IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 Prof. dr hab. Maciej Bałtowski Wydział Ekonomiczny UMCS w Lublinie IX Kongres Ekonomistów Polskich FUNKCJA WŁAŚCICIELSKA PAŃSTWA JAKO INSTRUMENT WSPÓŁCZESNEJ POLITYKI GOSPODARCZEJ Streszczenie W ostatnim ćwierćwieczu XX w., w okresie dominacji doktryny neoliberalnej w ekonomii, najbardziej rozwinięte kraje Zachodu z reguły zmniejszały zakres domeny państwowej w gospodarce. Od początku XXI w., a szczególnie po kryzysie lat , następuje w tym obszarze istotna zmiana. W większości krajów świata, zarówno rozwiniętych, jak i rozwijających się, można obserwować także w ujęciu statystycznym wzrastającą rolę państwa-właściciela. Autor stawia tezę, że przedsiębiorstwa państwowe, szczególnie w krajach aspirujących do grona potęg globalnych, a także w krajach o niskim poziomie rozwoju, stają się współcześnie ważnym narzędziem oddziaływania państwa na gospodarkę, co jednocześnie oznacza istotne rozszerzenie tradycyjnego rozumienia polityki gospodarczej prowadzonej na szczeblu państw narodowych. W pierwszej części opracowania zostały przeanalizowane problemy metodologiczne dotyczące wyodrębniania i definiowania przedsiębiorstw państwowych. W części drugiej zostały scharakteryzowane różne modele funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych we współczesnych gospodarkach. Szczególną uwagę zwrócono na głębokie zróżnicowanie celów oraz funkcji tych podmiotów w ramach polityki gospodarczej w poszczególnych, wyodrębnionych modelach. Oznacza to, że nie istnieje jeden, uniwersalny wzorzec dotyczący miejsca i roli przedsiębiorstw państwowych w systemach gospodarczych. Summary In the last quarter of the twentieth century, when neo-liberal doctrine was dominant in the economy, it was common among the most developed Western countries to reduce the scope of state domain in the economy. Since the beginning of the twenty-first century, especially after the crisis, there has been a significant change in that area. In most countries around the globe, both developed and developing, an increasing role of the state as the owner has been observed also in statistical terms. The author argues that state-owned enterprises, especially in countries that aspire to become global powers, but also in those less developed, are currently becoming an important tool of state influence on the economy, which at the same time means a significant broadening of the traditional understanding of the economic policy implemented at the level of nation-states. The first part of the study focuses on the analysis of methodological problems concerning separation and definition of state-owned enterprises. The second part comprises a characteristics of various models of state-owned enterprises functioning in modern economies. Special attention has been paid to the profound diversity of objectives and functions of these entities within the economic policy in each discrete model. What this means is that there is no single, universal pattern concerning the place and role of state-owned enterprises in economic systems. Słowa kluczowe: przedsiębiorstwa państwowe, polityka gospodarcza, własność państwowa. 1. Uwagi wprowadzające. Cel i zakres opracowania Pośród różnych form, sposobów i instrumentów oddziaływania państwa na gospodarkę analizowanych w nauce ekonomii zarówno w ramach analizy ekonomicznej, jak i polityki gospodarczej oddziaływanie poprzez własność zajmuje miejsce zupełnie marginalne. W podręcznikach polityki gospodarczej ten obszar aktywności państwa z reguły jest albo pomijamy, albo traktowany zupełnie zdawkowo, jako poboczny aspekt polityki mikroekonomicznej (przemysłowej) 1. Tymczasem ogląd rzeczywistości gospodarczej prowadzi do wniosku, że przedsiębiorstwa państwowe są istotnym i szczególnym elementem współczesnej, globalnej gospodarki, a w niektórych wielkich, światowych gospodarkach odgrywają rolę zasadniczą właśnie jako narzędzia oddziaływania państwa na gospodarkę. Co więcej, istnieją poważne przesłanki wskazujące, że rola przedsiębiorstw państwowych generalnie będzie rosnąć w najbliższych latach, a funkcja właścicielska nabierać będzie znaczenia przy określaniu i realizacji celów polityki gospodarczej na szczeblu państw narodowych. 1 Autorzy obszernego podręcznika pod red. B. Winiarskiego (Polityka gospodarcza, WN PWN, Warszawa 2006) poświęcają temu zagadnieniu jeden krótki akapit (s. 251), a w pracy pod red. H. Ćwiklińskiego (Polityka gospodarcza, Wydawnictwo UG, Gdańsk 1999), o funkcji właścicielskiej państwa wspomina się jedynie w kontekście historycznym (s. 128). 1

2 Ten stan rzeczy, rozbieżność między teorią a obserwowaną rzeczywistością, wywołujący u każdego analityka życia gospodarczego pewien rodzaj dysonansu poznawczego, wynika przede wszystkim moim zdaniem z faktu, że teoria ekonomii od swoich początków jest zdominowana przez myśl angloamerykańską, której podglebiem był rynkowy, stosunkowo liberalny system gospodarczy oparty na własności prywatnej z mocno ograniczoną rolą państwa i klarownie zdefiniowanymi prawami własności. Teoretyczna idealizacja tego systemu, wykorzystywana przez kolejne pokolenia ekonomistów głównego nurtu (począwszy od neoklasyków) jako podstawa analizy naukowej, sprowadzała się do modelu określanego dalej mianem tradycyjnego w którym państwo jako podmiot polityki gospodarczej występowało wyłącznie w charakterze regulatora, a nie właściciela. Również keynesizm, generalnie poświęcający dużo uwagi relacjom państwo gospodarka, skoncentrowany był i jest nadal w swoich współczesnych rozwinięciach na zagadnieniach regulacyjnego oddziaływania państwa na prywatną gospodarkę. Istnienie państwowej własności gospodarczej i w ekonomii neoklasycznej i keynesistowskiej jest praktycznie nieuwzględniane. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym ignorowaniu istnienia własności państwowej przez teorię ekonomii był fakt, że wiązana ona jest tradycyjnie z myślą socjalistyczną, która w oczywisty sposób nie sprawdziła się jako doktrynalna podstawa systemów gospodarczych. Jednak ten argument nie wydaje się obecnie znaczący. Od końca XX w. stało się jasne, że trwałą i rosnącą rolę w światowej gospodarce zajmują systemy gospodarcze, które trudno określić jako kapitalistyczne bądź socjalistyczne w tradycyjnym rozumieniu, gdzie podstawowym kryterium rozróżniającym była właśnie dominująca forma własności gospodarczej (prywatna bądź państwowa). Mam tu na myśli w szczególności kraje określane mianem BRIC (Brazylia, Rosja, Chiny i Indie), w których relacje państwo gospodarka są odległe od modelu tradycyjnego w krajach tych prawa własności są generalnie słabo zdefiniowane, a państwo występuje nie tylko w roli aktywnego regulatora, ale i potężnego właściciela. Dodatkowo kryzys finansowy lat w pewien sposób przewartościował dotychczasowe poglądy na temat roli państwa w gospodarce, w tym także na temat państwa-właściciela. Fakt, że w wielu przypadkach najbardziej rozwiniętych i najbardziej liberalnych gospodarek na świecie państwo stało się właścicielem ostatniej instancji (m.in. przypadki grupy finansowej AIG oraz General Motors w USA czy Royal Bank of Scottland w Wielkiej Brytanii) podważył zasadność ignorowania przez teorię ekonomii właścicielskich funkcji państwa. Kryzys wywołał też wzrost partykularyzmów narodowych i regionalnych. Przyjmowana wcześniej powszechnie idealistyczna koncepcja globalnej współpracy ekonomicznej zastępowana jest na naszych oczach koncepcją współzawodnictwa, w której ekonomiczne i pozaekonomiczne interesy poszczególnych państw, szczególnie pretendujących do odgrywania roli mocarstw regionalnych lub nawet światowych, realizować można najpełniej a w pewnych sytuacjach wyłącznie poprzez wykorzystywanie państwowej własności gospodarczej. W tym świetle zasadne staje się stwierdzenie o powrocie własności państwowej 2, w rozumieniu wzrostu jej znaczenia, w pierwszej kolejności do sfery realnej gospodarki, a w konsekwencji choć dotychczas w mniejszym stopniu także do sfery nauki ekonomii traktowanej jako usystematyzowana wiedza o gospodarce. Wykorzystywanie własności państwowej jako narzędzia polityki gospodarczej, czy szerzej jako narzędzia oddziaływania państwa na gospodarkę w ostatnim okresie zaczyna być coraz mocniej dostrzegalne także w gospodarce polskiej. Świadczy o tym powołanie państwowej spółki Polskie Inwestycje Rozwojowe SA, której celem jest realizowanie ważnych zamierzeń gospodarczych państwa, czy motywowana politycznie decyzja o podjęciu przez zależną od państwa grupę energetyczną PGE SA budowy elektrowni Opole, która będzie największą polską inwestycją ostatnich kilkunastu lat. Celem niniejszego artykułu jest analiza stosunkowo nowego i słabo opisanego w literaturze przedmiotu zjawiska gospodarczego, które można określić właśnie jako powrót własności państwowej. Rozważania koncentrują się wokół dwóch hipotez badawczych. Po pierwsze, będę się starał wykazać wielką różnorodność własności państwowej we współczesnych gospodarkach, determinowaną zarówno czynnikami genetycznymi, jak i teleologicznymi, w dużym stopniu o charakterze pozaekonomicznym 3. Co więcej, pokażę, że ta różnorodność jest immanentna, tzn. zarówno na podstawie analizy empirycznej, jak i teoretycznej nie jest możliwe sformułowanie uniwersalnych, ogólnie słusznych stwierdzeń dotyczących roli, miejsca, celów czy funkcji przedsiębiorstw państwowych we współczesnych systemach gospodarczych. Po drugie, zwrócę uwagę na fakt, rzadko podnoszony w literaturze, że wielu przypadkach krajów mniejszych i niżej rozwiniętych istnienie (a nawet wzrost znaczenia) przedsiębiorstw państwowych jest pewnego rodzaju panaceum na zagrożenia wynikające z procesów globalizacyjnych. W zakończeniu sformułuję pewne wnioski uogólniające dotyczące właścicielskiej funkcji państwa we współczesnych gospodarkach. 2. Definicja i wyodrębnienie przedsiębiorstw państwowych 2.1. Dylematy definicyjne Pojęcie przedsiębiorstwo państwowe, powszechnie używane zarówno w opracowaniach naukowych, jak i w publicystyce ekonomicznej, jest moim zdaniem jedną z najbardziej niejednoznacznych i trudnodefiniowalnych kategorii w nauce ekonomii. Problem klarownego wyodrębnienia przedsiębiorstw państwowych z magmy różnorakich 2 Nawiązuję tu świadomie do tytułu głośnego, często cytowanego tekstu amerykańskich ekonomistów z Uniwersytetu Harvarda: A. Musacchio, F. Flores-Macias, The Return of State-Owned Enterprises: Should We Be Afraid? Harvard International Review, March Teza ta nie jest oczywiście oryginalna (zob. np. P.A. Toninelli (ed.), The Rise and Fall of State-owned Enterprise in the Western World, Cambridge University Press, Cambridge 2000, s. 4 5), ale w pokryzysowej rzeczywistości nabiera nowych kontekstów. 2

3 podmiotów gospodarczych wydaje się nierozwiązywalny, co z jednej strony w ogóle zniechęca do zajmowania się tymi enigmatycznymi tworami w ramach analizy naukowej, a z drugiej powoduje, że do wszelkich analiz ilościowych w tym zakresie należy podchodzić z dużą dozą krytycyzmu. Kluczową kwestią jest to, że we współczesnych systemach gospodarczych państwo często, w sposób bezpośredni lub pośredni, jest jedynie współwłaścicielem podmiotów gospodarczych spółek kapitałowych, a pozostałymi współwłaścicielami są podmioty (osoby) prywatne. Oznacza to, że zbiór przedsiębiorstw, które mogą być określane jako państwowe, zawsze tworzy pewne spektrum podmiotów od stuprocentowej własności państwowej poprzez własność większościową aż do własności mniejszościowej, ale dominującej, wystarczającej do sprawowania kontroli korporacyjnej. Przy czym zakres tej kontroli maleje z reguły w miarę zmniejszania się udziałów państwa. Aby więc wyodrębnić przedsiębiorstwa państwowe należy w pewnym miejscu tego spektrum postawić linię oddzielającą to, co jeszcze jest państwowe od tego, co już prywatne. Kwestię tę podnoszą m.in. S.G. Lazzarini i A. Musacchio, według których we współczesnych gospodarkach można wyróżnić dwa modele własności państwowej 4. Pierwszy oznacza sytuację, w której państwo posiada stuprocentowe lub większościowe udziały w spółkach. Nie ma wątpliwości, że tego rodzaju podmiot należy określać mianem przedsiębiorstwa państwowego (przedsiębiorstwa sektora publicznego) 5. Drugi natomiast polega na sprawowaniu przez państwo faktycznej kontroli korporacyjnej nad przedsiębiorstwami, ale bez większościowego udziału własnościowego, a więc sytuację, w której władza publiczna posiada decydujący wpływ na realizację podstawowych uprawnień właścicielskich, takich jak powoływanie organów zarządzających, określanie strategii rozwoju czy podział zysku. Kontrola ta może być sprawowana poprzez różnorodne oddziaływania i zapisy regulacyjne, zarówno bezpośrednio przez rząd, jak i przez zależne od państwa banki, agencje, fundusze emerytalne, fundusze majątkowe itp. Zgadzając się w pełni z tym poglądem, trzeba zaznaczyć, że również przy takim ujęciu rzecz sprowadza się do rozstrzygnięcia, co oznacza faktyczna kontrola państwa nad przedsiębiorstwem. W najwyżej rozwiniętych gospodarkach świata, w których własności państwowej nie jest dużo (jest ona można powiedzieć łatwo policzalna przy przyjęciu określonych kryteriów wyodrębniających) i w których istnieje właściwy poziom ładu korporacyjnego, można zwykle stwierdzić, które przedsiębiorstwa są pod faktyczną kontrolą państwa. Natomiast w przypadku takich krajów jak Rosja czy Chiny, gdzie zakres własności państwowej jest zdecydowanie większy, a prawa własności słabo zdefiniowane, nigdy nie jest to do końca możliwe. Również w przypadku gospodarki polskiej, co pokażę dalej, rozstrzygnięcie tego dylematu nie jest proste. Następny problem wiążący się z definicją i wyodrębnieniem przedsiębiorstw państwowych to zasady reprezentacji państwa wobec nich. We współczesnych gospodarkach różne podmioty i instytucje władzy publicznej mogą wykonywać prawa własności wobec przedsiębiorstw, a same przedsiębiorstwa mogą przybierać różne formy organizacyjno-prawne. W konsekwencji przedsiębiorstwa państwowe mogą być zarówno elementem własności Skarbu Państwa, reprezentowanego przez organy rządowe, w tym specjalne agencje nadzorcze, jak i własności jednostek samorządów terytorialnych, reprezentowanych zwykle wprost przez odpowiednie organy tych jednostek. Ten drugi rodzaj własności państwowej dla odróżnienia określa się często mianem własności komunalnej bądź municypalnej. W obu przypadkach problem komplikuje istnienie spółek-córek (spółek-wnuczek, itd.) tych przedsiębiorstw państwowych, które zresztą dodatkowo często mogą mieć własność mieszaną: państwowo-prywatną. Szczególna konfuzja pojawia się przy próbach porównań międzynarodowych, bo kategoria przedsiębiorstwa państwowego zawsze istnieje w określonych ramach prawno-instytucjonalnych, a także zwyczajowych. W niektórych krajach władztwo państwa może być faktycznie realizowane poprzez posiadanie tzw. złotej akcji przy formalnie niewielkim udziale własnościowym, co np. w krajach Unii Europejskiej z reguły nie ma miejsca. W traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej występuje natomiast pojęcie przedsiębiorstwa publicznego, a więc takiego, któremu państwa przyznają prawa specjalne lub wyłączne 6. W innych z kolei krajach (np. w Rosji czy wielu krajach rozwijających się) funkcjonują tradycyjnie najróżniejsze niesformalizowane sposoby oddziaływania władzy publicznej na przedsiębiorstwa z bardzo niewielkimi udziałami państwa lub nawet na przedsiębiorstwa prywatne. Dodatkowym powszechnie występującym problemem jest trudność w odróżnieniu przedsiębiorstw państwowych sensu stricto od różnego rodzaju agencji, funduszy i innych podmiotów będących własnością państwa, które funkcjonują na pograniczu działalności czysto komercyjnej oraz działalności o charakterze regulacyjnym czy polityko-gospodarczym. Właśnie w Rosji pewne funkcje regulacyjne, dotyczące całości funkcjonowania danej branży (np. energetyki atomowej) zlecane są przez rząd określonemu przedsiębiorstwu państwowemu, które w takiej sytuacji jest jednocześnie podmiotem komercyjnym i podmiotem polityki gospodarczej rządu. Ekspercki raport na temat sektora przedsiębiorstw państwowych w najbardziej rozwiniętych krajach świata, opublikowany w roku 2011 przez OECD 7, wskazuje na wielkie zróżnicowanie, gdy chodzi o przyjmowane w tych krajach definicje przedsiębiorstw sektora publicznego, z czego wynikają zasadnicze problemy przy wszelkich analizach o charakterze komparatywnym. Generalnie można stwierdzić, że w większości krajów spółki z mniejszościowym, ale 4 A. Musacchio, S.G. Lazzarini, Leviathan in Business: Varieties of State Capitalism and their Implications for Economic Performance, Working Paper , Harvard Business School, June Także w statystyce europejskiej tego rodzaju podmioty klasyfikowane są bezsprzecznie jako przedsiębiorstwa państwowe (publiczne). 6 Art. 106 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz. Urzędowy UE 2010, C 83. Więcej na ten temat: F. Grzegorczyk, Przedsiębiorstwo publiczne kontrolowane przez państwo, LexisNexis, Warszawa 2012, rozdz. II. 7 H. Christiansen, The Size and Composition of the SOE Sector in OECD Countries, OECD Corporate Governance Working Papers, 2011, No. 5. 3

4 dominującym, zapewniającym kontrolę korporacyjną, udziałem państwa traktowane są jako państwowe 8. Niektóre źródła i raporty analityczne, dotyczące zarówno krajów zachodnich, jak i Rosji, traktują jako przedsiębiorstwa państwowe te podmioty, w których państwo w sposób pośredni lub bezpośredni posiada co najmniej 25% akcji/udziałów 9. Dodajmy, że zgrubnie liczony udział własności państwowej w gospodarkach najbardziej rozwiniętych krajach świata nie przekracza 10%, natomiast w krajach rozwijających się, szczególnie w tzw. krajach BRIC (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny) jest znacząco wyższy, rzędu 30 65% 10 (miarą jest udział w tworzeniu PKB lub w zatrudnieniu w całym sektorze przedsiębiorstw). Te nierozwiązywalne do końca w gruncie rzeczy trudności o charakterze metodologicznym nie mogą jednak prowadzić do zaniechania badań nad przedsiębiorstwami państwowymi, które niezależnie od problemów definicyjnych istnieją w realnych gospodarkach i są ważnymi elementami współczesnych systemów gospodarczych. Właściwym rozwiązaniem tego problemu wydaje się z jednej strony przyjęcie pewnych arbitralnych założeń i rozstrzygnięć dotyczących definicji przedsiębiorstwa państwowego, które wynikać muszą z szerokiego i pogłębionego oglądu rzeczywistości gospodarczej, a z drugiej wystrzeganie się sądów kategorycznych i jednoznacznych, bazujących na analizach o charakterze ilościowym, które zawsze powinny być traktowane jako przybliżone Wyodrębnienie i klasyfikacja przedsiębiorstw państwowych w Polsce Podniesione powyżej problemy definicyjno-klasyfikacyjne świetnie ilustruje sytuacja przedsiębiorstw domeny państwowej w Polsce. Główny Urząd Statystyczny używa pojęcia sektor publiczny dla wyodrębnienia szeroko rozumianej domeny państwowej w gospodarce przy grupowaniu podmiotów gospodarki narodowej według kryterium rodzaju własności. Na sektor publiczny według GUS składają się te podmioty, których mienie w całości lub w przeważającej części (podkreślenie M.B.) należy do Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych lub jednostek samorządu terytorialnego 11. Przy czym w jego skład wchodzą zarówno podmioty gospodarcze (przedsiębiorstwa), jak i wyodrębnione podmioty państwowe (państwowe osoby prawne), takie jak szkoły wyższe, szpitale, agencje, jednostki administracji publicznej itd. W tym sensie, w przypadku Polski najlepszym rozwiązaniem terminologicznym dla określenia przedsiębiorstw domeny państwowej wydaje się stosowanie określenia dłuższego, ale precyzyjniejszego przedsiębiorstwa sektora publicznego (PSP). Zawsze kiedy udziały państwa w danym przedsiębiorstwie (spółce) są mniejszościowe, GUS zalicza je do sektora prywatnego. Wynika to z faktu, że kategoria kontroli korporacyjnej nie jest możliwa do uchwycenia w sensie statystycznym w skali całej gospodarki. Jednak jest to możliwe i sensowne w przypadku największych i najbardziej znaczących polskich przedsiębiorstw, szczególnie notowanych na GPW w Warszawie 12. Przyjmując podział przedsiębiorstw sektora publicznego na trzy podstawowe grupy: a/ przedsiębiorstwa (spółki) o pełnej, 100-procentowej własności państwa, b/ spółki z większościową (bezpośrednią lub pośrednią) własnością państwa, c/ spółki z mniejszościową własnością państwa, ale wystarczającą do sprawowania kontroli korporacyjnej, warto przedstawić bardziej szczegółową charakterystykę każdej z tych grup w odniesieniu do gospodarki polskiej. Ad. a/. Grupa ta obejmuje pięć rodzajów podmiotów: 1. Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa (jssp) najważniejszy rodzaj PSP, obejmujący największe i najbardziej znaczące przedsiębiorstwa z domeny państwowej. 2. Spółki komunalne ze stuprocentowym udziałem jednostek samorządu terytorialnego. 3. Istniejące jeszcze samorządowe przedsiębiorstwa państwowe (pp), z reguły w stanie likwidacji bądź upadłości. 4. Podmioty państwowe o charakterze przedsiębiorstw, funkcjonujące na zasadach szczególnych (np. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe państwowa jednostka organizacyjna działająca na podstawie specjalnej ustawy). 5. Spółki-córki, spółki-wnuczki itd. podmiotów z wymienionych powyżej grup PSP z ich stuprocentową własnością. Ad. b/. Do grupy tej należą dwa rodzaje podmiotów: 1. Spółki kapitałowe, w których państwo samodzielnie lub wraz z podmiotami z pierwszej grupy posiada większościowe udziały własnościowe, ale w strukturze własnościowej występuje jednocześnie właściciel prywatny. Ten rodzaj PSP obejmuje zarówno wielkie notowane na giełdzie spółki publiczne (np. PGE SA, PGNiG SA), jak i niewielkie spółki z kapitałem mieszanym z większościowymi udziałami jednostek samorządu terytorialnego. 8 Tamże, tabl Np. McKinsey Board Academy, materiały szkoleniowe, Warszawa 2011, s H. Christiansen, op. cit., ss , A. Musacchio, S.G. Lazzarini, op. cit. ss Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON, Informacje i opracowania statystyczne, GUS, Warszawa 2012, s Zob. M. Bałtowski, Udział i znaczenie przedsiębiorstw sektora publicznego w gospodarce polskiej, artykuł przyjęty do druku w dwumiesięczniku Kontrola Państwowa. 4

5 2. Spółki-córki podmiotów z pierwszej grupy, w których posiadają one udziały większościowe, a udziały mniejszościowe należą do właściciela prywatnego. Trudny do jednoznacznego rozstrzygnięcia jest status podmiotów z kolejnych szczebli własności pośredniej, tzn. spółek-wnuczek itd. podmiotów wymienionych w p. 1 oraz 2. Ad. c/. Ta szczególna grupa PSP obejmuje m.in. kilka wielkich i bardzo ważnych spółek notowanych na GPW w Warszawie spółkę paliwową PKN Orlen SA, kombinat miedziowy KGHM Polska Miedź SA czy grupę energetyczną Tauron SA. A także kluczowe polskie podmioty finansowe bank PKO BP SA oraz giganta ubezpieczeniowego PZU SA. Kontrola korporacyjna jest w tych przypadkach realizowana przez państwo na dwa sposoby. Po pierwsze, wynika z wykorzystywania przez państwo statusu akcjonariusza dominującego 13. Jak pokazuje doświadczenie, w przypadku spółek giełdowych o rozproszonej własności, do uzyskania trwałej, bezwzględnej większości głosów na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy, zapewniającej kontrolę korporacyjną, wystarcza zwykle posiadanie 30 40% akcji. Oznacza to możliwość powoływania organów spółki, określania podziału zysku, czy wyznaczania strategii rozwojowej, bowiem tego rodzaju decyzje podejmowane są zwykłą większością głosów akcjonariuszy obecnych na WZA. I taka sytuacja ma właśnie miejsce w przypadku wymienionych spółek. Drugim sposobem sprawowania kontroli korporacyjnej bez posiadania większościowych udziałów własnościowych, praktykowanym w ostatnich latach w Polsce przez państwo, jest wprowadzenie do statutu spółki o mieszanej strukturze własności zapisów preferujących państwowego (największego) akcjonariusza. Zwykle zapis taki przyjmuje brzmienie, że na walnym zgromadzeniu żaden z akcjonariuszy nie ma prawa do wykonywania więcej niż 10% (lub 20%) głosów, niezależnie od liczby posiadanych akcji. Przy czym ograniczenie to nie obejmuje akcjonariuszy, którzy w dniu uchwalenia zmiany statutu mieli ponad 10% (lub 20%) akcji w spółce, a więc jedynie Skarbu Państwa. Zapisy takie znalazły się m.in. w statutach wszystkich wymienionych powyżej ważnych spółek giełdowych z mniejszościowymi udziałami państwa. Dodajmy jeszcze, że traktowanie niektórych spółek z mniejszościowymi udziałami państwa jako państwowych jest także w pewien sposób legitymizowane dokumentami rządowymi. W Planie prywatyzacji na lata opracowanym przez ministra Skarbu Państwa i przyjętym przez Radę Ministrów 27 marca 2012 r. znalazło się zestawienie 47 podmiotów o istotnym znaczeniu pozostających w nadzorze Ministra Skarbu Państwa. Wśród nich było sześć spółek o mniejszościowym (poniżej 50%) udziale państwa: PKO BP SA, Tauron SA, KGHM PM SA, PKN Orlen SA, PZU SA, Naftoport sp. z o.o Modele funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych we współczesnych gospodarkach 3.1. Uwagi wprowadzające Jakkolwiek nie ma wątpliwości, że własność państwowa odgrywa i nadal będzie odgrywać znaczącą rolę w gospodarce światowej, to próba sformułowania ogólnych konkluzji teoretycznych dotyczących miejsca i roli przedsiębiorstw państwowych we współczesnych systemach gospodarczych, a na tej podstawie pewnych wniosków i rekomendacji dla polityki gospodarczej, jest zadaniem bardzo trudnym. Trudność ta wynika z faktu, że wszystkie podstawowe cechy i okoliczności determinujące istnienie przedsiębiorstw państwowych geneza, zakres, cele, zasady funkcjonowania itp. są silnie zróżnicowane w skali globalnej. Nie istnieje tu jeden wzorzec zarówno o charakterze pozytywnym, jak i normatywnym który mógłby być traktowany jako punkt odniesienia w badaniach teoretyczno-ekonomicznych. Jeżeli więc chcemy formułować jakiegokolwiek rodzaju wnioski uogólniające dotyczące analizowanych tu zagadnień, to najpierw należy zidentyfikować owe różnorodne wzorce funkcjonowania, następnie nadać im pewne ujęcie modelowe i dopiero te wyodrębnione modele poddać analizie teoretycznej. Jest to oczywiście zadanie wykraczające poza ramy niniejszego artykułu, niemniej pewne wstępne uwagi w tym zakresie można poczynić w skrótowej formie. Wydaje się, że współcześnie dwa kryteria, w zasadzie o charakterze pozaekonomicznym, są kluczowe dla wyodrębnienia owych wzorców funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych. Pierwszym z nich jest ich geneza (źródła, pochodzenie) państwowej własności gospodarczej zakres (udział w gospodarce) i sposób funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych są silnie determinowane jest rozmaitymi, egzogenicznymi w stosunku do gospodarki, czynnikami historyczno-kulturowymi. Drugim, bodaj ważniejszym kryterium, są cele stawiane im przez państwowego właściciela, które z reguły związane są z pełnionymi przez te przedsiębiorstwa funkcjami w systemie gospodarczym, a nawet szerzej w systemie polityczno-gospodarczym. Jeżeli z tych dwóch punktów widzenia spojrzymy na mnogość zróżnicowanych rozwiązań narodowych w tym zakresie 15, to sensowne wydaje się wyodrębnienie sześciu odmiennych modeli (wzorców funkcjonowania) własności państwowej we współczesnych systemach gospodarczych. Określam je jako: 13 Definicję spółki dominującej obowiązują w polskim prawie podaje kodeks spółek handlowych w art. 4, par. 1. Pojęcie spółki dominującej występuje także w ustawie o rachunkowości z dnia 29 września Spółki z mniejszościowymi udziałami państwa pojawiały się także we wcześniejszych latach na listach tzw. spółek strategicznych, określanych niegdyś na podstawie odpowiednich rozporządzeń Rady Ministrów (np. Dz.U. 2008, nr 192, poz. 184). 15 Nieco zdezaktualizowana, ale wciąż istotna jest tu praca: P.A. Toninelli (ed.), op.cit. Z nowszych opracowań należy wymienić: Ha-Joon Chang, State-Owned Enterprise Reform, UN UNDESA, New York 2007; H. Christiansen, op. cit. 5

6 1. Model angloamerykański 2. Model europejski (kontynentalny) 3. Model postsocjalistyczny 4. Model rosyjski 5. Model chiński 6. Model gospodarek wschodzących Do tej z natury rzeczy subiektywnej typologii 16, choć opartej na obszernej analizie empiryczno-teoretycznej, należy dodać dwie uwagi. Po pierwsze, podział ten nawiązuje w znacznym stopniu do znanych w literaturze typologii kultur kapitalizmu 17 oraz typologii modeli corporate governance 18. Nie jest to oczywiście nawiązanie przypadkowe. Znaczenie gospodarcze i sposoby funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych są ściśle związane z oboma tymi czynnikami. Kultura kapitalizmu określa najogólniej mówiąc pewien historycznie ukształtowany i powszechnie akceptowany wzorzec relacji między państwem a rynkiem, z czego wynika także rola i miejsce własności państwowej w systemie gospodarczym. Model corporate governance oznacza natomiast również w dużym stopniu historycznie determinowany charakterystyczny dla danego systemu gospodarczego sposób postrzegania i traktowania praw własności (w szerokim znaczeniu, bez rozróżniania form własności), w tym także w ujęciu instytucjonalnym. Ten generalnie rozumiany ład korporacyjny wpływa niewątpliwie również na zasady funkcjonowania własności państwowej. Inaczej mówiąc, ogólne reguły wykonywania, przestrzegania i egzekwowania praw własności w danym systemie gospodarczym determinują również sposoby działania państwa-właściciela wobec przedsiębiorstw państwowych. Druga uwaga wiąże się z wyodrębnieniem trzech różnych modeli własności państwowej w gospodarkach posiadających istotny element wspólny, tj. dziedzictwo socjalistyczne. To odrębne potraktowanie gospodarki rosyjskiej oraz gospodarki chińskiej wydaje się jednak uzasadnione z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, ze względów historyczno-kulturowych. Zarówno w Rosji, jak i w Chinach tradycja obszernej i cieszącej się szczególnymi przywilejami własności państwowej jest silnie osadzona w kulturze narodowej i sięga znacznie głębiej w historię niż tylko do okresu socjalistycznego, co rzutuje także na teraźniejsze postrzeganie i zasady funkcjonowania tych przedsiębiorstw. Czynnik ten nie występuje natomiast w europejskich krajach postsocjalistycznych, takich jak Czechy, Węgry czy Polska. Po drugie, ze względu na wielkość tych gospodarek i udział w nich przedsiębiorstw państwowych. Zarówno Rosja, jak i Chiny pretendują do grona światowych mocarstw gospodarczych i właśnie w tych dwóch krajach przedsiębiorstw państwowych jest bardzo dużo, zarówno w wymiarze relatywnym jak i bezwzględnym oraz odgrywają one rzeczywiście podstawową rolę w gospodarkach obu tych krajów Krótka charakterystyka modeli własności państwowej 1. Model angloamerykański W krajach anglosaskich, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, nie ma tradycji państwa-właściciela. Państwowa własność gospodarcza, ograniczona do sfery usług komunalnych oraz niekonkurencyjnych rynków, traktowana jest jako wyjątkowy, niereprezentatywny element gospodarki opartej na własności prywatnej. Zakres przedsiębiorstw państwowych (mierzony zatrudnieniem lub wkładem w PKB) nie przekracza 5%, a ich sposób funkcjonowania jest silnie determinowany ogólnymi regułami dotyczącymi przedsiębiorstw prywatnych. Sytuacja taka ma miejsce w okresach normalnej koniunktury gospodarczej. Natomiast w sytuacjach kryzysowych nierzadkie są przypadki ingerencji państwa o charakterze własnościowym, polegające na ratunkowej nacjonalizacji prywatnych podmiotów 19. Przy czym, jak pokazuje doświadczenie, po ustaniu zagrożeń państwo potrafi stosunkowo szybko pozbyć się owej przejściowej własności. 2. Model europejski Model ten jest dość zróżnicowany wewnętrznie, niemniej w takich najbardziej reprezentatywnych i ważnych gospodarkach, jak niemiecka, francuska, hiszpańska czy włoska, można doszukać się pewnych elementów wspólnych. I tak, przedsiębiorstwa państwowe (wcześniej cesarskie, bądź królewskie) są od setek lat trwałym, choć nigdy nie dominującym, elementem tych gospodarek. Ich udział w gospodarkach krajów Zachodniej Europy wynosi od kilku procent (np. w Holandii, Belgii czy Szwecji) do 10 12% (w takich krajach jak Norwegia, Finlandia, Grecja czy Francja) Natomiast w okresach wcześniejszych np. bezpośrednio po I wojnie światowej oraz w pierwszym dziesięcioleciu po drugiej wojnie światowej udział ten był znacznie większy, rzędu 20 30%. Tradycyjnie były to głównie przedsiębiorstwa infrastrukturalne (poczta, telekomunikacja, koleje, linie lotnicze, producenci i dostawcy energii elektrycznej i gazu). W ostatnim ćwierćwieczu zakres własności państwowej we wszystkich tych krajach znacząco się zmniejszył, sprywatyzowane zostały państwowe wcześniej telekomy, w wielu krajach linie lotnicze, w 16 Oparty na innych kryteriach podział (model scentralizowany, dualny, zdecentralizowany) pojawia się np. w pracy: M. Vagliasindi, Governance Arrangements for State Owned Enterprises, The Word Bank Sustainable Development Network, Ch. Hampden-Turner, A. Trompenaars, Siedem kultur kapitalizmu, Wolters Kluwer, Warszawa 2012; P. Jachowicz, S. Sztaba, Oblicza kapitalizmu, CDiEG SGH, Warszawa J. Weimer, J. Pape, A Taxonomy of Systems of Corporate Governance, Corporate Governance. An International Review 1999, vol. 7, no Zob. na ten temat: R. Millward, Public Enterprise In the Modern Western Word: an Historical Analysis, Working Paper, European Economic Workshop 2010, s. 6. 6

7 niektórych także poczta oraz koleje. Obecnie przedsiębiorstwa państwowe z reguły ulokowane są w branżach uznawanych za strategiczne przed wszystkim w energetyce, petrochemii oraz bankowości o częściowo charakterze monopolistycznym. Niekiedy (np. w Norwegii) ich działalność związana jest z wykorzystywaniem rodzimych bogactw naturalnych. Systemy nadzoru właścicielskiego państwa są zróżnicowane, ale z reguły dobrze sformalizowane, tworzone na podobieństwo zasad corporate governance w sektorze prywatnym. Efektywność przedsiębiorstw państwowych zwykle odstaje w niewielkim stopniu in minus od porównywalnych przedsiębiorstw prywatnych. 3. Model postsocjalistyczny Obejmuje te liczne już dziś byłe kraje socjalistyczne, które w okresie transformacji przyjęły generalnie europejski kierunek rozwoju (Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Chorwacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria oraz republiki nadbałtyckie). Jakkolwiek udział przedsiębiorstw państwowych w gospodarkach tej grupy krajów jest dość zróżnicowany (od 3 6% w Estonii czy Słowacji do kilkunastu procent w Polsce czy w Bułgarii) to wykazują one wszędzie pewne wspólne, szczególne cechy. Po pierwsze, są to przedsiębiorstwa o rodowodzie socjalistycznym, praktycznie w żadnym z wymienionych krajów nie powstawały po roku 1990 nowe, znaczące przedsiębiorstwa państwowe. Po drugie, są to najczęściej przedsiębiorstwa bardzo duże, często o charakterze infrastrukturalnym (poczta, koleje, energetyka), działające w branżach mało konkurencyjnych. Po trzecie, w przedsiębiorstwach tych istnieją silne związki zawodowe, podsycające postawy roszczeniowe, które ze względu na bardzo liczne załogi tych przedsiębiorstw spotykają się ze słabym odporem ze strony rządów. W konsekwencji w przedsiębiorstwach tych występują przerosty zatrudnienia, wyższe niż w sektorze prywatnym wynagrodzenia oraz niższa efektywność, która paradoksalnie w niewielkim stopniu wpływa na poziomy osiąganych zysków (o charakterze monopolistycznym). Choć akcje tych przedsiębiorstw, przynajmniej największych, często notowane są giełdach papierów wartościowych, to relacje właścicielskie pozostawiają zwykle dużo do życzenia. Sposoby wykonywania nadzoru właścicielskiego ze strony państwa oraz zarządzanie tymi przedsiębiorstwami są na stosunkowo niskim poziomie. Regułą jest wykorzystywanie ich jako swoistego łupu politycznego przez kolejne ekipy polityczne. 4. Model rosyjski W b. ZSRR w ramach gospodarki socjalistycznej a więc przez prawie trzy pokolenia wszystkie praktycznie przedsiębiorstwa, także te najmniejsze, były własnością państwową. O ile po roku 1992 małe i średnie przedsiębiorstwa zostały w Rosji w bardzo dużym stopniu sprywatyzowane, to podmioty największe i najważniejsze dla gospodarki tego kraju są nadal w przeważającej części pod kontrolą państwa. Można szacować, że udział własności państwowej w całej gospodarce rosyjskiej jest obecnie na poziomie 30%, a pośród największych przedsiębiorstw przekracza 50% 20. Charakterystycznym zjawiskiem dla modelu rosyjskiego jest niska określoność praw własności. Ma ona dwa zasadnicze wymiary. Po pierwsze, państwo sprawuje faktyczną kontrolę nie tylko nad przedsiębiorstwami ze 100-procentowymi lub większościowymi udziałami własnościowymi, lecz także poprzez różne narzędzia, mniej lub bardziej sformalizowane nad przedsiębiorstwami literalnie prywatnymi, przy posiadaniu niewielkich udziałów własnościowych. Po drugie, sposób wykonywania tej kontroli (realizowania praw własności) jest słabo skodyfikowany, nawet tam, gdzie istnieją pisane normy, nie są one w praktyce przestrzegane. Istnieją różnorodne formy organizacyjnoprawne przedsiębiorstw państwowych, a wiele największych spośród nich działa w sposób szczególny, na podstawie specyficznych aktów prawnych niskiego rzędu. Przedsiębiorstwa państwowe traktowane są jako własność aktualnej ekipy władzy. Efektywność ich funkcjonowania jest niewielka, ale zyski ze względu na wykorzystywanie renty monopolistycznej i szczególne przywileje ze strony państwa wysokie. 5. Model chiński Do fenomenu chińskich przedsiębiorstw państwowych, szeroko analizowanego we współczesnej literaturze ekonomicznej 21, trudno odnieść standardowe narzędzia badawcze i sposoby analizy ekonomicznej. Własność państwowa w Chinach jest bardzo szeroka, obejmuje zarówno przedsiębiorstwa małe, o znaczeniu lokalnym, jak i największe. Ogółem w gospodarce wynosi ok %, a w grupie największych i najważniejszych przedsiębiorstw przekracza 60%. Granica między tym co państwowe, a tym, co prywatne jest słabo i niejednoznacznie zarysowana. Sposób zarządzania w chińskich przedsiębiorstwach państwowych jest niekonwencjonalny. Z jednej strony biurokratyczny, opierający się na tradycji i niepisanych normach, z drugiej wykorzystujący najnowsze technologie wspomagania decyzji i najlepsze doświadczenia wiodących korporacji globalnych świata Zachodniego. Zasady nadzoru właścicielskiego państwa są słabo skodyfikowane. Jednocześnie chiński kapitalizm państwowy jest stosunkowo bezwzględny, a rola załóg pracowniczych w przedsiębiorstwach państwowych nie jest wielka. Strategia inwestycyjna i rozwojowa tych przedsiębiorstw z reguły odzwierciedla priorytety rządu chińskiego. 6. Model gospodarek wschodzących Ten model obejmuje wiele bardzo zróżnicowanych systemów gospodarczych, od pretendujących do rangi mocarstw XXI w. Indii czy Brazylii do niewielkich krajów Ameryki Południowej czy Afryki. Wspólną cechą tych gospodarek jest 20 M. Bałtowski, P. Augustynowicz, Państwo jako właściciel we współczesnych gospodarkach (Polska i Rosja na tle rozwiniętych krajów zachodnich), 21 Wiele unikalnych informacji na ten temat: A. Szamosszegi and C. Kyle, An Analysis of State-owned Enterprises and State Capitalism In China, U.S.-China Economic and Security Review Commission, Washington DC, October 2011; Li, Xi and Liu, Xuewen and Wang, Yong, A Model of China's State Capitalism, October 2012, available at SSRN: or 7

8 stosunkowo niski, aktualny poziom PKB per capita oraz duże aspiracje rozwojowe, a jednocześnie właśnie obszerny i silny sektor własności państwowej. W krajach tych zwykle istnieje długa tradycja obszernej własności państwowej, często sięgająca okresu kolonialnego. Zakres sektora państwowego jest w tych krajach silnie zróżnicowany od 15 20% w Indiach (przy czym w energetyce i transporcie ok. 50%), przez ok. 25% w Tajlandii do 25 30% w Brazylii 22. Niemniej sektor obejmuje zwykle największe i najważniejsze przedsiębiorstwa surowcowe i infrastrukturalne. Ponieważ kraje te z reguły nie są w pełni demokratyczne, to sektor przedsiębiorstw państwowych jest silnie i bezpośrednio uzależniony od władzy politycznej. Chroniony jest on przed konkurencją wewnętrzną i zewnętrzną, szczególnie w obszarach uznawanych za strategiczne eksploatacja surowców naturalnych, telekomunikacja i łączność, usługi bytowe. Przedsiębiorstwa państwowe często działają na podstawie specjalnych przepisów prawa, w tym podatkowych. Zasady nadzoru właścicielskiego państwa są słabo skodyfikowane. Zwięzła charakterystyka wymienionych modeli została przedstawiona w tabeli Ekonomiczne i pozaekonomiczne cele i funkcje przedsiębiorstw państwowych Powyższa, skrótowa analiza sześciu wyodrębnionych modeli funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych we współczesnych gospodarkach wskazuje wyraźnie na zasadnicze między nimi różnice, a nawet sprzeczności trudno mówić o jednym, uniwersalnym wzorcu dotyczącym miejsca i roli przedsiębiorstw państwowych w systemach gospodarczych. Te różnice szczególnie widoczne są w przypadku kluczowej charakterystyki, tj. celów istnienia własności państwowej i jej funkcji jako narzędzia współczesnej polityki gospodarczej Model anglosaski i europejski W modelu anglosaskim, a także europejskim, rola przedsiębiorstw państwowych w systemie gospodarczym nie jest specjalnie istotna, a cele stawiane przed nimi przez państwowego właściciela mogłyby być z reguły realizowane przez firmy prywatne. Z pewnym uproszczeniem można powiedzieć, że gdyby wszystkie przedsiębiorstwa państwowe w każdym z krajów objętych tymi dwoma modelami zostały szybko sprywatyzowane (co oczywiście ze względów społecznych i politycznych nie jest wcale łatwe), nie miałoby to większego wpływu na kształt i jakość funkcjonowania gospodarki każdego z tych krajów. Państwowa własność gospodarcza w tych krajach ma więc w dużym stopniu charakter zaszłościowy, PSP istnieją gruncie rzeczy dlatego, że szeroko rozumiane koszty ich likwidacji byłyby zapewne większe i bardziej dolegliwe politycznie niż tolerowanie ich dalszego, najczęściej nieefektywnego ekonomicznie trwania. Ten stan rzeczy dotyczy normalnej sytuacji gospodarki i zmienia się istotnie w warunkach kryzysowych, kiedy to państwo-właściciel staje się aktywnym uczestnikiem życia gospodarczego, a własność państwowa jednym z kluczowych narzędzi oddziaływania rządu na gospodarkę Model postsocjalistyczny W krajach postsocjalistycznych przedsiębiorstwa państwowe istnieją i najprawdopodobniej nadal będą istnieć z dwóch zasadniczych powodów: a/ strategiczne interesy państwa i obawy przed prywatyzacją przy udziale kapitału zagranicznego, b/ presja opinii publicznej i załóg pracowniczych. Gospodarki postsocjalistyczne przez wiele lat znajdowały się w orbicie wpływów rosyjskich (radzieckich) i lęki przez ponowną utratą niezależności gospodarczej zarówno ze strony Rosji, jak i enigmatycznego kapitału zagranicznego są nadal obecne w myśleniu elit politycznych tych krajów. Interesy strategiczne oznaczają tu w dużym stopniu zachowanie suwerenności energetycznej w odniesieniu do ropy i gazu importowanego do tych krajów z Rosji. Natomiast utrata kontroli państwa nad największymi przedsiębiorstwami, nawet na rzecz kapitału zachodnioeuropejskiego czy amerykańskiego, wywołuje obawy, że powstaje możliwość ich przejęcia w przyszłości przez kapitał rosyjski. W krajach tych istnieje również stosunkowo powszechne przekonanie, sięgające okresu socjalizmu, wedle którego istnienie domeny państwowej w pewnych obszarach gospodarki (poczta, koleje, energetyka) jest oczywiste, a same przedsiębiorstwa państwowe traktowane są jako dobro wspólne, własność ogólnospołeczna, której nie należy się pozbywać. Największe z nich są też zwykle ostoją związków zawodowych przeciwnych generalnie procesom prywatyzacyjnym. Część krajów postsocjalistycznych dokonała szerokiego otwarcia gospodarki, a kluczowe przedsiębiorstwa państwowe z okresu socjalizmu zostały przejęte przez globalne koncerny. Następstwem tego było przyjęcie uniwersalnych wzorców rozwojowych, zarówno w sensie ekonomicznym, jak i społecznym. W gruncie rzeczy kraje te są obecnie bliżej modelu europejskiego niż postsocjalistycznego w powyżej przedstawionym rozumieniu. Ten kierunek zmian jest charakterystyczny dla krajów bałtyckich, a także Słowenii, a więc dla niewielkich, stosunkowo rozwiniętych gospodarek i społeczeństw bliskich cywilizacyjnie krajom Europy Zachodniej. Wśród krajów postsocjalistycznych występują też próby budowania częściowo własnego modelu rozwojowego, co zawsze wiąże się z określonymi restrykcjami odnośnie do dostępu kapitału zagranicznego. Kraje takie jak Węgry czy nawet Polska starają się odnaleźć w polityce gospodarczej złoty środek pomiędzy zewnętrznymi zagrożeniami ze strony globalnych rynków, a wewnętrzną nieefektywnością państwowych, narodowych czempionów. 22 A. Musacchio, S.G. Lazzarini, op. cit., Table 2. 8

9 Tabela 1. Modele własności państwowej i ich wybrane charakterystyki Model Przykłady krajów Geneza Udział w gospodarce Obszary/rodzaje Cele istnienia/funkcje w systemie gospodarczym Zasady funkcjonowania 1 Anglosaski USA, W. Brytania, Australia Kryzys lat i powojenna odbudowa Znikomy (1 3%) Drobne lokalne przedsiębiorstwa, usługi komunalne, infrastruktura Zaszłości historyczne, szczególne cele ekonomiczne. Funkcje marginesowe Na podobieństwo sektora prywatnego. Szczególne podstawy prawne 2 Europejski Francja, Włochy, Norwegia, N. Zelandia Tradycje etatystyczne, powojenna nacjonalizacja Niewielki (5 8%) Energetyka, banki, infrastruktura, przedsiębiorstwa strategiczne Zaszłości historyczne, niekiedy suwerenność gospodarki narodowej. Funkcje niewielkie Na podobieństwo sektora prywatnego. Zróżnicowane formy nadzoru państwa 3 Postsocjalistyczny Polska, Czechy, Słowenia Gospodarka socjalistyczna Znaczący (10 20%) Energetyka, banki, infrastruktura, przedsięb. strategiczne. Mniejsze przedsięb. pozostałości historycz. Zaszłości poprzedniego ustroju. Ochrona gospodarki przed kapitałem zagranicznym Na podobieństwo sektora prywatnego. Różne formy prawne. Znaczny zakres ręcznego sterowania 4 Rosyjski Rosja, Białoruś Ukraina Gospodarka socjalistyczna Duży (30 50%) Duże przedsiębiorstwa. Przemysł surowcowy, banki Jak wyżej, plus wzmacnianie władzy państwowej. Czerpanie korzyści przez elity polityczne Bardzo zróżnicowane formy prawne. Bardzo duży zakres ręcznego sterowania 5 Chiński Chiny, Wietnam Gospodarka socjalistyczna Dominujący (40 60%) Duże przedsiębiorstwa. Wszystkie obszary gospodarki Jak wyżej, plus kontrolowanie przez państwo rozwoju gospodarczego, utrzymanie zatrudnienia Na podobieństwo sektora prywatnego przy szczególnych regulacjach i oddziaływaniach ze strony państwa (przywileje podatkowe, wspomaganie inwestycji itp.) 6 Gospodarek wschodzących Brazylia, Indie, Tajlandia Tradycje etatystyczne (kolonialne) Znaczny (15 30%) Różne infrastruktura, bankowość, komunikacja, łączność, przemysł, surowce Jak wyżej, plus lęki globalizacyjne Bardzo zróżnicowane, uwarunkowane historycznie źródło: opracowanie własne. 9

10 4.3. Model rosyjski i chiński W modelu rosyjskim, w sytuacji bardzo ograniczonej demokracji, panowanie nad sektorem państwowym obejmującym zasadniczą część gospodarki, jest obok panowania nad służbami mundurowymi źródłem faktycznej legitymizacji władzy politycznej. Funkcje gospodarcze przedsiębiorstw państwowych podporządkowane są w pełni wymogom pozaekonomicznym, a kryterium ich prawidłowego działania wynika z możliwości realizacji narzucanych egzogenicznie celów. Podmioty te, najczęściej prowadzące działalność w branżach tradycyjnych (surowcowych), z natury rzeczy nie podlegają silnej konkurencji międzynarodowej, szczególnie na poziomie innowacji, a dodatkowo są chronione i wspierane na różne sposoby przez działania administracyjno-polityczne. Wykorzystywanie bieżących zysków, a także ekspansja rozwojowa tych przedsiębiorstw, jest ściśle związana z realizacją celów politycznych czy geopolitycznych państwa. Cele istnienia i funkcje gospodarcze przedsiębiorstw państwowych w modelu chińskim są generalnie podobne jak w modelu rosyjskim, choć istnieją tu nieco odmienne akcenty, a także pewne, specyficzne różnice. Zasadnicze podobieństwo wynika z faktu pierwszeństwa celów pozaekonomicznych nad ekonomicznymi, przy czym o ile w Rosji cele te bardziej dotyczą bieżących korzyści obecnej władzy, to w Chinach mają charakter bardziej strategiczny, są zorientowane na długookresowe korzyści państwa i wzmacnianie jego pozycji w gospodarce światowej. W obu krajach choć w Chinach w nieco mniejszym stopniu niż w Rosji przedsiębiorstwa państwowe są powszechnie wykorzystywane dla uzyskiwania indywidualnych (prywatnych) korzyści przez elity władzy politycznej i biurokratycznej. Różnice są dwie zasadnicze. Po pierwsze, w Chinach, w przeciwieństwie do Rosji, głównie ze względu na liczbę przedsiębiorstw państwowych, nadzór państwa jest w znacznym stopniu zdecentralizowany. Władza centralna sprawuje bezpośrednią kontrolę jedynie nad ok. 120 kluczowymi podmiotami, często o charakterze konglomeratów 23, natomiast tysiące mniejszych podmiotów pozostaje w gestii władz lokalnych (regionalnych). Po drugie, przedsiębiorstwa państwowe w Chinach w przeciwieństwie do rosyjskich istnieją w najróżniejszych branżach, w tym zaawansowanych technologicznie, wiele z nich działa poza granicami kraju. Oznacza to, że są one poddawane ostrzejszej międzynarodowej konkurencji, a w konsekwencji stawiane im cele pozaekonomiczne nie mogą być zupełnie oderwane od bieżącej efektywności ich funkcjonowania Model gospodarek wschodzących W modelu gospodarek wschodzących, jak już wspominałem, bardzo zróżnicowanym zewnętrznie, funkcje przedsiębiorstw państwowych sprowadzają się do dwóch kluczowych elementów. Po pierwsze, podobnie jak w modelu rosyjskim czy chińskim, są one źródłem legitymizacji i siły władzy publicznej, a także narzędziem realizacji celów pozaekonomicznych. W warunkach częściowej jedynie demokratyzacji systemu politycznego, charakterystycznych dla krajów rozwijających się, elity władzy odnoszą różnorodne korzyści z istnienia przedsiębiorstw państwowych. Ale dochodzi tu jeden bardzo istotny, dodatkowy element, który nabiera rosnącego znaczenia w ostatnich latach i który w znaczącym stopniu moim zdaniem zmienia postrzeganie i ocenę miejsca oraz roli przedsiębiorstw państwowych we współczesnej, zglobalizowanej gospodarce. Dodam, że zagadnienie to jest słabo opisane i analizowane w literaturze przedmiotu. Otóż o ile w ujęciu tradycyjnym, XX-wiecznym, kluczowe problemy polityki gospodarczej dotyczyły wewnętrznych relacji między elementami systemu gospodarczego, o tyle współcześnie punkt ciężkości przesuwa się na relacje państwo korporacje globalne 24. Relacje te zupełnie inaczej wyglądają w krajach wysokorozwiniętych oraz w krajach rozwijających się, na niższym obecnie poziomie rozwoju. W tym pierwszym przypadku generalnie rzecz biorąc globalne korporacje, w tym z sektora finansowego, są immanentną częścią ich gospodarek. Zyski korporacji, wypracowywane w najróżniejszych miejscach świata, w ostatecznym rozrachunku odkładają się w tych właśnie krajach, są źródłem dobrobytu ich mieszkańców. Relacje między władzą państwową a globalnymi korporacjami opierają się na sprawdzonych od dziesiątków lat wzorcach regulacyjno-instytucjonalnych. Oczywiście niekiedy, jak w przypadku kryzysu lat , wzorce te okazują się niewystarczające do nowych wyzwań zmieniającej się gospodarki, ale taka sytuacja tworzy silny bodziec do naprawy istniejącego stanu rzeczy. W warunkach demokracji i medialnej kontroli sceny politycznej i gospodarczej wypracowany zostaje szybko racjonalny kompromis między oczekiwaniami rządów oraz globalnych graczy gospodarczych. W przypadku krajów na niższym poziomie rozwoju, szczególnie mniejszych, sytuacja jest zasadniczo różna. Kraje te są bardziej przedmiotami niż podmiotami globalnej gospodarki. W tym sensie są stosunkowo bezbronne wobec ekspansji wielkich korporacji, co wynika z kilku czynników: nieugruntowanego systemu demokracji parlamentarnej, podatnej na korupcję administracji, braku obiektywnych mediów sprawujących kontrolę publiczną, ciągot społecznych do awansu materialnego, czego wielkie korporacje (ich produkty) tworzą złudną namiastkę. A co najważniejsze braku rodzimych, prywatnych firm zdolnych do konkurowania z globalnymi gigantami na niektórych choćby rynkach. 23 Na liście Fortune 500, obejmującej zbiór największych światowych korporacji, znajduje się 73 przedsiębiorstwa chińskie, z tego 61 (84%) to przedsiębiorstwa pod kontrolą państwa. Ich łączne przychody w roku 2012 wyniosły 3572 mld USD. 24 Zgodnie z tytułem głośnej książki I. Bremmera: The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations, (New York: Portfolio, 2010). Więcej na ten temat: M. Bałtowski, M. Miszewski, Przeobrażenia cywilizacyjne a zmiany modelu polityki gospodarczej uwarunkowania i konsekwencje, artykuł przyjęty do druku w dwumiesięczniku Ekonomista. 10

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCICIELSKA ROLA PAŃSTWA WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE

WŁAŚCICIELSKA ROLA PAŃSTWA WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE Grzegorz Kwiatkowski Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie WŁAŚCICIELSKA ROLA PAŃSTWA WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE Wprowadzenie Pomimo trzech dekad intensywnych procesów prywatyzacyjnych przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

WYPEŁNIANIE ZASAD CORPORATE GOVERNANCE W SPÓŁKACH RESPECT INDEXU. Tomasz Bujak

WYPEŁNIANIE ZASAD CORPORATE GOVERNANCE W SPÓŁKACH RESPECT INDEXU. Tomasz Bujak WYPEŁNIANIE ZASAD CORPORATE GOVERNANCE W SPÓŁKACH RESPECT INDEXU Tomasz Bujak Ład korporacyjny co to takiego? Ład korporacyjny to proces, poprzez który organizacje są ukierunkowywane, regulowane i skłaniane

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej MARIOLA PELCZAR Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej I. Ogólna charakterystyka spółki akcyjnej Istnieją różne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Jedną z takich form, moim zdaniem najciekawszą,

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Prywatyzacja w Polsce na tle wybranych krajów Europy

Prywatyzacja w Polsce na tle wybranych krajów Europy Prywatyzacja w Polsce na tle wybranych krajów Europy na podstawie raportu Analiza przekształceń własnościowych w Polsce i w Europie ze szczególnym uwzględnieniem krajów Europy Środkowo-Wschodniej Jacek

Bardziej szczegółowo

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998 Maciej Bałlowski Spis treści WPROWADZENIE 11 I. PRYWATYZACJA JAKO ZJAWISKO EKONOMICZNE 17 1. Pojęcie i typologia prywatyzacji 17 1.1. Geneza prywatyzacji, doświadczenia

Bardziej szczegółowo

KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie. Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator

KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie. Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator Kontekst Badania wskazują, iż przedsiębiorstwa posiadające zróżnicowany skład najwyższych

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Nadzór korporacyjny nad organizacją

Nadzór korporacyjny nad organizacją Nadzór korporacyjny nad organizacją Nadzór korporacyjny - Jako pierwszy opisał Homer w Odysei, przedstawiając problemy wynikające z rozdzielenia własności i zarządzania tą własnością. - Do ekonomii pojęcie

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów wybranych spółek z udziałem Skarbu Państwa Minister Skarbu

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej Cel Celem Podyplomowych Studiów Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej jest umożliwienie zdobycia aktualnej wiedzy z zakresu międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe Literatura podstawowa Adamowski J., (red.), (2008), Wybrane zagraniczne systemy medialne, Warszawa: WAiP Dobek-Ostrowska B., (2007), Media masowe na świecie. Modele systemów medialnych i ich dynamika rozwojowa,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Ład korporacyjny w rocznych raportach spółek publicznych. Wpisany przez Krzysztof Maksymik

Ład korporacyjny w rocznych raportach spółek publicznych. Wpisany przez Krzysztof Maksymik Rozporządzenie Ministra Finansów wprowadza obowiązek zamieszczenia w raporcie rocznym - jednostkowym i skonsolidowanym - oświadczenia emitenta o stosowaniu zasad tego ładu. Rozpoczął się okres publikacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Ład korporacyjny a wynagradzanie menedżerów. Prof. nadzw. dr hab. Piotr Urbanek, Katedra Ekonomii Instytucjonalnej Uniwersytet Łódzki

Ład korporacyjny a wynagradzanie menedżerów. Prof. nadzw. dr hab. Piotr Urbanek, Katedra Ekonomii Instytucjonalnej Uniwersytet Łódzki Ład korporacyjny a wynagradzanie menedżerów Prof. nadzw. dr hab. Piotr Urbanek, Katedra Ekonomii Instytucjonalnej Uniwersytet Łódzki Geneza norm ładu korporacyjnego Procesy globalizacji gospodarki światowej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe

Spis treści Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa 31. Uwagi wstępne 32. Przedsiębiorstwo państwowe Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział VI. Państwowy sektor gospodarczy struktura podmiotowa... 1 31. Uwagi wstępne... 2 I. Przesłanki, zakres i kryteria wyodrębnienia sektora państwowego w gospodarce...

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie doboru kandydatów na członków organów spółek o kluczowym znaczeniu dla Skarbu Państwa

Dobre praktyki w zakresie doboru kandydatów na członków organów spółek o kluczowym znaczeniu dla Skarbu Państwa Strona znajduje się w archiwum. Dobre praktyki w zakresie doboru kandydatów na członków organów spółek o kluczowym znaczeniu dla Skarbu Państwa Minister Skarbu Państwa, kierując się najlepszymi wzorcami

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

dr Marta Kluzek Zestawienie dorobku naukowego

dr Marta Kluzek Zestawienie dorobku naukowego dr Marta Kluzek Zestawienie dorobku naukowego 2011 Tytuł oryginału: Podział państw Unii Europejskiej według zróżnicowania czynników tworzących klimat inwestycyjny. Autorzy: Kluzek Marta. Źródło: W : Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Urząd Regulacji Energetyki Warszawa, dnia 10 września 2010 r. Zobowiązania

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Session 2 Implementation challenges practical experience and challenges for the preparer

Session 2 Implementation challenges practical experience and challenges for the preparer Session 2 Implementation challenges practical experience and challenges for the preparer prof. nadzw. dr hab. Radosław Ignatowski Department of Accounting, Faculty of Management, University of Łódź Presentation

Bardziej szczegółowo

Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw

Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, listopad 2004 r. Definicja mikro, małych i średnich przedsiębiorstw Z dniem 1 stycznia 2005 r. załącznik I do rozporządzenia 364/2004 zastąpi dotychczas obowiązujący załącznik I do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Wyzwani; w warun OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009

Wyzwani; w warun OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009 Wyzwani; w warun o OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009 Spis treści Wstęp 11 Władysław Szymański 1. Niekompletny proces globalizacji i jego skutki 15 1.1. Wprowadzenie 15

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Dariusz Strojewski Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Senior Economist Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Co roku Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) przygotowuje raport oceniający sytuację

Bardziej szczegółowo

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

OOŚ jako narzędzie zrównoważonego rozwoju 23-24 maja 2013 r., Wrocław Wydział Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego, ul. Uniwersytecka 7-9 (budynek D ) Dyrektywa OOŚ wyzwania i perspektywy w świetle dotychczasowych doświadczeń oraz opublikowanej ostatnio

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA 2014 R. (DFI/II/4034/129/14/U/13/14/13-13/AG)

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA 2014 R. (DFI/II/4034/129/14/U/13/14/13-13/AG) ANEKS NR 1 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO CERTYFIKATÓW INWESTYCYJNYCH SERII A, B, C, D PKO STRATEGII OBLIGACYJNYCH FUNDUSZ INWESTYCYJNY ZAMKNIĘTY zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć przepisy. Wrzesień 2003

Zrozumieć przepisy. Wrzesień 2003 Zrozumieć przepisy Michael Klein Wiceprezes, Dpt. Rozwoju Sektora Prywatnego, Grupa Banku Światowego Główny Ekonomista, Międzynarodowa Korporacja Finansowa Wrzesień 2003 1 Popularyzowanie pomysłów napędza

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów. Słowo wstępne

Wykaz skrótów. Słowo wstępne Wykaz skrótów Słowo wstępne Rozdział pierwszy Pojęcia 1.Początki ekonomii (Marcin Smaga) 2.Definicja ekonomii (Tadeusz Włudyka, Marcin Smaga) 3.Prawidłowości i prawa ekonomiczne (Tadeusz Włudyka, Marcin

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska.

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Czy Pana zdaniem polskie spółki powinny się obawiać wrogich przejęć w najbliższym czasie? Uważam,

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH 1. (Ad. III. 1) Jakie informacje powinna zawierać samoocena rady nadzorczej jako odrębny dokument (punkt III.1.2 Dobrych Praktyk)

Bardziej szczegółowo

Poland a true special economic zone

Poland a true special economic zone Poland a true special economic zone Raport EY Paweł Tynel 25 listopada 2013 r. Dlaczego powstał raport Poland a true special economic zone Zebranie w jednym dokumencie ważnych informacji dla inwestorów

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ

MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ MICHAŁ G. WOŹNIAK GOSPODARKA POLSKI 1 9 9 0-2 0 1 1 TRANSFORMACJA MODERNIZACJA DROGA DO SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-EKONOMICZNEJ & WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 201 2 Wprowadzenie 9 ROZDZIAŁ 1. Kryteria oceny

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska. Jakub Han Sedlak & Sedlak

Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska. Jakub Han Sedlak & Sedlak Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska Jakub Han Sedlak & Sedlak Kraków, 06.06.2006 Geneza powstania komitetów 1. Wysokie wynagrodzenia prezesów najwięcej zarabiają prezesi w USA sposoby walki z wysokimi

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Dr Renata Włoch Projekt Społeczny 2012 Instytut Socjologii UW r.wloch@uw.edu.pl Europejski model sportu Uznanie roli sportu przez

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego

Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego Piotr Urbanek Katedra Ekonomii Instytucjonalnej Uniwersytet Łódzki Główne kierunki reformy

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 grudnia 2010 r. Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Warszawie

Warszawa, dnia 15 grudnia 2010 r. Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Warszawie Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Warszawie Warszawa, dnia 15 grudnia 2010 r. LWA 4101-05-04/2010 P/10/173 Pan Andrzej Ners Prezes Zarządu Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Ogrodniczych Spółka z o.o.

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Konsultacje prowadzone przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Uwaga wstępna:

Bardziej szczegółowo

I OPERACJI MORSKICH I. CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU

I OPERACJI MORSKICH I. CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ K A R T A P R Z E D M I O T U WYDZIAŁ DOWODZENIA I OPERACJI MORSKICH I. CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu: Polityka gospodarcza Kod: Gpg Kierunek studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo