3,3 mld euro. Dzięki nim odzyskaliśmy wiele cennych i interesujących miejsc kultury zniszczonych na przykład w czasie II wojny światowej i w czasach powojennych. Dużo z nich swoją architekturą i eksponatami jak magnes działa na turystów, także tych z zagranicy. Oprócz wymiaru estetycznego, na ochronę dóbr kultury warto również jednak spojrzeć z drugiej strony w kontekście społecznogospodarczym. Rewitalizacja zabytków i zbiorów znacząco przyczyniła się do rozwoju turystyki. Ta natomiast stworzyła nowe miejsca pracy, zwiększyła dochody i wpłynęła na ogólną atrakcyjność naszego kraju na arenie europejskiej. Podpierając powyższe informacje przykładami zachęcam do lektury Biuletynu i zapraszam Państwa na szlak przygody do kopalni soli w Wieliczce i do odwiedzenia sakralnych obiektów w Świętej Lipce i Kazimierzu Dolnym. Najmłodszym polecam zabawę w Europejskim Centrum Bajki w Pacanowie a ich rodzicom w Zajezdni Sztuki w Szczecinie, gdzie obecnie prezentowane są muzealne środki komunikacji. Niniejszy numer biuletynu Fundusze Europejskie w Polsce to także odświeżona szata graficzna naszej publikacji i jeszcze więcej atrakcyjnych informacji na temat efektów wykorzystania unijnych funduszy. Mam nadzieję, że wprowadzone zmiany przypadną Państwu do gustu. Życzę przyjemnej lektury Fundusze Europejskie w Polsce 1

4 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Apetyt na kulturę Fot. Łukasz Lipiński W kończącej się właśnie perspektywie finansowej na lata , Polska uzyskała największe w Europie wsparcie na ochronę i rozwój kultury. Zdaniem specjalistów, środki te wykorzystaliśmy bardzo dobrze. W ramach projektu Nowe Sukiennice m.in. odrestaurowano zabytkową architekturę i zmieniono koncepcję ekspozycji polskiej sztuki XIX wieku. Sala koncertowa w Filharmonii Świętokrzyskiej fot. A. Piekarski Zdecydowanej większości z nas kultura i jej dziedzictwo kojarzą się przede wszystkim z przeszłością tym, co pozostawiły nam poprzednie pokolenia. Nie jest to oczywiście błędne myślenie. Jednak Unia pokazuje nam kwestie z nią związane w dużo szerszej perspektywie. Kultura bowiem nie jest już postrzegana jako rodzaj luksusu. Sprzyja także rozwojowi społeczno-gospodarczemu. W jaki sposób? Na przykład poprzez podnoszenie turystycznej atrakcyjności różnych zakątków naszego kraju. Dzieje się to także za sprawą przemysłów kultury i przemysłów kreatywnych czyli wszelkich dziedzin kultury, sztuki i mediów (np. film, muzyka, telewizja, radio, prasa, reklama, multimedia, architektura, konserwacja zabytków i dzieł sztuki), które funkcjonują w ramach konkretnych reguł rynkowych. Kultura jest coraz ważniejszą częścią sektorów rozwiniętych gospodarek, a to chociażby za sprawą wykorzystywanych przy jej tworzeniu innowacji technologicznych. Wszyscy już z własnego doświadczenia możemy natomiast powiedzieć, że z roku na rok nasz apetyt na kulturę zdecydowanie rośnie. POIiŚ kultura się liczy Największe, spektakularne przedsięwzięcia inwestycyjne w kulturze realizowane są w Programie Infrastruktura i Środowisko. Przeznaczono w nim ok. 2,3 mld zł z funduszy europejskich na rozwój kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego Polski. Działaniami ochronnymi objęte są zabytki z Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO lub uznane przez Prezydenta RP za Pomniki Historii. Zabytkowe wnętrza, muzealia, starodruki, księgozbiory i archiwalia poddawane są konserwacji oraz zabezpieczane przed kradzieżą. Postępuje także proces digitalizacji starodruków oraz zbiorów sztuki (np. Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa, wirtualne Muzeum Pałac w Wilanowie). W Programie stawia się także na instytucje kultury budowane lub rozbudowywane są filharmonie, teatry, muzea i centra kultury. Ponadto rozwijane są możliwości dydaktyczne szkół i uczelni artystycznych. Projektów tych już zakończonych oraz wciąż realizowanych wspartych w ramach Priorytetu XI PO- IiŚ jest blisko 80. Kilka z nich przedstawiamy w tym wydaniu biuletynu. Aby lepiej zrozumieć skalę oddziaływania pomocy unijnej pochodzącej z Programu Infrastruktura i Środowisko, wymieńmy jeszcze kilka: budowa Opery i Filharmonii Podlaskiej, budowa siedziby Filharmonii w Kielcach, przebudowa Opery Leśnej w Sopocie oraz Amfiteatru Tysiąclecia w Opolu, budowa Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku, konserwacja i digitalizacja przedwojennych filmów fabularnych w Filmotece Narodowej czy też renowacja Teatru Starego w Lublinie. Kultura i gospodarka razem Także Program Innowacyjna Gospodarka uwzględnia w swoim budżecie środki na wsparcie dziedzictwa kulturowego naszego kraju. W Prioryte- 2 Fundusze Europejskie w Polsce

5 cie VI Programu znajduje się bowiem działanie 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym, w ramach którego dofinansowane zostały konkurencyjne oraz unikatowe produkty o kulturalno- -turystycznych walorach. Cześć realizowanych projektów polega np. na nadaniu nowego życia zabytkom z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO. Mowa tu chociażby o opisywanym w tym numerze projekcie Szlaki nowej przygody w zabytkowej Kopalni Soli Wieliczka, dzięki któremu zrewitalizowano i udostępniono turystom średniowieczny szyb kopalni Regis. Wśród innych wspartych przez środki PO IG zabytków z listy UNESCO znalazły się m.in. podziemia Rynku Głównego w Krakowie, dostępne dziś dla zwiedzających oraz miasto Zamość, które dzięki środkom unijnym uzyskało nową atrakcję turystyczną w postaci odrestaurowanej historycznej Twierdzy Zamość. Regiony też działają Chociaż każdy z 16 Programów Regionalnych poprzez zarządy województw sam rozdziela wysokość dofinansowania na inicjatywy związane z kulturą, żaden z nich nie pomija kwestii jej wsparcia. Rozwój kultury ma bowiem stymulować rozwój gospodarczy i społeczny danego województwa. Na kolejnych stronach biuletynu przeczytać można o działaniach RPO na Śląsku. W łódzkim ze środków Programów Regionalnych współfinansowano np. wykonanie i montaż organów w Filharmonii Łódzkiej. Przy współudziale środków PROWŁ zrewitalizowano również główną siedzibę łódzkiego Muzeum Sztuki. W lubelskim środki RPOWL pomogły przy rewitalizacji Klasztoru Ojców Dominikanów w Lublinie oraz przy konserwacji Zamku Lubelskiego. Natomiast w podlaskim wsparły rewaloryzację Ogrodów Branickich w Białymstoku. Na ten cel z RPOWP przeznaczono aż 7 mln zł. W ogrodach białostockiego pałacu pojawiły się cztery nowe fontanny, kilkanaście barokowych rzeźb, a alejki zyskały nowe nawierzchnie. Odtworzono także Pawilon pod Orłem dawną ogrodową altanę. Kultura ponad granicami Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej, wzmacniając kooperację pomiędzy partnerami z różnych krajów, również pielęgnują dziedzictwo kulturowe w Polsce. Realizacja wspólnych przedsięwzięć sprawia, że sąsiadujące ze sobą narody mogą wyjść poza stereotypy i uprzedzenia. Jednocześnie fundusze EWT wspierają szereg inicjatyw, których celem jest zachowanie lokalnych tradycji i unikalnej tożsamości wśród mieszkańców pogranicza. Przedstawiony w biuletynie projekt Spotkanie 7 kultur pogranicza polsko-słowackiego od Ladislava Medňanskiego do Jana Kantego Pawluśkiewicza, poprzez organizację wielu wystaw twórczości ludowej, konferencji naukowej oraz festiwalu muzyczno-tanecznego, zaprezentował lokalnym społecznościom bogactwo kulturowe, które od wieków współtworzyły narodowości zamieszkujące teren Tatr. Z kolei dofinansowanie przeglądu filmowego Kino na granicy odbywającego się w miastach Cieszyn i Český Těšín, przyczynia się do dalszej integracji mieszkańców tych miast. Darmowe projekcje, wystawy i koncerty są szansą na poznanie kultury sąsiada. Uzyskane środki pozwoliły także na szeroką promocję odbywającego się od ponad 10 lat festiwalu, dzięki czemu cieszy się on dużym zainteresowaniem turystów. Fot. Rafał Sosin Praca z kulturą w tle Kulturę wspiera także Europejski Fundusz Społeczny, dzięki któremu uczestnicy projekt Konserwator, realizowanego wspólnie przez pracowników WUP w Krakowie i Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego pracują jako opiekunowie ekspozycji muzealnych, przewodnicy po obiekcie, a nawet prowadzą warsztaty, dzięki którym turyści poznają lokalne wartości i tradycje. Nowa perspektywa finansowa na lata zakłada, że pieniądze na kulturę znajdą się szczególnie tam, gdzie będą wykorzystywane nowe technologie i innowacyjność. Na unijne wsparcie liczyć też mogą projekty kulturalne wpływające wymiernie na podniesienie aktywności zawodowej Polaków oraz wzrost kapitału społecznego. Akcenty zostaną zatem jeszcze silniej położone na wymiar społeczno-gospodarczy inicjatyw związanych z kulturą i jej dziedzictwem. Marta Matracka Fundusze spoza Unii Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK Kultura sprzyja także rozwojowi społeczno-gospodarczemu. W jaki sposób? Na przykład poprzez podnoszenie turystycznej atrakcyjności różnych zakątków naszego kraju. Kolejnym źródłem finansowania kultury w Polsce są fundusze pochodzące z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu. W obecnej, drugiej już edycji, za wdrażanie działań w tym zakresie odpowiadają dwa Programy Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego oraz Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego. Wspierane z funduszy norweskich i EOG projekty muszą wpisywać się w takie obszary tematyczne jak np. rewitalizacja historycznych obiektów zabytkowych, konserwacja i digitalizacja zabytkowych księgozbiorów, edukacja artystyczna i kulturalna, muzyka i sztuki sceniczne oraz sztuki plastyczne i wizualne. Łącznie Norwegia, Islandia i Liechtenstein w obu edycjach przeznaczyły na kulturę w Polsce blisko 170 mln euro. Dzięki wsparciu z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu przeprowadzono jedną z najważniejszych, jak do tej pory, inwestycji konserwatorskich w Polsce. Chodzi tu o projekt Nowe Sukiennice, w ramach którego nie tylko odrestaurowano zabytkową architekturę i zmieniono koncepcję ekspozycji sztuki polskiej XIX wieku, ale także wprowadzono nowoczesne rozwiązania techniczne, służące bezpiecznemu przechowywaniu i eksponowaniu zbiorów. Ponadto stworzono salę mulitmedialną, w której zwiedzający mogą przenieść się 130 lat wstecz do czasów powstania Muzeum w Sukiennicach oraz zakupiono komputery z dotykowymi ekranami, dzięki którym można poznać historię Sukiennic. Ale zmian w sukiennickim muzeum jest dużo, dużo więcej. Fundusze norweskie i EOG wsparły także powstanie Europejskiego Centrum Bajki im. Koziołka Matołka w Pacanowie. Jego środki posłużyły również m.in. przebudowie i rozbudowie infrastruktury Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku oraz konserwacji i digitalizacji zbiorów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 3

6 Wywiad Nowe oblicze Polski Wschodniej O tym, jak pięć województw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie skorzystało na realizacji Programu Rozwój Polski Wschodniej rozmawiamy z wiceminister rozwoju regionalnego Iwoną Wendel. Program dla Polski Wschodniej będzie realizowany także w latach Fundusze Europejskie będą dalej inwestowane w rozwój tego obszaru. Iwona Wendel wiceminister rozwoju regionalnego Polska Wschodnia to dziś inny makroregion niż jeszcze kilka lat temu. Jaką rolę odegrały w tym Fundusze Europejskie? Iwona Wendel: Myślę, że zastrzyk unijnych funduszy był impulsem do rozwoju. W szczególności blisko 10 mld zł z Programu Rozwój Polski Wschodniej przyczyniło się do wyrównania szans i unowocześnienia tego obszaru. Pieniądze te stanowią dopełnienie innych programów krajowych i regionalnych realizowanych w tych województwach. Co udało się już osiągnąć? IW: Za ważny efekt uważam zmianę wizerunku Polski Wschodniej. Coraz rzadziej słyszymy określenia ściana wschodnia czy Polska B. Łatwiej jest tu teraz prowadzić firmę, studiować, mieszkać i rozwijać własne pasje. Bez wątpienia przyczynił się do tego także Program Rozwój Polski Wschodniej. W Kielcach, Lublinie, Elblągu i Rzeszowie powstały centra przedsiębiorczości, przygotowano tereny dla inwestorów. Coraz więcej firm wprowadza na rynek nowatorskie rozwiązania i produkty. Obok inwestycyjnych, ważne są też nowe przestrzenie wystawiennicze i kongresowe. Tego typu obiekty rozbudowano w Kielcach i w Ostródzie, kolejne powstają w Lublinie. Mam nadzieję, że takie miejsca przyciągną licznych wystawców i przyniosą firmom nowe zamówienia handlowe. Rozwojowi przedsiębiorczości w tej części kraju służy też promocja gospodarki makroregionu pod wspólną marką Polski Wschodniej. Uruchomiono specjalny portal gospodarczy. Te działania już dziś przynoszą firmom nowe kontrakty. Przedsiębiorcy mają też ułatwiony dostęp do kapitału. Mogą korzystać z pożyczek i kredytów, gwarantowanych przez fundusze poręczeniowe. Przedsiębiorcy mają lepsze warunki do działania. Kto jeszcze korzysta z Funduszy Europejskich? IW: Przede wszystkim zmienia się oblicze miast. Stają się one atrakcyjnymi ośrodkami akademickimi, nie tylko dla maturzystów wybierających uczelnie, ale też dla naukowców. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Politechnika Rzeszowska przyciągają młodych coraz mocniej. Mają nie tylko nowoczesne budynki, ale też pracownie wyposażone w najwyższej klasy aparaturę. Jest to szczególnie ważne w przypadku kierunków ścisłych i przyrodniczych. Politechnika Świętokrzyska w ramach 2 projektów Modin II i Labin zmodernizowała kilka wydziałów, wybudowała nową aulę i wyposażyła w sprzęt naukowo-badawczy laboratoria. Z nowych inwestycji skorzysta ponad 8 tys. studentów. Możliwa też będzie ściślejsza współpraca z przedsiębiorstwami w zakresie budownictwa, inżynierii środowiska, automatyki, mechaniki i budowy maszyn oraz wielu innych obszarów. Lubelski Uniwersytet Medyczny dzięki ok. 177 mln zł unijnej dotacji rozwinął laboratoria genetyki, biologii i medycyny nuklearnej, czyli do badań w mikro- i nanoskali. Nowa aparatura pozwoli na diagnozowanie komórek ra- Instytut Biotechnologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 4 Fundusze Europejskie w Polsce

7 kowych w początkowej fazie rozwoju. To w Lublinie prowadzone są też prace nad szczepionką przeciw białaczce. Również Uniwersytet Warmińsko- -Mazurski może pochwalić się jednym z najlepszych laboratoriów w Europie. W Laboratorium Diagnostyki Molekularnej znajduje się między innymi nowoczesna aparatura do analizy DNA. Wg naszych szacunków z nowych sal dydaktycznych, auli, kampusów i laboratoriów skorzysta 100 tys. studentów kształcących się na uczelniach w Polsce Wschodniej. Ul. gen. Maczka w Białymstoku, skrzyżowanie ulic Lodowej i Oliwkowej Targi Kielce Autobusy na ulicach Lublina A jakie korzyści z realizacji projektów odczuwa przeciętny mieszkaniec Polski Wschodniej? IW: Ci, którzy dużo podróżują, korzystają z nowych dróg. Większość z nich to obwodnice. Nie trzeba już przejeżdżać przez centrum Ełku, Kolbuszowej, Jędrzejowa, Jarosławia, Olecka czy Mrągowa. To wygodne zarówno dla mieszkańców, jak i podróżujących. Wybudowano też obwodnicę i most w Przemyślu. W Białymstoku powstała Trasa Generalska. Dzięki tym drogom można przejechać przez wiele miast bez korków. Do końca 2015 r. wybudowanych zostanie łącznie blisko 180 km nowych dróg, a około 130 km zostanie przebudowanych. Z myślą o mieszkańcach modernizowana i rozwijana jest komunikacja miejska. Kielce z unijnych pieniędzy kupiły nowoczesne pojazdy. Uruchomiono tam nowe linie autobusowe, zbudowano dworce, a na przystankach ustawiono tablice informacyjne i biletomaty. Podobne zmiany zachodzą w innych miastach. Warto wspomnieć też o budowie sieci szerokopasmowej, której celem jest zwiększenie dostępu do Internetu wśród mieszkańców, firm i instytucji. W efekcie przedsiębiorcy i mieszkańcy zyskają możliwość dostępu do szerokopasmowego Internetu. Wspomniane już inwestycje w rozwój uczelni i w centra przedsiębiorczości także mają wpływ na codzienne życie. Dzięki nim rośnie szansa na dobre studia i pracę w Polsce Wschodniej. Jakie są dalsze plany wobec makroregionu? IW: Program dla Polski Wschodniej będzie realizowany także w latach Fundusze Europejskie będą dalej inwestowane w rozwój tego obszaru. Wspólnie z samorządami chcemy wzmacniać takie obszary, które w największym stopniu mają szansę stać się konkurencyjne w skali kraju i Europy. Już teraz podkarpacka Dolina Lotnicza to jeden z najprężniejszych ośrodków w tej branży, liczący się na rynkach międzynarodowych. Środki unijne będą koncentrować się na wspieraniu potencjałów zarówno całego makroregionu, jak i poszczególnych województw wchodzących w jego skład. Przy ich udziale Polska Wschodnia ma szansę stać się jeszcze bardziej atrakcyjnym miejscem z silnymi powiązaniami między nauką i gospodarką, komercjalizującym wyniki badań naukowych, z przyjaznymi miastami, dobrymi warunkami biznesowymi oraz szybką i wygodną komunikacją. Dziękuję za rozmowę. Więcej o projektach Programu Rozwój Polski Wschodniej na stronie: W Polsce Wschodniej łatwiej jest teraz prowadzić firmę, studiować, mieszkać i rozwijać własne pasje. SZANSA DLA POLSKI WSCHODNIEJ Dr Paweł Samecki, były komisarz ds. polityki regionalnej w Komisji Europejskiej Wzmocnienie Polski Wschodniej wymaga wielowątkowych, długotrwałych zabiegów władz, przedsiębiorstw oraz organizacji pozarządowych. Należy połączyć posiadany już dorobek z zastrzykiem modernizacyjnym, który UE już nam zafundowała i będzie kontynuowała w najbliższych latach. Wszystko trzeba poprzedzić pomysłem, ucieleśnionym w dokumentach takich, jak Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020, a następnie w programach krajowych i programie ponadregionalnym. Czyli, przykładowo, należy zaprogramować wykorzystywanie potencjału produkcji rolnej w powiązaniu z już bardzo dobrze rozwiniętym przetwórstwem spożywczym, dokładając do tego nowe technologie marketingowe, metody promocji eksportowej, itp. Trzeba poszukiwać nowatorskich rozwiązań w biznesie. Trzeba wspierać infrastrukturę, pozwalającą ludziom łatwiej dojeżdżać do pracy w większych miastach. To tylko przykłady, konkrety muszą pochodzić od instytucji, firm i ludzi z Polski Wschodniej. Wywiad 5

8 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Praca z kulturą w tle W jaki sposób można aktywizować osoby pozostające bez zatrudnienia wykorzystując jednocześnie potencjał instytucji sektora kultury? Odpowiedzi na to pytanie udzielają autorzy projektu Konserwator, którego już III edycja realizowana jest dzięki środkom z Programu Kapitał Ludzki przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie we współpracy z małopolskimi instytucjami kultury. Prace remontowe i konserwatorskie przywróciły dawną świetność wielu zabytkowym obiektom w Małopolsce. Praca dla konserwatora Projekt może pochwalić się bardzo dobrymi efektami. Sukces wsparcia skierowanego do osób bezrobotnych wyraża się przede wszystkim w liczbie osób, które udało się zaktywizować na dłużej. Na podstawie badań przeprowadzonych po edycji z roku 2011, w okresie 6 miesięcy po zakończeniu udziału w projekcie, z 173 uczestników edycji 88 znalazło zatrudnienie w wymiarze dłuższym niż 3 miesiące. Zanim powstał projekt Konserwator pracownicy WUP w Krakowie i Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego opracowali i realizowali wspólnie program regionalny o tej samej nazwie Konserwator. Przez 4 lata udało się pomóc ponad 2 tysiącom osób bezrobotnych w znalezieniu tymczasowego zatrudnienia i zdobyciu doświadczenia zawodowego. W 2008 roku okazało się, że zamknięcie programu jest nieuniknione z powodu ograniczenia możliwości jego finansowania z Funduszu Pracy. Małopolscy pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Pracy postanowili wykorzystać zdobyte wcześniej doświadczenie. Pojawił się pomysł, aby założenia i cele tamtej inicjatywy wykorzystać w nowym projekcie w ramach Programu Kapitał Ludzki, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Tak powstał projekt Konserwator, który realizujemy do dziś mówi Magdalena Staniewska, pracująca przy projekcie Konserwator program aktywizacji zawodowej osób pozostających bez zatrudnienia, z WUP w Krakowie. Drugie życie projektu Inicjatywa krakowskiego WUP-u zaowocowała realizacją projektu pn. Konserwator program aktywizacji zawodowej osób pozostających bez zatrudnienia, który składa się z trzech rocznych edycji. W trzeciej edycji projektu (2013 rok) wezmą udział 173 osoby. W latach ze wsparcia Konserwatora skorzystało już ponad 340 osób, z czego blisko 60% stanowiły osoby długotrwale bezrobotne, często powyżej 55 roku życia. Ponad połowa uczestników edycji projektu z 2011 roku znalazła pracę po zakończeniu w nim udziału. Zdecydowana większość uczestników wysoko ocenia organizację pracy oraz wyraża zadowolenie z otrzymanego wsparcia podkreśla Magdalena Staniewska. Kierunek kultura Główna idea projektu nie zmieniła się. Ma on pomagać osobom bez zatrudnienia, mającym szczególne problemy ze znalezieniem pracy. Największe szanse na udział w projekcie mają osoby długotrwale bezrobotne, po 50 roku życia, w trudnej sytuacji życiowej, korzystające z pomocy społecznej, ale także osoby do 25 6 Fundusze Europejskie w Polsce

9 roku życia, nie posiadające żadnego doświadczenia zawodowego. Potwierdza to jedna z uczestniczek projektu Anna Sadowska. Mimo ukończenia dwóch różnych specjalizacji na kierunku zarządzanie i marketing miała problemy ze znalezieniem pracy. Podkreśla to też Janusz Tomalski, uczestnik projektu, który mimo bogatego doświadczenia zawodowego (były właściciel księgarni, bibliotekarz i historyk) długo pozostawał osobą bezrobotną. Z pomocą przyszedł im projekt Konserwator. Na początku odbyli oni rozmowę z doradcą zawodowym. Otrzymali propozycję udziału w warsztatach poszukiwania pracy z elementami pośrednictwa pracy. Nauczyli się, jak przygotować atrakcyjne CV, znaleźć najciekawsze oferty pracy i zaprezentować się od najlepszej strony przyszłemu pracodawcy. Następnie rozpoczęli udział w projekcie i pracę w instytucjach kultury. Wcześniej odbywałem staż w Muzeum Regionalnym w Starym Sączu, a po dwuletniej przerwie podjąłem zatrudnienie na 5 miesięcy jako przewodnik muzealny w ramach projektu podkreśla Janusz Tomalski. Z kolei Anna Sadowska odbyła staż w Centrum Sztuki Mościce w Tarnowie. Doświadczenie zawodowe zdobyła podczas Festiwalu Teatrów Tańca Scena Otwarta. Kierowała działaniami grupy festiwalowych wolontariuszy. Opiekowała się też zagranicznymi gośćmi podczas trwania imprezy. Wszystkim niezdecydowanym polecam wzięcie udziału w następnej edycji projektu! Otrzymacie niepowtarzalną szansę pracy w sektorze kultury, poszerzycie swoją wiedzę i doświadczenia, a przy okazji przeżyjecie fantastyczną przygodę zachęca Anna Sadowska. którym turyści poznają lokalne wartości i tradycje. Dzięki pracom porządkowym i drobnym pracom konserwatorskim udało się poprawić stan techniczny i ład wokół wielu ruin zamków, zabytkowych cmentarzy i miejsc pamięci. Dobrym tego przykładem jest wsparcie, jakie otrzymało miasto Limanowa. W mieście tym znajduje się Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej, mieszczące się w zabytkowym Dworze Marsów z końca XVIII wieku. Obiekt ten jest jednym z najpiękniejszych polskich dworów szlacheckich w Małopolsce. Jednak wymaga przeprowadzenia prac remontowych, nie wspominając już o zagospodarowaniu terenu wokół obiektu. Doskonałą okazją dla miasta była możliwość udziału w projekcie Konserwator. Trzy osoby przydzielone w ramach programu w 2012 roku wsparły skromną obsadę etatową muzeum, a dzięki temu wykonano wiele niezbędnych i koniecznych prac zarówno przy obiekcie, jak i w dziale administracyjnym potwierdza Jolanta Szyler, kierownik Wydziału Promocji, Kultury, Sportu i Turystyki w urzędzie miasta w Limanowej. Wystarczyło przydzielenie trzech osób w ramach projektu Konserwator, aby odmienić Dworek. Latem wyróżniają go zadbane, przystrzyżone trawniki, bujnie rosnące rabaty i kwiaty doniczkowe przy budynku Muzeum i kaplicy. Pracownicy wykonali też drobne prace remontowe wewnątrz Muzeum. Ponadto zatrudniony w ramach projektu pracownik administracyjny pomagał przy inwentaryzacji, porządkowaniu i digitalizacji zbiorów muzealnych. Zadowalający jest fakt, że osoba zatrudniona w ramach programu na stanowisku administracyjnym podjęła branżowe studia zaoczne z zakresu muzealnictwa i będzie zatrudniona w Muzeum podsumowuje Jolanta Szyler. Uczestnictwo w projekcie Konserwator pozwala więc nie tylko pozyskać nowe doświadczenia i kontakty zawodowe, ale daje też szanse osobom bezrobotnym na zdobycie wymarzonej posady. Radosław Zieniewicz fot. Archiwum WUP w Krakowie WSPIERAMY ZMIANY NA LEPSZE Dzięki projektowi Konserwator możliwe jest kultywowanie wielu tradycji lokalnych, takich jak wykonywana ażurowa zalipiańska wycinanka. Magdalena Staniewska, asystentka kierownika projektu Konserwator program aktywizacji zawodowej osób pozostających bez zatrudnienia, WUP w Krakowie Obopólne korzyści Z udziału w projekcie korzystają nie tylko osoby bezrobotne, ale też i małopolskie instytucje kulturalne. Dzięki projektowi turyści mogą teraz zwiedzić wiele cennych obiektów zabytkowych np. cerkwi i kościołów, które wcześniej nie były im udostępnione. W muzeach uczestnicy projektu pracują jako opiekunowie ekspozycji muzealnych, przewodnicy po obiekcie, a nawet prowadzą warsztaty, dzięki Projekt Konserwator jest projektem systemowym. Powstał, aby realizować zadania mające na celu wsparcie Małopolan na rynku pracy. Szkolimy osoby bezrobotne i pomagamy im zdobyć praktyczne umiejętności tak, aby znalazły pracę. Wspieramy też muzea, galerie, biblioteki i domy kultury. Instytucje te dzięki zatrudnieniu uczestników projektu mogą lepiej realizować swoją ofertę programową. Jednak, żeby otrzymać dofinansowanie unijne nasz projekt musiał spełnić szereg wymogów. Jeden z nich polegał na dokładnym określeniu, jakiej grupie osób chcemy pomóc oraz jak zachęcić je do wzięcia udziału w projekcie, czym zajmują się trenerzy zatrudnienia wspieranego. Udzielają porad uczestnikom, jakie wybrać szkolenia i gdzie zdobyć umiejętności i doświadczenie niezbędne do pracy w instytucjach kulturalnych. Zachęcają też do podjęcia życiowych zmian. Jednocześnie musieliśmy wykazać, że muzea, galerie, czy biblioteki to atrakcyjne miejsca pracy dla uczestników, nawet po zakończeniu udziału w projekcie. Projekt cieszy się dobrą opinią i dużym powodzeniem. Potwierdzają to przedstawiciele instytucji kulturalnych oraz coraz więcej zainteresowanych osób, które chcą wziąć udział w kolejnej, trzeciej edycji projektu Konserwator i odmienić swoje życie zawodowe. FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 7

10 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Kultura się liczy Tak brzmi hasło kampanii społecznej, która ruszyła dwa lata temu, aby uświadomić opinii publicznej znaczenie kultury. Nie wszyscy bowiem zdają sobie sprawę, że nie tylko poprawia ona jakość naszego życia, lecz także przynosi zyski zarówno społeczne, jak i ekonomiczne. prof. dr hab. Zdzisław Pietrzyk, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej W ramach dofinansowania unijnego prowadzimy konserwację i archiwizację unikatowych zbiorów bibliotecznych, a ponadto zabezpieczamy je przed kradzieżą i zniszczeniem. Digitalizacji poddane są zagrożone całkowitym przepadkiem unikatowe w skali kraju zbiory. Bardzo ważne było też zbudowanie biblioteki cyfrowej, która służy za platformę bezpiecznego i otwartego udostępniania zbiorów bibliotecznych w postaci elektronicznej. Jako jedna z najmłodszych bibliotek cyfrowych w Polsce nasza placówka wybiła się na pierwsze miejsce w rankingu Federacji Bibliotek Cyfrowych, pod względem ilości udostępnionych publikacji. Ze zbioru liczącego ponad 194 tys. pozycji skorzystało już ponad 3 mln czytelników. Kultura uczestniczy w rozwoju społeczno-gospodarczym za sprawą przemysłów kreatywnych. Dobra oferta kulturalna to atrybut dla rozwoju turystyki, w efekcie przynoszący mieszkańcom miejsca pracy i dochody. Dostępność bazy kulturalnej jest również ważna dla mieszkańców i inwestorów. Dzięki zapewnieniu środków unijnych na rozwój sektora kultury możliwy stał się wzrost inwestycji w tym obszarze. W Programie Infrastruktura i Środowisko przeznaczono na ten cel około 2,3 mld zł. Instytucje kultury są liderem w wykorzystaniu Funduszy Europejskich. W skali całego kraju Zasoby kultury wspierane w Programie Infrastruktura i Środowisko mają szczególne znaczenie dla zachowania dziedzictwa kulturowego Polski. W związku z tym są atrakcyjne nie tylko dla mieszkańców regionu. Działaniami ochronnymi objęte są zabytki znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO lub uznane przez Prezydenta RP za Pomniki Historii. Zabytkowe wnętrza, muzealia, starodruki, księgozbiory i archiwalia poddawane są konserwacji oraz zabezpieczane przed kradzieżą. Postępuje także proces digitalizacji starodruków oraz zbiorów sztuki, np. z dziedziny malarstwa czy filmu. W Programie stawia się też na rozwój oferty kulturalnej powstają nowe albo unowocześniane są: filharmonie, teatry, muzea i centra kultury. Dbając też o kadry kultury i sztuki, rozwija się możliwości dydaktyczne szkół i uczelni artystycznych. W całej Polsce wsparto już z Programu 77 inwestycji z obszaru kul- Zdjęcia: Biblioteka Jagiellońska Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa Wirtualna czytelnia i wypożyczalnia, uruchomiona w 2010 roku przez Uniwersytet Jagielloński, daje czytelnikom nieograniczony dostęp do cyfrowych kopii zabytkowych książek, poprzez stronę internetową Zdigitalizowane zbiory biblioteki można przeglądać także na miejscu, na 40-calowym dotykowym ekranie w tzw. kiosku informacyjnym. Dzięki zakupowi odpowiedniego sprzętu stare publikacje są dokładnie i bezpiecznie skanowane. Zespół specjalistów zajmuje się także konserwacją zabytków. Dofinansowanie unijne w kwocie ponad 5 mln zł pozwoliło ocalić tysiące cennych dokumentów i udostępnić je szerokiej publiczności. 8 Fundusze Europejskie w Polsce

11 Program Infrastruktura i Środowisko wspiera: rozwój 46 obiektów instytucji kultury i ochronę 74 obiektów zabytkowych rozwój 27 obiektów szkół i uczelni artystycznych tury i dziedzictwa kulturowego na kwotę 2,2 mld zł. Na konta beneficjentów wypłacono dotychczas prawie miliard zł. Wszyscy korzystamy już z efektów Funduszy Europejskich. W minionym roku oddano do użytku aż 14 inwestycji sektora kultury, między innymi: Operę i Filharmonię Podlaską, Filharmonię Świętokrzyską w Kielcach, Teatr Stary w Lublinie, Teatr Witkacego w Zakopanem, Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza w Krakowie, wrocławską filię Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. L. Solskiego w Krakowie, Szkołę Plastyczną im. Jacka Malczewskiego w Częstochowie czy Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. W sumie zakończono dotychczas 26 projektów z obszaru kultury i dziedzictwa kulturowego, dofinansowanych z Programu. Lokalizacja inwestycji w sektorze kultury realizowanych w Programie Infrastruktura i Środowisko Zdjęcia: Wojciech Kornet Teatr Stary w Lublinie Teatr Stary w Lublinie jest drugim najstarszym teatrem miejskim w Polsce. Budynek, choć powstał w 1822 r. wygląda dziś prawie tak samo jak 190 lat temu. Aż trudno uwierzyć, że jeszcze w 2007 roku bardziej prawdopodobne było, że się zawali niż na nowo zacznie tętnić życiem. Dzięki energii zarządzających kulturą w mieście oraz unijnemu wsparciu w wysokości 18,7 mln złotych nie tylko odremontowano zaniedbany i opuszczony obiekt, ale także uruchomiono placówkę, która aktywie zajmuje się animacją życia kulturalnego w mieście. Szczęśliwie udało się zachować układ konstrukcyjny, elewację i detale architektoniczne, które w dużej mierze stanowią o unikalności budynku. Prace renowacyjne przeprowadzono dokładnie według wytycznych konserwatorskich. Odtworzono historyczne wnętrza widowni, przy maksymalnym wykorzystaniu zachowanych elementów wystroju. Obiekt wyposażono w system zabezpieczający na wypadek pożaru i włamania. Po przebudowie podwoił on swoją powierzchnię i stał się w pełni dostępny dla osób niepełnosprawnych. Teatr stanowi ważne centrum kultury nie tylko dla mieszkańców miasta. Promuje sztukę na wysokim poziomie, a impresaryjny charakter instytucji sprzyja integracji lokalnych twórców. Działalność prowadzona wśród młodzieży, przede wszystkim uczniów lubelskich szkół, rozwija w młodych odbiorcach kulturalną świadomość. Karolina Rozwód, dyrektor Teatru Starego w Lublinie Teatr Stary w Lublinie od chwili jego zamknięcia w 1981 roku ulegał ciągłemu niszczeniu. Dzięki zrealizowanym pracom ten cenny obiekt został uratowany oraz powstała nowoczesna instytucja kultury. Dzisiaj Teatr Stary to miejsce spotkania historii z nowoczesnością. Jest miejscem prezentacji spektakli teatralnych, koncertów, filmów, debat o kulturze i literaturze, edukacji kulturowej dla najmłodszych. Tutaj prezentują się zarówno najwybitniejsi i uznani już artyści, jak i ci z młodego pokolenia. Teatr Stary jest chętnie odwiedzany przez mieszkańców miasta. FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 9

12 ks. dr Tadeusz Pajurek, dyrektor ekonomiczny Archidiecezji Lubelskiej Kościoły nadwiślańskie stanowią perłę tutejszej architektury sakralnej. Wybrane obiekty układają się w panoramę stylów architektonicznych na przestrzeni ponad 500 lat. Dopiero po remoncie zajaśniały pełnym blaskiem. Łatanie dachów, wzmacnianie fundamentów, prace elewacyjne czy termomodernizacja to najczęściej wykonywane tu roboty budowlane. Chcieliśmy także, by turyści mieli możliwość spojrzenia na lokalną architekturę sakralną w szerszym, całościowym kontekście. Stąd pomysł strony internetowej oraz wydania przewodników. Turyści oraz wierni odwiedzający Kazimierz Dolny mogą tam na miejscu otrzymać przewodniki, które zachęcą do ruszenia szlakiem świątyń celem modlitwy lub zwiedzania. Sakralny Kazimierz Dolny Konkretne efekty Przy zaangażowaniu środków unijnych z Programu Infrastruktura i Środowisko dokończono budowę i wyposażono gmach Opery i Filharmonii Podlaskiej. Jest to pierwsza tego typu placówka w północno-wschodniej Polsce, gdzie artyści z Polski i krajów ościennych mogą się zaprezentować. Budynek Opery, zwanej kulturalną Bramą Wschodu, zachwyca niepowtarzalnym połączeniem szkła, kamienia, betonu i stali. Najnowocześniejsze rozwiązania techniczne umożliwiają prezentowanie różnych gatunków scenicznych, organizację festiwali teatralnych i muzycznych oraz wystaw. Filharmonia Świętokrzyska zyskała nową siedzibę. W sali koncertowej ze świetną akustyką na ponad 500 miejsc, oprócz koncertów i przedstawień operowych, musicali oraz baletu, odbywają się także pokazy filmów. Zdjęcia: Vena Art Kościoły z okolicy Kazimierza Dolnego nad Wisłą, uznanego za Pomnik Historii Prezydenta RP, to kronika architektoniczna losów całego Powiśla. Za 24 mln zł pochodzące ze środków unijnych, odrestaurowano 9 obiektów sakralnych parafii rzymskokatolickich Archidiecezji Lubelskiej. Kościoły znajdują się w Baranowie nad Wieprzem, Gołębiu, Józefowie nad Wisłą, Kazimierzu Dolnym, Klementowicach, Piotrawinie, Wąwolnicy i Wilkowie. Każdy z obiektów, włącznie z pobliskimi kaplicami oraz terenem wokół, wyremontowano i zabezpieczono na wypadek pożaru oraz kradzieży. Dzięki realizacji projektu powstała też trasa turystyczna. Promuje ona wśród wiernych i turystów zabytki sakralne, a jej wizytówką jest strona internetowa (http://www.zabytki-powisla.pl). Stanowi ona wirtualną placówkę kulturalną, przybliżającą losy kościołów i miejscowości, w których się znajdują. Na stronie można poznać historię obiektów, obejrzeć je w formie wizualizacji 3D, nawet wirtualnie pospacerować lub podglądać przez kamerę online. Wydarzenia artystyczne mogą być organizowane w sali kameralnej na 200 miejsc, na dziedzińcu koncertowym oraz foyer z galerią. Teatr Stary w Lublinie mieszkańcy darzą ogromnym sentymentem. Teatr odzyskał po gruntownej renowacji obiekt wyjątkowy pod względem historycznym i architektonicznym. Po latach ponownie odbywają się tam spektakle, koncerty i spotkania z ludźmi sztuki. W Zakopanem przebudowano Teatr im. St. I. Witkiewicza. Odwiedzający zimową stolicę Polski, a także mieszkańcy Tatr i Podhala mają do dyspozycji nowoczesną, w pełni wyposażoną i komfortową salę teatralną. Teatr zyskał nowe możliwości techniczne do prezentacji spektakli, a także koncertów i innych wydarzeń artystycznych. Dzięki wsparciu unijnemu przebudowano także wrocławską filię Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. L. Solskiego w Krakowie. Jest to nowoczesny i świetnie wyposażony obiekt dydaktyczny. Powstało swoiste centrum kulturalno-edukacyjne, z biblioteką i salami teatralnymi, wyposażone w nowoczesny sprzęt oświetleniowy i aparaturę akustyczną. Teraz także osoby niepełnosprawne mogą uczestniczyć w spektaklach organizowanych przez uczelnię. Szkoła Plastyczna im. Jacka Malczewskiego w Częstochowie długo nie miała swojej siedziby. Od tego roku szkolnego może pochwalić się nowoczesnym obiektem dostosowanym do potrzeb młodych artystów. W narożnej rotundzie, zamkniętej świetlikiem, stworzono ośrodek kultury dla środowisk twórczych. Szkoła ma bogatą ofertę zajęć, prowadzonych w świetnie wyposażonych pracowniach tematycznych (np. jubilerskiej, graficznej, malarskiej czy rzeźby). Prace twórców wystawiane są w dwupoziomowej galerii, wykonanej w ramach inwestycji unijnej. Przy wsparciu Programu Infrastruktura i Środowisko realizowany jest drugi etap budowy nowoczesnego obiektu dydaktyczno-kulturalnego dla Szkoły Plastycznej w Częstochowie. Nowy obiekt dydaktyczny udostępnił uczniom również Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza w Krakowie. W efekcie szkoła rozszerzyła ofertę edukacyjną, m.in. o lekcje muzyki jazzowej i elektronicznej, a także wykorzystanie elementów teatralnych i baletowych w muzyce. Nowy amfiteatr pozwala organizować wydarzenia artystyczne, które z pewnością przybliżą szkołę społeczności lokalnej. Dzięki dofinansowaniu z Programu Infrastruktura i Środowisko przebudowano i zmodernizowano Centrum Kultury Zamek w Poznaniu, usytuowane w dawnym zamku cesarskim. Sala Wielka została przekształcona w wielofunkcyjną salę widowiskową. Wyposażono ją w mobilne ściany, scenę i widownię, a także w nowoczesny sprzęt elektroakustyczny i multimedialny. Pomieści ona aż 460 widzów podczas koncertów, spektakli, pokazów filmowych czy konferencji. IZABELA KRASOWSKA, IZ POIiŚ ARKADIUSZ KACZANOWSKI 10 Fundusze Europejskie w Polsce

13 Anna Hryniewiecka, dyrektor Centrum Kultury Zamek w Poznaniu W formę neoromańskiej architektury wpisane zostały nowoczesne wnętrza. Obiekt, emanujący na zewnątrz statecznością, jest miejscem nieustannej wymiany poglądów, artystycznych doznań i emocji. Nowoczesna infrastruktura umożliwiła realizację interdyscyplinarnego programu, prezentującego najciekawsze zjawiska kultury europejskiej, w której z coraz większą odwagą przenikają się sztuki wizualne, muzyka, teatr, film i literatura. Centrum Kultury ZAMEK Muzeum Auschwitz-Birkenau Zdjęcia: Maciej Kaczyński/CK Zamek Siedzibą poznańskiego Centrum Kultury Zamek jest dawny zamek cesarski. Ten niezwykły obiekt od lat 60. ubiegłego wieku służy kulturze, a dzięki 27,3 mln zł dotacji unijnej udało się zmodernizować Salę Wielką, wykorzystywaną dziś jako wielofunkcyjna sala widowiskowa. Centrum Kultury przebudowało także przestrzeń wokół Sali Wielkiej: ulokowane na tym samym piętrze Sale: Kameralną i Marmurową, położony piętro niżej Hol Wielki oraz niewykorzystane dotąd strychy. Przestrzenie te zostały zaadaptowane do potrzeb punktu informacyjnego, sali wystaw, kina studyjnego, sceny teatralnej oraz sali prób. W przestronnym, dwukondygnacyjnym atrium znajduje się zaś przestrzeń na kawiarnię i księgarnię. Muzeum na terenie dawnego obozu Auschwitz-Birkenau każdego roku zwiedza ponad milion turystów z całego świata. Obiekt, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, przypomina o okrucieństwie niemieckiego nazistowskiego terroru. Aby w pełni realizować swoje cele, Muzeum prowadzi dwa projekty unijne w ramach POIiŚ o wartości prawie 19 mln zł, które mają uchronić przed zniszczeniem Miejsca Pamięci. Konserwacji poddano już drewniane baraki i murowane bloki, które ze względu na zły stan techniczny były dotąd wyłączone ze zwiedzania. Ich pierwotny wygląd oraz elementy autentycznego wyposażenia zostaną zachowane, a po remoncie w murowanych budynkach ulokowana zostanie główna ekspozycja muzeum. Profesjonalna konserwacja i otwarcie obiektów pozwoli dokładniej pokazać zwiedzającym, jak wyglądały i funkcjonowały bloki więźniarskie w czasie istnienia obozu. Anna Łopuska, zastępca kierownika Działu Konserwacji PMAB Baraki i bloki więźniarskie stanowią nie tylko materialne dowody niemieckich nazistowskich zbrodni, ale także uniwersalny symbol Holokaustu, okrucieństwa wojny, ludobójstwa. Ich zachowanie jest wyrazem pamięci o pomordowanych, a także zobowiązaniem wobec kolejnych generacji ludzi, którzy coraz liczniej przyjeżdżają z całego świata, próbując zrozumieć to miejsce, jego trudną historię i znaczenie. Dla zachowania tych cennych budynków w ich autentycznej postaci konieczne jest prowadzenie kompleksowych prac konserwatorskich na najwyższym możliwym poziomie. Nieustannie kierujemy nasze wysiłki, aby w walce z czasem zachować, utrwalić, umożliwić dalsze trwanie tym obiektom. Aby móc pokazać je światu. Zdjęcia: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 11

14 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Na szlaku nowej przygody Entuzjaści aktywnej turystyki i poszukiwacze przygód mogą w Wieliczce wcielić się w rolę górników wydobywających sól kamienną i odbyć niezwykłą podróż w czasie i przestrzeni. Szyb Regis, którym prowadzi Trasa Górnicza pamięta czasy Kazimierza Wielkiego stąd wzięła się jego nazwa, która znaczy Królewski. Szyb położony jest w samym sercu Wieliczki. Kopalnię Soli Wieliczka rokrocznie odwiedza ponad milion turystów z całego świata. W sierpniu 2012 r. do ich dyspozycji oddany został nowy szlak w kopalni Trasa Górnicza. Jej stworzenie było możliwe dzięki projektowi Szlaki nowej przygody w zabytkowej Kopalni Soli Wieliczka, współfinansowanemu z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Projekt: Szlaki nowej przygody w zabytkowej Kopalni Soli Wieliczka Program: Program Innowacyjna Gospodarka Działanie: 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Beneficjent: Kopalnia Soli Wieliczka S.A. Wartość projektu: 54,1 mln zł Dofinansowanie z UE: 18,4 mln zł Władze kopalni odrestaurowały zabytkowy budynek nadszybia szybu Regis, wyposażyły go w dwie nowoczesne windy, a także przygotowały do zwiedzania znajdujące się w jego rejonie komory i chodniki. Zabezpieczono w sumie 27 wyrobisk (12 komór, 15 chodników oraz 3 szybiki), instalując w nich prawie 17 km kotew i wybierając prawie 3 tys. m 3 urobku. Prace trwały ponad 2 lata. Poczuć kopalnię Dwukilometrowy szlak turystyczny, który powstał w efekcie realizacji projektu, jest z wielu względów wyjątkowy. Trasa Górnicza prowadzi najstarszym istniejącym w Wieliczce szybem górniczym, który powstał w XIV w. i jest usytuowany w samym sercu miasta. Turyści przemierzający trasę poznają tajniki pracy górnika i techniki wydobywania soli kamiennej w różnych epokach historycznych, podziwiają efekty zaszłych tu geologicznych zjawisk. Ale największą atrakcją jest sam sposób zwiedzania. Otóż turyści przemierzający szlak wcielają się w rolę początkujących górników śleprów. Są wyposażani w prawdziwy górniczy ekwipunek lampę górniczą, kask oraz pochłaniacz tlenku węgla, zakładają specjalne ubrania i schodzą pod ziemię pod opieką przewodnika przodowego, który wprowadza ich w tajniki górniczego fachu. Zwiedzanie nie jest więc tylko biernym podziwianiem podziemnych atrakcji. Jest raczej doświadczaniem kopalni i jej autentycznej atmosfery. Przodowy przydziela uczestnikom trzygodzinnej wyprawy zadania i turyści zamieniają 12 Fundusze Europejskie w Polsce

15 Oficjalna inauguracja odnowionego szybu oraz Trasy Górniczej odbyła się 7 września Uroczystość swą obecnością zaszczycili znamienici goście: przedstawiciele władz i urzędów, instytucji górniczych, organizacji turystycznych, a także Kościoła poświęcenia szybu dokonał kardynał Stanisław Dziwisz. Ile lat ma wielicka sól? Wielicka sól ma blisko 14 milionów lat. Powstawała w okresie miocenu. Wchodzi w skład złóż soli kamiennych rozmieszczonych wzdłuż łuku Karpat. Ostateczną formę wielickiemu złożu nadały ruchy górotwórcze, które spiętrzyły pokłady soli. Obecnie rozciąga się ono na przestrzeni blisko 10 kilometrów. Ma szerokość od kilkuset metrów do około 1,5 kilometra i zalega na głębokości od około 30 metrów do około 330 metrów poniżej powierzchni terenu. się w pokutników-metaniarzy, mierniczych, tragarzy, mapowych, kruszaków czy pomocników końcowego. Sprawdzają skład kopalnianej atmosfery, mierzą ruch górotworu, wyszukują i transportują sól, splatają liny, sami wyznaczają drogę. Wykonując zadania posługują się prawdziwymi narzędziami i stawiają czoło (oczywiście symulowanym) zagrożeniom. Samo zwiedzanie ma więc formę aktywnej i angażującej wyprawy. Turyści przez chwilę doświadczają również nieprzeniknionej podziemnej ciemności i ciszy gdy przewodnik pozwala na moment zgasić górnicze lampy. Uczestnicy wyprawy poznają też górnicze tradycje i obyczaje. Podziemną, trzygodzinną przygodę wieńczy tradycyjny obrzęd symbolizujący przyjęcie nowicjuszy do górniczego stanu tzw. skok przez skórę górniczą, czyli krótki skórzany fartuch, który był niegdyś jednym z ważniejszych elementów stroju górnika. Podróż w czasie Zachowanie jak największej autentyczności to główna zasada, którą kierowały się władze kopalni przygotowując Trasę Górniczą. Sama aranżacja wyrobisk została zaprojektowana oszczędnie, ale tak, by wzmocnić doznania zwiedzających. Zachowano jak najwięcej autentycznych elementów, a aranżacje scenograficzne przygotowano tylko tam, gdzie niemożliwe było inne zobrazowanie zjawisk np. w przypadku rekonstrukcji skutków pożaru w kopalni. Poziom I Trasy Górniczej to komory i korytarze, które powstały jako pierwsze w okresie średniowiecza i renesansu. Na trasie zwiedzania znajduje się m.in. komora Boczaniec (w której zachowały się ślady pożaru), komora Fortymbark (w której kiedyś znajdowały się stajnie dla pracujących w kopalni koni) czy poprzecznia Powroźnik (dawniej miejsce skręcania sznurów, lin, powrozów). Poziom II przenosi zwiedzających bliżej współczesności. Znajdują się tu komory powstałe w XVIII i XIX wieku m.in. komora Franciszka Karola, dedykowana habsburskiemu arcyksięciu, który dwukrotnie odwiedził wielicką kopalnię. Wydarzenie to upamiętnia niezwykły solny obelisk. Anna Raducha-Romanowicz Fot. Kopalnia Soli Wieliczka SA Wyprawę kończy symboliczny skok przez górniczą skórę. Przewodnik na Trasie Górniczej staje się przodowym. Turystom adeptom górnictwa wyznacza zadania i nadzoruje ich wykonanie. Kajetan d Obyrn, prezes zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Współcześni turyści oczekują czegoś więcej niż tylko klasycznego zwiedzania. Chcą nie tylko kopalnię zobaczyć, ale również doświadczyć, poznać wszystkimi zmysłami, przeżyć niezapomnianą przygodę. Trasa Górnicza wpisuje się w trend turystyki aktywnej. Pozwala ciekawie spędzić czas oraz zdobyć wiedzę o bezcennym podziemnym zabytku. FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 13

16 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Hala pełna wydarzeń Odremontowana Hala Stulecia to wizytówka Wrocławia zarówno tego sprzed stu lat, jak i dzisiejszego, przygotowującego się do roli Europejskiej Stolicy Kultury Hala jest w stanie pomieścić w czasie koncertu nawet 10 tys. osób. Na zdjęciu: Koncert Marizy. odświeżona wizytówka wrocławia Jędrzej Nawara, kierownik projektu we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Hala Ludowa Fot. B. Sadowski Zależało nam, by Hala Stulecia stała się w pełni reprezentatywnym obiektem turystycznym, a to wiązało się z koniecznością wzbogacenia jej wnętrza o rozwiązania na miarę XXI wieku, które je ożywią, należycie zaprezentują i uczynią bardziej dostępnym. Chodziło o to, by stworzyć obiekt, który przyciągnie ludzi i tym sposobem przekona organizatorów różnych imprez, że warto je robić właśnie tutaj. Modernizacja zaplecza technicznego Hali pozwoliła stworzyć dogodną, nowoczesną i komfortową infrastrukturę, która uczyniła obiekt bardziej funkcjonalnym zarówno pod kątem wizyt turystów jak i goszczenia dużych imprez o znaczeniu ponadregionalnym. Licząca 40 metrów wysokości kopuła Hali góruje ponad Parkiem Szczytnickim, miejscem codziennego odpoczynku mieszkańców Wrocławia. Odremontowany niedawno obiekt to znak, że Wrocław aspiruje do miana jednego z ważniejszych ośrodków miejskich w tej części Europy miejsca przyciągającego organizatorów konferencji, targów, zawodów sportowych czy koncertów. Rzut oka na kalendarium najbliższych imprez podpowiada, że ten plan udaje się realizować każdy tydzień obfituje w wydarzenia. Budynek Hali jest najbardziej rozpoznawalnym w mieście przykładem architektury modernistycznej. Wzniesiony został według projektu Maksa Berga w latach Sam obiekt był efektem planów stworzenia w Parku Szczytnickim obszaru rekreacyjno-wystawienniczego, bardzo potrzebnego w czasie dynamicznego rozwoju przemysłu w początkach XX w., oraz samego miasta, które tego typu obiektu potrzebowało. Naprawa zaniedbań Od momentu powstania do 2010 roku czyli przez okres prawie stu lat, Hala nie była jednak generalnie remontowana. Prowadzono jedynie doraźne prace konserwatorskie, nie zawsze z dbałością o zabytkowe walory obiektu. Głównym założeniem remontu było odtworzenie jak najwierniej oryginalnego wnętrza z 1913 roku podkreśla Jędrzej Nawara, kierownik projektu we Wrocławskim Przedsiębiorstwie Hala Ludowa, które zajmuje się zarządzaniem obiektem. W latach powojennych, głównie w okresie zaaranżowano dodatkowe pomieszczenia techniczne w kuluarach. Teraz je wyburzono aby otworzyć przestrzeń. Zamknęliśmy też część kuluarów, na stałe wydzielając niezależną przestrzeń na wystawę Centrum Poznawczego. To sprawia, że nie musimy zamykać obiektu dla zwiedzających nawet, gdy na Hali odbywa się jakaś impreza podkreśla. Tym sposobem przebudowa w ramach projektu współfinansowanego ze środków Programu Innowacyjna Gospodarka jest pierwszą, tak poważną modernizacją obiektu. Zmiany pod kopułą W Hali wymieniono na drewniane wszystkie siedziska na amfiteatralnej widowni, balkonach oraz na płycie głównej. To nie tylko wpływa na estetykę wnętrza, ale dodatkowo przyczynia się do polepszenia akustyki obiektu. Poza naprawą elementów konstrukcyjnych na kopule zamontowano też nowy system urządzeń, pozwalający na łatwy i szybki montaż fragmentów scenografii imprez, które są tu organizowane. Wprowadzone zmiany pozwoliły też na pełniejsze zaprezentowanie architektury obiektu. Pomaga w tym pokaz videomappingu, czyli animacji wyświetlanych pod kopułą Hali Stulecia. W trakcie widowiska zwiedzający mają okazję odkrywać poszczególne elementy konstrukcji obiektu (odwzorowania konstrukcji, sklepienia łukowego, okien, filarów). Zsynchronizowany dźwięk i odpowiednie oświetlenie uświadamiają widzowi ogromną skalę budowli, a zaprezentowany w ten sposób obiekt stanowi niezapomniany punkt kulminacyjny wizyt w Hali Stulecia przekonują osoby zarządzające obiektem. Obiekt z Listy Przywrócenie Hali jej świetności oraz pełne wykorzystanie potencjału było tym bardziej wskazane, że od 2006 r. jest ona wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Status obiektu powoduje, że trzeba było zadbać o uzyskanie wszystkich pozwoleń i ustaleń konserwatorskich, nie stanowiło to jednak przeszkody w realizacji projektu zastrzega Jędrzej Nawara. Aby podkreślić walory zabytku otwarto Centrum Poznawcze. Z myślą o zwiedzających, w specjalnie zaadaptowanych i wydzielonych wnętrzach, powstała trasa składająca się z kilku części: m.in. Visitors Center (wprowadzenie do wystawy i centrum informacyjne wykorzystujące nowoczesne technologie multimedialne), Pokoju Historycznego (relacja historyczna o początkach minionego stulecia) czy Pokoju Edukacyjno-Poznawczego (pomieszczenie z mapami, planami i makietami obiektów Wrocławia z początku XX wieku). Łącznie tworzą one spójną całość, 14 Fundusze Europejskie w Polsce

17 Projekt: Hala Stulecia we Wrocławiu Centrum Innowacyjności w Architekturze i Budownictwie Program: Innowacyjna Gospodarka Działanie 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Beneficjent: Wrocławskie Przedsiębiorstwo Hala Ludowa Sp. z o.o. Wartość projektu: 76,1 mln zł Dofinansowanie z UE: 28,5 mln zł obrazującą historię powstania architektonicznej koncepcji Hali Stulecia oraz prezentującą jej walory na tle innych obiektów z listy UNESCO. Organizatorzy wykorzystali w poszczególnych salach dotykowe ekrany i mapy, makiety budowli, łącznie ponad 600 zdjęć i różnorodnych wizualizacji, multimedialne gry poświęcone architekturze i przestrzeni miejskiej Wrocławia (wykorzystuje się tu np. interaktywną podłogę). Te atrakcje przyciągają nie tylko najmłodszych. Centrum jest dostosowane także do potrzeb osób niepełnosprawnych, zwłaszcza niewidomych dostępne są tu księgi i czytnik Braille a oraz audio-przewodniki. W ramach projektu zmodernizowano też mniejsze pomieszczenia. Wśród nich jest np. Sala Cesarska (sala bankietowa, a podczas koncertów również strefa VIP). Po modernizacji obiekt ponownie żyje kulturą, dyskusjami, kongresami. Odbył się tu np. Europejski Kongres Kultury 2011, a w trakcie trwania Polskiej Prezydencji w UE organizowano spotkania unijnych ministrów. Koncerty i wydarzenia sportowe, które miały tu miejsce, można by długo wyliczać. Jesteśmy w stanie zorganizować praktycznie każde wydarzenie, począwszy od wydarzeń biznesowych, kulturalnych po sportowe. Były i pokazy hippiczne, i wielkie widowiska na lodzie. Tak naprawdę jedyne ograniczenie, jakie tu mamy, to liczba miejsc dla widzów podkreśla z kolei Agnieszka Wardawa, rzecznik prasowy Hali. Arkadiusz Kaczanowski fot. wrocławskie przedsiębiorstwo hala ludowa 1 Hala Stulecia 2 Centrum Poznawcze 3 Wrocławska Fontanna Multimedialna 4 Pergola 5 Park Szczytnicki 6 Wrocławskie Centrum Kongresowe 7 Iglica Kompleks Hali Stulecia we Wrocławiu 4 5 Fot. K. Czaja 1 2 Fot. S. Klimet FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 15

18 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Świątynie tętnią życiem Dźwięki muzyki, szmer kroków na scenie, głosy wykładowców i artystów a wszystko to zamiast ciszy brzmiącej głucho w świątynnych murach oto znak rozpoznawczy świątyń w Ostrowie Wielkopolskim, Zamościu i Świętej Lipce. Dziś, po rewitalizacji tysiące osób zarówno turystów, pielgrzymów jak i mieszkańców, może się w nich nie tylko modlić, ale również korzystać z nich w niecodzienny sposób. Po remoncie synagoga w Ostrowie Wielkopolskim dostępna jest dla zwiedzających przez cały rok. sanktuarium dla ludzi O. Wiesław Kulisz, Proboszcz Parafii Sanktuarium Świętolipskiego Realizacja projektu renowacji i rewitalizacji Bazyliki Sanktuarium Maryjnego w Świętej Lipce pozwoliła na zachowanie ważnego obiektu dziedzictwa kulturowego i religijnego, a także utrzymanie kilkudziesięciu miejsc pracy osób prowadzących działalność usługową związaną z obsługą ruchu pielgrzymkowego i turystycznego. Ze względu na specyfikę zabytku słynące z cudów Sanktuarium Maryjne Kościoła Rzymsko-Katolickiego odwiedza wielu turystów, którzy częstokroć wcześniej nie mieli potrzeby albo możliwości kontaktu ze sztuką, jak na przykład ludzie starzy, ubodzy, ze środowisk wiejskich, niepełnosprawni. W ten sposób specyfika zabytku przybliża kulturę i sztukę grupom defaworyzowanym. Nie bez znaczenia jest również fakt, że dobrze zachowany barokowy zabytek przysłuży się do promocji Polski i regionu warmińsko-mazurskiego. Mury zabytkowych świątyń wcale nie muszą być niedostępne dla zwyczajnych ludzi. Doskonale udowadniają to przykłady miejsc kultu w Ostrowie Wielkopolskim, Zamościu i Świętej Lipce. W każdym z tych miast w ostatnich latach przeprowadzono prace remontowe i rewitalizacyjne zabytkowych synagog i kościoła. W ich efekcie oprócz duchowego, tętni tam obecnie życie kulturowe i społeczne. W odnowionych budynkach, które jeszcze kilka lat temu znajdowały się na skraju ruiny, organizowane są dziś koncerty, spektakle teatralne, seanse filmowe, spotkania z artystami i ludźmi nauki. Drzwi szeroko otwarte Renesansowa synagoga na Starym Mieście w Zamościu jest jednym z najwspanialszych zabytków kultury żydowskiej. Ale nie tylko. Obecnie, po remoncie, jest również bardzo ważnym przystankiem na mapie kulturowej miasta i przebiegającego tu Szlaku Chasydzkiego. Mury zabytkowego budynku mieszczą Multimedialne Muzeum Historii Żydów Zamościa i Okolic, w którym można poznać dzieje społeczności żydowskiej współtworzącej przez stulecia intelektualne, religijne i kulturowe oblicze regionu. W działania realizowane w Centrum Synagoga zaangażowane są liczne instytucje i organizacje pozarządowe. Gmach służy również za miejsce modlitwy odwiedzającym Zamość Żydom. Od momentu otwarcia Centrum (kwiecień 2011 r.) do końca stycznia 2013 r. odbyło się tu ponad 80 imprez i wydarzeń o charakterze kulturalno- -edukacyjnym, w których łącznie udział wzięło ponad 20 tys. osób mówi Weronika Litwin, koordynator projektu z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Dzięki nawiązaniu współpracy z szeregiem szkół, instytucji i organizacji pozarządowych, drzwi Centrum zostały otwarte również dla dzieci i młodzieży z Zamościa i okolic. Najmłodsi mogą brać udział w licznych warsztatach tematycznych, spotka- 16 Fundusze Europejskie w Polsce

19 Projekty, w ramach których dokonano rewitalizacji świątyń w Zamościu, Ostrowie Wielkopolskim i Świętej Lipce zostały docenione w konkursie Polska Pięknieje 7 Cudów Funduszy Europejskich. Organizowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego plebiscyt ma na celu uhonorowanie i promocję najlepszych przedsięwzięć dotyczących rozwoju turystyki, infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, zagospodarowania przestrzeni publicznej oraz rewitalizacji, które otrzymały dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej. Nagrody przyznawane są w siedmiu kategoriach: Rewitalizacja, Zabytek, Produkt promocyjny, Obiekt turystyczny, Turystyka aktywna, Turystyka transgraniczna i międzynarodowa oraz Miejsce przyjazne dzieciom. Główną nagrodą w Konkursie jest statuetka Polska Pięknieje 7 Cudów Funduszy Europejskich, tablica pamiątkowa oraz dyplom, a także konkretne działania promocyjne. W tym roku konkurs organizowany jest już po raz szósty. Rozstrzygnięcie obecnej edycji jest planowane na koniec maja br. niach autorskich i konferencjach. Co ważne w wielu z tych imprez nie są jedynie biernymi odbiorcami, ale aktywnymi współtwórcami. Przykładem są prace uczniów zamojskiego liceum plastycznego, które są regularnie prezentowane na wystawach, zaś uzdolnieni mali artyści mogą liczyć na udział w warsztatach i seminariach. Nawet dzieci się nie nudzą Ciekawą i niezwykle potrzebną ofertę dla dzieci i młodzieży przygotowano również w Świętej Lipce. Tu, obok Sanktuarium Maryjnego działa świetlica, w której opiekę i zajęcia edukacyjne znajdują dzieci, które nie mogą na co dzień korzystać z zajęć przedszkolnych czy pozalekcyjnych. W Świętej Lipce nie ma żadnej placówki oświatowej. Dzieci dojeżdżają do szkoły w Reszlu, a młodzież do Reszla i do Kętrzyna. Na terenie miejscowości nie ma obiektu kulturalnego, w którym mieszkańcy mogliby się spotykać. Nasza świetlica w pewnym stopniu wypełnia tę lukę, zwłaszcza w przypadku maluchów z rodzin zagrożonych patologią. Jej zadaniem jest zapewnienie dzieciom właściwej opieki wychowawczej, umożliwiającej wszechstronny rozwój osobowości. Często w organizację i przebieg zajęć włączają się bezinteresownie rodzice dzieci mówi siostra Arkadia Napiórkowska ze Zgromadzenia Sióstr Św. Katarzyny. Świetlica jest tylko jednym z wielu elementów, które składają się na obraz życia w parafii świętolipskiej, a które są możliwe między innymi dzięki dofinansowanemu ze środków unijnych projektowi ratowania sanktuarium. Regularnie odbywają się tu Świętolipskie Wieczory Muzyczne, na które zapraszani są wybitni artyści z kraju i świata. Ta prestiżowa, cykliczna impreza o międzynarodowej randze, ma charakter koncertów muzyki organowej. Podtrzymuje tradycje narodowe, tworzy kulturowe dziedzictwo. Podobną rolę pełni również muzeum, które w 2012 roku otwarto ponownie po ponad 30-letniej przerwie. Na ekspozycji zobaczyć można zabytki z XVII, XVIII i początków XIX wieku, a także przedmioty promujące lokalną twórczość. Obie te inicjatywy mają tym większe znaczenie, że dla wielu mieszkańców okolicznych miejscowości są bodaj jedyną okazją do obcowania ze sztuką i jej tworzeniem, a przez to pretekstem do integracji i budowania tożsamości. Katarzyna Hryniewicka Od momentu otwarcia Centrum Synagoga w Zamościu do końca stycznia 2013 roku odbyło się tam 80 imprez koncertów, wystaw, seansów filmowych, spektaklów teatralnych, szkoleń i konferencji i wielu innych. Świetlica w Świętej Lipce to dla wielu dzieci z parafii świętolipskiej jedyna okazja do uczestniczenia wraz z rówieśnikami w zajęciach edukacyjnych. FE na rozwój dziedzictwa kulturowego 17

20 FE na rozwój dziedzictwa kulturowego Koziołek i inne projekty wspierane z Norwegii i EOG Fot. Europejskie Centrum Bajki Kultura jest obecnie jednym z najważniejszych czynników rozwoju społeczeństwa i gospodarki. Wraz z przemysłami kultury generuje dochody, tworzy miejsca pracy, zwiększa atrakcyjność kraju dla turystów i inwestorów oraz wpływa na poziom i jakość życia. Czarodziejski Ogród w Centrum Bajki Koziołka Matołka Koziołek Matołek w Bajkowym Pokoju WPolsce od kilku lat notuje się pozytywny trend polegający na unowocześnianiu istniejących czy tworzeniu nowych instytucji kultury. Stają się one wizytówkami miast, przyciągają turystów, wzmacniają kompetencje społeczne. Dzięki pierwszej edycji funduszy norweskich i EOG w naszym kraju odrestaurowano 100 obiektów zabytkowych, zdigitalizowano blisko 3 mln stron dokumentów i starodruków, a także wybudowano lub rozbudowano pięć instytucji kultury. tworzenia miejsc noclegowych, restauracji i kafejek, placów zabaw oraz innych atrakcji dla dzieci. Podobne założenia towarzyszyły chociażby stworzeniu Parku Kulturowego Miasto Tkaczy w Zgierzu oraz utworzeniu Zajezdni Sztuki w Szczecinie, gdzie obecnie prezentowane są muzealne środki komunikacji. Wśród dofinansowanych z Funduszy Europejskich i EOG przedsięwzięć znalazły się także obiekty W Pacanowie kozy kują Pierwsze miesiące funkcjonowania nowych instytucji, np. Europejskiego Centrum Bajki w Pacanowie pokazały, że są to inwestycje opłacalne. Stały się one ważnymi punktami na kulturalnej mapie Polski, a także impulsami do Fot. Europejskie Centrum Bajki 18 Fundusze Europejskie w Polsce

XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1,03 mld zł, 541,8 mln zł.

XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1,03 mld zł, 541,8 mln zł. XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko W ramach XI priorytetu Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

Adaptacja Kina Polonia na Teatr Polonia Beneficjent: Fundacja Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. www.teatrpolonia.pl

Adaptacja Kina Polonia na Teatr Polonia Beneficjent: Fundacja Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. www.teatrpolonia.pl Fundusze europejskie na kulturę doświadczenia i przyszłość Karolina Tylus-Sowa Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Możliwości finansowania projektów

Bardziej szczegółowo

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r.

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Podstawa prawna: Uchwała Rady Ministrów nr 176/2010 z dn.

Bardziej szczegółowo

o łącznej wartości 53 mln zł

o łącznej wartości 53 mln zł INWESTUJEMY W OPOLE W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ o łącznej wartości 53 mln zł Rozbudowa Filharmonii Opolskiej Remont Amfiteatru

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO NA LATA 2007-2013

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO NA LATA 2007-2013 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO NA LATA 2007-2013 REGIONALNE PROGRAMY OPERACYJNE W latach 2007-2013 w ramach Narodowej Strategii Spójności (Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia)

Bardziej szczegółowo

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Lp. Nazwa projektu

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Finansowanie kultury w Opolu

Finansowanie kultury w Opolu Finansowanie kultury w Opolu W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ, o łącznej wartości 53 mln zł: Remont Amfiteatru Tysiąclecia i utworzenie

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA )

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) INFORMACJA DOTYCZĄCA POZYSKANIA SRODKÓW UNIJNYCH W RAMACH RPO WD ( DZIAŁANIA 6. 4) PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów z obszaru kultury

Finansowanie projektów z obszaru kultury Finansowanie projektów z obszaru kultury Fundusz Wymiany Kulturalnej Marek Góźdź Naczelnik Wydziału ds. Funduszy Europejskich Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Plan prezentacji Podstawowe informacje

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z dofinansowaniem z funduszy unijnych. Dzięki umiejętnemu

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020 Giżycko, 21 października 2015 r. Program Polska-Rosja 2014-2020 Program Polska - Rosja 2014-2020 przygotowywany jest przez współpracujące ze sobą

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM REMONTOWY DLA NIERUCHOMOŚCI GMINNYCH ZLOKALIZOWANYCH W STREFIE WIELKOMIEJSKIEJ ŁODZI NA LATA 2011-2014 OBSZAR DZIAŁANIA Programem objęty

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu Projektu

Opis przedmiotu Projektu Nazwa Projektu: Rewaloryzacja Zespołu Opactwa Cystersów wraz z otoczeniem w Krzeszowie etap III Nazwa beneficjenta: Całkowita wartość Projektu: Wartość dofinansowania: Źródło finansowania Diecezja Legnicka

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Finansowanie teatrów z funduszy europejskich w Polsce. Warszawa, 20.04.2015 r.

Finansowanie teatrów z funduszy europejskich w Polsce. Warszawa, 20.04.2015 r. Finansowanie teatrów z funduszy europejskich w Polsce Warszawa, 20.04.2015 r. Źródła wsparcia teatrów z funduszy europejskich I. Fundusze strukturalne: Regionalne Programy Operacyjne Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ

REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ Miliardy REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 2008 POCZĄTEK KADENCJI 0,5 0,0 2002 2004 2006 2008 2010 2012* *plan wg stanu na 30 czerwca Wszystkie środki będące w dyspozycji

Bardziej szczegółowo

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy Odkłamywacz PO - Kultura się liczy PAKT DLA KULTURY Co najmniej 1% wszystkich wydatków budżetowych Uczestnictwo w kulturze i twórcza aktywność obywateli jako priorytety polityki rządu i samorządów Nowoczesne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 28 sierpnia 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Notatka Informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Instytucje kultury w 2008 roku 1 TEATRY I INSTYTUCJE

Bardziej szczegółowo

Finansowanie instytucji kultury -środki unijne. 16 listopada 2006

Finansowanie instytucji kultury -środki unijne. 16 listopada 2006 Finansowanie instytucji kultury -środki unijne 16 listopada 2006 Środki europejskie Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy EOG Rozdzielane na poziomie kraju: sektorowe programy operacyjne regionalne

Bardziej szczegółowo

Wydatki na kulturę w 2011 r.

Wydatki na kulturę w 2011 r. Kraków 25.09.2012 r. Wydatki na kulturę w 2011 r. Informacja przedstawia wydatki budżetu państwa i budżetów jednostek samorządów terytorialnych na finansowanie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002 Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 16.12.2014 r. CCI 2014PL16M2OP002 Wieloaspektowe ujęcie obszaru kultury w Regionalnym

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Debata w Gorlicach Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Perspektywa finansowa 2014-2020 Dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r.

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r. Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności Kultura dla Seniorów 26 września 2012 r. Europejski Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej 2012 1. Idea przewodnia obchodów roku w krajach

Bardziej szczegółowo

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala:

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala: UCHWAŁA NR IV/49/5/2014 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO z dnia 7 kwietnia 2014 r. w sprawie podania do publicznej wiadomości informacji o zamiarze i przyczynach połączenia Muzeum Śląskiego w Katowicach i

Bardziej szczegółowo

Projekty Miasta Kalety

Projekty Miasta Kalety Projekty Miasta Kalety Realizowane z udziałem środków Unii Europejskiej www.kalety.pl Company LOGO ŚRODKI POZYSKANE Z REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO NA LATA 2007 2013 Miasto Kalety

Bardziej szczegółowo

informacja prasowa 12 listopada 2014 r. SZYDŁOWIECKIE ZABYTKI ODNOWIONE

informacja prasowa 12 listopada 2014 r. SZYDŁOWIECKIE ZABYTKI ODNOWIONE informacja prasowa 12 listopada 2014 r. SZYDŁOWIECKIE ZABYTKI ODNOWIONE Trwająca od 2008 roku unijna inwestycja zakończyła się pełnym sukcesem. Dzięki pozyskanym środkom z UE w kwocie ponad 25 mln zł przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europa inwestująca w obszary wiejskie

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europa inwestująca w obszary wiejskie Odnowa i rozwój wsi Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Działanie będzie wpływać na poprawę jakości życia na obszarach wiejskich przez zaspokojenie potrzeb społecznych i kulturalnych

Bardziej szczegółowo

Nowe budynki biblioteczne a strategia rozwoju bibliotek akademickich w XXI wieku

Nowe budynki biblioteczne a strategia rozwoju bibliotek akademickich w XXI wieku Dr Danuta Konieczna Biblioteka Uniwersytecka UWM w Olsztynie Nowe budynki biblioteczne a strategia rozwoju bibliotek akademickich w XXI wieku Olsztyn, 23 października 2014 r. Budynki bibliotek akademickich

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Fundusze Europejskie Strategia zmiany Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Cele programu regionalnego: wzmocnienie pozycji konkurencyjnej

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu

Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Grabowcu Nasze przygotowania do lekcji przebiegały w bardzo interesujący i ciekawy sposób. Wspólnie z Panią od geografii przygotowaliśmy plansze o UE i gazetki tematyczne

Bardziej szczegółowo

May 21-23, 2012 Białystok, Poland

May 21-23, 2012 Białystok, Poland 6 th International Forum May 21-23, 2012 Białystok, Poland Distribution of EU funds in Warmia and Mazury Voivodship Bożena Wrzeszcz Zwada Warmia and MazuryVoivodship Marshal's Office (Poland) Forum is

Bardziej szczegółowo

RENOWACJA I ADAPTACJA PIWNIC STAREGO MIASTA WARSZAWY NA CELE KULTURALNE PODSUMOWANIE ZAKOŃCZONEGO PROJEKTU

RENOWACJA I ADAPTACJA PIWNIC STAREGO MIASTA WARSZAWY NA CELE KULTURALNE PODSUMOWANIE ZAKOŃCZONEGO PROJEKTU mgr inż. arch. Jacek Fiedorowicz Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta Zespół ds. Rewaloryzacji Obiektów Zabytkowych RENOWACJA I ADAPTACJA PIWNIC STAREGO MIASTA WARSZAWY NA CELE KULTURALNE PODSUMOWANIE ZAKOŃCZONEGO

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 M i ędzynarodo w e Targ i P oznańsk i e II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego WWW.PEWUKA.PL

Bardziej szczegółowo

Termin realizacji zadania. IV kwartał 2011 r. od 11 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012 r.

Termin realizacji zadania. IV kwartał 2011 r. od 11 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012 r. Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnośląskiego w 2012 r. Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Termin ogłoszenia konkursu Termin realizacji zadania Pula środków do rozdysponowania

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO KRAKÓW 2013 Wydawca: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Edukacji i Kształcenia Ustawicznego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO

BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO BIULETYN NR 2 (2014) DLA PROGRAMU KONSERWACJA I REWITALIZACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO Wsparcie udzielone z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, oraz środków

Bardziej szczegółowo

Rodzaj OŚ PRIORYTETOWA 5. szt. produktu obligatoryjny Ilość obiektów szkół wyŝszych powstałych w wyniku realizacji projektu.

Rodzaj OŚ PRIORYTETOWA 5. szt. produktu obligatoryjny Ilość obiektów szkół wyŝszych powstałych w wyniku realizacji projektu. Nazwa OŚ PRIORYTETOWA 5 Typ Poddziałanie 5.1.1 Wsparcie regionalnej infrastruktury edukacyjnej 5.1.1.1 Liczba obiektów infrastruktury szkół wyŝszych zapewniających dostęp dla osób niepełnosprawnych szt.

Bardziej szczegółowo

NOTATKA PRASOWA. Pierwsi w Europie

NOTATKA PRASOWA. Pierwsi w Europie NOTATKA PRASOWA Pierwsi w Europie Od początku lipca br. Bank Ochrony Środowiska S.A. podpisał trzy nowe umowy na realizację projektów miejskich ze środków Inicjatywy JESSICA Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła Kryteria Wyboru Operacji przez Radę LGD Etap I ocena zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą cele ogólne i szczegółowe LSR. Operacja musi być zgodna przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 wsparcie dla samorządów i organizacji pozarządowych Warszawa, 8 maja 2008 r. Zarys prezentacji środki finansowe na wspieranie

Bardziej szczegółowo

Miejsko-Gminna Biblioteka w Drobinie zrealizowała projekt pn. Modernizacja przestrzeni publicznej w Drobinie poprzez odnowę rynku etap II

Miejsko-Gminna Biblioteka w Drobinie zrealizowała projekt pn. Modernizacja przestrzeni publicznej w Drobinie poprzez odnowę rynku etap II Miejsko-Gminna Biblioteka w Drobinie zrealizowała projekt pn. Modernizacja przestrzeni publicznej w Drobinie poprzez odnowę rynku etap II współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r.

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. DWA STULECIA. DOBRY POCZĄTEK 1 października 2015 19 listopada 2016 Założenia Jubileuszu Celem Jubileuszu jest podkreślenie wyjątkowego znaczenia

Bardziej szczegółowo

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Projekt nr CZ.3.22/2.2.00/09.01532 Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010 Innowacyjność a potencjał dziedzictwa Warszawa, 16.09.2010 NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA Nasza misja: Narodowy Instytut Dziedzictwa to narodowa instytucja kultury, która tworzy podstawy dla zrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Wyniki aktualizacji list projektów indywidualnych

Wyniki aktualizacji list projektów indywidualnych Wyniki aktualizacji list projektów indywidualnych Informacja prasowa, 28 lutego 2011 r. Zakończyła się kolejna aktualizacja list projektów indywidualnych. To najważniejsze inwestycje, które w najbliższych

Bardziej szczegółowo

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali:

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali: Na www.lca.pl napisali: Gminy łączą siły 2008-05-09 12:05:47 Podlegnickie gminy chcą wspólnie sięgnąć po unijne pieniądze. Wójtowie czterech gmin podpisali w piątek deklarację współpracy. Deklaracje współpracy

Bardziej szczegółowo

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R.

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R. WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R. Załącznik nr 10 Część Dział Rozdział Nazwa części Poz. Kwota dotacji 01 KANCELARIA PREZYDENTA RP 1 30 500 921 92123 Narodowy Fundusz

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Szwajcarsko-Polski Program Współpracy jest formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce i 9 innym członkom Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok Załącznik nr 1 do uchwały 12/2011 Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia LGD Doliną Wieprza i leśnym szlakiem z dnia 10.06.2011 ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU LGD Doliną

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

1. Ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację, w formie wspierania, zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego

1. Ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację, w formie wspierania, zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego 1. Ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację, w formie wspierania, zadań publicznych Województwa Wielkopolskiego Ogłoszenie otwartego konkursu ofert na realizację, w formie wspierania, zadań publicznych

Bardziej szczegółowo

Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie

Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Koninie Planujesz rozpoczęcie lub rozwój działalności? Chcesz być konkurencyjny na rynku? Masz innowacyjny pomysł na inwestycję? ZAPRASZAMY!!! Sieć Punktów Funduszy

Bardziej szczegółowo

Najczęściej deklarowane czynniki ograniczające dostęp do wydarzeń kulturalnych*:

Najczęściej deklarowane czynniki ograniczające dostęp do wydarzeń kulturalnych*: Badania terenowe Najczęściej deklarowane czynniki ograniczające dostęp do wydarzeń kulturalnych*: brak czasu brak pieniędzy zbyt wygórowana cena problemy z dotarciem na wydarzenie z powodu odległości brak

Bardziej szczegółowo

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2 Uwaga nr 1 Dodanie osi priorytetowej 12: Kultura i sektory kreatywne. Cel ogólny osi priorytetowej: Podniesienie jakości oferty kulturalnej i produktów kultury wytworzonych przez przemysły kultury oraz

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Know - how rewitalizacji - sposobem na ożywienie przestrzeni powojskowej. Tchnij nowe życie w Koszary Dragonów.

Konferencja Know - how rewitalizacji - sposobem na ożywienie przestrzeni powojskowej. Tchnij nowe życie w Koszary Dragonów. Konferencja "Know - how rewitalizacji - sposobem na ożywienie przestrzeni powojskowej. Tchnij nowe życie w Koszary Dragonów. Olsztyn W dniach 24-26.04.2012 pięcioosobowa grupa przedstawicieli Studenckiego

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA. Rewitalizacja w mieście Dlaczego? Dla kogo? Przykłady dobrych praktyk oraz przyszłość rewitalizacji w nowej perspektywie finansowej

KONFERENCJA. Rewitalizacja w mieście Dlaczego? Dla kogo? Przykłady dobrych praktyk oraz przyszłość rewitalizacji w nowej perspektywie finansowej KONFERENCJA Rewitalizacja w mieście Dlaczego? Dla kogo? Przykłady dobrych praktyk oraz przyszłość rewitalizacji w nowej perspektywie finansowej Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Włocławek do 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu na lata 2016 2022 I Wstęp Dokument ten, wraz z wszystkimi celami i zadaniami w nim sformułowanymi, jest spójny ze strategią Rozwoju Gminy Zbąszyń na

Bardziej szczegółowo

Pozyskiwanie środków UE Procedury i wymagania Regionalne Programy Operacyjne Infrastruktura i Środowisko Regionalne Programy Operacyjne wdrażane na poziomie każdego z 16 województw monofunduszowe: finansowane

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Wartość projektów oraz wydatki beneficjentów dla 16 RPO łącznie, środki UE (mld zł). 71,6 69,0 54,0 35,0. 0 20 40 60 80 mld PLN

Wykres 1. Wartość projektów oraz wydatki beneficjentów dla 16 RPO łącznie, środki UE (mld zł). 71,6 69,0 54,0 35,0. 0 20 40 60 80 mld PLN 1. P o s t ę p f i n a n s o w y Do końca lipca 214 r. w 16 programach regionalnych podpisano 34,4 tys. umów o dofinansowanie. Ich wartość to ponad 18 mld zł, w tym dofinansowanie UE - 68,9 mld zł. Tym

Bardziej szczegółowo

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH ZADANIE Zadanie konkursowe polega na przygotowaniu systemu identyfikacji wizualnej projektu Muzeum na kółkach (dalej: MnK). Do

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Wojewódzka samorządowa instytucja kultury, której jedynym organizatorem jest Samorząd Województwa Małopolskiego

Wojewódzka samorządowa instytucja kultury, której jedynym organizatorem jest Samorząd Województwa Małopolskiego Sprawozdanie Małopolskiego Instytutu Kultury przygotowane z użyciem narzędzie Nowa sprawozdawczość instytucji kultury za 2014 rok (prezentowane są tylko wybrane dane) Małopolski Instytut Kultury to publiczna

Bardziej szczegółowo

Czym jest rewitalizacja?

Czym jest rewitalizacja? 10.10.2020_jarocin Czym jest rewitalizacja? System działań, które mają na celu przede wszystkim przywracanie do życia i zrównoważony rozwój określonych terenów, które utraciły swoje dotychczasowe funkcje

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia 1 czerwca 2015 r. Poz. 1738 UCHWAŁA NR IX/155/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO. z dnia 25 maja 2015 r.

Rzeszów, dnia 1 czerwca 2015 r. Poz. 1738 UCHWAŁA NR IX/155/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO. z dnia 25 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Rzeszów, dnia 1 czerwca 2015 r. Poz. 1738 UCHWAŁA NR IX/155/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO z dnia 25 maja 2015 r. w sprawie zmian w budżecie Województwa

Bardziej szczegółowo

1. Poprawa bezpieczeństwa ciągu pieszego łączącego ulicę Prusa i Krasickiego Działanie 9.1, Priorytet 9 RPO WD 2007-2013

1. Poprawa bezpieczeństwa ciągu pieszego łączącego ulicę Prusa i Krasickiego Działanie 9.1, Priorytet 9 RPO WD 2007-2013 Projekty zrealizowane w Gminie Świebodzice w ramach Lokalnego Programu Rewitalizacji, dofinansowane z Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Dolnośląskiego na lata 2007-2013 Projekty zakończone:

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R.

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R. Załącznik nr 9 WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R. Część Wojew. Dział Rozdział Nazwa części Poz. Kwota dotacji 01 KANCELARIA PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 1 29

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

Projekty unijne dla mieszkańców

Projekty unijne dla mieszkańców Projekty unijne dla mieszkańców Warszawy i Mazowsza 2 Gdzie szukać dofinansowanych projektów? www.mapadotacji.gov.pl www.inwestycjawkadry.pl strony internetowe instytucji wdrażających 3 Gdzie szukać dofinansowanych

Bardziej szczegółowo

Program Rozwój infrastruktury kultury

Program Rozwój infrastruktury kultury Program Rozwój infrastruktury kultury Celem Programu Rozwój infrastruktury kultury jest wsparcie infrastruktury i poprawa funkcjonowania podmiotów prowadzących działalność kulturalną, szkół i uczelni artystycznych

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO MINISTERSTWO KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO JAKO INSTYTUCJA POŚREDNICZĄCA DLA VIII OSI PRIORYTETOWEJ Ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój zasobów kultury PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Aktywizacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych.

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Termin ogłoszenia konkursu Termin realizacji zadania

Bardziej szczegółowo

Karta oceny zgodności operacji z LSR

Karta oceny zgodności operacji z LSR Dane Członka Rady Programowej: Pieczęć LGD Nr karty:.. Imię Nazwisko:. Podpis Sekretarza Posiedzenia: Sektor: Gmina:..... Karta oceny zgodności operacji z LSR Wniosek nr:. złożony przez:..... Nazwa operacji:.

Bardziej szczegółowo

Dla rozwoju infrastruktury i środowiska NOWOCZESNE UCZELNIE W POLSCE

Dla rozwoju infrastruktury i środowiska NOWOCZESNE UCZELNIE W POLSCE Dla rozwoju infrastruktury i środowiska NOWOCZESNE UCZELNIE W POLSCE fot. Brunon Fidrych Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej zdobył szereg prestiżowych nagród, m.in.: Tytuł

Bardziej szczegółowo

Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska

Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska Perła Żeliszowa prawdziwy skarb architektury Dolnego Śląska Ukryta w maleńkiej wsi pod Bolesławcem na Dolnym Śląsku prawdziwa perła architektury europejskiej. Budynek z końca XVIII wieku, który, według

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Idea programu W programie Wolontariat studencki grupy liczące od dwóch do pięciu studentów wolontariuszy prowadzą zajęcia edukacyjne

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo