Nie wiadomo, kiedy człowiek po raz pierwszy sięgnął po środki odurzające. Zapewne wtedy, gdy uświadomił sobie ograniczenia i kruchość swej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nie wiadomo, kiedy człowiek po raz pierwszy sięgnął po środki odurzające. Zapewne wtedy, gdy uświadomił sobie ograniczenia i kruchość swej"

Transkrypt

1 Izabela Jasicka-Misiak Piotr Młynarz Paweł Kafarski Identyfikacja grzybów halucynogennych ze wskazaniem najpowszechniej stosowanych metod oznaczania substancji halucynogennych z grzybów we krwi Opole i Wrocław,

2 1. WSTĘP ie wiadomo, kiedy człowiek po raz pierwszy sięgnął po środki odurzające. Zapewne wtedy, gdy uświadomił sobie ograniczenia i kruchość swej egzystencji, poczuł ból i odkrył, że niektóre rośliny potrafią go łagodzić. Archeolodzy odnaleźli ślady makówek i nasiona konopi w grobach z epoki neolitu. W trzecim tysiącleciu p.n.e., na Dalekim Wschodzie ludzie żuli już betel przygotowywany z orzechów palmy arekowej (Areca catechu), a w Mezopotamii wytwarzali alkohol. W V wieku p.n.e. erodot pisał o Scytach odurzających się haszyszem. Ryty naskalne w grobowcu na bretońskiej wysepce Gawinis sprzed lat wywołują takie wrażenie, że wielu badaczy podejrzewa ich twórców o działanie pod wpływem substancji halucynogennych. Skomplikowane, powtarzające się wielokrotnie wzory geometryczne nie mają bowiem żadnego odpowiednika w naturze [RUDGLEY, 2000]. aukowcom nie udało znaleźć się żadnej cywilizacji pierwotnej, która obywałaby się bez środków odurzających. Ludzie wszędzie znajdowali substancje zmieniające świadomość, niezależnie od tego, gdzie przyszło im żyć, w amazońskiej dżungli, syberyjskiej tajdze, na stepie czy pustyni. Botanicy opisali ponad 200 roślin o właściwościach halucynogennych, do dziś odkryto w nich kilka tysięcy związków chemicznych. ajwiększą grupę stanowią alkaloidy, czyli zasady zawierające atom azotu. Łączy je zdolność wpływania na funkcjonowanie układu nerwowego człowieka. Efekty mogą być różne - od uspokajania i znieczulenia, przez pobudzanie, po wywoływanie halucynacji. Alkaloidy w czystej postaci są toksyczne, przyjęte w dużych dawkach powodują zatrucia, także śmiertelne. Dlatego od czasów prehistorycznych zażywanie zawierających je preparatów starano się kontrolować. Po środki odurzające dawniej nie sięgano dla przyjemności, lecz w ściśle określonych celach i czasie - dla nawiązania kontaktu z bogami i duchami, wprowadzenia się w trans podczas rytualnych obrzędów, wzmocnienia sił i odwagi przed wyruszeniem na łowy lub wojnę. Młodzież uzyskiwała prawo korzystania z używek dopiero po inicjacji Dawniej o tym, co dozwolone, decydowała religia i tradycja, dziś - przepisy prawa. Środki dopuszczone do obrotu określa się zazwyczaj jako używki, zakazane - jako narkotyki. Podstawą podziału jest ich szkodliwość, moc i właściwości uzależniające. W wypadku roślin nieprzetworzonych nie jest to kryterium precyzyjne, o czym świadczy odmienne traktowanie tytoniu i marihuany. Wątpliwości nie wzbudzają wyizolowane i zsyntetyzowane środki psychotropowe. Przepisy regulujące dostęp do używek i narkotyków wydają się stałe, ale w rzeczywistości ulegają zmianom. W XIX wieku w europejskich miastach działały palarnie opium i kluby miłośników haszyszu. W XX wieku do dobrego tonu należało palenie tytoniu, dziś napiętnowane. Freud uważał kokainę za cudowny lek, a zawierające ją napoje reklamowano tak, jak dziś kawę czy herbatę. W olandii można palić papierosy z marihuaną, 2

3 co w sąsiedniej Francji grozi już konsekwencjami prawnymi. Dla Indian z Andów zakaz żucia liści koki jest równie absurdalny, jak dla Europejczyków alkoholowa prohibicja. Muzułmanie zdelegalizowali obie te używki, ale nie mają nic przeciwko raczeniu się wywołującym podobne efekty ghatem [RUDGLEY, 2000]. Od kilku lat obserwuje się stały wzrost liczby ujawnianych przestępstw ściganych na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w tym przemytu i nielegalnego wytwarzania narkotyków. agłaśniane przez media przykłady skutecznych działań odpowiedzialnych służb i stosunkowo wysokie kary nakładane na producentów środków odurzania czy kurierów narkotykowych, nie powstrzymują kolejnych sprawców. a terenie spokojnych dotąd województw (w tym województw dolnośląskie i opolskie) dynamicznie wzrasta przestępczość narkotykowa, a proceder ten, z uwagi na ogromne zyski, podejmuje niemal każda grupa przestępcza, dążąc następnie do stworzenia własnych źródeł zaopatrzenia (kanału przemytu lub produkcji). Z danych statystycznych wynika, że na terenie całego kraju w dalszym ciągu utrzymuje się wzrost podaży narkotyków i popytu na te środki, szczególnie wśród młodych ludzi. arkotyki dostępne są już praktycznie nie tylko w dużych miastach, ale także w mniejszych miejscowościach, a co najgorsze również na terenie szkół. W ciągu jedenastu lat prawie pięciokrotnie powiększyła się grupa uczniów, którzy próbowali nielegalnych substancji odurzających. Po okresie stabilizacji, odnotowanej w latach , dwa kolejne badania ujawniły skokowy wzrost liczby uczniów eksperymentujących z narkotykami. Pochodne konopi indyjskich i ruteckich (marihuana i haszysz) to zdecydowanie najbardziej powszechnie stosowany nielegalny narkotyk (w Polsce używa go stale 6,3% młodzieży w ogóle, a w Czechach aż 22,1%). astępnym narkotykiem najczęściej konsumowanym jest amfetamina i jej pochodne, w tym głównie Ecstasy (MDA, MDMA, MDEA, PMA, PMMA). Zaznacza się spadek zainteresowania LSD, który rekompensowany jest popytem na grzyby halucynogenne (np. łysiczka lancetowata) oraz inne halucynogeny pochodzenia roślinnego. Choć rozpowszechnienie stosowania magicznych grzybków jest stosunkowo niewielkie, są one najczęściej stosowanym środkiem halucynogennym w 12 Państwach Członkowskich UE (w Polsce ok. 20% oburzeń - według badań sieci Znaczenie i użytkowanie grzybów trujących w tym halucynogennych na terenie Polski i krajów ościennych ). Z ponad odmian grzybów znanych przez człowieka około 80 posiada właściwości psychoaktywne. Dolny Śląsk, a szczególnie rejon Karkonoszy, to jeden z głównych regionów gdzie grzyby te są zbierane. Można dokonać też ich zakupu (wraz ze szczegółowymi instrukcjami dotyczącymi hodowli) przez internet. Zjawisko narkotyzowania się grzybami halucynogennymi ma w Polsce coraz szerszy zasięg. Istnieje zatem potrzeba zdefiniowania tego typu grzybów ze wskazaniem najczęściej używanych, opracowanie przewodnika dla potrzeb policji, identyfikacja głównych składników odpowiedzialnych za efekty narkotyczne, opracowanie metod standardowego oznaczania poziomu tych substancji 3

4 w materiale biologicznym, w osoczu i moczu (w tym i metod immunologicznych - tzw. testów paskowych). Pod względem prawnym aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. O przeciwdziałaniu narkomanii nie precyzuje dokładnie, które gatunki grzybów zaliczone są do kategorii grzybów halucynogennych. Mówi ona jedynie, iż grzyby halucynogenne, są to grzyby zawierające substancje psychotropowe. Taki stan prawny pozostawia wiele miejsca do subiektywnej interpretacji zapisów tej ustawy. Przykładem takiej interpretacji może być przypadek muchomora czerwonego, który posiada dobrze poznane właściwości halucynogenne. Substancje czynne tego grzyba kwas ibotenowy i muscymol, nie zostały umieszczone w wykazie środków psychotropowych we wspomnianej ustawie. Brak jest jednoznacznych informacji, które precyzują sposoby określania zawartości substancji halucynogennych w grzybach oraz informacji, które gatunki należy bezsprzecznie zaliczyć do kategorii halucynogennych. 2. GRZYBY ALUCYOGEE Grzyby halucynogenne ( magiczne grzyby, grzybki-halucynki ), to grupa grzybów, które zawierają substancje psychoaktywne powodujące doznania narkotyczne. Grzyby te należą do grupy trzeciego typu toksyczności określanego neurologicznym oraz ze względu na działanie na człowieka sklasyfikowane są do szóstej grupy toksyczności (halucynogenne). Zazwyczaj spożywane są one w celach narkotycznych bądź w wyniku pomyłki grzybiarza. Obecnie znanych jest ok. 80 gatunków grzybów posiadających właściwości halucynogenne. Grzyby halucynogenne należą głównie do rodzaju Psilocybe, natomiast sporadycznie do rodzajów Gymnopilus i Panaeolus [UGET I SAVILLE, 2004]. a świecie występuje około 140 gatunków łysiczek, z których około 80 zalicza się do halucynogennych. Grzyby te rosną niemalże na wszystkich kontynentach, najwięcej jednak gatunków halucynogennych zidentyfikowanych zostało w Meksyku [GUZMA, 1983]. W Europie rośnie kilkanaście gatunków Psilocybe, jednakże działanie halucynogenne wykazuje tylko kilka gatunków tych grzybów. ajczęściej wymienia się: Psilocybe semilanceata (Fr.) Quel., Psilocybe bohemica, Psilocybe montana, Psilocybe cyanescens Wakef. Łysiczki rosną na ziemi, nawozie, odchodach roślinożerców, resztkach obumarłych roślin. Spotyka się je w trawie, najczęściej w otwartym terenie, rzadziej rosną w lesie [JAOSZKA, 2005; KAFARSKI, 2006]. 4

5 Łysiczka lancetowata (Psilocybe semilanceata) gatunek grzyba należący do pierścieniakowatych. Ze względu na wygląd i właściwości halucynogenne nazywany również czapeczką wolności (Liberty Cap). Dość rzadko występujący w Polsce. Królestwo: grzyby Typ: grzyby podstawkowe Klasa: podstawczaki Podklasa: podstawczaki pieczarkopodobne Rząd: pieczarkowce Rodzina: pierścieniakowate Rodzaj: łysiczka Gatunek: Łysiczka lancetowata Kapelusz higrofaniczny, 0,5-1,5 cm średnicy, zmienny w kształcie, stożkowaty lub dzwonkowaty, ze szpiczastym guzkiem w środku, ale również bez guzka tylko z nieznacznym uwypukleniem, gładki. W czasie wilgotnej pogody nieco lepki i brązowy, suchy jest brudnoochrowy, żółtawy lub żółtawo-brązowy, czasami z odcieniem oliwkowozielonym. U starszych owocników brzeg trochę pomarszczony. Blaszki dość rzadkie, szerokie, przerośnięte, początkowo ochrowe, szybko stają się purpurowo-brązowe do prawie czarnych. Trzon wysmukły, elastyczny, cylindryczny, do 10 cm długi i do 2 mm gruby (przeważnie 1 mm), zabarwiony kremowo, bladożółtawo lub żółtobrązowo, w podstawie może mieć odcień niebieskawy, a czasami jest u dołu biało oprószony. Miąższ cienki, białawy, bez wyraźnego smaku. Zapach nieznaczny, grzybowy, nieco stęchły. Wysyp zarodników ciemnobrązowy z purpurowym odcieniem. Zarodniki elipsoidalne, grubościenne, gładkie, z wyraźną porą rostkową; x µm, nieco spłaszczone. Występuje głównie na terenach o dużej ilości opadów, w górach. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, w trawie i mchach, w miejscach podmokłych, na ścieżkach. Większość źródeł podaje, że występuje w miejscach bogatych w składniki odżywcze. Zawiera psylocybinę [TTP://WWW.GRZYBY.PL]. 5

6 Łysiczka czeska (Psilocybe bohemica) podobnie jak łysiczka lancetowata grzyb ten należy do pierścieniakowatych. Bardzo rzadko występujący w Polsce. Królestwo: grzyby Typ: grzyby podstawkowe Klasa: podstawczaki Podklasa: podstawczaki pieczarkopodobne Rząd: pieczarkowce Rodzina: pierścieniakowate Rodzaj: łysiczka Gatunek: Łysiczka czeska Kapelusz higrofaniczny, wilgotny płowo do rdzawobrązowego, suchy jasnoochrowy, z wiekiem i w miejscach uszkodzonych przebarwia się ciemno sino-zielonkawo; mm średnicy, początkowo tępostożkowaty, potem wypukły do rozpostartego; brzeg podgięty, z wiekiem prosty lub odgięty, wilgotny słabo prążkowany; powierzchnia gładka, nie lepka; skórka nieściągalna. Blaszki początkowo jasnobrązowe, z czasem przyjmują barwę kremową. Wysyp zarodników brązowy z purpurowym odcieniem. Zarodniki elipsoidalne, nieco spłaszczone, grubościenne, z wyraźną porą rostkową; µm. Trzon wysmukły, elastyczny, cylindryczny, do 12 cm długi i do 4 mm gruby. Zapach nieznaczny, grzybowy. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach. a silnie rozłożonym drewnie drzew liściastych i iglastych, gałązkach, kompoście, resztkach roślinnych, w ogrodach, parkach, na poboczach dróg, w miejscach żyznych, ruderalnych [TTP://WWW.GRZYBY.PL]. Łysiczka górska (Psilocybe montana) jak większość łasiczek występuje dość rzadko. Owocniki wyrastają przez cały rok, poza zimą, w grupach, rzadziej pojedynczo, na ubogich terenach porośniętych mchem i trawą z mchami. Królestwo: grzyby Typ: grzyby podstawkowe Klasa: podstawczaki Podklasa: podstawczaki pieczarkopodobne Rząd: pieczarkowce Rodzina: pierścieniakowate Rodzaj: łysiczka Gatunek: Łysiczka czarnobrązowa 6

7 Kapelusz higrofaniczny, wilgotny ciemnobrązowy do ciemnoczerwonobrązowego, suchy jasny beżowoochrowy do beżowego; 5-15(20) mm średnicy; półkulisty z wiekiem wypukły, bez garbka lub nieznacznym garbkiem. Brzeg kapelusza ostry, gdy wilgotny to prążkowany, mogą być widoczne białe włókienka osłonki. Blaszki początkowo szare, szybko brązowe z purpurowym odcieniem. Trzon barwy kapelusza, u szczytu nieco jaśniejszy; 15-25(50) x 0.5-1(2) mm, równogruby, powierzchnia oprószona na szczycie, poza tym włókienkowata. Cechy wyróżniające, to nie lepki kapelusz, dojrzałe blaszki posiadają purpurowy odcień [TTP://WWW.GRZYBY.PL]. Muchomor czerwony (Amanita muscaria), to rozpowszechniony w Polsce grzyb kapeluszowy z rodziny drobnołuszczakowatych. Jest to grzyb o słabych właściwościach trujących. Ze względu na swój charakterystyczny wygląd, do zatruć nim dochodzi dość rzadko. ajczęściej, są to zatrucia w przypadku nieodpowiedniego spreparowania grzyba w celach odurzających. Wedle statystyk śmiertelność przy zatruciu tym grzybem waha się w granicach 2-5%. ajbardziej trujące są świeże osobniki ze względu na zwiększoną zawartość w swoim składzie kwasu ibotenowego. Królestwo: grzyby Typ: grzyby podstawkowe Klasa: podstawczaki Podklasa: podstawczaki pieczarkopodobne Rząd: pieczarkowce Rodzina: drobnołuszczakowate Rodzaj: muchomor Gatunek: Muchomor czerwony Kapelusz grzyba jest żywo czerwony do żółtopomarańczowego, jego średnica wynosi od 50 do 150 (200) mm; początkowo półkulisty, potem wypukły, w końcu rozpostarty. Powierzchnia kapelusza pokryta jest dość regularnie rozmieszczonymi, białymi, luźno przylegającymi łatkami będącymi resztkami osłony, łatki te mogą być spłukiwane przez deszcze. Skórka błyszcząca, ściągalna, w czasie wilgotnej pogody lepka. Brzeg kapelusza długo gładki, u starych okazów prążkowany. Blaszki białe do kremowych; dość gęste, brzuchate, wolne. Trzon biały lub żółtawy; (200) x mm; cylindryczny; podstawa bulwiasta, kulista od jajowatej, z pochwą zredukowaną do kilku pierścieni kłaczkowato-wałeczkowatych brodawek, powyżej pokryta nielicznymi kosmkami. Pierścień 7

8 wyraźny, biały lub białożółtawy, zwieszony, nieprążkowany; brzeg pierścienia biały lub żółtawo ząbkowany. Miąższ biały, pod skórką kapelusza żółty (żółtopomarańczowy); niezmienny, kruchy. Smak grzyba jest łagodny oraz bez zapachu [TTP://WWW.GRZYBY.PL]. W celach halucynogennych często wykorzystywany jest także dość pospolity w Polsce muchomor plamisty (Amanita pantherina). Królestwo: grzyby Typ: grzyby podstawkowe Klasa: podstawczaki Podklasa: podstawczaki pieczarkopodobne Rząd: pieczarkowce Rodzina: drobnołuszczakowate Rodzaj: muchomor Gatunek: Muchomor plamisty Oprócz wymienionych wyżej gatunków występujących w Polsce zawierających substancje psychoaktywne, istnieje także wiele gatunków grzybów podejrzewanych o zawartość w swym składzie substancji halucynogennych. Grzyby te są mniej poznane pod względem zawartości substancji toksycznych i halucynogennych, a niektóre z nich rzadziej występują w naszej strefie klimatycznej. Gatunki podejrzewane o zawartość substancji halucynogennych to między innymi: - Pierścieniaki: pierścieniak wieńczony (Stropharia coronilla), - Czernidłaki: czernidłak narkotyczny (Corpinus narcoticus), czernidłak pospolity (Corpinus atramentarius), - Kołpaczki: kołpaczek motylkowaty (Panaeolus sphinctrinus), kołpaczek motylkowaty (Panaeolus papilonaceus) - iektóre gatunki z rodzaju Inocybe (strzępiaki), Conocybe (stożkogłówka), Pluteus (drobnołuszczak), Gymnopilus (łysak). Do chwili obecnej przeprowadzono badania składu chemicznego niewielu spośród wyżej wymienionych gatunków grzybów. Z dotychczas przeprowadzonych analiz wynika, że w grzybie Inocybe aeruginascens obecna jest psylocybina w ilości 0,3% suchej masy oraz baeocestyna w ilości 0,2% suchej masy. Dodatkowo odnotowano kilkanaście zatruć spowodowanych tym grzybem. Kolejnym gatunkiem zbadanym pod kątem obecności 8

9 substancji halucynogennych był grzyb z rodziny łysaków - Gymnopilus purpuratus. Zarówno psylocyna jak i baeocystyna znajdowały się w tym gatunku w ilości ok. 0,3% [GARTZ, 1992]. Jak wynika z literatury, zawartość procentowa substancji halucynogennych w grzybach jest zmienna i zależy od gatunku, stadium rozwojowego, warunków klimatycznych oraz dostępności rozpuszczalnego azotu i fosforu w glebie (Tabela 1). Tabela 1. Przykładowe gatunki grzybów halucynogennych oraz zawartość psylocyny, psylocybiny oraz baeocystyny w przeliczeniu na suchą masę grzyba. % % % Gatunek Psylocybiny Psylocyny Baeocystyny Źródło P. azurenscens 1,78 0,38 0,35 [STAMETS I GARTZ, 1995] P. bohemica 1,34 0,11 0,02 [GARTZ I MUELLER, 1990]; [GARTZ, 1994] P. semilanceata 0,98 0,02 0,36 [GARTZ, 1994] P. baeocystis 0,85 0,59 0,1 [REPKE, 1977; BEUG I BIGWOOD, 1982] P. cyanescens 0,85 0,36 0,03 [STIJVE I KUYPER, 1985; REPKE I I., 1977] P. tampanensis 0,68 0, [GARTZ, 1994] P. cubensis 0,63 0,60 0,25 [GARTZ, 1994] P. weilii 0,61 0,27 0, P. hoogshagenii 0,60 0, [EIM I OFMA,1958; TTP://WWW.EROWID.ORG] P. stuntzii 0,36 0,12 0,02 [BEUG I BIGWOOD, 1982; REPKE, 1977] P. cyanofibrillosa 0,21 0, [STAMETS I GARTZ, 1995] P. liniformans 0, ,005 [STIJVE I KUYPER, 1985] Wydawać by się mogło, iż z racji sezonowego występowania grzybów, dostęp do świeżego materiału ogranicza się wyłącznie do późnego lata i jesieni. Istnieje jednak możliwość prowadzenia hodowli grzybów posiadających właściwości halucynogenne w warunkach domowych. ielegalne sklepy internetowe oferują sprzedaż zarodników takich grzybów, zarówno gatunków występujących w naszej strefie klimatycznej, jak i gatunków 9

10 spoza naszej strefy (na przykład Psilocybe cubensis). Zarodniki, a także fragmenty owocników stanowią materiał wyjściowy do prowadzenia hodowli w warunkach domowych. Wraz z materiałem do hodowli grzybiarze żądni mocnych wrażeń otrzymują dokładne wskazówki dotyczące warunków hodowli, których dotrzymanie gwarantuje wyhodowanie owocników w ciągu czterech do ośmiu miesięcy [JAOSZKA I I., 2005]. Poniżej pokazano zdjęcia z instrukcji dla hodowców takich grzybów łysiczki kubańskiej, których zarodniki oferuje w internecie firma PF (1202 E. Pike #783, Seattle Wa , USA), oraz ofertę z witryny Buy magic mushrooms. Warto zaznaczyć, że znalezienie tych ofert zajęło autorom raportu 5 minut. Psilocybe Colombian #1 This one has a nice history in Colombia. Picked from the cowfields of the little village Villa de Leiva. Found to be very potent, giving a beautiful journey. From the same grower as the ormal Mexican. Fresh Colombian Magic Mushrooms available in 750g packs. ot recommended for use under 18. If pregnant, nursing or taking a prescription drug, consult your health care professional. Do not exceed recommended dose. Consumption may impair ability to drive or operate heavy equipment. ot recommended for consumption with alcoholic beverages. Opisano również metodę, w której wykorzystanie zarodników prowadzi do otrzymania dikariotycznej grzybni. Grzybnię tę można wykorzystać do dalszego jej namnażania lub do porcjowania i sprzedawania jako gotowego do spożycia materiału [JAOSZKA I I., 2005]. Takie produkty, ze względu na swą bezpostaciową formę, są niemożliwe do identyfikacji za pomocą tradycyjnych metod makro- i mikroskopowych [ADAMCZYK, 2006]. Dostęp do grzybków halucynogennych jest zatrważająco łatwy, nie dziwi zatem ich rosnąca wciąż popularność. ależy jednak wziąć pod uwagę fakt, iż w naszej strefie klimatycznej oprócz osławionej przez zbieraczy łasiczki lancetowatej, na łąkach rośnie kilkadziesiąt podobnych gatunków grzybów, praktycznie nierozróżnialnych dla laików. 10

11 Gatunki te stanowią poważne zagrożenie życia dla amatorów odurzania, którzy przez niewiedzę konsumują silnie trujące grzyby, jak na przykład stożogłówki (Conocybe), czy hełmówki (Galerina). 3. MORFOLOGICZA IDETYFIKACJI GRZYBÓW Oznaczanie grzybów do celów konsumpcyjnych jest zadaniem stosunkowo łatwym. Dla oznaczenia gatunku grzyba konieczne jest sprawdzenie cech, które odróżniają ten gatunek od innych podobnych. Są to tak zwane cechy diagnostyczne. Jedną z takich cech jest barwa zarodników, dzięki której można nieuzbrojonym okiem określić gatunek grzyba. Wysyp zarodników otrzymuje się układając dojrzały kapelusz hymenoforem do dołu na kartce białego papieru. Po kilku godzinach należy usunąć kapelusz, na kartce pozostają wówczas zarodniki o kolorze właściwym dla danego gatunku. Barwa wysypu zarodników jest cechą bardzo pomocną przy oznaczaniu grzybów, pozwala ona na szybkie przyporządkowanie znaleziska do rodziny w danej grupie grzybów. Warto podkreślić, że w przypadku grzybów blaszkowych zrobienie wysypu zarodników jest łatwe i szybkie i jest bardzo pomocne. W praktyce grzybiarza, umiejętność robienia wysypu zarodników jest także bardzo przydatna. Określenie barwy wysypu zarodników umożliwia na przykład pewne odróżnienie pieczarek (czekoladowobrązowy wysyp) od muchomorów (biały wysyp), opieniek (biały wysyp) od "fałszywych opieniek" (brązowy wysyp), itd. Wysyp zarodników bywa także potocznie nazywany "odciskiem kapelusza". W przypadku grzybów Psilocybe wysyp zarodników jest purpurowo-brązowy. Często można zauważyć, iż kapelusze sąsiadujących ze sobą łysiczek są oprószone smugami ciemnego pyłu. Inną cechą, która ułatwia identyfikację gatunków grzybów Psilocybe jest niebieskie zabarwienie trzonka u nasady kapelusza. Po ścięciu lub uszkodzeniu trzonka barwa ta zmienia się na czerwoną w ciągu min. Zjawisko to, nie jest cechą charakterystyczną gatunków grzybów zawierających psylocybinę, ale może świadczyć o tym, iż grzyb nie należy do gatunku trującego [SCWARZ I SMIT, 1988] Wysypu zarodników można dokonać dysponując świeżymi owocnikami, jednakże najczęściej do identyfikacji i analizy otrzymywane są grzyby w postaci zasuszonej. Ze względu na trudności z makroskopowym określeniem gatunku grzyba w celu jego identyfikacji stosuje się często metody mikroskopowe. 11

12 Psilocybe semilanceata (Łysiczka lancetowta) Psilocybe cubensis (Łysiczka kubańska) Amanita muscaria (Muchomor czerwony) Aby przywrócić turgor tkanek często stosuje się roztwór 2,5% wodorotlenku potasu. Po potraktowaniu wodorotlenkiem tkanki grzyba powracają w pewnym stopniu do swojego pierwotnego stanu i możliwa staje się identyfikacja gatunku przy pomocy mikroskopu tradycyjnego bądź elektronowego. W przypadku analizy z użyciem mikroskopu tradycyjnego bierze się pod uwagę kształt oraz cechy charakterystyczne zarodników, cystyd oraz basyd umiejscowionych na grzybni. Dodatkowo, analiza za pomocą mikroskopu elektronowego może ułatwić identyfikację grubszych i bezbarwnych tkanek. W przypadku zastosowania skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM) otrzymuje się także zdjęcia trójwymiarowe [TSUJIKAWA, I I., 2003]. 12

13 4. EFEKTY SPOŻYWAIA GRZYBÓW Magiczne grzybki, jak wynika z wielu doniesień [MUSSOFF I I. 2000; PASSIE I I., 2002], konsumowane są zazwyczaj w postaci surowej, taka forma wywołuje, bowiem, najsilniejsze doznania już po minut od spożycia. Opisywane są również przykłady spożywania grzybków zmieszanych w napojach lub potrawach. Zbiory grzybków przechowywane są najczęściej w postaci suszonej bądź mrożonej, często są trzymane w miodzie, co w znacznym stopniu pozwala zachować ich wysoką aktywność [BOGUSZ I I., 1998; MUSSOFF I I., 2000]. Doniesienia dotyczące formy oraz ilości spożywanych grzybków są bardzo zróżnicowane. Jednakże za ilość pozwalającą odczuć działanie przyjmuje się sztuk świeżych lub suszonych grzybków. Badania kliniczne pozwoliły na oszacowanie, iż konsumpcja mg grzybków wpływała na różnorodne zachowanie psychiczne niektórych pacjentów. otowano między innymi zaburzenia toku myślenia, zaburzenia emocjonalne oraz zaburzenia spostrzegania rzeczywistości [VOLLEWEIDER I I., 1997]. W literaturze naukowej oraz w doniesieniach internatów spotyka się opisy różnorodnych doznań po spożyciu grzybków. Spośród wielu efektów najczęściej jednak opisywane są: - halucynacje, zmiany percepcyjne i zmiany sposobu postrzegania świata definiowane jako fałszywe spostrzeżenia zmysłowe, patologiczne postrzeganie przedmiotów, które nie znajdują się w polu widzenia jednostki lub w ogóle nie istnieją; halucynacjom towarzyszy silne przekonanie o realności odbieranych bodźców, - uczucie błogostanu czyli przyjemne odprężenie, wrażenie odpływania, przyjemne barwne wizje, ogólne pozytywne spostrzeganie stanu rzeczy, uczucie opuszczenia ciała, brak koordynacji ruchowej [KELLER I I., 1999]; - stany psychotyczne w tym paranoidalne urojenia oraz obsesje, nagłe i gwałtowne zmiany osobowości oraz toku postępowania, może wystąpić tzw. bad trip [JAOSZKA I I., 2005] - nadmierne pobudzenie psychosomatyczne, huśtawka nastrojów, - różnorakiego rodzaju zaburzenia ze strony układu pokarmowego w tym wymioty, biegunki oraz bóle brzucha. Badania dotyczące konsumpcji Psilocybe dowodzą, że nie istnieje możliwość fizycznego uzależnienia od tych grzybów, pomimo zwiększającej się tolerancji przy ich długotrwałym zażywaniu. Ich częste spożywanie stwarza możliwość uzależnienia psychicznego. Element oszołomienia, związany z ich spożywaniem, nie jest obojętny dla młodego organizmu. 13

14 Grzyby te powodują pobudzenie psychoruchowe, halucynacje, uczucie niepokoju. Przy niewłaściwym stosowaniu może dojść nawet do ostrej psychozy. Człowiek w takim stanie traci świadomość i może być bardzo niebezpieczny dla siebie i innych. Osoby często zażywające substancje halucynogenne wykazują podwyższony poziom agresji [https://hyperreal.info/]. 5. SUBSTACJE AKTYWE WYSTĘPUJĄCE W GRZYBAC Głównymi substancjami o właściwościach halucynogennych występującymi w grzybach są psylocybina (4-fosfonyloksy-,-dimetylotryptamina) i towarzyszący jej drugi alkaloid psylocyna (4-hydroksy-,-dimetylotryptamina). Oprócz tych związków, w grzybach stwierdzono również obecność baeocystyny (4-fosforyloksy--metylotryptaminy) będącej pochodną psylocybiny, a różniąca się od niej jedynie brakiem podstawnika metylowego przy azocie w łańcuchu bocznym, oraz norbaeocestyny (4- fosforyloksytryptaminy) występującej zazwyczaj w ilościach śladowych. O C 3 C 3 O P O O O C 3 C 3 Psylocyna Psylocybina O O P O O C 3 O O P O O Baeocystyna orbaeocystyna 14

15 Psylocybina jest jednym z nielicznych związków naturalnych, które zawierają w swej strukturze atom fosforu. Substancja ta dobrze wchłania się poprzez tkanki jamy ustnej i ulega w organizmie defosforylacji. W wyniku tego procesu degradacji powstaje najprawdopodobniej jej metabolit psylocyna, która jest odpowiedzialna za ogół właściwości halucynogennych grzybów. Przyjęcie inhibitorów monoaminooksygenazy przed zażyciem psylocybiny groźnie wzmacnia jej działanie. Farmakologicznie działanie psylocybiny jest charakterystyczne dla substancji halucynogennych i przypomina efekty wywoływane przez LSD, jednakże około 100 razy słabsze. Przyjęta doustnie, działa około 5-6 godzin. Pierwsze efekty jej działania zauważalne są po około minutach od jej zażycia. Psylocybina pojawia się we krwi w oznaczalnych stężeniach w minut po podaniu doustnym 0,2 mg/kg masy ciała [KAFARSKI, 2006]. Z przeprowadzonych badań wynika, że ilość psylocybiny niezbędna do wywołania silnych halucynacji to około mg [ASLER I I., 2002]. Jest to jednak ilość szacunkowa, gdyż na efekty działania psylocybiny składa się wiele czynników, jak na przykład indywidualne cechy związane z metabolizmem osoby zażywającej oraz pokarm przyjęty przed spożyciem grzybów. Zarówno psylocybina, jak i psylocyna zostały sklasyfikowane jako substancje o dużym potencjale nadużywania. Substancje te znajdują się w wykazie środków odurzających w grupie I-P stanowiącym załącznik do ustawy O przeciwdziałaniu narkomanii. O O O O 2 O O 2 Kwas ibotenowy Muscymol Oprócz wyżej wymienionych psylocyny i psylocybiny w wielu grzybach o właściwościach halucynogennych występują także kwas ibotenowy oraz muscymol (5- (aminometylo)-3-izoksazolol), pochodne izoksazoli [ALLE I I., 2002]. Związki te występują w znacznych ilościach w muchomorach (Amanita muscaria, Amanita phalloides, Amanita pantherina), i to właśnie one odpowiedzialne są za ich właściwości odurzające. W 100 g suchej masy grzyba Amanita muscaria zawartych jest 180 mg wymienionych substancji, z których jedynie 25 mg, to kwas ibotenowy. W organizmie kwas ten metabolizowany jest właśnie do muscymolu, który wykazuje mniejszą toksyczność i wydalany jest z moczem w 15

16 postaci niezmienionej. Dawka niezbędna do wywołania doznań narkotycznych to mg dla kwasu ibotenowego oraz mg dla muscymolu [ALPER, 2004]. Aktualny pogląd głosi, że kwas ibotenowy nie przekracza bariery krew-mózg w formie zmienionej i jest częściowo metabolizowany do muscymolu i muskazonu, a częściowo wydalany w niezmienionej formie. Z badań prowadzonych nad zwierzętami przy użyciu kwasu ibotenowego wynika, że jest potężną neurotoksyną (po wstrzyknięciu domózgowym). Jest strukturalnie podobny do glutaminy i aktywuje receptory MDA, ale to prawdopodobnie nie włącza się to w ogół działania psychoaktywnego Amanita muscaria. Ma on działanie 5-8 razy słabsze niż muscymol (efektywna dawka to mg). Muscymol odpowiada za większą część działania psychoaktywnego muchomorów. Główne działanie tego związku polega na blokowaniu receptora GABA-A. Związek ten używany jest w badaniach nad GABA jako jego najskuteczniejszy broker [LI I OBERLIES, 2005]. Dowiedziono, że muscymol działa na kilka obszarów mózgu - korę mózgową, hipokamp i móżdżek. Związek ten wpływa także na poziom neuroprzekaźników: zwiększa ilość serotoniny i acetylocholiny w mózgu, a obniża ilość noradrenaliny. Działanie muscymolu znacznie różni się od działania pochodnych fenyloetyloaminy i indolu, co jest widoczne na wykresach badań EEG. ie są to jednak naukowo potwierdzone badania, gdyż muscymol nie jest metabolizowany przez organizm ludzki. Oznacza to, z czysto teoretycznego punktu widzenia, że nie ma on prawa oddziaływać w jakikolwiek sposób na ciało i umysł. Muscymol wydalany jest z organizmu w niezmienionej formie. Dawkowanie doustne substancji waha się w granicach mg. W ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii kwas ibotenowy oraz muscymol nie znajdują się w wykazie środków psychotropowych. Kolejnym związkiem, który występuje w muchomorach w niewielkich ilościach jest muskazon. Wykazuje on psychoaktywość i bardzo możliwe, że odpowiada za część ogólnego działania muchomorów czerwonych. W niewielkich ilościach (0,002% - 0,003% suchej masy grzyba), w Amanita muscaria występuję muskaryna. Alkaloid ten, charakterystyczny dla innych gatunków grzybów (min.: strzępiaka ceglastego Inocybe patouillardii) oddziaływuje na poziom acetylocholiny w mózgu i działa na receptory muskarynowe. Zawartość muskaryny w muchomorach jest dosyć niska, jednak może być ona odpowiedzialna za cholinergiczne działanie muchomorów. Choć dowiedziono naukowo aktywność muskaryny, to jej wchłanianie przez ścianę jelita jest bardzo powolne i prawie nie przedostaje się ona przez barierę krew-mózg (możliwe jest to w zasadzie tylko przy równoczesnym podaniu lecytyny). Ponadto efekt działania muskaryny znacznie różni się od działania Amanita 16

17 muscaria. Zatem muskaryna nie ma większego wpływu na charakter odurzenia muchomorem czerwonym. 6. BADAIA FARMAKOKIETYCZE Rosnąca liczba publikacji naukowych wskazuje na coraz to większe zainteresowanie zarówno środowisk medycznych jak i chemicznych tematem oddziaływania psylocybiny na organizm ludzki. Badania przeprowadzane na wolontariuszach oraz zwierzętach laboratoryjnych, przy użyciu 14 C-znakowanej psylocybiny wykazały, iż metabolitami tej substancji są 4-hydroksy-,-dimetylotryptamina, aldehyd 4-hydroksy-indolo-3-octowy, kwas 4-hydroksy-indolo-3- octowy oraz 4-hydroksytryptofanol. Produkty te powstają w procesie deaminacji oraz oksydacji psylocybiny [ASLER I I., 1997; ASLER I I., 2002]. Dodatkowo postulowane jest tworzenie się w szlaku metabolizmu psylocybiny, psylocyno-o-glukuronidu (typowego produktu detoksykacji) na zasadzie analogii tworzenia się 5-hydroksytryptamin-Oglukuronidu w szlaku metabolizmu serotoniny. Jednakże, przeprowadzone do tej pory badania nie pozwalają na jednoznaczną identyfikację tego metabolitu [PASSIE I I., 2002]. Psylocyna pojawia się w surowicy po około 30 minutach. W tym czasie, w wątrobie zachodzi główny szlak przemiany metabolicznej tej substancji. Psylocybina ulega gwałtownej defosforylacji, przy pomocy fosfatazy alkalicznej, do psylocyny, która jest główną substancją odpowiedzialną za właściwości halucynogenne grzybków. Ponadto stwierdzono również, że czas półtrwania psylocybiny oraz długość jej działania jest zmienna i zależy od sposobu jej podania. I tak, dożylne podanie psylocyny skraca czas do 74,1 ± 19,1 min. w porównaniu do czasu półtrwania psylocyny podanej doustnie 163 ± 64 min. Z kolei czas działania tej substancji po dożylnej aplikacji skraca się nawet do minut [ASLER I I., 1997]. 17

18 O P O O O C 3 C 3 O C 3 C 3 Psylocybina Psylocyna O O 4-hydroksyindoloacetaldehyd O O O O O kwas 4-hydroksyindolo-3-octowy 4-hydroksyindoloetanol Postulowany szlak metabolizmu psylocybiny w organizmie ludzkim [ASLER I I., 1997, ASLER I I., 2002]. Budowa zarówno psylocybiny, jak i psylocyny wykazuje podobieństwo strukturalne do neuroprzekaźnika serotoniny. Psylocyna jest substancją mniej hydrofilową niż jej prekursor, w związku z czym łatwiej przenika barierę krew-mózg. Psylocyna wykazuje właściwości antagonistyczne względem receptorów serotoniny oraz mimetyczne względem samej serotoniny. Dowiedziono, iż za działanie halucynogenne, zarówno związków będących analogami strukturalnymi fenyloetyloaminy (amfetamina, meskalina) jak i indoloaminy (psylocyna) odpowiedzialne jest ich powinowactwo do receptorów serotoninowych typu 5- T 2, a w szczególności 5-T 2A i 5T 2C [AGAJAIA I MAREK, 1999]. Dzięki tym właściwościom psylocybina zwiększa poziom serotoniny w mózgu oraz powoduje pobudzenie czynności sensoromotorycznych i percepcyjnych. Dlatego też charakterystyczne objawy zażywania grzybków halucynogennych, to niepokój oraz różnego rodzaju halucynacje. 18

19 O C 3 C 3 O 2 Psylocyna Serotonina 7. MOŻLIWOŚCI IDETYFIKACJI I OZACZAIA SUBSTACJI ALUCYOGEYC Z racji potencjalnego zagrożenia związanego ze zbieractwem, hodowlą, dystrybucją i zażywaniem grzybków halucynogennych i realizacji założeń Ustawy o zapobieganiu narkomanii, istnieje zwiększone zapotrzebowanie w zakresie określenia poziomu środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. Metody analizy jakościowej i ilościowej, przeznaczone do rutynowych oznaczeń wykorzystywanych przez właściwe instytucje, powinny być wystarczająco szybkie i wiarygodne. Zatem w tej części opracowania omówione zostaną aktualnie używane metody izolacji, oraz analizy jakościowej i ilościowej substancji psychoaktywnych występujących w grzybach polskich. Izolacja psylocyny i psylocybiny z materiału biologicznego Proces izolacji psylocybiny i psylocyny z materiału grzybowego jest prosty i dość szybki. ajczęściej izolacji tych alkaloidów dokonuje się na drodze ekstrakcji do rozpuszczalnika. Standardowo stosowane rozpuszczalniki to chloroform, metanol bądź woda [KYSILKA I WURST 1990, WURST I I., 1992]. Izolacji substancji halucynogennych, jednym z wybranych rozpuszczalników, wykonuje się używając ultrasonifikatora celem zniszczenia komórek grzyba, a tym samym zwiększenia stopnia ekstrakcji substancji halucynogennych z grzyba. Po oddzieleniu supernatantu od zawiesiny odparowuje się rozpuszczalnik, najlepiej w środowisku niereaktywnego gazu. Tak otrzymany ekstrakt poddaje się dalszym badaniom [MUSSOFF I I., 2000]. Inną metodą izolacji halucynogennych alkaloidów jest ekstrakcja materiału grzybowego rozcieńczonym wodnym roztworem kwasu octowego. W kolejnym etapie wyodrębniania otrzymany ekstrakt zakwasza się do p=4 lodowatym kwasem octowym. Rozwór pozostawia się do odstania na okres jednej godziny, a następnie podgrzewa 19

20 do temperatury 70º C. Po tym czasie ekstrakt chłodzi się, filtruje, otrzymany filtrat doprowadza się do p=8 przy użyciu stężonego wodorotlenku amonu. W ten sposób otrzymany roztwór poddaje się ekstrakcji eterem dietylowym. Otrzymany ekstrakt eterowy suszy się nad siarczanem sodu, filtruje i odparowuje w środowisku niereaktywnym [CASALE, 1985]. W obu przypadkach otrzymuje się ekstrakty o wystarczającej czystości do przeprowadzenia dalszych badań. Wynikiem ekstrakcji metanolem jest mieszanina psylocyny oraz psylocybiny. Z kolei poprzez ekstrakcję, kolejno wodnym roztworem kwasu octowego i eterem dietylowym otrzymuje się ekstrakt zawierający niemal wyłącznie psylocynę. W zastosowanych warunkach, obecna w roztworze psylocybina ulega defosforylacji [CASALE, 1985]. ajprostszą i najczęściej wykorzystywaną techniką rozdziału i identyfikacji pochodnych indolowych zawartych w grzybach jest chromatografia cienkowarstwowa (TLC) [BEUG I BIGWOOD, 1981; GARTZ, 1987; GROSS, 2002; SEMERDZIEVA I I., 1986; WURST I I., 1992]. Rozdziału przy użyciu chromatografii cienkowarstwowej dokonuje się na płytkach pokrytych krzemionką. ajlepsze efekty rozdziału otrzymano przy użyciu eluentów: n-butanol, kwas octowy, woda (12:3:5 v/v/v), 1,5% rozwór amoniaku w metanolu, n-butanol, kwas octowy, woda (2:1:1 v/v/v) oraz amoniak, woda, n-propanol (12:188:500 v/v/v). Stosując pierwszy z opisanych eluentów otrzymano najlepszy rozdział i nie obserwowano rozmycia plamek na płytce [BEUG I BIGWOOD, 1981]. W celu wizualizacji rozdzielonych substancji standardowo używa się odczynnika Ehrliha służącego do wykrywania amin. Ponadto psylocyna jak i psylocybina są dobrze widoczne na płytce w niskim paśmie promieniowania UV. Metody immunochemiczne ajbardziej przydatnymi metodami analizy jakościowej i ilościowej substancji o właściwościach narkotycznych, są te, które nie wymagają dodatkowych technik izolacji z materiału biologicznego (krew, mocz). Tego typu metody oparte są przede wszystkim o badania immunochemiczne. Możliwość wytwarzania przeciwciał dowolnych leków w organizmie żywym spowodowała istotny postęp w badaniach ilości i jakości środków psychoaktywnych. Standardowy proces otrzymywania trwałych połączeń chemicznych badana substancja-białko, opiera się na wykorzystaniu reaktywnych grup, które z tą substancją tworzą czynny związek immunologiczny - wysokocząsteczkowy hapten (immunogenic conjugate). Stworzenie tego typu haptenu może stymulować wytworzenie wysoce specyficznych przeciwciał monoklonalnych, które mogą być wykorzystane w analizie 20

21 jakościowej oraz ilościowej wybranych substancji psychoaktywnych. W literaturze istnieje niewiele informacji dotyczących zastosowania tej metody do identyfikacji substancji halucynogennych. Jedyna informacja dotyczy prób syntezy koniugatów białkowych psylocyny [ALBERS I I., 2002]. Metody analizy instrumentalnej Do najbardziej przydatnych i efektywnych metod zarówno ilościowej, jak i jakościowej analizy substancji psychoaktywnych należy obecnie wysokosprawna chromatografia cieczowa (PLC). Zastosowanie tej metody do celów identyfikacyjnych wzrosło szczególnie po wprowadzeniu techniki detekcji typu diode-array. Ten typ detekcji pozwala uzyskać obok sygnału piku danego związku na chromatografie jego widmo UV ( nm) w układzie trójwymiarowym, potwierdzające jego jednorodność. Ta właściwość detektora diode-array znacznie podnosi możliwości identyfikacji związków [BOGUSZ I WU, 1991; FERARA I I., 1992; LOGA I I., 1990]. Wykorzystanie PLC z możliwością użycia innych detektorów: UV [KYSILKA I I., 1985; TSUJIKAWA I I., 2003], fluorescencyjnym [SAITO I I. 2004; SAITO I I., 2005], chemiluminescencyjnym [AASTOS I I., 2005; AASTOS I I., 2006], elektrochemicznym [CRISTIASE I RASMUSSE, 1983], woltametrycznym [KYSILKA I I., 1985] i masowym [BOGUSZ I I., 1998; SAITO I I. 2004], pozwala na uzyskanie wysokiego stopnia odzysku substancji halucynogennych, wysoką selektywność pomiaru oraz niewielki nakład czasu niezbędny do wykonania pomiarów. Metoda ta została z powodzeniem użyta do badania obecności i stężenia psylocyny w próbkach krwi [LIDEBLATT I I., 1998], poziomu psylocyny i psylocybiny w suszu grzybowym [TOMPSO, 1980], oraz poziomu kwasu ibotenowego w sporach i kapeluszach muchomora czerwonego [STROEMER I I., 2004]. Kolejną metodą identyfikacji oraz analizy ilościowej związków o aktywności halucynogennej jest metoda chromatografii gazowej i spektrofotometrii masowej (GC-MS) z równoczesną możliwością korzystania z biblioteki widm masowych np. systemu P 5997 OC MS/MD Chemistation. Wśród możliwych technik analitycznych w tym układzie, zastosowanie znalazła techniki SIR (selected ion recording) oraz SIM (selected ion monitoring) stosowane dla niższych stężeń związków halucynogennych [STICT I KÄFERSTEI, 2000]. Techniki te pozwalają na monitorowanie zmian intensywności wybranych specyficznych fragmentów cząsteczki tworzących widmo masowe. Dane uzyskane dla materiału badawczego, mogą znaleźć potwierdzenie w komputerowym układzie porównawczym z odpowiednim wzorcem wybranym z banku widm. Metoda GC-MS 21

22 znajduje również zastosowanie w analizie ilościowej. Rutynowo, z uwagi na oznaczalność, stosuje się technikę SIM z równoczesnym użyciem wzorca wewnętrznego, którym jest pochodna deuterowana oznaczanego związku. Metoda ta została z powodzeniem zastosowana do identyfikacji psylocyny, zarówno w materiale grzybowym, jak również w próbkach krwi i moczu [KELLER I I., 1999; STICT I KÄFERSTEI, 2000, SARWAR I MCDOALD, 2003; KIKURA- AAJIRI, 2005]. W rutynowych badaniach toksykologicznych zastosowanie znajdują również programy systematycznej analizy ksenobiotyków, wśród których wymienić można system Remedi S (Bio-Rad). Program Remedi S oparty jest na zasadach wysokosprawnej chromatografii cieczowej (PLC) i detekcji UV. System ten, który umożliwia szybką analizę około 500 leków i ich metabolitów w układzie wielopunktowego pomiaru UV (multiwavelenght ultrafiolet detection), znalazł również zastosowanie analizie substancji psychotropowych zawartych w grzybach halucynogennych. Metodą tą zidentyfikowano psylocynę w moczu [STICT I KÄFERSTEI, 2000]. ajnowszym rozwiązaniem analitycznym jest zastosowanie chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią masową (LC-MS). Osiągane progi detekcji dla oznaczeń wielu związków w tym układzie są niższe aniżeli uzyskane w systemie GC-MS i najczęściej występują w zakresie od 10 ng/ml. Z zastosowaniem techniki chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią mas z jonizacją przez rozpylanie w polu elektrycznym (LC/MS- ESI), opracowano szybką identyfikację wielu substancji o właściwościach narkotycznych, takich jak amfetamina, LSD oraz psylocybina. Czas analizy każdego ze związków jest był dłuższy niż 5 minut, a zastosowanie łagodnej metody jonizacji ESI miało duże znaczenia dla analizy, substancji termolabilnych [PILAIE I I., 2003]. Z kolei stosując technikę chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią mas z chemiczną jonizacją pod ciśnieniem atmosferycznym (LC/MS-APCI) wykryto i oznaczono psylocynę w zredukowanych do niewielkich objętości próbkach krwi [LECOWICZ, 2004]. Metodą służącą najczęściej do rozdziału związków o niewielkich masach cząsteczkowych jest strefowa elektroforeza kapilarna (CZE). Znalazła ona również zastosowanie w identyfikacji i określeniu zawartości substancji o właściwościach halucynogennych w grzybach. Pomiary psylocybiny zostały przeprowadzone w systemie P/ACE 5000 i pozwoliły na dokładne określenie zawartości psylocybiny oraz baeocestyny w próbkach grzybów. [PEDERSE-BJERGAARD I I., 1997]. 22

23 Inne metody W ostatnich kilkudziesięciu latach nastąpił znaczny rozwój technik analitycznych opartych o zastosowanie metod biologii molekularnej. Metody te są coraz powszechniej wykorzystywane w wielu dziedzinach nauki, w tym również do identyfikacji grzybów halucynogennych. Umożliwiają one identyfikację poszczególnych gatunków grzybów halucynogennych [KIMBERLY I SAVILLE, 2004; UGET I SAVILLE, 2004; LI I OBERLIES, 2005] bez konieczności mikroskopowej analizy zarodników, czy też makroskopowego rozpoznania materiału w postaci zasuszonej. Jedną z takich metod jest PCR, która zrewolucjonizowała współczesną biologię molekularną umożliwiając wyprodukowanie milionów kopii fragmentów DA w zaledwie kilka godzin. Metoda ta jest doskonałym narzędziem do wykrywania ekstremalnie niskiego stężenia szukanego metabolitu z wysoką specyficznością. iezwykła wybiórczość i wydajność amplifikacji metody PCR jest uzupełnieniem procedur analitycznych, które omówiono powyżej. Połączenie tych metod umożliwia badanie pojedynczego genu lub krótkiego segmentu w jego obrębie, nawet jeśli cały dostępny do analiz DA pochodzi z zaledwie jednej komórki. Metodę PCR wykorzystuje się obecnie powszechnie do wykrywania infekcji wirusowych, również obecności wirusa IV-1 we krwi pacjentów chorych na AIDS (lub podejrzewanych o chorobę); do badania samoczynnie powstających nowotworów ludzkich, aby określić ewentualne zmiany w sekwencji genów kontrolujących wzrost i podział komórek, oraz przed przeszczepami, do określania typu genów, od których zależy układ zgodności tkankowej. PCR okazuje się również potężnym narzędziem do jednoznacznej identyfikacji grzybów z rodzaju Psilocybe [ADAMCZYK, 2006]. Przeprowadzenie testów przy użyciu tej metody może zostać wykorzystane do odróżniania bezpostaciowych grzybni, ujawniania łysiczki w mieszaninach suszu różnych gatunków grzybów. 8. MOŻLIWOŚCI IDETYFIKACJI I OZACZAIA SUBSTACJI ALUCYOGEYC W LABORATORIAC DOLEGO ŚLĄSKA Badania strukturalne substancji halucynogennych za pomocą metody MR: Zakład Chemii Bioorganicznej Kierownik: Prof. Paweł Kafarski Tel.:

24 Politechnika Wrocławska Wybrzeże Wysińskiego Wrocław Rozdział i identyfikacja chemicznych substancji halucynogennych metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej PLC: Zakład Chemii Bioorganicznej Kierownik: Prof. Paweł Kafarski Politechnika Wrocławska Wybrzeże Wysińskiego Wrocław Rozdział i identyfikacja chemicznych substancji halucynogennych metodą chromatografii gazowej, PLC i elektroforezy kapilarnej: Zakład Chemii Ekologicznej Kierownik: dr hab. Piotr Wieczorek tel.: w. 2545; 2550 Uniwersytet Opolski ul Oleska Opole Badania materiału biologicznego za pomocą PCR: Zakład Technik Molekularnych Kierownik: Dr hab. Tadeusz Dobosz Tel.: Akademia Medyczna we Wrocławiu ul. M. Curie-Skłodowskiej Wrocław Opracowanie metody immunologicznej oznaczania substancji halucynogennych: Zakład Immunologii Chorób Zakaźnych Kierownik: Prof. dr hab. Andrzej Gamian Tel.: Polska Akademia auk Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej ul. Rudolfa Weigla Wrocław 9. LITERATURA Adamczyk A., Identyfikacja grzybów gatunku Psilocybe semilanceata przy pomocy techniki PCR, Praca magisterska, Wydział Chemiczny, Politechnika Wrocławska, Wrocław, Aghajanian G. K., Marek G. J., 1999, Serotonin and hallucinogens, 24

25 europsychopharmacology, 21, Albers Ch., Lehr M., Beike J. Köhler., Brinkmann B., 2002, Synthesis of a psilocyn hapten and a protein-hapten conjugate, J. Pharm. Pharmacol. 54, Anastos., Barnett. W., Lewis S. W., Gathergood., Scammells P. J.,. Sims D., 2005, Determination of psilocin and psilocybin using flow injection analysis with acidic potassium permanganate and tris(2,2 / -bipyridyl) ruthenium(ii) chemiluminescence detection respectively, Talanta, 67, Anastos., Lewis S. W., Barnett. W., SimsD.., 2006, The determination of psilocin and psilocybin in hallucinogenic mushrooms by PLC utilizing a dual reagent acidic potassium permanganate and tris(2,20-bipyridyl)ruthenium(ii) chemiluminescence detection system, J. Forensic Sci. 51, Beug M., Bigwood J., 1981, Quantitative analysis of psilocybin and psilocin in Psilocybe baeocystis by igh-performance Liquid Chromatography and Thin-Layer Chromatography, J. Chromatogr., 207, Bogusz M., Wu M., 1991, Standarized PLC-DAD systems based on retention for systematic toxicological screening, J. Anal. Toxicol. 15, Bogusz M. J., Maier R. D., Schafer A. T., Erkens M., 1998, oney with Psilocybe mushrooms: a revival of a very old preparation on the drug market, Int. J. Legal. Med., 111, Casale J. F., 1985, An aqueous-organic extraction method for the isolation and identification of Psilocin from hallucinogenic mushrooms, J. Forensic Sci., 30, Christiansen A., Rasmussen K.., 1983, Screening of hallucinogenic mushrooms with high performance liquid chromatography and multiple detection, J. Chromatogr. 270, Ferara S. D., Tedeschi L., Frison G., Castanga F., 1992, Solid phase extraction and PLC-UV Gartz J., 1987, confirmation of drug of abuse in urine, J. Anal. Toxicol. 16, Gartz J., 1992, ew aspect of the occurrence, chemistry and cultivation of European hallucinogenic mushrooms, Storia e Scienze aturali, 8. Gartz J., 1994, Extraction and analysis of indole derivatives from fungal biomass, J. Basic. Microbiol. 34, Gartz J., Mueller G. K., 1990, Analysis and cultivation of fruit bodies and mycelia of Psilocybe bohemica, Biochem. Physiol. Pflanzen, 184,

26 Gross S., 2002, Psychotropic drugs in developmental mushrooms: a case study review. J. Forensic Sci. 47, Guzman, G., The genus Psilocybe, 1983, Beih. ova edwigia 74. J. Cramer, Vaduz. allen. E., Adams G.C., Eicer A., 2002, Amatoxins and phallotoxins in indigenous and introduced South African Amanita species, South African J. Botany 68, alpern J.., 2004, allucinogens and dissociative agents naturally growing in United States, Pharmacol. Ther., 102, asler F., Bourquin D., Brenneisen R., Bar T., Vollenweider F. X., 1997, Determination of psilocin and 4-hydroxyindole-3-acetic acid in plasma by PLC-ECD and pharmacokinetic profiles of oral and intravenous psilocybin in man, Pharm. Acta elv., 72, asler F., Bourquin D., Brenneisen R., Vollenweider F. X., 2002, Renal excretion profiles of psilocin following oral administration of psilocybin: a controlled study in man, J. Pharm. Biomed. Anal., 30, eim R., ofmann A., 1958, Isolement de la Psilocybine à partir du Stropharia cubensis Earle et d'autres espèces de champignons hallucinogènes mexicains appartenant au genre Psilocybe, Compt. rend. Acad. sc., 247, https://hyperreal.info/ Janoszka J., Rymkiewicz A., Dobosz T., 2005, alucynogenne grzyby Łysiczki (Psilocybe). Część I. Charakterystyka, skutki zażycia, rozpoznawanie, Arch. Med. Sąd. Krym. 55, Kafarski P., 2006, Rodzaje i zawartość związków halucynogennych w źródłach biologicznych z terenu Polski oraz możliwości ich identyfikacji we krwi, Referat na seminarium naukowym Biotechnologia w Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego, Wrocław. Keller T., Schneider A., Regenscheit P., Dirnhofer R., Riicker T., Jaspers J., Kisser W., 1999, Analysis of psilocybin and psilocin in Psilocybe subcubensis GUZMA by ion mobility spectrometry and gas chromatography-mass spectrometry, Forensic Sci. Int., 99, Kikura-anajiri R., ayashi M., Saisho K., Goda Y., 2005, Simultaneus determination of nineteen hallucinogenic tryptamines/β-calbolines and phenethylamines using gas 26

Hallucinogenic mushrooms and Datura species underestimated risk for adolescents

Hallucinogenic mushrooms and Datura species underestimated risk for adolescents Review PAPERS Hallucinogenic mushrooms and Datura species underestimated risk for adolescents Grzyby halucynogenne i bieluń dziędzierzawa niedoceniane zagrożenie dla młodzieży Iwona Roguska, Elżbieta Żak

Bardziej szczegółowo

Metodyka identyfikacji i oznaczania wybranych substancji halucynogennych dla potrzeb opiniowania sądowego. Wojciech Lechowicz Ślesin 2004

Metodyka identyfikacji i oznaczania wybranych substancji halucynogennych dla potrzeb opiniowania sądowego. Wojciech Lechowicz Ślesin 2004 Metodyka identyfikacji i oznaczania wybranych substancji halucynogennych dla potrzeb opiniowania sądowego Wojciech Lechowicz Ślesin 2004 Relacje użytkowników Internetu Ufo Tabletki zawierające PMA oraz

Bardziej szczegółowo

Dopalaczom powiedz nie

Dopalaczom powiedz nie Dopalaczom powiedz nie 1. Co to są dopalacze? 2. Podział dopalaczy. 3. Objawy i skutki zażywania dopalaczy. 4. Powody brania narkotyków przez ludzi 5. Przykłady dopalaczy. 6. Wygląd ciała po zażyciu dopalaczy.

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Halucynogenne grzyby łysiczki (Psylocibe). Część I. Charakterystyka, skutki zażycia, rozpoznawanie

Halucynogenne grzyby łysiczki (Psylocibe). Część I. Charakterystyka, skutki zażycia, rozpoznawanie ARCH. MED. SĄD. KRYM., 2005, LV, 215-219 PRACE POGLĄDOWE Jerzy Janoszka, Apoloniusz Rymkiewicz, Tadeusz Dobosz Halucynogenne grzyby łysiczki (Psylocibe). Część I. Charakterystyka, skutki zażycia, rozpoznawanie

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r.

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r. Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 215 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW ESPAD Badanie zostało wykonane przez

Bardziej szczegółowo

Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia

Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia JADALNE GOŁĄBEK ZIELONAWY kapelusz: oliwkowozielony, u starszych spękany na poletka, blaszki: biało-kremowe, trzon: prosty, cylindryczny, bez pierścienia, bulwy i pochwy;

Bardziej szczegółowo

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Artur Malczewski Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Konferencja PAP,

Bardziej szczegółowo

Dopalacze oblicza zagrożeń

Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze oblicza zagrożeń Dopalacze To substancje psychoaktywne, produkowane nielegalnie, zmieniające cechy narkotyku tak, aby mogły być legalnie dystrybuowane, po zażyciu wykazujące efekty narkotyczne

Bardziej szczegółowo

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych.

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych. O F E R T A zajęć warsztatowych z zakresu profilaktyki narkomanii dla młodzieży Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach?

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze nowe narkotyki Dopalacze to nic innego jak nowe narkotyki, których użycie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. W 2014

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS)

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS) KREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYC TKSYN PRZY ZASTSWANIU TECNIKI CRMATGRAFII CIECZWEJ SPRZĘŻNEJ ZE SPEKTRMETREM MASWYM (PLC-MS) Dr inż.agata Kot-Wasik Dr anna Mazur-Marzec Katedra Chemii Analitycznej, Wydział

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji.

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji. Wzrost mikroorganizmów rozumieć można jako: 1. Wzrost masy i rozmiarów pojedynczego osobnika, tj. komórki 2. Wzrost biomasy i liczebności komórek w środowisku, tj. wzrost liczebności populacji Hodowlą

Bardziej szczegółowo

ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH.

ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH. ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH. Podstawowe pojęcia: 1. NARKOTYKI 2. SUBSTANCJE PSYCHOTROPOWE 3. ŚRODKI ODURZAJĄCE 4. DOPALACZE 5. LEKI Typologia narkotyków, dopalaczy. Podział ze

Bardziej szczegółowo

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156

Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Rok: 2006 Czasopismo: Świat Problemów Numer: 1/156 Zjawisko zażywania narkotyków w Europie dotyczy głównie młodych mężczyzn z dużych miast. Według danych szacunkowych w Unii Europejskiej od 1.2 do 2.1

Bardziej szczegółowo

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. dopalaczy DOPALACZE NISZCZĄ MŁODY ORGANIZM tak samo jak normalne narkotyki oraz

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane

II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Częstochowie już po raz drugi zorganizowała wystawę grzybów. Ekspozycja dostępna była dla zwiedzających od 7,8

Bardziej szczegółowo

Wrocław dn. 21 listopada 2005 roku

Wrocław dn. 21 listopada 2005 roku Piotr Chojnacki IV rok informatyki chemicznej Grupa 4, poniedziałek 17 15 Wrocław dn. 21 listopada 2005 roku Wykrywanie i oznaczanie środka uzależniającego. ćwiczenie 2 Wprowadzenie: a) Przy podejrzanym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminnie Wieluń na rok 2012 Na podstawie art. 10 ust 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Podział respondentów badania ze względu na płeć

Podział respondentów badania ze względu na płeć Opracowanie badań dotyczących zjawiska odurzania się dzieci i młodzieży zastępczymi środkami psychoaktywnymi W badaniach przeprowadzonych przez Lubuskie Stowarzyszenie Profilaktyki Społecznej wzięło udział

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XXXII./195/09 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 18 grudnia 2009 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2010 SIEROSZEWICE 2009 1 SPIS TREŚCI 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia niestacjonarne

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia niestacjonarne S t r o n a 1 RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/ Toksykologia niestacjonarne semestr letni Wykłady (4 x 5 godziny) Piątek godzina 7.45 11.30, ul. Żołnierska 14C, sala Katedry Farmakologii Lp. data temat Liczba

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r.

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r. Janusz Sierosławski Instytut Psychiatrii i Neurologii UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEM ODZIEŻ W 11 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW

Bardziej szczegółowo

Zasady prawidłowego zbierania grzybów

Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zanim wybierzemy się do lasu po grzyby, musimy się odpowiednio przygotować. Wcale nie jest obojętne, w jaki sposób zbieramy grzyby i jak przynosimy je z lasu do domu.

Bardziej szczegółowo

Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu Wydział do Walki z Przestępczością Narkotykową PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA

Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu Wydział do Walki z Przestępczością Narkotykową PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA PRZESTĘPCZOŚĆ NARKOTYKOWA Tendencje przestępczości narkotykowej w Polsce nie odbiegają od tendencji występujących w innych państwach europejskich. Wynika to z braku barier granicznych, łatwości przemieszczania

Bardziej szczegółowo

Śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy Cechy: pierścień przyrośnięty do trzonu, trzon osadzony w pochwie

Śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy Cechy: pierścień przyrośnięty do trzonu, trzon osadzony w pochwie Muchomor sromotnikowy jest grzybem o zielonkawo oliwkowym zabarwieniu kapelusza, białych blaszkach na jego spodzie i przy dojrzałych okazach długim, wysmukłym trzonie u dołu bulwiasto osadzonym w odstającej

Bardziej szczegółowo

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I PRZEDMIOT Chemia ogólna EFEKTY KSZTAŁCENIA 1. posiada wiedzę

Bardziej szczegółowo

Substancje psychoaktywne

Substancje psychoaktywne Substancje psychoaktywne Definicja uzależnienia Ustawa o Przeciwdziałaniu Narkomanii z 24.04.1997 r. (wraz ze zmianami z 26.10.2000): zespół zjawisk psychicznych lub fizycznych wynikających z działania

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż dopalaczy od literatury akcesoria substancje pochodzenia naturalnego syntetycznego

Sprzedaż dopalaczy od literatury akcesoria substancje pochodzenia naturalnego syntetycznego Dopalacze To nazwa różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym bądź faktycznym działaniu psychoaktywnym, nieznajdujących się na liście substancji kontrolowanych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Lunapret 1

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Lunapret 1 CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO Lunapret 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Lunapret Valerianae radicis extractum siccum + Lupuli strobili extractum siccum tabletki powlekane, 250 mg + 60 mg 2. SKŁAD

Bardziej szczegółowo

UWAGA SPECJALIZUJĄCY!

UWAGA SPECJALIZUJĄCY! Uprzejmie informuję, że w dniach 31 stycznia -8 lutego 2011 r. odbędzie się kurs dla diagnostów laboratoryjnych z Laboratoryjnej Toksykologii Medycznej Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczania

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA.

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA. I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych rok szkolny 2014/2015 ZADANIA ETAP I (szkolny) Zadanie 1 Wapień znajduje szerokie zastosowanie jako surowiec budowlany.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

Bioterra zdrowie i uroda. Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych.

Bioterra zdrowie i uroda. Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych. Bioterra zdrowie i uroda Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych. Każdy człowiek marzy o zdrowiu i urodzie. Pragnienie to nie zależy

Bardziej szczegółowo

Parametry podłoży budowlanych

Parametry podłoży budowlanych Parametry podłoży budowlanych Dla wszystkich podłoży budowlanych, które będą zdobione lub zabezpieczane możemy wyróżnić pewne wspólne parametry oraz działania bez których aplikacja kolejnych warstw będzie

Bardziej szczegółowo

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA Dariusz Zuba Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra J. Sehna w Krakowie Prawo o ruchu drogowym Ustawa z dnia 20.06.1997 r. (Dz. U. Nr 98, poz. 602) Prawo o ruchu drogowym Ustawa

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób prof. UG dr hab. Tomasz Michalski Prezentację oparto o fragment: RAPORT DOTYCZĄCY LOKALNEGO MONITOROWANIA PROBLEMU NARKOTYKÓW I NARKOMANII ORAZ EWALUACJA GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII ZA

Bardziej szczegółowo

KROKODYL Nowy zabójczy narkotyk

KROKODYL Nowy zabójczy narkotyk Mazowieckie Centrum Profilaktyki UzaleŜnień Mazovian Centre for the Prevention of Addictions www.mcpu.edu.pl KROKODYL Nowy zabójczy narkotyk PIERWSZA OFIARA ŚMIERTELNA KROKODYLA W POLSCE W grudniu 2011

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Problem uzaleŝnień w województwie zachodniopomorskim

Problem uzaleŝnień w województwie zachodniopomorskim Problem uzaleŝnień w województwie zachodniopomorskim Dźwirzyno 11-12 grudnia 2014 Monitorowanie definicja Systematyczna, zazwyczaj naukowa, ale zawsze kontynuowana obserwacja wybranych aspektów rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczenia substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE

ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE RENATA LIPNICKA CHARAKTERYSTYKA ŚRODKÓW ZAWARTYCH W DOPALACZACH ICH WPŁYW NA ZDROWIE FIZYCZNE I PSYCHICZNE DOPALACZE - DOPALACZE ang. smart,legal high, herbal high, boosters??? Dopalacze to termin nie

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W TOMASZOWIE LUBELSKIM NA 2012 ROK Popyt na narkotyki mierzony jest rozpowszechnieniem ich konsumpcji. Dysponujemy kilkoma źródłami informacji na ten temat,

Bardziej szczegółowo

Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej. Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko

Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej. Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko Narkotyki, co to takiego? Narkotyki to substancje psychoaktywne.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

B. ULOTKA INFORMACYJNA

B. ULOTKA INFORMACYJNA B. ULOTKA INFORMACYJNA 1 ULOTKA INFORMACYJNA Versifel FeLV 1. NAZWA I ADRES PODMIOTU ODPOWIEDZIALNEGO ORAZ WYTWÓRCY ODPOWIEDZIALNEGO ZA ZWOLNIENIE SERII, JEŚLI JEST INNY Podmiot odpowiedzialny: Zoetis

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013 w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142,

Bardziej szczegółowo

ANDRZEJ TUREK Wojewódzki Ekspert ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii

ANDRZEJ TUREK Wojewódzki Ekspert ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii ANDRZEJ TUREK Wojewódzki Ekspert ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii PROBLEMY ALKOHOLOWE, NARKOTYCZNE i PRZEMOCOWE W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W OPINII OSÓB FUNKCJĄ LUB ZAWODEM ZWIĄZANYCH Z BADANYMI

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r.

Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r. Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r. 2010. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok Na podstawie art.18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU Mit: Piwo co prawda zawiera alkohol, ale w tak małych ilościach, że nie ryzykje się pijąc je, bo jest mniej szkodliwe. Fakt: Szkody mogą pojawić się u osób, które piją tylko

Bardziej szczegółowo

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl

Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Na podstawie: www.wypalacze.com.pl www.kbpn.gov.pl www.dopalaczeinfo.pl http://www.narkomania.org.pl Co to są dopalacze? W ciągu ostatniego roku w prasie i TV pojawiało się wiele doniesień na temat tzw.

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego Przykładowe zadania z BIOLOGii przygotowujące do egzaminu maturalnego Prezentowane zadania są zgodne z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Prócz zadań, które

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA WYBRANYMI GRZYBAMI O DZIAŁANIU NEUROTROPOWYM I HALUCYNOGENNYM

ZATRUCIA WYBRANYMI GRZYBAMI O DZIAŁANIU NEUROTROPOWYM I HALUCYNOGENNYM Medycyna Pracy 2010;61(5):583 595 Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. ofera w Łodzi http://medpr.imp.lodz.pl Beata Marciniak 1 Tomasz Ferenc 1 Joanna Kusowska 2 Julita Ciećwierz 2 Edward Kowalczyk 2 PRACA

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r.

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r.

Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r. Sprawozdanie z realizacji Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka w 2013 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Giżycka został przyjęty Uchwałą nr XXXVI/97/09

Bardziej szczegółowo

PROFIL ANALITYKA CHEMICZNA

PROFIL ANALITYKA CHEMICZNA PROFIL ANALITYKA CHEMICZNA W ramach profilu Analityka chemiczna istnieją dwa panele specjalizacyjne: Analityka środowiskowa i Chemia sądowa. Specjalizacja obejmuje zasadniczo ostatnie dwa lata studiów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie STOP UZALEŻNIENIOM Spis Treści 1. Uzależnienie 2.Alkoholizm 3. Nikotynizm 4.Uzależnienie od Komputera i Internetu 5.Narkomania 6.Uzależnienie od Dopalaczy 7.Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2016 r.

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2016 r. Załącznik nr 2 do uchwały nr XVIII.113.2016 Rady Gminy Kowala z dnia 29.01.2016 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2016 r. Kowala 2016 1 Spis treści Wstęp... 3 I. Cele, zadania, sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XII/168/11 Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia 18 listopada 2011 roku

Uchwała Nr XII/168/11 Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia 18 listopada 2011 roku Uchwała Nr XII/168/11 Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia 18 listopada 2011 roku w sprawie: uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2012. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Dopalacze. nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny interpretacja pedagogiczna. prof. dr hab. Mariusz Jędrzejko

Dopalacze. nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny interpretacja pedagogiczna. prof. dr hab. Mariusz Jędrzejko Mazowieckie Centrum Profilaktyki Uzależnień prof. dr hab. Mariusz Jędrzejko Dopalacze nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny interpretacja pedagogiczna Próba diagnozy zmian przełomu XX/XXI

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

Tytoń, narkotyki i dopalacze.

Tytoń, narkotyki i dopalacze. Tytoń, narkotyki i dopalacze. Zadanie 5 Program profilaktyczny Bezpieczna szkoła, bezpieczny uczeń Prezentacja przygotowana przez Irena Siwek Izabela Węgrowska TYTOŃ Tytoo produkt tworzony z liści tytoniu,

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Narkotyki, alkohol, papierosy dopalacze, przemoc czy problem istnieje w naszej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXI/86/2012 Rady Gminy Bodzechów z dnia 13 grudnia 2012 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 1. Wstęp Gminny Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Powiedz rakowi: NIE!!!

Powiedz rakowi: NIE!!! Powiedz rakowi: NIE!!! Internetowe wydanie gazetki ekologicznej NR 5- wrzesień 2015 W V numerze naszej gazetki poruszymy: Nawyki żywieniowe dzisiejszych nastolatków, czyli domowe pizzerki Kleszcze, czyli

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r.

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r. Załącznik nr 2 do uchwały nr XLIV/243/2014 Rady Gminy Kowala z dnia 31 marca 2014r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014r. Kowala 2014 1 Spis treści Wstęp... 3 I. Cele, zadania, sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

1. Zabezpieczenie i warunki badań materiału biologicznego pobranej od osoby podejrzanej.

1. Zabezpieczenie i warunki badań materiału biologicznego pobranej od osoby podejrzanej. Roman Wachowiak * Aktualne możliwości diagnostyczno-interpretacyjne w opiniowaniu sądowo-lekarskim wpływu wybranych związków psychoaktywnych na zdolność psychomotoryczną człowieka** W związku ze wzrastającą

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 Załącznik do uchwały Nr III/7/11 Rady Gminy Ulan-Majorat z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 1 I. WSTĘP Rodzina jest podstawowym i najważniejszym

Bardziej szczegółowo

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia podstawa metod analizy laboratoryjnej GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia gr. chromatos = barwa grapho = pisze Michaił Siemionowicz Cwiet 2 Chromatografia jest metodą

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE

DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE CZYM SĄ? JAK DZIAŁAJĄ? NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ? GDZIE SZUKAĆ POMOCY? DOPALACZE termin "dopalacze" jest używany potocznie dla określenia grupy różnych substancji to tzw. produkty

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo