Projekt Młoda krytyka artystyczna w Polsce i Czechach: prąd stały / prąd zmienny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Projekt Młoda krytyka artystyczna w Polsce i Czechach: prąd stały / prąd zmienny"

Transkrypt

1

2 Projekt Młoda krytyka artystyczna w Polsce i Czechach: prąd stały / prąd zmienny Fundacja Galerii Miejskiej we Wrocławiu Wrocław 2014

3 5 / Między Polską a Czechami ze współpracą i wzajemną znajomością sztuki sąsiadów jest i bywało różnie jak z pogodą; raz nadchodził prąd ciepły, raz zimny. Inaczej niż w dziedzinach literatury i filmu, w sztukach plastycznych mamy chyba okres panowania prądów zimnych. Przyczyny są różne, choć najważniejsza z nich to być może wspólne nam po 1989 roku aspiracje do wpisania się w globalny świat i rynek sztuki. Ucierpiała na tym ciekawość tego, co się dzieje tu, w Europie Środkowej. Tak jakby poczucie wspólnego losu zastąpiła chęć rywalizacji. / O ile jeszcze nie jest tak źle w przypadku prezentacji dokonań artystów, o tyle w dziedzinie popularyzacji i pisania o sztuce mamy wyjątkową posuchę. W jakiejś mierze to też efekt załamania się obecności krytyki artystycznej w obu krajach (choć w Polsce ten kryzys jest znacznie głębszy). / Galeria Miejska stara się, w miarę możliwości, ten stan zmienić zarówno przez współpracę z galeriami w Czechach, jak i przez prezentację czeskiej twórczości artystycznej i myśli estetycznej. / Dzięki współpracy z Fundacją Galerii Miejskiej mamy następny krok. To warsztaty dla młodych i bardzo młodych adeptów krytyki artystycznej z Polski i Czech. W pełni doceniam wysiłek i pracę wielu ludzi z obu krajów, którzy przyczynili się do zrealizowania tego projektu, zwłaszcza Joanny Grzelczyk, 4 Małgorzaty Grączewskiej, Katarzyny Spychały, Romana Rozbroja, załogi Galerii Vernon w Pradze, Anny Wanik, Andrzeja Saja (ze szczególnych względów Andrzeja, to moje specjalne, osobiste podziękowanie), Renaty Sieler, Ewy Obary- -Grączewskiej i wielu innych. Podziękowania należą się również członkom Rady Forum Polsko-Czeskiego i polskiemu Ministerstwu Spraw Zagranicznych za finansowe wsparcie (poniesienie gros kosztów) projektu. Jak zwykle, gdy wkracza się na terra incognita, całemu przedsięwzięciu towarzyszyły róże obawy, ale też ciekawość. No i błędy. W przyszłości mam nadzieję zarówno obawy, jak i błędy będą mniejsze, ciekawość większa. / Niniejsza publikacja jest owocem tych warsztatów. Nie wyczerpuje tematu. Nie jest żadną syntezą. Jest jedynie sondą meteorologiczną, która z jednej strony opisuje pewne wycinki świata sztuki w naszych krajach, a z drugiej sygnalizuje, co w nim jest potencjalnie interesującego dla partnerów. Jest też wprawką w krytyce artystycznej dla grupy dziesięciorga młodych ludzi, dla których mamy nadzieję kontakt i zainteresowanie sztuką sąsiadów nie będą jednorazowym doświadczeniem, ale trwalszą częścią ich przyszłej działalności. Mirosław Jasiński Dyrektor Galerii Miejskiej we Wrocławiu

4 7 / Vzájemné povědomí o umění a spolupráce dvou sousedů, Polska a České republiky, je proměnlivé jako počasí. Jednou přichází teplá fronta, po ní následuje studená. Na rozdíl od literatury a filmu proniká nyní do oblasti výtvarného umění chladné proudění. Příčiny jsou různé, i když mezi nejdůležitější z nich patří zřejmě totožné snahy stát se po roce 1989 součástí do globálního světa a zapojit se do trhu s uměním. Proto nás přestalo zajímat, co se děje ve střední Evropě. Jako kdyby pocit sdíleného osudu nahradilo soupeření. / Zatímco prezentace jednotlivých umělců se tomuto problému ještě vyhýbají, v oblasti popularizace a psaní o umění nastalo skutečné období sucha. Do určité míry je to výsledek chybějící umělecké kritiky v obou zemích (i když v Polsku je tato krize značně hlubší). / Městská galerie ve Vratislavi se pokouší, v rámci svých možností, tuto situaci změnit. Jak cestou spolupráce s galeriemi v České republice, tak i prezentací české umělecké tvorby a estetického myšlení. Díky spolupráci s Nadací městské galerie (Fundacja Galerii Miejskiej) jsme nyní podnikli další krok. Jsou jím workshopy pro mladé a velmi mladé adepty umělecké kritiky z obou zemí, které se uskutečnili díky úsilí a práci mnoha lidí z obou stran hranice. Patří mezi ně zejména Joanna Grzelczyk, Małgorzata Grączewska, Kasia Spychała, Roman Rozbroj, posádka Galerie Vernon v Praze, Anna Wanik a Andrzej Saj (Andrzej obzvláště, 6 a toto je mé osobní poděkování), Renata Sieler, Ewa Obara-Grączewska a mnoho dalších. Díky patří také členům rady Polsko-českého fóra a Polskému ministerstvu zahraničních věcí za finanční přispění na náklady projektu. / Jako vždy když vstupujeme do terra incognita, doprovázely celý záměr různé obavy, ale také zvědavost. A samozřejmě i chyby. Doufám, že v budoucnu budou obavy i chyby menší a zvědavost ještě větší. Tato publikace je výsledkem zmíněných workshopů, avšak neklade si za cíl téma vyčerpat nebo být syntézou dané problematiky. Je pouze meteorologickou sondou, která na jedné straně popisuje různé části světa umění v našich zemích, a na straně druhé signalizuje, co pro partnery potencionálně zajímavého se v něm ještě nachází. Je rovněž cvičením v umělecké kritice pro skupinu deseti mladých lidí, pro něž se, jak doufáme, kontakt a zájem o umění sousedů nestane jednorázovou zkušeností, ale trvalejší částí jejich budoucích aktivit. Mirosław Jasiński Ředitel Městská Galerie ve Vratislavi

5 9 / Projekt Mladá umělecká kritika v Polsku a České republice: Proud stálý / proud proměnlivý měl za cíl společnou propagaci polského a českého kulturního dědictví a společných dějin. / Na podzim v roce 2014 byly zorganizovány tvůrčí workshopy ve Vratislavi a Praze, během kterých měli mladí kritici příležitost se seznámit s uměleckou činností vizuálních umělců v Polsku a České republice jak těch, kteří působili v oblasti kultury nezávislé na komunistickém systému, tak i těch velmi mladých, kteří se setkávají se zcela jinou skutečností. / Workshopy se konaly: Vratislav: září 2014 (polská skupina) října 2014 (česká skupina) Praha: října 2014 (polská skupina) října (česká skupina) / Projekt Młoda krytyka artystyczna w Polsce i Czechach: Prąd stały / prąd zmienny miał na celu wzajemną promocję polskiego i czeskiego dziedzictwa kulturowego oraz wspólnej historii. / Jesienią 2014 roku zostały zorganizowane warsztaty twórcze we Wrocławiu i Pradze, w trakcie których młodzi krytycy mieli szansę zapoznać się z artystyczną działalnością twórców sztuk wizualnych w Polsce i Czechach zarówno tych funkcjonujących w obiegu kultury niezależnej wobec systemu komunistycznego, jak i tych bardzo młodych, którzy zderzają się już z zupełnie inną rzeczywistością. / The main aim of the project The young art criticism in Poland and Czech Republic: Direct Current / Alternating Current was to promote, mutually, the Polish and Czech heritage as well as the common history of these two countries. / During two creativity workshops, organised in autumn 2014 in Wrocław and Prague, young art critics had an opportunity to familiarize themselves with the activity of Polish and Czech visual artists both of those who funcioned autonomously from the communist system and of very young artists who are tackling an entirely different reality. / Warsztaty odbyły się: / The workshops took place in: Wrocław: września 2014 (grupa polska) października 2014 (grupa czeska) Praga: października 2014 (grupa polska) października 2014 (grupa czeska) 8 Wrocław: th September 2014 (Polish group) th October 2015 (Czech group) Prague: th October 2014 (Polish group) rd October 2014 (Czech group)

6 11 Uczestnicy z Czech w trakcie warsztatów Fot. Fundacja Galerii Miejskiej we Wrocławiu Čeští účastníci během workshopů Fot. Nadace Městské galerie ve Vratislavi 10 Polscy uczestnicy we Wrocławiu wraz z Andrzejem Sajem redaktorem naczelnym Formatu Fot. Fundacja Galerii Miejskiej we Wrocławiu Polští účastníci ve Vratislavi společně s Andrzejem Sajem šéfredaktorem magazínu Format Fot. Nadace Městské galerie ve Vratislavi

7 13 Manfred Bator Czeska niezależność w latach niewoli / Urodziłem się w 1986 roku we Wrocławiu. W latach odbyłem studia na Wydziale Grafiki i Sztuki Mediów w Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, gdzie uzyskałem dyplom w Pracowni Rysunku oraz w Pracowni Grafiki Warsztatowej. Dyplom został uznany za najlepszy na kierunku Grafika ASP Wrocław Zajmuje się grafiką, rysunkiem, malarstwem i projektowaniem graficznym. Wziąłem udział w ponad pięćdziesięciu wystawach w kraju i zagranicą. Od roku akademickiego 2012/2013 jestem doktorantem w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego. Publikuję teksty naukowe i krytyczne (m.in. w Formacie, Dyskursie: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu oraz Sztuce i Dokumentacji ). / Narodil jsem se v roce 1986 ve Vratislavi. V letech jsem studoval na Fakultě grafických a mediálních umění Akademie výtvarných umění ve Vratislavi, diplomovou práci jsem vytvořil v kreslířském a tiskařském studiu tamtéž. Práce byla vyhodnocena jako nejlepší grafická práce na Akademii za rok V součanosti se zabývám grafikou, kresbou, malbou a grafickým designem. Účastnil jsem se více než padesáti výstav v Polsku i v zahraničí. Od akademického roku 2012/13 studuji PhD na Institutu filosofie Vratislavské Univerzity. Publikoval jsem odborné a kritické texty. (např. Format, Dyskurs: Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wrocławiu a Sztuka i Dokumentacja ). 12 / Był taki czas Były: lata wolności artystycznego ducha i obywatelskiej niewoli; Wschód i Zachód; wolność demokracji i opresja totalitarnych systemów; dobrobyt i niedostatek dwa światy, oba zamieszkane przez artystów. / Mowa tu oczywiście o latach po drugiej wojnie światowej, w wyniku której w związku z działalnością Armii Czerwonej oraz ustaleniami międzynarodowymi w wielu krajach został narzucony siłą ustrój komunistyczny. Wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej, które znalazły się w zależnym od ZSRR tzw. bloku wschodnim, była między innymi Czechosłowacja. Tu skala i charakter represji przybrały szczególnie silną formę. Po komunistycznym zamachu stanu, jaki miał miejsce w 1948 roku, ideologia totalitarna całkowicie przeniknęła do życia obywateli, determinując wszystkie aspekty życia społecznego, a stan ten, przybierając naprzemiennie mniej lub bardziej radykalny charakter, utrzymywał się aż do roku 1989, kiedy to podczas aksamitnej rewolucji doszło do zmiany władzy oraz ustroju państwa z komunistycznego na kapitalistyczny. W tamtych ponurych czasach wszyscy, którzy nie chcieli się podporządkować ideologii socjalistycznej, byli przesłuchiwani, zastraszani, nadzorowani. Obywatele podlegali ciągłej infiltracji, w ramach której tajna policja dokonywała rewizji w domach w poszukiwaniu nielegalnej literatury, a członkowie inteligencji byli zmuszani do prac służebnych (np. mycia okien czy sprzątania

8 ulic). Dokonano w tym czasie setek egzekucji, a dziesiątki tysięcy obywateli były więzione lub nie mogąc liczyć na uczciwy proces ratowały się ucieczką za granicę. / Totalitarny reżim odczuło również środowisko artystyczne. System odcisnął piętno na całej specyfice sztuki powojennej naszych południowych sąsiadów; dotknął w równym stopniu zarówno główne placówki kulturalne, takie jak muzea, które straciły możliwość współpracy z podobnymi sobie instytucjami zagranicznymi oraz możliwość gromadzenia dzieł, oficjalnie sklasyfikowanych przez władzę jako sztuka burżuazyjna, co było w rzeczy samej kontynuacją nazistowskiej czystki tak zwanej Entartete Kunst (sztuki zdegenerowanej); jak i Akademię Sztuk Pięknych, której program w owym czasie podporządkowany był dyktatowi ideologicznemu, prowadząc tym samym do utraty kontaktu z głównymi nurtami artystycznymi epoki. Dotknął może przede wszystkim samych artystów, którzy zostali zmarginalizowani przez oficjalne władze. Bardzo często, w związku z podejmowaną w twórczości krytyką reżimu, byli ofiarami prześladowań, a liczne grono znalazło się w więzieniach lub w obliczu takiej groźby było zmuszone do emigracji. Wśród ofiar systemu można wskazać chociażby przykłady takich artystów jak Pavel Brázda, który w związku z weryfikacjami, odbywającymi się na podstawie dostarczonych przez partię komunistyczną upolitycznionych profilów osobowych studentów, został wyrzucony ze studiów i przydzielony do pracy fizycznej, czy Jiříego Kolářa, skazanego na więzienie wybitnego poetę, dramaturga, teoretyka i plastyka. Represjonowana była też grupa muzyczna The Plastic People of the Universe, której twórczość i postawa ideowa stały się symbolem czeskiej opozycji wobec władzy socjalistycznej. Spośród licznych aktów szykanowania zespołu można wymienić nie tylko nieobecność w mediach czy liczne aresztowania i pobicia, ale również tak spektakularne działania jak niszczenie mieszkań i palenie domów, w których odbywały się występy. / Wrogi jakiejkolwiek wolności klimat polityczny wymusił na prześladowanych, pozbawionych możliwości swobodnego tworzenia i upowszechniania swoich prac artystach stworzenie kontrkultury, znanej dziś jako czeski underground i uznawanej za jedno z najbardziej interesujących zjawisk kulturalnych i społecznych ostatnich dekad. Nie była związana z żadnym konkretnym ruchem artystycznym i stylem, a skupiała w swych szeregach rzesze intelektualistów i artystów o najróżniejszych pasjach i poglądach, których łączyła potrzeba wierności swym przekonaniom, a tym samym negacja możliwości zawierania przez tychże artystów wszelkich kompromisów z reżimem i jego instytucjami kulturalnymi, motywowana zrozumieniem niemocy wprowadzenia jakichkolwiek zmian w sferze legalności. Przywódcy ruchu, którzy byli ze sobą silnie zjednoczeni, stali na stanowisku, że sztuka nie jest i nie powinna być ostatecznym celem wysiłku ar- M a n f r e d B a t o r C z e s k a n i e z a l e ż n o ś ć w l a t a c h n i e w o l i tystów; świadomie krytycznie określali świat, w którym przyszło im egzystować. Ich aktywność obejmowała działania różnego rodzaju i była podejmowana przy użyciu różnorakich mediów takich jak muzyka, teatr, sztuki wizualne, licznie publikowane wydawnictwa podziemne takie jak Revolver Revue i Vokno. Scenerią artystycznych występów, na które składały się wystąpienia teatralne i koncerty muzyczne, były możliwie najmniej eksponowane miejsca, np. prywatne mieszkania, w których, niestety, możliwość uczestnictwa miał wyłącznie wąski krąg zaufanych odbiorców. Artyści zakładali liczne grupy artystyczne, muzyczne i stowarzyszenia, z których warte odnotowania są chociażby: Bimbas Band, The Primitives Group, Skupina Šmidrové, Aktual Umeni, Křižovnická škola čistého humoru bez vtipu, DG 307, Hrabalova Sorbonna, Psí Vojáci czy Společnost Zlatá Praha. Do popularnych środków wyrazu stosowanych przez nich należały przesada, humor, ironia czy parodia, a wśród odbiorców dzieł wykształciła się umiejętność czytania między wierszami w poszukiwaniu metaforycznie zawoalowanej krytyki reżimu komunistycznego. / Należy jednak zauważyć, że równolegle do wyżej opisanej strategii sztuki, w zachodniej Europie, a później w całym wolnym świecie, miała miejsce rewolta artystyczna, której źródłem była również niezgoda na ówczesne pojmowanie sztuki, jej zaplecze instytucjonalne, a co za tym idzie społeczny status. Otóż jednym z głównych światowych nurtów sztuki dwudziestego wieku, także w państwach o ustabilizowanej demokracji, był bez wątpienia ruch artystyczny (będący w swej istocie wyrazem buntu wobec systemu), który z czasem przybrał nazwę FLUXUS, a którego symboliczny początek wiąże się ze zorganizowanym w 1962 roku Międzynarodowym Festiwalem Muzyki Najnowszej w Muzeum Miejskim w Wiesbaden. Wyrażał on sprzeciw wobec aktualnie pożądanych tendencji, preferencji artystycznych, aprobaty autorytetów krytyki artystycznej, rynku sztuki (galerii, kuratorów, mediów, marszandów) i traktowania dzieł sztuki jako towaru. Sprzeciwiał się kulturze ograniczającej spontaniczność, wolną ekspresję i wyobraźnię. Inspiracją dla Fluxusu były: ruch dada, działania Marcela Duchampa i nade wszystko tworzone w Black Montain College kompozycje muzyczne Johna Cage a, choćby sztandarowe 4 33 ciszy. Fluxus formalnie był melanżem muzyki, malarstwa, akcji, baletu, happeningu, teatru, akcji, filmu, a jednocześnie przyczyniał się do rozwoju poszczególnych mediów, które w sobie kompilował, w szczególności tych spośród nich, których ogólną tendencją było przeniesienie akcentu z obiektu dzieła na akcję proces (warto zauważyć, że Dick Higgins, teoretyk i aktywny uczestnik tamtych artystycznych zdarzeń po latach stwierdził, że to właśnie we Fluxusie należy upatrywać jądra sztuki intermedialnej). Fluxus, jako międzynarodowy ruch artystyczny, charakteryzował

9 się znoszeniem granic pomiędzy prozą życia a sztuką pojmowaną w sposób tradycyjny. Kpiąc z artystycznego nadęcia i nadmiaru powagi oraz uprzywilejowanej roli artysty, zmierzał do przekształcania umysłów, które miały mieć moc odnajdywania sztuki w codziennym, nawet najzwyklejszym geście. Jednym z największych osiągnięć nurtu jest bez wątpienia stworzenie nowej sytuacji artystycznej, w której współtwórcą kompozycji muzycznej, zdarzenia czy akcji staje się publiczność. Sama sztuka była wedle artystów z nim związanych zabawą, spontaniczną rozrywką, która nie rościła sobie pretensji do bycia ważną. Dzięki działaniu niezależnemu od systemów powstała nowa sytuacja artystyczna, która odwróciła utrwalony lub preferowany (przez Zachód) porządek. Do najważniejszy artystów związanych z Fluxusem zalicza się m.in. amerykańskiego artystę litewskiego pochodzenia George a Maciunasa autora samego terminu i manifestu ruchu, Johna Cage a, Allana Kaprowa, Roberta Rauchenberga, George a Brechta, Wolfa Vostella, Artura Koepcke, Yoko Ono, Josepha Beuysa, Dicka Higginsa i jego żonę Alison Knowles, Emmetta Williamsa i o czym nie wolno zapominać jednego z najważniejszych przedstawicieli sztuki konceptualnej w Polsce, Jarosława Kozłowskiego. Należy zauważyć, że w przeciwieństwie do znacznej części tendencji powstałych w sztuce w drugiej połowie minionego wieku Fluxus, będąc manifestacją wolności i anarchistycznej postawy wobec rzeczywistości i sztuki, która w jego przypadku nie jest określona żadnymi konkretnymi ramami estetycznymi, pozostaje w dalszym ciągu obecny i silnie oddziałujący na kolejne pokolenia artystów na całym świecie. Jednak nie ten fakt jest w tej chwili najważniejszy Fluxus to ruch wolnych artystów, którzy dzięki przyjętej strategii artystycznej działali nie tylko autonomicznie od społeczno-politycznych systemów, ale przede wszystkim niezależnie od państwowych granic. Otóż, niedaleko stąd, w czeskiej Pradze, pojawił się w tej niezwykłej rzeczywistości sztuki bez granic bardzo młody wówczas, bo mający zaledwie 20 lat, Milan Knížák jedna z najważniejszych postaci czeskiego undergroundu, współtwórca grupy artystycznej Aktual Umeni (z biegiem czasu nazwanej po prostu Aktual). Przez długi okres swojej działalności był silnie związany z ruchem Fluxus. George Brecht w 1965 mianował go nawet dyrektorem oddziału Fluxus Wschód. / Podczas mojego niedawnego pobytu w stolicy Republiki Czeskiej, gdzie uczestniczyłem w warsztatach dotyczących działalności artystycznej twórców sztuk wizualnych w Polsce i w Czechach, funkcjonujących w obiegu kultury niezależnej wobec systemu komunistycznego w latach , Milana Knížáka, niestety, nie spotkałem, ale mimo wszystko miałem sporo szczęścia, mogłem, przynajmniej niekiedy, iść po jego śladach. Śladami tymi były ulice kiedyś sceneria M a n f r e d B a t o r C z e s k a n i e z a l e ż n o ś ć w l a t a c h n i e w o l i dla jego licznych akcji artystycznych, a także jego sztuka niektóre z artefaktów miałem okazję podziwiać w praskiej Galerii Narodowej (warto zauważyć, iż Knížák przez dwanaście lat piastował w niej stanowisko dyrektora) oraz w Muzeum Kampa (w ramach imponującej kolekcji współczesnej sztuki Środkowej Europy). Za najwyrazistszy ślad postrzegam jednak niemal namacalną obecność Artysty żywą pamięć. Przy okazji warsztatów i rozmów związanych z ich programem nazwisko Knižák padło z ust niemal każdej osoby, z którą miałem tam ogromną przyjemność rozmawiać o sztuce. Opiniom, odnoszącym się do różnych zjawisk związanych z Knížákiem, towarzyszyły skrajne emocje (uczciwie należy stwierdzić, że jednak na ogół pozytywne). Rozmówców jednakże łączyło zawsze to, że wypowiedzi na temat jego sztuki nacechowane były niekłamanym respektem. Natomiast artykułowana sympatia była następstwem moralnego obowiązku obrony w reakcji na dość powszechną krytykę, jaka dotknęła M. Knížáka, gdy uwikłał się w funkcje administracyjne. Głosy krytyczne niekiedy przybierały niezwykle silną formę, wyrażaną również, co ciekawe, poprzez wiele realizacji artystycznych atakujących artystę bodaj najgłośniejszą z nich jest pochodząca z 2003 roku realizacja pt. Brownnosing najsłynniejszego czeskiego, współczesnego rzeźbiarza Davida Černego, który w równym stopniu co Knižák jest uznawany za jedną z najbardziej kontrowersyjnych i budzących skrajne emocje osób na kulturalnej mapie Czech. Na pracę tę składały się przylegające do gmachu praskiej Galerii Futura dwie monumentalne w skali (co jest zresztą jedną z głównych cech charakteryzujących twórczość tego artysty), identyczne, laminowane rzeźby w kształcie wypiętych pośladków. Do ich przerysowanych odbytów, mających formę wnęk, w których umieszczone są ekrany z zapętloną projekcją wideo, prowadzi drabina, po pokonaniu której widz może zobaczyć karmiących się kaszką, w rytm kultowego utworu formacji The Queen We Are The Champions, Milana Knížáka i nowo wówczas wybranego czeskiego prezydenta, Václava Klausa. Areną kilku artystycznych wystąpień skierowanych przeciw Knížákowi było również drugie Praskie Biennale zatytułowane Expanding Painting zorganizowane w 2008 roku przez wydawcę słynnego miesięcznika Flash Art, włoskiego krytyka Giancarlo Politiego. Przy tej okazji m.in. została wydana przez grupę Guma Guar gazeta zbierająca nieprzychylne komentarze, powstały vlepki autorstwa Virginii Hackermann, nawołujące do bojkotu twórczości Milana Knížáka i prowadzonej wówczas przez niego Galerii Narodowej. On sam stał się tematem zarejestrowanej przez dwie czeskie artystki, Lucie Tkacovą i Anette Mona Chise, w formie videoartu rozmowy, w której kobiety dywagują nad opłacalnością (w kontekście ich karier artystycznych) odbycia ewentualnego stosunku płciowego z dyrektorem galerii, krytykując przy tym niewybrednie aparycję bohatera swojej dyskusji. Kolejnym, wyjątkowo skrajnym aktem, poświęconym polityce

10 artysty jako dyrektora Galerii Narodowej, było wypróżnienie się w gmachu galerii, bynajmniej nie w miejscu do tego przeznaczonym, przez piątkę czeskich artystów: Petra Motejzíka, Václava Magida, Jiřego Franta, Ondřeja Brody i Marka Meduna. Zarzucano Knížákowi liczne nadużycia, jakich miał dokonać w trakcie sprawowanej przez niego funkcji, malwersacje finansowe, nadmierne przywiązanie do własnych gustów w procesie tworzenia kolekcji i tym samym lekceważący stosunek do licznego grona artystów. Jakkolwiek nie mi oceniać słuszność stawianych Artyście zarzutów, to czuję się zobowiązany zauważyć, że mimo tej niewybrednej krytyki kolekcja, którą przez lata zbudował Milan Knížák, jest jednocześnie dla wielu, moim zdaniem słusznie, powodem do dumy. Warte odnotowania jest również to, że od roku 1990 Milan Knižák jest profesorem w pracowni Intermediów praskiej Akademii Sztuk Pięknych, zaś jego (rozpoczęte w niej w tym samym roku) siedmioletnie rządy, także przez niektórych atakowane, uznawane są za czas pozytywnego przełomu, w tym czasie bowiem akademia odeszła od anachronicznie pojmowanej misji, struktury i kadry dydaktycznej. / Warto zatem poświęcić choćby kilka słów człowiekowi, który do dzisiaj wywołuje tak skrajne emocje i radykalne oceny. Milan Knižak urodził się 19 kwietnia 1940 roku w Pilznie. Zamiłowanie do sztuki wyniósł z rodzinnego domu (był synem malarza i muzyka Karela Knížáka), od czternastego roku życia malował i pobierał w tym kierunku nauki. Mimo podjęcia kilku prób studiowania na różnych kierunkach, nigdy nie ukończył żadnej wyższej uczelni. Niezależnie od wszelkich zawirowań i niejasności, jakie piętrzą się wokół działalności Milana Knížáka, pozostaje jego dorobek artystyczny, który należy uznać za absolutnie wybitny świadczy o tym zarówno wysoka wartość artystyczna samych dzieł, jak i niebywale szerokie spektrum, w jakim je zrealizował. Artysta ma na koncie ponad sto wystaw indywidualnych, wziął udział w przeszło trzystu koncertach i ekspozycjach zbiorowych, w tym w wielu najbardziej prestiżowych placówkach wystawienniczych na świecie. Jest autorem prozy, wierszy i licznych esejów z zakresu teorii sztuki oraz niezliczonej liczby performance ów, M a n f r e d B a t o r C z e s k a n i e z a l e ż n o ś ć w l a t a c h n i e w o l i happeningów, intermedialnych artefaktów artystycznych, a także dokonań sytuujących się w ściśle zdefiniowanych dyscyplinach artystycznych jak rzeźba, malarstwo, grafika, fotografia, instalacja. Ponadto opracowywał koncepcje architektoniczne, projektował meble i biżuterię, realizował niezwykle istotną dla rozwoju eksperymentalnych technik i środków wyrazu muzykę. Swoją karierę zaczynał na początku lat sześćdziesiątych, kiedy to na ulicach Pragi przeprowadzał swoje pierwsze akcje, takie jak wspólne ze znajomymi leżenie nieruchomo twarzą do ziemi czy kolektywne granie na tejże ziemi w gry dla dzieci bądź happening (prezentowany w Galerii Narodowej w formie dokumentacji Demonstracje jednego z 1964 roku), w trakcie którego postępował zgodnie z wcześniej rozpisanymi przez siebie wskazówkami: stanąć w tłumie, rozłożyć kawałek papieru, stanąć na nim, zdjąć zwykłe ubrania i włożyć na siebie coś niezwykłego, np. kurtkę w połowie czerwoną, w połowie zieloną, z malutką piłą wiszącą od klapy, koronkową chusteczką przypiętą z tyłu. Wyeksponować plakat, na którym jest napisane: Błagam przechodniów, jeśli to możliwe, podczas przekraczania tego miejsca o pianie. Położyć się na kartce papieru, czytać książki, wyrywać przeczytane strony, a następnie wstać, zgnieść papier, spalić go, zebrać prochy starannie, przebrać się i odejść. Wskazówki dotyczące zorganizowania wydarzenia artystycznego w duchu Fluxusu podsuwał również w formie listów do losowo wybranych z książki telefonicznej obywateli, którym doradzał m.in. ośmiogodzinną masturbację bądź dwudziestoczterogodzinny spacer praską Aleją Narodową. Jego akcje budziły ze względu na brak ich zrozumienia wściekłość władz i były przyczyną wielu represji. Uznano, że aktywność artysty jest wymierzona na szkodę państwa socjalistycznego, został więc skazany na trzyletni pobyt w zakładzie karnym (przez kilka lat przebywał na emigracji). W październiku 1966 roku zorganizował koncert Fluxus w Pradze, w trakcie którego wystąpił na scenie wspólnie z takimi ikonami ruchu jak Serge Oldenbourg, Dick Higgins, Ben Vautier, Jeff Berner i Alison Knowles. Jego muzyka była efektem licznych eksperymentalnych ingerencji w proces kompozytorski i tworzywo, z jakiego powstawała (zaczynał od naprzemiennie zbyt wolnego i szybkiego odtwarzania muzyki, a uzyskane w ten sposób efekty inspirowały go do dalszych eksperymentów). Do odtwarzania muzyki używał wadliwego adaptera, często z uszkodzoną igłą; odtwarzał ją z płyt winylowych, które uprzednio zarysowywał, robił w nich dziury, malował po nich, obklejał we fragmentach taśmą. Wykreował w ten sposób, jak sam mówił, całkiem nową muzykę nieoczekiwaną, denerwującą i agresywną. / O faktach tych wspominam przede wszystkim dlatego, że bez względu na późniejszą ocenę historyków czy krytyków sztuki, były one bez wątpienia wyrazem działań artysty, który, nie zważając na

11 swoje geopolityczne uwikłania, reprezentował postawę wolnego człowieka, zaś twórczość miała charakter rewolucyjny nawet w rozumieniu sztuki w wolnym świecie. Dorobek artystyczny Knižáka cechowała warsztatowa biegłość i niecodzienna kultura plastyczna, co zresztą w środowisku artystów Fluxusu regułą nie było, a jego dzieła malarskie (np. cykle takie jak Blizny, Szaty malowane na ciele, Banalność, Neospoerri, Zdezorientowane obrazy), rzeźbiarskie (np. seria Nowy Raj, Król i królowa, Czeska Kraina, Stworzenia żołnierze, Barbie), designerskie (Beton pokoju, Wnętrze, Krzesła Šifra i Malewicza, Patrząc do kuchni byłego mieszkania, czy realizacja stworzona na Biennale w Sydney w 1990), grafiki (np. cykle Obrazy Komputerowe, seria ilustracji do nowej Biblii), obiekty (np. Statek z moich marzeń, Proces Umysłu, Romantyczna martwa natura, Płaszcz agitatora), czy projekty architektoniczne (Betonowe Domy, Ruiny jako inspiracja dla nowej architektury) z całą pewnością współtworzą historię sztuki ostatnich czterech dekad XX wieku. / Zdaję sobie sprawę, że mój sąd na temat roli i twórczości wielkiego czeskiego artysty ma charakter równie subiektywny, co osobisty, bo emocjonalny, jednak oglądając dzieła Milana Knížáka, wcześniej w licznych reprodukcjach, a na żywo w Pałacu Wystaw, gdzie jest zlokalizowana ekspozycja sztuki nowoczesnej z kolekcji Galerii Narodowej i w Muzeum Kampa w ramach kolekcji Jiříego i Běli Kolář, za każdym razem miałem nieodparte wrażenie, że artystyczna i ideowa wartość sztuki Knížáka nie tylko wytrzymała próbę czasu, ale też rzuca ona żywy cień na to, co powstaje w ostatnich latach w zjednoczonej i wolnej Europie, a pretenduje do roli działań odkrywczych lub eksperymentalnych. Właśnie dlatego uważam, że choć Milan Knížák już dzisiaj jest laureatem wielu nagród i odznaczeń (otrzymał np. Medal Zasługi dla Czeskiej Republiki w 2010 roku, Medal pierwszej instancji czeskiego Ministerstwa Edukacji w 1997, w Polsce w 2001 roku nagrodę pisma ARTeon), należne miejsce w historii Czech oddadzą mu przyszłe pokolenia. M a n f r e d B a t o r Česká nezávislost v letech nesvobody / Byla taková doba... Byla: léta svobody uměleckého ducha a občanské nesvobody; Východ a Západ; svoboda demokracie a represe totalitních režimů; blahobyt a nedostatek dva světy, v obou z nich žili umělci. / Mluvíme samozřejmě o letech po druhé světové válce, v jejímž výsledku v souvislosti s činností Rudé armády a mezinárodními dohodami byl v mnoha státech silou zaveden komunistický režim. Mezi zeměmi střední a východní Evropy, které se ocitly v tzv. východním bloku závislém na SSSR, bylo, mezi jinými, také Československo. Zde míra a charakter represí měly obzvláště silnou formu. Po komunistickém převratu, který se odehrál v roce 1948, totalitní ideologie zcela proniknula do života obyvatel a dominovala ve všech aspektech společenského života. Tento stav, který časem posiloval, časem ustával, se udržel až do roku 1989, kdy během sametové revoluce došlo ke změně vlády a politického systému z komunistického na kapitalistický. V té ponuré době všichni, kteří se nechtěli podřídit socialistické ideologii, byli vyslýcháni, zastrašováni, kontrolováni. Občané byli pod stálým dohledem, v rámci kterého tajná policie prováděla revize v domech, kde pátrala po nelegální literatuře a inteligence byla nucena pracovat např. při umývání oken nebo uklízení ulic. V té době byly vykonány stovky exekucí a desítky tisíc obyvatel byly uvězněny nebo (jelikož nemohly počítat se spravedlivým soudním řízením) se zachraňovaly útěkem do zahraničí.

12 / Totalitní režim pocítilo také umělecké prostředí. Systém zanechal svou stopu na charakteru poválečného umění našich jižních sousedů; ovlivnil jak hlavní kulturní instituce jako muzea, která ztratila možnost spolupráce s podobnými zahraničními institucemi a možnost shromažďovat díla, která byla oficiálně státem prohlášena za buržoazní umění, což bylo v jádru věci jen pokračováním v nacistické čistce tak zvaného Entartete Kunst (zvrhlého umění); tak i Akademii umění, jejíž program byl v této době podřízen ideologickému diktátu, což vedlo k ztrátě kontaktu s hlavními uměleckými proudy doby. Ovlivnil ale především samotné umělce, kteří byli oficiální mocí vyloučeni na okraj společnosti. Velice často byli, vzhledem ke kritice režimu, kterou projevovali ve svých dílech, oběťmi pronásledování a mnoho z nich se ocitlo ve vězení nebo, vzhledem k takovému nebezpečí, bylo nuceno emigrovat. Mezi oběťmi systému byli například umělci Pavel Brázda, který byl v souvislosti s prověrkami vedenými na základě komunistickou stranou poskytnutých zpolitizovaných osobních profilů studentů, vyhozen z vysoké školy a přidělen na fyzické práce nebo Jiřího Koláře výjimečného básníka, teoretika umění a výtvarného umělce, který byl odsouzen do vězení. Represe pocítila také umělecká skupina The Plastic People of the Universe, jejíž tvorba a ideové stanovisko se stalo symbolem české opozice vůči socialistické vládě. Mezi mnohými akty šikany skupiny můžeme vyjmenovat nejen absenci v médiích nebo mnohá věznění a fyzická napadení, ale rovněž tak spektakulární činnosti jako ničení bytů a pálení domů, ve kterých se konaly koncerty. / Nepřátelská politická atmosféra vůči jakémukoli projevu svobody si od pronásledovaných, zbavených možnosti svobodné tvorby a rozšiřování svých prací, umělců vynutila vytvoření kontrakultury, dnes známé jako český underground, který je považován za jeden z nejzajímavějších kulturních a společenských jevů posledních desetiletí. Nebyl spojen s žádným konkrétním uměleckým proudem nebo stylem, do jeho řad patřili intelektuálové a umělci s nejrůznějšími zájmy a postoji, spojovala je však potřeba zůstat věrni svému přesvědčení, a tím negovat možnost uzavírání všech kompromisů s režimem a jeho kulturními institucemi, které bylo motivováno pochopením nemohoucnosti zavedení jakýchkoli změn v legální sféře. Vůdci proudu, kteří byli spolu silně propojeni, udržovali názor, že umění není a nemělo by být konečným cílem úsilí umělce; uvědoměle a kriticky hodnotili okolní svět, ve kterém museli existovat. Jejich aktivita se soustředila na činnosti různého druhu a byla uskutečňována pomocí různých médií jako hudba, divadlo, výtvarné umění, publikace undergroundových časopisů jako Revolver revue a Vokno. Místem pro prezentaci uměleckých hudebních, divadelních a vizuálních vystoupení byla co možná nejméně exponovaná místa např. soukromé byty, proto se jich, bohužel, mohl zúčastnit jen omezený okruh důvěryhodných odběratelů. Umělci zakládali mnohé umělecké a hudební skupiny a sdružení, nej- M a n f r e d B a t o r Č e s k á n e z á v i s l o s t v l e t e c h n e s v o b o d y významnější z nich byly např.: Bimbas Band, The Primitives Group, Skupina Šmidrové, Aktualní Umění, Křižovnická škola čistého humoru bez vtipu, DG 307, Hrabalova Sorbonna, Psí Vojáci nebo Společnost Zlatá Praha. Mezi oblíbené prostředky vyjádření, kterých používali, patřila nadsázka, humor, ironie nebo parodie. Odběratelé zase rozvinuli schopnost číst mezi řádky a hledali metaforicky skrytou kritiku komunistického režimu. / Na tomto místě musíme uvést, že současně s výše popsanou uměleckou strategií v západní Evropě, a později v celém svobodném světě, měla místo umělecká revolta, jejímž zdrojem byl také nesouhlas s dosavadním vnímáním umění, jejím institucionálním zázemím a s ním spojeným společenským statutem. Jedním z hlavních světových proudů umění dvacátého století, také ve státech se stabilní demokracií, byl bezesporu umělecký směr (který je ze své podstaty výrazem vzpoury proti systému), který časem získal označení FLUXUS a jehož symbolický počátek je spojen s Mezinárodním festivalem nejnovější hudby v Muzeu města Wiesbaden v roce Hnutí vyjadřovalo nesouhlas s aktuálně žádoucími tendencemi, uměleckými preferencemi, autoritami umělecké kritiky, trhem umění (galeriemi, kurátory, médii, obchodníky) a považováním uměleckých děl za zboží. Bylo proti kultuře omezující spontánnost, volný výraz a fantazii. Inspiračním zdrojem bylo pro Fluxus: hnutí dada, tvorba Marcela Duchampa a především kompozice Johna Cage, které tvořil v Black Montain College, například stěžejní 4 33 ticha. Fluxus byl formálně směsí huby, malířství, performance, baletu, happeningu, divadla, filmu atd. a zároveň se přičinil k rozvoji jednotlivých médií, která v sobě kombinoval, zejména těch, jejichž hlavní tendencí bylo přenesení důrazu z objektu-díla na akci-proces (povšimněme si, že Dick Higgins, teoretik a aktivní účastník těchto uměleckých událostí po letech prohlásil, že právě ve Fluxusu bychom měli hledat zárodek intermediálního umění). Fluxus se jako mezinárodní umělecké hnutí charakterizoval překračováním hranic mezi prózou života a uměním chápaným tradičním způsobem. Vysmíval se umělecké namyšlenosti, přemíře rozvahy a privilegované roli umělce, směřoval k proměně myšlení, které mělo mít sílu nacházet umění v každodenním i tom nejobyčejnějším gestu. Jedním z nejvýznamnějších úspěchů tohoto hnutí je bezesporu vytvoření nové umělecké situace, ve které je spolutvůrcem hudební kompozice, události nebo akce publikum. Samotné umění pak podle umělců s ním spojených bylo hrou, spontánní zábavou, která si nedělala nároky na to být závažná. Díky činnosti nezávislé na systémech, vznikla nová umělecká situace, která převrátila ustálený nebo preferovaný (na Západě) pořádek. Mezi nejdůležitější umělce spojené s Fluxusem patří mj. americký umělec litevského původu George Maciunas autor tohoto termínu a manifestu hnutí, John Cage, Allan Kaprow, Robert Rauchenberg, George Brecht, Wolf Vostell, Artur Koepcke, Yoko Ono, Joseph Beuys,

13 Dick Higgins a jeho manželka Alison Knowles, Emmett Williams a na co musíme pamatovat jeden z nejdůležitějších představitelů konceptuálního umění v Polsku Jarosław Kozłowski. Všimněme si, že na rozdíl od značné části tendencí objevujících se v umění v polovině minulého století Fluxus, který je manifestací svobody a anarchistického postoje ke skutečnosti a umění, který v jeho případě není ohraničen žádnými konkrétními estetickými normami, je stále přítomen a silně ovlivňuje další generace umělců na celém světě. Avšak tento fakt není v této chvíli nejdůležitější Fluxus je hnutí svobodných umělců, kteří díky přijaté umělecké strategii působili nejen nezávisle na společenských a politických systémech, ale především nezávisle na státních hranicích. A tak nedaleko odtud, v české Praze, se v této neobvyklé skutečnosti umění bez hranic objevil tehdy velice mladý (měl v té době pouhých 20 let) Milan Knížák jedna z nejdůležitějších postav českého undergroundu, spolutvůrce umělecké skupiny Aktuální umění (později nazývané jen Aktual). Po dlouhou dobu svého působení byl úzce spjat s hnutím Fluxus. George Brecht ho v roce 1965 jmenoval dokonce ředitelem oddělení Fluxus Východ. / Během mého nedávného pobytu v hlavním městě České republiky, kde jsem se účastnil semináře týkajícího se umělecké činnosti tvůrců vizuálního umění v Polsku a České republice fungujících v nezávislém oběhu vůči komunistickému systému v letech , jsem se, bohužel, s Milanem Knížákem nesetkal, ale měl jsem možnost procházet se po jeho stopách. Jeho stopy jsou v ulicích, které byly kdysi prostorem pro jeho mnohé umělecké akce. Jeho díla jsou k vidění v pražské Národní galerii (Knížák v ní dvanáct let působil jako ředitel) a v Museu Kampa (v rámci působivé kolekce současného umění střední Evropy). Za nejvýraznější stopu ale považuji téměř hmatatelnou přítomnost Umělce živou paměť. Během semináře a rozhovorů spojených s jeho programem přímení Knížák padlo z úst téměř každého, s kým jsem měl možnost mluvit o umění. Názory spojené s různými jevy spojenými s Knížákem doprovázely krajní emoce (poctivě tvrdím, že ale ve většině případů pozitivní). Všechny ale spojovalo to, že jejich tvrzení na téma jeho tvorby byly vždy spojeny s nepředstíraným respektem. Zase vyjadřované sympatie byly důsledkem morální povinnosti obrany v reakci na dosti rozšířenou kritiku, která se snesla na hlavu M. Knížáka poté, co se zapletl do administrativních funkcí. Kritické hlasy v tomto případě občas měly nezvykle silnou formu, kterou vyjadřovali což je zajímavé umělci prostřednictvím uměleckých realizací útočících na umělce nejznámější z nich je realizace z roku 2003 Brownnosing nejznámějšího současného českého sochaře Davida Černého, který je, stejně jako Knížák, považován za jednu z nejvíce kontroverzních postav budících krajní emoce na kulturní mapě České M a n f r e d B a t o r Č e s k á n e z á v i s l o s t v l e t e c h n e s v o b o d y republiky. Jeho práce měla formu monumentálních laminovaných soch zadnice umístěných na nádvoří galerie Futura. Do jejich konečníků majících formu dutiny byla instalována videosmyčka, do nich se pak pozorovatel dostal po žebříku, aby uviděl Knížáka a českého prezidenta Václava Klause jak jedí kaši do rytmu kultovní skupiny The Queen We Are The Champions. Arénou pro několik uměleckých vystoupení proti Knížákovi se stalo druhé Pražské bienále nazvané Expanding Painting uspořádané v roce 2008 vydavatelem slavného měsíčníku Flash Art, italským kritikem Giancarlem Politim. U té příležitosti byly vydány skupinou Guma Guar noviny hromadící negativní komentáře, vznikly nálepky Virginie Hackermann svolávající k bojkotu tvorby Milana Knížáka a jím vedené Národní galerie. On sám se stal tématem práce ve formě videoartu, kde dvě české umělkyně Lucie Tkacová a Anetta Mona Chisa vedou rozhovor, zda by se vyplatilo (v kontextu své umělecké kariéry) mít pohlavní styk s ředitelem galerie, přičemž nevybíravě kritizují vzhled hlavního hrdiny své diskuze. Následujícím výjimečně extrémně aktem věnovaným politice umělce jako ředitele Národní galerie bylo vyprázdnění se v budově galerie, ale rozhodně ne na místě k tomu určeném, pěticí českých umělců: Petra Motejzíka, Václava Magida, Jiřího Franty, Ondřeje Brody a Marka Meduny. Knížákovi byla vytýkána mnohá zneužití, kterých se měl dopustit během vykonávání své funkce, finanční zpronevěra, přílišné zaměření na vlastní vkus v procesu vytváření kolekce a přehlížení velkého počtu umělců. Ze své pozice mi nepřísluší hodnotit správnost obvinění vůči Umělci, ale cítím povinnost poznamenat, že nehledě na nevybíravou kritiku, na kolekci, kterou vytvořil Milan Knížák, jsou mnozí, podle mého názoru zcela oprávněně, hrdi. Důležité je si rovněž povšimnout, že od roku 1990 je Milan Knížák profesorem Ateliéru intermediální tvorby pražské AVU a jeho sedmileté řízení instituce (které započal v témže roce) je kritizováno, ale mnohými zase považováno za období pozitivních přeměn, v tomto období totiž akademie odstoupila od tradičně pojaté mise, struktury a došlo ke změně didaktického sboru. / Stojí zato věnovat alespoň několik slov člověku, který do dnešních dnů vyvolává tak krajní emoce a extrémní hodnocení. Milan Knížák se narodil 19. dubna 1940 v Plzni. Lásku k umění získal již ve svém rodném domově (byl synem malíře a hudebníka Karla Knížáka), od 14 let maloval a rozvíjel své dovednosti v této oblasti. Přestože se několikrát snažil studovat na různých katedrách, nikdy neukončil žádnou vysokou školu. Nehledě na všechen zmatek a nejasnosti, které se hromadí kolem činnosti Milana Knížáka, zůstává zde jeho umělecké dílo, které je považováno za výjimečné svědčí o tom jak vysoká umělecké hodnota samotných děl, tak i nezvykle široké spektrum, ve kterém je realizoval. Umělec realizoval více než sto samostatných výstav, účastnil se více než tří set koncertů a vystoupení včetně těch v nejprestižnějších institucích na světě. Je autorem prózy,

14 básní a mnohých esejů z oblasti umění a nepočítaného množství performancí, happeningů, intermediálních uměleckých artefaktů a také děl umístěných do přesně definovaných uměleckých disciplín jako sochařství, malířství, grafika, fotografie, instalace. Navíc vypracoval architektonické koncepce, navrhoval nábytek i bižuterii, skládal hudbu, která byla z pohledu vývoje experimentálních technik a prostředků nezvykle důležitá. Svou kariéru zahájil na počátku šedesátých let, kdy na ulicích Prahy uskutečňoval své první akce, jako například ležení se svými známými nehybně tváří k zemi nebo kolektivní hraní na zemi dětských her či happening (prezentovaný v Národní galerii ve formě dokumentace Demonstrace jednoho z roku 1964), během kterého vystupoval podle předem připraveného scénáře: Zastavit se uprostřed davu, na zemi rozvinout papír, postavit se na něj, svléknout si normální oděv a obléci něco výjimečného (např. kabát napůl rudý, napůl zelený, na klopě zavěšená malá pila, na zádech přišpendlený krajkový kapesník apod.), vystavit plakát s nápisem: PROSÍM KOLEM- JDOUCÍ, ABY, POKUD MOŽNO, PŘI PROCHÁZENÍ KOLEM TOHOTO MÍSTA KOKRHALI. Lehnout si na papír, číst knihu, přečtené stránky vytrhávat, pak vstát, papír zmuchlat, spálit, pečlivě zamést zbytky, převléci se a odejít. Směrnice týkající se organizace uměleckých událostí ve stylu Flexusu rozesílal formou dopisů náhodně vybraným lidem z telefonního seznamu, kterým mj. radil osmihodinovou masturbaci nebo dvaceti čtyřhodinovou procházku po pražské Národní Třídě. Jeho akce vzbuzovaly vztek státních orgánů a staly se příčinou mnohých postihů. Bylo prohlášeno, že činnost umělce škodí socialistickému státu a byl proto odsouzen ke třem letům vězení (několik let pobýval v emigraci). V říjnu 1966 upořádal koncert Fluxusu v Praze během kterého vystoupil společně s takovými ikonami hnutí jako Serge Oldenbourg, Dick Higgins, Ben Vautier, Jeff Berner a Alison Knowles. Jeho hudba byla výsledkem mnohých experimentálních zásahů do kompozičního procesu a materiálu, ze kterého vznikala (začínal od průběžně zrychlované a zpomalované hudby; takto získané efekty ho inspirovaly k dalším experimentům). K přehrávání hudby používal vadný přehrávač, často s poškozenou hlavou; pouštěl hudbu z vinylových desek, které předtím poškrábal, udělal v nich díry, pomaloval je, olepil úseky páskou. Vytvořil M a n f r e d B a t o r Č e s k á n e z á v i s l o s t v l e t e c h n e s v o b o d y tímto způsobem, jak sám říkal, celkem dobrou hudbu neočekávanou, znervózňující a agresivní. / O těchto skutečnostech se zde zmiňuji především proto, že bez ohledu na pozdější hodnocení historiků nebo historiků umění, byly výrazem činnosti umělce, který nehledě na geopolitické obtíže, reprezentoval postoj svobodného člověka. Jeho umění zase mělo revoluční charakter a to i v pojetí umění ve svobodném světě. Pro uměleckou tvorbu Knížáka je charakteristická umělecká způsobilost a nevšední výtvarná kultura, což nebylo v prostředí umělců Fluxusu pravidlem. Jeho malířská díla (např. cykly Jizvy, Šaty malované na tělo, Banality, Neo-Spoerri, Zmatené obrazy), sochařská díla (například série Nový ráj, Král a královna, Česká krajina, Tvorové vojáci, Barbie), design (Betonová místnost, Interiér, Židle Šifra a Malevič, Pohled do kuchyně bývalého bytu nebo realizace pro Bienále v Sydney v roce 1990), grafické práce (např. cykly Loď pro mé sny, Proces pro mysl a trochu reality, Romantické zátiší) nebo architektonické projekty (Betonové domy, Ruiny jako inspirace pro novou architekturu) bezesporu spoluutvářejí dějiny posledních čtyřech desetiletí 20. století. / Uvědomuji si, že můj pohled na téma významu a tvorby tohoto velikého českého umělce má subjektivní, osobní protože emocionální charakter, ale když jsem si prohlížel díla Milana Knížáka ve Veletržním paláci, kde se nachází expozice moderního umění Národní galerie a v Museu Kampa v rámci kolekce Jiřího a Běly Kolářových, měl jsem pokaždé neodbytný dojem, že umělecká a ideová hodnota umění Milana Knížáka nejen přežila zkoušku času, ale také vrhá živý stín na to, co vzniká v posledních letech v spojené a svobodné Evropě a projevuje se v tomto kontextu jako práce objevná a experimentální. Právě proto si myslím, že přestože Milan Knížák získal již mnohá ocenění (např. Medaili Za zásluhy pro Českou republiku v roce 2010, Medaili První kategorie českého Ministerstva školství v roce 1997, v Polsku v roce 2001 cenu časopisu ARTeon) jeho skutečný význam ocení až příští generace.

15 29 Magdalena Chromik Refleksy zza żelaznej kurtyny. Fenomen czeskiego szkła i poszukiwania Vaclava Ciglera / Ma 25 lat. Skończyła wrocławską Historię Sztuki, a obecnie dokształca się w zakresie renowacji zabytków. Właśnie rozpoczęła antykwaryczną przygodę w antykwariacie Daes. Wrażliwa i zawsze w swoim świecie, deklaruje dozgonną miłość do wiatraków, chodaków i biało-kobaltowego fajansu. / Mám 25 let. Absolvovala Dějiny Umění ve Vratislavy a momentálně se dál vzdělává v oboru restaurátorství památek. Právě začala svoje restaurátorské dobrodružství v starožitnostech Daes. Citlivá a mající svůj vlastní svět prohlašuje svou nehynoucí lásku k větrným mlýnem, dřevákům a bílo-kobaltové majolice. 28 / Gdy w 1959 roku szklane obiekty z odległej Czechosłowacji trafiły do Corning Museum of Glass w Nowym Jorku, ludzie byli zszokowani. To tak, jakbyśmy nagle otrzymali ekskluzywny sprzęt gospodarstwa domowego z obcej planety! 1 tymi słowami skomentował czeską ekspozycję Thomas Buechner, ówczesny dyrektor muzeum. / Rok 1970, Osaka. Sławny duet szklarzy Stanislav Libenský i Jaroslava Brychtová miał zaprezentować rzeźby takich gabarytów, że specjalnie na tę okazję skonstruowano na miejscu piece hutnicze do wytopu szkła, które zaraz po użyciu zostały rozebrane 2. / Pod koniec lat 50. praski artysta Vaclav Cigler kreśli projekty szklanych instalacji w przestrzeni, podczas gdy land art miał narodzić się dopiero kilka lat później, za oceanem. / Jak to możliwe, że w kraju, w którym artystyczna swoboda jest objęta surowymi komunistycznymi restrykcjami, artysta szklarz awansuje w hierarchii społecznej i uzyskuje patronat władz? / Szkło niezwykła materia bliska czterem żywiołom powstaje z piasku i ognia, ale zachowuje kryształową toń wody. Produkowane jest od wieków w niemal niezmienionej technologii, opartej na recepturach zapisanych pismem klinowym na glinianej tabliczce pochodzącej z Asyrii z 700 r. p.n.e. 3

16 / Proces, choć dziś wspomagany jest komputerowo (poza wykorzystywaniem wciąż tych samych narzędzi jak m.in. piszczel 4 ), to jednak wciąż pozostaje swoistym misterium. Tajemnicze tworzywo powstaje dzięki ogromnej wiedzy, doświadczeniu i szklarza, współpracującego z rzeszą wykwalifikowanych pomocników czuwających nad reżimem technologicznym pracy 5. / Piasek, główny składnik masy szklanej, powszechnie występował na terenach Czech i Śląska, determinując rozwój szklarstwa 6. Szkło wytwarzano w Czechach od wieków, ale już od XVII w. kraj zdominowało wytwórstwo szklane w tej części Europy, zachwycając jakością swych wyrobów. Historia czeskiego szkła to także historia migracji legenda Bohemii 7 przyciągała rzesze obcokrajowców, a i sami Czesi podróżowali do Francji, Saksonii czy Wenecji. / Do pierwszej tercji XX wieku następował rozwój gospodarczy terenów ówczesnej Czechosłowacji i tym samym produkcji szkła cieszyło się ono ogromną renomą i popularnością, projektanci rysownicy uprzywilejowaną pozycją, a państwo przodowało w eksporcie szkła poza granice 8. Sytuacja uległa gwałtownej zmianie wraz z rozpoczęciem hitlerowskiej okupacji 9 i po II wojnie światowej, która zrujnowała przemysł szklarski. Nowe uwarunkowania polityczne wymusiły emigrację niemieckich wytwórców, multikulturowe środowisko przestało istnieć, a przez dziewięć lat kraj nie miał większych kontaktów ze światem zachodnim. W 1946 roku bowiem komunistyczna partia Czechosłowacji wygrywa wybory, stając się wkrótce polityczną potęgą. Kraj pozostaje pod rządami komunistów aż do Aksamitnej Rewolucji roku 89. W 1993 r. uzyskuje pełną niepodległość, ale już jako dwa państwa Czechy i Słowacja. / Po wojnie i zmianie ustroju przedsięwzięto wszelkie kroki, by stworzyć system ekonomiczny oparty na przemyśle ciężkim i produkcji broni. Reżim komunistyczny w końcu lat 50. wprowadził nowe pojęcie sztuki, która miała być narzędziem propagandy w realistycznej konwencji ilustrować życie codzienne klasy pracującej. Produkcja artystyczna była więc poddawana ścisłej kontroli, odrzucano sztukę zdegenerowaną, inspirowaną Zachodem. Szkło zostało zepchnięte do kategorii przemysłu 10. Artyści wykształceni i pełni kreatywnej pasji nie mogli realizować swoich projektów w upaństwowionych hutach, zorientowanych na produkcję masową i tanią przedmiotów przede wszystkim prostych i funkcjonalnych. W pierwszym powojennym dziesięcioleciu wielu z nich własnym sumptem projektowało prototypy, które w najlepszym razie trafiały do muzeów, o ile nie do kosza. Państwu przydać się mogli jedynie jako projektanci przemysłowi, a wszelkie próby artystycznej inwencji spotykały się z oporem hutników wykonawców 11. M a g d a l e n a C h r o m i k R e f l e k s y z z a ż e l a z n e j k u r t y n y. F e n o m e n c z e s k i e g o s z k ł a i p o s z u k i w a n i a V a c l a v a C i g l e r a / Pomimo wielu trudności szkło wkrótce stało się na powrót dobrem narodowym Czechów i elementem ich kulturowo-artystycznej tożsamości. Był to jednak proces, na który złożyło się wiele czynników. / Faktem jest, że ze wszystkich krajów Europy Środkowej Czechosłowacja była państwem o najlepiej rozwiniętych tradycjach demokratycznych i zagwarantowanych po drugiej wojnie swobodach politycznych 12. Kluczowym był także status szkła. Stosunek władz komunistycznych do sztuki użytkowej, a więc szkła, ceramiki, architektury był nieco bardziej pobłażliwy aniżeli do malarstwa czy rzeźby, ponieważ nie miała ona takiej siły politycznego oddziaływania. Dla komunistów to po prostu nie była sztuka; stanowiła margines, pozbawiona nacechowania ideologicznego nie była zagrożeniem i nie budziła kontrowersji 13. Kolejny istotny czynnik stanowiła wielowiekowa tradycja i renoma czeskiego szkła. Od zawsze było ono za granicą wielce pożądane i kolekcjonowane, a zauważani od końca lat 50. artyści wspierani finansowo i chętnie pokazywani na wystawach, zwłaszcza w USA, Niemczech, Japonii, Francji i Holandii 14. Takie żywe zainteresowanie Zachodu poskutkowało zdecydowanym zmniejszeniem reżimu władzy względem artystów szkła na początku lat 60. Szkło stało się dumą i chlubą państwa, narzędziem newralgicznego prestiżu 15. Nie bano się o zbyt śmiały i awangardowy charakter prac, ponieważ i tak miały od razu opuścić kraj (sic!). Co więcej, wielu decydowało się studiować szkło aniżeli inne dziedziny plastyczne, by móc cieszyć się większą niezależnością i wolnością artystyczną oraz zdecydowanie uprzywilejowaną pozycją (choć uzyskanie takiego statusu nie dla każdego było osiągalne) 16. / Niepomierne znaczenie dla rozwoju szkła artystycznego miały uczelnie wyższe i szkoły o wieloletniej tradycji, wspomagane przez wydziały chemii czy technologii chemicznej w Pradze i Hradec Kralove 17. Nowymi szkołami fachowców stały się ośrodki w Novým Borze, Železným Brodzie i Kamenickým Šenovie 18, a najwyższy poziom nieprzerwanie reprezentowała Wyższa Szkoła Rzemiosła Artystycznego w Pradze (VŠUP). Artyści otrzymywali tam gruntowne i wszechstronne wykształcenie w zakresie designu od wielkich mistrzów szkła, efektem czego były awangardowe pomysły, których nie widziało nigdy wcześniej żadne inne państwo Europy 19. Do grona wielkich pedagogów i autorytetów zalicza się postać Stanislava Libenskiego, René Roubíčka, ale przede wszystkim prof. Kaplickiego z Praskiej Akademii. Dla niego nie istniały rozgraniczenia na sztukę prawdziwą i użytkową; szkło podniósł do rangi sztuki wysokiej, elitarnej niemal. Podstawą w jego tworzeniu miała być gruntowna wiedza z zakresu innych sztuk pięknych malarstwa, rysunku, rzeźby i architektury, których elementy miały być łączone w szkle. Ono nigdy w jego rozumowaniu nie było po

17 prostu szkłem. Dla niego było sztuką totalną, wielką, o nieograniczonych możliwościach, tak samo jak wielcy mieli być wkrótce ci, którzy studiowali pod jego okiem 20. To m.in. dzięki niemu dojrzało pokolenie artystów o zupełnie nowatorskim, europejskim i odważnym myśleniu. / Pomimo pewnej artystycznej izolacji kraju i ograniczonych kontaktów międzynarodowych, najbardziej uznani artyści szkła uzyskiwali pozwolenia na wystawy za granicą. Pierwszym wielkim sukcesem i kamieniem milowym była wystawa w Brukseli w r (na której pokazali swe prace m.in. Wladimir Jelinek, Pavel Hlava, duet Libenský i Brychtová oraz Jak Kotik); wielkim sukcesem cieszyły się wystawy: w Moskwie w 1959 r. (gdzie ekspozycją czeską zachwycał się otwarcie sam Chruszczow), EXPO 67 w Montrealu i wreszcie w Osace w 1970 r., będąca ostatecznym triumfem szkła 21. Żywe kontakty wystawiennicze z artystami ze Stanów Zjednoczonych, Brukseli, Kanady czy Włoch zwróciły oczy świata na bezprecedensowe dokonania Czechów i uruchomiły nieprzerwaną wymianę artystyczną pomiędzy krajami, w tym zwłaszcza zapoznanie się z ideą Studio Glass 22 realizowaną z powodzeniem w USA. / Z biegiem lat szkło czeskie stawało się synonimem pierwszorzędnej awangardy. W połowie lat 50. odważono się na nowe wzory i formy, a także wykorzystanie dodatkowych materiałów. To również czas politycznej odwilży, która trwała aż do Praskiej Wiosny. Okresem pełnym sukcesów są lata , kiedy m.in. pojawia się idea szkła w architekturze, stanowiąca wstęp do narodzin zupełnie nowoczesnej sztuki. Kreatywność, eksperymentalne poszukiwania, nowatorstwo i determinacja artystów takich jak Stanislav Libenský, Jiři Harcuba, Pavel Hlava, Vladimir Jelinek, Vladimír Kopecký, René Roubiček i in., wespół z działalnością znakomitych pedagogów spowodowały, że szkło artystyczne przestało być szkłem, a stało się sztuką najwyższej miary, osiągając poziom równy z każdym innym medium. / Wraz ze zmianami politycznymi na początku lat 90. przekształceniu uległ cały system sterowania przemysłem szklarskim. Szklarze uzyskali pełen dostęp do materiałów, narzędzi i zupełną swobodę twórczą. Rozpoczął się już nowy rozdział w historii 23. / Uświadomieniu artystycznych możliwości Czechów tego okresu i tym samym pewnej przepaści w stosunku do sytuacji artystów innych narodów posłużyć może przykład polski. Od początku XX wieku produkcja szkła w Polsce rozwijała się z powodzeniem w kilku silnych ośrodkach, jednak druga wojna światowa, podobnie jak w Czechosłowacji, wyrządziła szkle duże, dalekosiężne w skutkach straty upadło wiele zakładów, brakowało specjalistów. Reaktywację produkcji szkła podjęto w Kotlinie Kłodzkiej i Jeleniogórskiej, w miejscowościach Szklarska Poręba, Stronie Śląskie czy Polanica. Do lat brakuje w zasadzie, poza pa- M a g d a l e n a C h r o m i k R e f l e k s y z z a ż e l a z n e j k u r t y n y. F e n o m e n c z e s k i e g o s z k ł a i p o s z u k i w a n i a V a c l a v a C i g l e r a roma wyjątkami, większych osiągnięć tej w dziedzinie, spowodowanych niemożliwością rozwoju artystycznego i pracy indywidualnej szklarzy, gdyż huty ukierunkowane były na produkcję masową i opierały się na tradycyjnych wzorach oraz podlegały ścisłej kontroli aparatu policyjnego i partyjnego. Dominującymi ośrodkami na długo pozostaje jedynie Wrocław i Warszawa, gdzie po wielu niepowodzeniach, dopiero w okresie powojennym udaje się na uczelniach artystycznych uruchomić funkcjonujące na stałe wydziały szkła i ceramiki oraz czyni się (w wielu wypadkach bezskuteczne) starania o wyszkoloną kadrę i stworzenie możliwości rozwoju artystom. W przeciwieństwie do czeskiego, polskie szkło nigdy nie zdobyło takiej popularności za granicą i do lat 70., kiedy reżim zaczął słabnąć, bardzo rzadkie były wystawy i wymiana artystyczna z Zachodem, a sama sztuka szkła traktowana była jak rzemiosło, wzornictwo. Polskiemu szkłu daleko było do poziomu sąsiadów, dlatego czerpano wiele z dorobku, m.in. Pavla Hlavy i artystów praskich, czego przykładem jest postać Zbigniewa Horbowego, jednego z nielicznych uznanych na świecie 24. / W Czechosłowacji, w cieniu stalinowskiego terroru dojrzewała w końcu lat 50. awangarda, powstająca niezależnie od osiągnięć zachodnich, a która wkrótce miała zachwycić świat. Postacią o podobnie wówczas abstrakcyjnych i niejednokrotnie wyprzedzających epokę poszukiwaniach był Vaclav Cigler artysta, którego intelektualne szkło stało się medium w rozważaniach filozoficznych. / Cigler urodził się 21 kwietnia 1929 r. w Vsetiníe, uczęszczał do szkoły w Novým Borze (lata ), a następnie kontynuował studia w zakresie szkła artystycznego w Wyższej Szkole Rzemiosła Artystycznego w Pradze (VŠUP) (w latach ) u prof. J. Kaplickiego. Jak sam przyznaje, fundamentalne znaczenie dla niego jako młodego artysty miała humanistyczna postawa profesora nauka o synestezji sztuk, a więc o (w pewnym sensie) byciu malarzem, rzeźbiarzem i szklarzem jednocześnie oraz o konieczności rozwijania artystycznego indywiduum 25. Otwarty umysł, umiejętność wyswobodzenia się z konwenansów wywiedziona została więc z podobnych artyście postaw inspirujących go malarzy Braque a, Picassa, Jeana Arpa, a w początkowym okresie (lata 50.) wiele rozwiązań formalnych czerpał od Henry ego Moore a 26. To także u Kaplickiego Cigler zetknął się po raz pierwszy z ideą ujmowania szkła w kategorii światła i przestrzeni miejskiej, która później miała stać się polem jego badań 27. / Cigler wybrał szkło z pobudek pragmatycznych, jak wielu mu współczesnych 28. Zdecydował się na minimalizm: formy elementarnych brył geometrycznych konstruował z transparentnego szkła. Ono bowiem oferowało nieograniczone możliwości w zakresie użycia światła i koloru światło

18 przechodząc przez szkło może uczynić je barwnym, matowym, błyszczącym, tworzyć odbicia i zniekształcenia. Zabiegi z użyciem światła i transparencji, zdaniem artysty, pozwalają na głębsze wniknięcie w istotę świata. Szkło stało się dlań materią zupełnie magiczną, duchową wręcz tak jak człowiek. Pozwoliło odkryć nieodkryte, podważyć empiryczne doświadczenia, stało się medium w medytacji nad światem 29. / W latach Cigler przejął katedrę szkła architektonicznego na VŠVU (Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych) w Bratysławie 30. Jako nauczyciel kontynuował wykładnię Kaplickiego o poszukiwaniu artystycznej tożsamości. Tam jego poszukiwania zdążały w kierunku minimalizmu Bauhausu i konstruktywizmu, abstrakcji, której idea równocześnie zaczęła kiełkować w Nowym Jorku 31. To było intelektualne, o prawdziwie europejskim sposobie myślenia laboratorium, gdzie szkło zaczęto rozpatrywać w kategoriach filozoficznych 32. / Wielkim zaskoczeniem były abstrakcyjne rzeźby ze szkła optycznego zaprezentowane na głośnej wystawie w Brukseli w 58 r. i na pierwszej indywidualnej wystawie w Galerii V. Špály (Praga) w roku Idea jego wykorzystania pojawiła się u Ciglera na początku lat 60., jednak projekty artysty były zbyt śmiałe i przekraczały ówczesne możliwości realizacyjne. Kilka lat później powstały pierwsze obiekty z wykorzystaniem formy, światła i powstającego kolorowego pryzmatu, wizualne kalambury zgodnie z konwencją szklarza stanowić miały instrument kreowania nowej rzeczywistości. Rzeźby Ciglera przestały być dziełami dla samych siebie, stały się narzędziami wyrafinowanej optycznej gry, interakcji z przestrzenią, którą przekształcały, deformowały lub koncentrowały, prowokując reakcję odbiorcy. Dokonania Czecha wzbudziły natychmiastową fascynację wśród artystów jego generacji, zorientowanych na wizualne możliwości szkła zarówno artystów z jego atelier w Bratysławie, jak i studentów Libenskiego 33. Jego koncepcja dekonstrukcji i dematerializacji obiektu szklanego z wykorzystaniem właściwości optycznych szkła uczyniła go pionierem w swojej dziedzinie 34. Dostrzeżono potencjał i nowatorstwo ciętego i polerowanego szkła optycznego rzeźb, które dalekie były od dotychczasowych osiągnięć, wciąż bazujących na odniesieniach historycznych. Co więcej, szkło zostało pozbawione piętna utylitarnych funkcji. Za szklarzem podążyli tacy twórcy jak Marian Karel 35, Oldřich Plíva, Ján Zoričák oraz inni wychowankowie szkoły w Bratysławie 36. / Vaclava Ciglera od zawsze fascynowała relacja człowiek przestrzeń. Dla niego związek ten jest nierozerwalny, ludzie bowiem stanowią z naturą jedność. Myśl ta stała się kanwą do tworzenia na dalszym etapie twórczości rozbudowanych, transparentnych szklanych instalacji w miejskiej przestrzeni, będących M a g d a l e n a C h r o m i k R e f l e k s y z z a ż e l a z n e j k u r t y n y. F e n o m e n c z e s k i e g o s z k ł a i p o s z u k i w a n i a V a c l a v a C i g l e r a dodatkowym środkiem definiującym rzeczywistość i pozwalających ją lepiej doświadczyć, zrozumieć 37. Cigler kreślił pierwsze projekty w l. 50 w duchu land artu, gdy tymczasem ten pojawił się w USA w latach / Cigler od lat 70. konsekwentnie rozpatrywał materię szkła poza kategoriami wyłącznie estetycznymi. Tworzył obiekty szklane, z wykorzystaniem wody i innych tworzyw, a których nieodłącznym elementem pozostawało wciąż światło. Myśl ta rozwijana jest do dziś. Tchnące wyjątkową ekspresją minimalizmu rzeźby artysty żyją i oddziałują tylko w zetknięciu z otaczającą je przestrzenią. Refleksy, odbicia, bliki i przezroczystość szklanych tafli i wklęsłych lub wypukłych soczewek są katalizatorem osobistych przeżyć, wyzwolenia się energii i pomostem do harmonii ze środowiskiem. Jak sam przyznaje, nie nadaje pracom tytułów, bo ideą jego instalacji jest właśnie osobiste przeżycie; jego prace to narzędzia do patrzenia i projekcji, wnikania w kosmiczny porządek świata i jego znaczenie, co czyni go twórcą przekraczającym granice pomiędzy sztuką, technologią a nauką. / Fenomen szkła czeskiego to historia fascynująca i niezwykle barwna, choć dla artystów rozgrywająca się w czasach pełnych niepewności, zwątpienia i naruszania osobistej i twórczej wolności. Ugruntowana tradycja szkła czeskiego na kartach historii wraz ze zbiegiem sprzyjających okoliczności pozwoliły wielu wybitnym postaciom tworzyć od przełomu lat 50. i 60. prawdziwą sztukę, która spotykała się z entuzjastycznym zainteresowaniem. Pozostali mieli niejednokrotnie związane ręce, poddawali się wymogom hut szkła i tworzyli pod nazwą firmy. Duża część historii szkła czeskiego to jednak zbiór form użytkowych, będących efektem pewnego usankcjonowanego już stosunku do rzeźb szklanych, które służyć miały jako obiekty funkcjonalne czy po prostu piękne dekoracje, gadżety. Odejście od formuły użytkowej na rzecz nowatorskich koncepcji plastycznych nastąpiło w ostatnich dziesiątkach lat 39, kiedy to twórcy tacy Jak Vaclav Cigler sięgnęli po środki artystycznego wyrazu wykraczające poza dotychczasowy aparat pojęciowy sztuki szkła. Szkło wyszło więc z tradycji sztuki warsztatowej do przestrzeni miejskiej, gdzie w subtelny, wyciszony i poetycki sposób rozmawia z człowiekiem. Nowe generacje artystów końca XX i początku XXI wieku takich jak Jakub Berdych mł. w dalszym ciągu bazują na legendzie Bohemii, wykorzystując historyczne odniesienia, łączą je już jednak z zupełnie nową estetyką i podążają drogą nowoczesnego designu. / Symbolem cechu szklarzy jest krzyż z odwróconą ósemką. Znaczy tyle, co nieskończonym trudem jest robienie szkła. Historia szklarstwa wydaje się potwierdzać to założenie. Z drugiej strony, myśląc o czeskim szkle, można śmiało przyznać, że sklo je chloubou a štěstím země 40, jak powiedział Wilhelm von Eiff, niemiecki artysta szkła.

19 1. T. Oldknow: Glass Behind the Iron Curtain: Czech Design, , [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: ]. 2. Rozmowa z prof. Pawłem Banasiem z dn r. 3. W. Laba, Historia sztuki szklarskiej, Krosno 2007, s Piszczel to metalowa rurka służąca dmuchaniu szkła. 5. W. Laba, op. cit., s A. Polak, Szkło i jego historia, Warszawa 1981, s Terminem bohemia tradycyjnie określa się szkło powstające na terenie Czechosłowacji do 1918 roku, choć nazwa właściwie odnosi się do królestwa dawnej Bohemii. 8. W. Laba, op. cit., s Czech Glass : Design in the Age of Diversity, pod red. Helmut Ricke, Stuttgart 2008, s Ibidem, s A. Langhamer, Legenda o českém skle, Zlín 1999, s. 169; Czech Glass in the Age.., op. cit., s P. Piotrowski, Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka i polityka w Europie Środkowo-Wschodniej , Poznań 2005, s Czech Glass..., op. cit., s ; Art and Design in Glass in Communist Czechoslovakia, [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: r.]. 14. S. Petrová, Czech and Slovak glass in exile, Praga-Brno 2007, s Ibidem, s. 12; Czech Glass, op. cit., s S. Petrová, op. cit., s Wielu artystów jednak, nie pogodzonych z losem, choć i z różnych pobudek, decydowało się na emigrację do krajów, które wówczas stwarzały dogodniejsze warunki rozwoju kariery artystycznej. Dwie fale emigracji miały miejsce kolejno w latach po przejęciu władzy przez komunistów (1948 r.) i po wkroczeniu wojsk układu warszawskiego (1968 r.). 17. A. Langhamer, op. cit., s Powstanie szkół związane było z wieloletnią historią wyrobu szkła w miejscowościach położonych w pn. Czechach. 19. Czech Glass, op. cit., s Ibidem, s , A. Langhamer, op. cit., s Idea Studio Glass polegała na uniezależnieniu się szklarza od produkcji w hucie na rzecz eksperymentatorskich realizacji w przestrzeni studia. W przypadku utrudnionej realizacji projektów w hucie było to jedyne wyjście dla czeskich artystów. 23. A. Langhamer, op. cit., s Por. P. Banaś, Polskie współczesne szkło artystyczne, Wrocław 1982, s , Wacław Laba, op. cit., s ; Polskie Szkło współczesne ostatniej dekady XX wieku, kat. wyst., Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze, Jelenia Góra 2001, s Czech Glass, op. cit., s. 66, rozmowa Ciglera z autorem publikacji (z dn r.). 26. Ibidem, s Ibidem, s. 31; jak powiedział Jiří Šetlík: Studio Kaplickýego było wyjątkowe. Sam był nadzwyczaj charyzmatyczny i przy tym liberalny, wspierał indywidualne dążenia swoich studentów. Był zafascynowany szkłem w przestrzeni publicznej, nienawidził jednak sztuki stanowiącej komunistyczną propagandę. cyt. za: Czech Glass, op. cit., s. 64, (rozmowa autora z J. Šetlíkiem z dn r.). 28. Jak autorka wspomniała wyżej, łatwiej było studiować szkło, aniżeli być malarzem czy rzeźbiarzem. Za: Art and Design in Glass in Communist Czechoslovakia, [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: r.]. 29. V. Cigler: Glass, art, and the poetry of purpose, rozm. przepr. Jana Šindelová, [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: ]. 30. Cigler przyznaje, że celowo wybrał ten kierunek, ponieważ nie budził zainteresowania władz, co równało się prowadzeniem z powodzeniem zajęć. 31. S. H. Madoff, Vaclav Cigler in the Garden of Reason, [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: r.]. 32. Opět zde, kat. wyst., Galerie 19, oprac. K. Bajcurová, Bratysława Czech Glass, op. cit., s. 128.; A. Langhamer, op. cit., przyp. 5, s. 206, W latach 80. nowatorskie jak na polskie warunki techniki z wykorzystaniem szkła optycznego wykorzystywał prof. Kazimerz Pawlak, dziekan Wydziału Ceramiki i Szkła ASP we Wrocławiu, w l W jego pracach najważniejsza jest relacja pomiędzy precyzją geometrycznej bryły a przestrzenią i światłem wokół niej. Za: České moderní a současné umění : katalog stálé expozice Sbírky moderního a současného umění Národní galerie v Praze. 2. Díl, ed. Vlček, Tomáš, Dolanská, Karolína, Praha 2010, s A. Langhamer, op. cit., s České moderní a současné umění, op. cit., s V. Cigler: Glass, art, and the poetry of purpose, rozm. przepr. Jana Šindelová, [online], dostępny w Internecie: [data dostępu: ]. 39. S. Żelasko, Unikaty. Szkło polskie XXI wieku, kat. wyst., Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze, Jelenia Góra 2009, s Szkło jest chlubą i szczęściem ziemi. M a g d a l e n a C h r o m i k / Když se v roce 1959 objevily skleněné objekty ze vzdáleného Československa v Corning Museum of Glass v New Yorku, byli návštěvníci šokování. Je to jako bychom najednou dostali exkluzivní domácí spotřebiče z jiné planety! 1 těmito slovy okomentoval českou výstavu tehdejší ředitel muzea Thomas Buechner. / Rok 1970, Osaka. Slavné sklářské duo Stanislav Libenský a Jaroslava Brychtová mělo prezentovat sochy takových rozměrů, že speciálně pro tuto příležitost byly na místě postaveny sklářské pece na tavení skla, které byly ihned po použití rozebrány 2. Odrazy za železnou oponou. Fenomén českého skla a hledání Václava Ciglera / Na konci 50. let pražský umělec Václav Cigler rýsoval návrhy skleněných instalací v prostoru, tedy několik let před zrozením land artu za oceánem. / Jak je to možné, že v zemi, ve které je svoboda umělce ohraničena přísnými komunistickými restrikcemi, umělec-sklář stoupá po společenském žebříčku a získává podporu státní moci? / Sklo nezvyklý materiál blízký čtyřem živlům vzniká z písku a ohně, ale uchovává v sobě křišťálovou hloubku vody. Je vyráběno po staletí podle téměř nezměněných procedur zapsaných klínovým písmem na hliněných tabulkách pocházejících z Asýrie z období 700 let p. n. l. 3 / Proces, i když je dnes podporován počítačem (kromě využívání stále těch samých nástrojů mj. píštělí 4 ), stálé zůstává svébytným tajemstvím. Tajemná

20 hmota vzniká díky rozsáhlým znalostem, zkušenostem a umění sklářů, kteří spolupracují se zbytkem kvalifikovaných pomocníků dohlížejících na technologický režim práce 5. / Písek hlavní složka sklářské hmoty je běžnou surovinou na území České republiky i Slezska, díky němu se zde sklářství mohlo rozvíjet 6. Sklo bylo vyráběno v českých zemích po staletí, ale již od 17. století dominovala místní výroba v celé této části Evropy a uchvacovala kvalitou svých výrobků. Dějiny českého skla jsou také dějinami migrace legenda Bohémie 7 přitahovala jiné cizince a sami Češi cestovali do Francie, Saska nebo Benátek. / Do první třetiny 20. století se území tehdejšího Československa hospodářsky rozvíjelo a s ním i výroba skla těšilo se velkému věhlasu a oblibě, návrháři-kreslíři měli privilegovanou pozici a stát vynikal v exportu skla do zahraničí 8. Situace se prudce změnila v době hitlerovské okupace 9 a po druhé světové válce, která sklářský průmysl zruinovala. Nové politické podmínky přinutili německé výrobce k emigraci, multikulturní prostředí přestalo existovat a devět let neměla země větší kontakty se západním světem. V roce 1946 totiž Komunistická strana Československa vyhrála volby a brzy soustředila ve svých rukou veškerou moc. Stát komunistická strana řídí až do sametové revoluce v roce V roce 1993 získává stát celkovou nezávislost, ale už jako dva rozdělené státy Česká republika a Slovensko. / Po válce a změně režimu byly přijaty veškeré kroky proto, aby byl vytvořen ekonomický systém založený na těžkém a zbrojařském průmyslu. Komunistický režim na konci 50. let zavedl nové pojetí umění, které se mělo stát nástrojem propagandy v realistické konvenci ilustrovat každodenní život pracující třídy. Umělecká tvorba byla proto pod přísnou kontrolou, bylo odmítáno umění zvrácené, inspirované Západem. Sklo bylo zařazeno do kategorie průmyslu 10. Vzdělaní umělci plni tvůrčí energie nemohli uskutečňovat své projekty v zestátněných továrnách, které byly zaměřeny na masovou a levnou výrobu vyráběly se zde především jednoduché a funkční předměty. V prvním poválečném desetiletí mnozí z nich z vlastních nákladů navrhovali prototypy, které v nejlepším případě směřovaly do muzeí, v horším do koše. Státu se hodili jedině průmysloví návrháři, a všechny pokusy o uměleckou invenci narážely na odpor sklářských vykonavatelů 11. / Nehledě na mnoho nesnází se sklo brzy znovu stalo národní hrdostí Čechů a prvkem jejich kulturně-umělecké identity. Byl to ale proces, ke kterému se přičinilo mnoho faktorů. / Pravdou je, že ze všech států střední Evropy právě Československo bylo státem s nejlépe rozvinutými demokratickými tradicemi a s nejširší svobodou zaručenou po druhé světové M a g d a l e n a C h r o m i k O d r a z y z a ž e l e z n o u o p o n o u. F e n o m é n č e s k é h o s k l a a h l e d á n í V á c l a v a C i g l e r a válce 12. Klíčovým zde bylo také postavení skla. Vztah komunistické moci k užitému umění, tedy sklu, keramice, architektuře byl o něco shovívavější než k malířství nebo sochařství, protože nemělo takovou sílu politického působení. Komunisté ho zkrátka nepovažovali za umění; stálo na okraji, a protože nemělo ideologický výraz, nepovažovali ho za ohrožující a nevzbuzovalo kontroverzi 13. Dalším důležitým aspektem byla mnohaletá tradice a věhlas českého skla. Od nepaměti bylo v zahraničí velice ceněné. Bylo součástí mnohých sbírek a jeho tvůrci od konce 50. let byli finančně podporováni a jejich práce vystavovány zejména v USA, Německu, Japonsku, Francii a Nizozemsku 14. Toto živé zaujetí Západu napomohlo zmírnění tlaku státních orgánů na umělecké skláře na začátku 60. let. Sklo se stalo chloubou státu, nástrojem získávání prestiže 15. Stát se již neobával příliš smělého anebo avantgardního charakteru prací, protože i tak měly ihned opustit stát (sic!). Navíc mnoho tvůrců se rozhodlo raději studovat sklářství než jiné výtvarné obory, protože se v něm mohli těšit větší nezávislosti a umělecké svobodě a rozhodně privilegovanou pozicí (i když získání tohoto statutu nebylo pro každého dosažitelné) 16. / Významnou roli pro rozvoj uměleckého skla měly vysoké školy a školy s mnohaletou tradicí podporované fakultami chemie nebo chemických technologií v Praze a Hradci Králové 17. Novými školami pro odborníky se staly střediska v Novém Boru, Železném Brodě a Kamenickém Šenově 18. Nejvyšší úroveň nepřetržitě reprezentovala Vysoká škola uměleckoprůmyslová v Praze (UMPRUM). Umělci zde získávali odborné a celistvé vzdělání v oblasti designu u velikých mistrů skla, díky čemuž vznikly avantgardní nápady, které nebyly k vidění v žádné jiné zemi v Evropě 19. V sboru velkých pedagogů působil Stanislav Libenský, René Roubíček ale především prof. Kaplický z Pražské Akademie. Pro něho neexistovalo rozdělení na pravé a užité umění; sklo vyzvedl na úroveň vysokého, skoro elitního umění. V jeho pojetí měly být základem tvorby hluboké znalosti z ostatních oblastí umění malířství, kresby, sochařství a architektury, jejichž prvky měly být při tvorbě skla využívány. Tento materiál v jeho chápání nikdy nebyl pouhým sklem. Pro něj sklo bylo totálním, velikým uměním neomezených možností a stejně tak velcí měli být ti, kteří pod jeho vedením studovali 20. To díky němu se zrodila generace umělců se zcela novátorským, evropským a odvážným způsobem myšlení. / Nehledě na určitou uměleckou izolaci země a ohraničené mezinárodní kontakty, nejuznávanější umělci skla získávali povolení na výstavy v zahraničí. Prvním velkým úspěchem a mílovým kamenem byla výstava v Bruselu v roce 1958 (na které své práce představili mj. Vladimír Jelínek, Pavel Hlava, duet Libenský a Brychtová a Jan Kotík); velké uznání přinesly také výstavy v Moskvě

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach LOGO. Projekty Miast Partnerskich. Kalety Vitkov 2010-2014. www.kalety.pl. www.vitkov.

Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach LOGO. Projekty Miast Partnerskich. Kalety Vitkov 2010-2014. www.kalety.pl. www.vitkov. Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach Projekty Miast Partnerskich Kalety Vitkov www.kalety.pl 2010-2014 www.vitkov.info LOGO Listopad 2010 - czerwiec 2011 Projekt Zwyczaje i obyczaje (Zvyky a

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest 1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest znakomitym pedagogiem związanym z podkowiańską szkołą, gdzie

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Kod Kultura czeska Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

Bardziej szczegółowo

Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje

Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje przygotowano na podstawie danych zebranych przez studentów Akademii Muzycznej

Bardziej szczegółowo

czyńs w e l ek P r a

czyńs w e l ek P r a Marek Plewczyński 8 ABRAF Arkadiusz Mitko Arkadiusz Mitko Anna Bisiorek Biogram i swoje prace na str. 73 Paweł POL Krupa Urodził się w XX wieku naszej ery w Rybniku, gdzie mieszka i pracuje do dnia dzisiejszego.

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Portfolio///Książki. Wybrane książki, które powstały do 2014 roku.

Portfolio///Książki. Wybrane książki, które powstały do 2014 roku. Portfolio 1983/2014 Portfolio Dyplom w Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych (obecnie Akademii Sztuk Pięknych) w Gdańsku obroniłem w 1983 roku. Od tamtego czasu zajmuję się pracą w obszarze komunikacji

Bardziej szczegółowo

"Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych

Obrazy, które mnie hipnotyzują - rozmowa z Anną Wypych "Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych JUSTYNA NAPIÓRKOWSKA Więcej zdjęć (2) Przedstawiam Państwu młodą malarkę, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Świeszewskiego.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK!

PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK! PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK! OFERTA WSPÓŁPRACY DLA ZARZĄDCÓW BLOKÓW I SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWYCH Miejsce: KRAKÓW Pragniemy zaprosić Państwa do udziału w konkursie realizowanym w ramach Grolsch ArtBoom

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA

19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA 19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA WEF Laptop Orkiestra to rozwijany od czterech lat awangardowy projekt Fundacji Sztuka i Technologia, prezentujący horyzont współczesnej elektroniki. Orkiestra

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR na lata 2013-2017 Rzeszów, maj 2013 Strategię Rozwoju Wydziału Sztuki na lata 2013-2017 pod kierunkiem Dziekana dr. hab. prof. UR J. J. Kierskiego przygotowała Komisja

Bardziej szczegółowo

HOBGARSKA KARKONOSZE

HOBGARSKA KARKONOSZE M I E J S C A J A N I N A HOBGARSKA KARKONOSZE Fotografie powstały w latach 2002 2005 M I E J S C E Do miejsc się trafia, przybywa, traci się je i wspomina. Ale też, jak twierdzi Nina Hobgarska, to miejsca

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im.

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014

Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014 Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014 STUDIA STACJONARNE WSTĘPNEGO STUDIA I STOPNIA Specjalność: Projektowanie w krajobrazie kulturowym - egzamin specjalistyczny 1 MINIMUM DOPUSZCZAJĄCE

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydział Studiów Stosowanych/Instytut Kulturoznawstwa/Zakład Historii Kultury/Akademicka Przestrzeń Kulturalna (bud.

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Historia sztuki 2. Rodzaj przedmiotu obowiązkowy. 3. Poziom i kierunek studiów: st. niestacjonarne I

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Bernard Adamczyk /1959/

Bernard Adamczyk /1959/ Narodil se v roce 1959 v Wodzisławiu Śl. V roce 1983 se stal absolventem uměleckých studií na Slezské univerzitě v Cieszynie. Více jak 25 let pracoval jako učitel umělecké plastiky a jako instruktor v

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: MALARSTWO 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura

Bardziej szczegółowo

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp.

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp. LISTA AGADNIEŃ EGAMINACYJNYCH PREDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCNA W AKRESIE STUK PLASTYCNYCH Stopień: PIERWSY 1. Przedstaw zasady pracy z modelem (organizacja pracy, komunikacja, kultura bycia,

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

Prawdziwa Legenda na wyciągnięcie ręki! Przyjdź! Zobacz! Poczuj!

Prawdziwa Legenda na wyciągnięcie ręki! Przyjdź! Zobacz! Poczuj! Największa wystawa rzeźb o Michaelu Jacksonie w EUROPIE! Wystawa sensualna, gdzie każdy może stanąd oko w oko z historią muzyki POP! Król sceny muzycznej XX wieku ożywa w 14 odsłonach! Prawdziwa Legenda

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata"

20/12/2005 Kursk wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu Łzy świata 2005 20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata" Współorganizator: Muzeum Sportu i Turystyki oraz Galeria Ostrołęka. Wystawa czynna do 17 stycznia 2006.

Bardziej szczegółowo

Piotr Smolnicki. Grafika

Piotr Smolnicki. Grafika Piotr Smolnicki Grafika czerwiec-lipiec 2014 Przed za, przed po, przede mną za mną, przed chwilą za chwilę, przedtem potem. W pracach Piotra Smolnickiego jedną z najważniejszych kategorii jest czas, a

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji FORUM ARTIS IM. MARKA TRACZA

Statut Fundacji FORUM ARTIS IM. MARKA TRACZA Statut Fundacji FORUM ARTIS IM. MARKA TRACZA Tekst jednolity uwzględniający zmiany przyjęte Uchwałą nr 3 Rady Fundacji z dnia 14 maja 2014 r. I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja FORUM

Bardziej szczegółowo

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION www.fashionculture.pl OFERTA SPONSORSKA PRZY SZTUCE FASHION CULTURE W ROLI GŁÓWNEJ: Polsko-Brytyjska Kultura i Sztuka SCENA: MUZEUM PAŁAC w Wilanowie Organizator: Polska Wszechnica w Wielkiej Brytanii

Bardziej szczegółowo

ALFRED WYSOCKI Maćkowa Ruda 67 16-503 Krasnopol tel. 605 651 648

ALFRED WYSOCKI Maćkowa Ruda 67 16-503 Krasnopol tel. 605 651 648 ALFRED WYSOCKI czterdzieści Urodziłem się 20 grudnia 1950 roku w Warszawie. W latach 1969-1974 studiowałem na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, m.in. u profesorów: Ludwika Maciąga,

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Cele projektu: edukacja artystyczna, włączająca do prac placówek przedszkolnych instytucje kultury z Bydgoszczy zachęcenie przedszkoli

Bardziej szczegółowo

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi IZABELLA KLINGER GRAŻYNA MARGIEL MAŁGORZATA STOPCZYŃSKA TRÓJKAT `

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie wyobraźni i wrażliwości estetycznej poprzez różnorodne formy aktywności twórczej.

Rozwijanie wyobraźni i wrażliwości estetycznej poprzez różnorodne formy aktywności twórczej. Tematy lekcji do wyboru: 1- Lekcja pt. Design w praktyce, czyli papier czerpany. Grafika oraz media w sztuce. Po zajęciach uczeń wie skąd wziął się papier, jak obecnie powstaje masowo, a jak rękodzielniczo,

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Przedszkole z kulturą Projekt edukacyjny dla przedszkoli. Raport 2012

Przedszkole z kulturą Projekt edukacyjny dla przedszkoli. Raport 2012 Przedszkole z kulturą Projekt edukacyjny dla przedszkoli Raport 2012 Cele projektu: edukacja artystyczna, włączająca do prac placówek przedszkolnych instytucje kultury z Bydgoszczy zachęcenie przedszkoli

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ

REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ Miliardy REALIZUJEMY 200 INWESTYCJI ZA PONAD 800 MLN ZŁ 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 2008 POCZĄTEK KADENCJI 0,5 0,0 2002 2004 2006 2008 2010 2012* *plan wg stanu na 30 czerwca Wszystkie środki będące w dyspozycji

Bardziej szczegółowo

I. Część ogólna programu studiów.

I. Część ogólna programu studiów. I. Część ogólna programu studiów.. Wstęp: Kierunek edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych jest umiejscowiony w obszarze sztuki (Sz). Program studiów dla prowadzonych w uczelni specjalności

Bardziej szczegółowo

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI!

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! Czym jest Muzeum Neonów? Pierwsze w Polsce Muzeum Neonów to pomysł na prezentację wyjątkowych polskich neonów z okresu PRL i ocalenie ich od zapomnienia. Naszą misją jest

Bardziej szczegółowo

Powyższe reguły to tylko jedna z wersji gry. Istnieje wiele innych wariantów, można też ustalać własne zasady. Miłej zabawy!

Powyższe reguły to tylko jedna z wersji gry. Istnieje wiele innych wariantów, można też ustalać własne zasady. Miłej zabawy! Krykiet W krykieta może grać od 2 do 4 osób, którzy albo grają każdy przeciw każdemu, albo dzielą się na dwie drużyny. Bramki oraz palik startowy i powrotne umieszcza się tak, jak pokazano na rysunku.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

MISHOWA SEKCJA KULTURY

MISHOWA SEKCJA KULTURY Samorząd Studentów Kolegium MISH UW ul. Dobra 72, 00-312 Warszawa E-mail samomish@gmail.com Facebook https://www.facebook.com/mish.uw http://www.samorzad.mish.uw.edu.pl/ Kim jesteśmy? Sekcja Kultury powstała

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014

RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014 RAPORT Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI KOOPERATYWA ZA ROK 2014 FUNDACJA KOOPERATYWA Zajmujemy się promocjąi edukacja w obszarze sztukach wizualnych. Zorganizowaliśmy szereg wydarzeń artystycznych: warsztatów,

Bardziej szczegółowo

MARZENA JAGIEŁŁO. hermeneutyka chleba powszedniego

MARZENA JAGIEŁŁO. hermeneutyka chleba powszedniego MARZENA JAGIEŁŁO hermeneutyka chleba powszedniego 1 MARZENA JAGIEŁŁO kom. 728 881 188 mjawa@o2.pl www.behance.net/mjawa Urodzona w Starachowicach. Ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. J. Szermentowskiego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Temat KLASA 5 1. Kontrast w plastyce 2. Barwy kontrastowe na urodzinowym stole wykonanie pracy plastycznej

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala:

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala: UCHWAŁA NR IV/49/5/2014 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO z dnia 7 kwietnia 2014 r. w sprawie podania do publicznej wiadomości informacji o zamiarze i przyczynach połączenia Muzeum Śląskiego w Katowicach i

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU WYDZIAŁ KOMUNIKACJI MULTIMEDIALNEJ FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA EFEKTY KSZTAŁCENIA nazwa kierunku studiów: FOTOGRAFIA obszar: SZTUKA dziedzina: SZTUKI PLASTYCZNE

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do:

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do: Akademia Sztuki w Szczecinie ogłasza nabór na drugą edycję dwusemestralnych studiów podyplomowych: Zarządzanie kulturą z wybranymi aspektami zarządzania szkolnictwem artystycznym 219 godzin zajęć zostanie

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść?

Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść? Zaczynasz studia i chcesz jak najwięcej z nich wynieść? Studiujesz zagadnienia związane z bibliotekarstwem lub informacją naukową i szukasz pomysłu na rozwój zawodowy? Szykujesz się do obrony pracy magisterskiej

Bardziej szczegółowo

Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed

Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Abstract The paper presents basic information about the Museum of Medical University of Gdansk: main fields of interests, the collection

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017

Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017 Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017 Twórcze i artystyczne wychowanie, czy tez lepiej wychowanie przez sztukę, może okazad się szczególnie ważne, nie tylko dla stworzenia

Bardziej szczegółowo

CV list motywacyjny portfolio strony www

CV list motywacyjny portfolio strony www CV list motywacyjny portfolio strony www Szanowni Państwo! Na Państwa ogłoszenie dotyczące grafika trafiłam podczas spaceru w oknie galerii Miejsce. Ponieważ mam wielką słabość do pocztówek Pana Tylkowskiego

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU TRANSFER WIEDZY NA PRZYKŁADZIE WDROŻEŃ WZORNICZYCH W PRZEDSIĘBIORSTWACH Seminarium podsumowujące prace zespołów wdrożeniowych w ramach projektu: Dolnośląska Sieć Wzornictwa Przemysłowego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin. z dnia 25 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin. z dnia 25 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI SZTUK WIZUALNYCH za rok 2010

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI SZTUK WIZUALNYCH za rok 2010 Kraków, dnia 31.3.211 r. SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI SZTUK WIZUALNYCH za rok 21 1. Dane Fundacji. Fundacja Sztuk Wizualnych, z siedzibą w Krakowie przy ul. Piekarskiej 11/12, 31-67

Bardziej szczegółowo

Kazimierz Podsadecki - artysta zapomniany Wystawa rysunków w 40-tą rocznicę śmierci artysty

Kazimierz Podsadecki - artysta zapomniany Wystawa rysunków w 40-tą rocznicę śmierci artysty Kazimierz Podsadecki - artysta zapomniany Wystawa rysunków w 40-tą rocznicę śmierci artysty Wernisaż: 14 października 2010, godz. 19.00 Wystawa potrwa do 28 października 2010 Galeria Sztuki ATTIS Ryszard

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA Wymagania edukacyjne Klasa IV Ocena ucznia w zakresie przedmiotu plastyka jest osobliwie złożona i trudna. Nauczyciel plastyki oceniając osiągnięcia edukacyjne ucznia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6 Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna usprawiedliwiona. NA OCENĘ Z PLASTYKI WPŁYWA: aktywne uczestniczenie

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 OTWARCIE 17 PAŹDZIERNIKA (PIĄTEK) 2014, GODZINA 17:00 * MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 WPROWADZENIE DR GRAŻYNA STOJAK * wystawa czynna do 17 listopada 2014 Janusz

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.5 1)Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: nie opanował zakresu wiadomości

Bardziej szczegółowo

Proponowane klasy w roku szkolnym 2015/2016

Proponowane klasy w roku szkolnym 2015/2016 Proponowane klasy w roku szkolnym 2015/2016 KLASA BIOLOGICZNO CHEMICZNA. Przygotuje ucznia do dalszej edukacji w klasach o profilu biologiczno chemicznym w szkołach ponadgimnazjalnych. OFERUJEMY: w III

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Smoczyński retrospektywnie.

Smoczyński retrospektywnie. Smoczyński retrospektywnie. Wywiad z Marcinem Lachowskim, kuratorem cyklu trzech wystaw poświęconych twórczości Mikołaja Smoczyńskiego. Rozmawia Ignacy Oboz Ignacy Oboz: Czy wystawy były swoistym dialogiem

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Majerczyk-Sieczka. Portfolio

Małgorzata Majerczyk-Sieczka. Portfolio Małgorzata Majerczyk-Sieczka Portfolio DANE KONTAKTOWE ur. 1972 34-520 Poronin, ul. Kasprowicza 41a tel. 602831877 e-mail: sieczka@podhale.com UMIEJĘTNOŚCI Znajomość pakietu Corel, Adobe, znajomość środowiska

Bardziej szczegółowo

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl Instytucja kultury z misją edukacji www.amuz.edu.pl AKADEMIA MUZYCZNA W POZNANIU MA 95 LAT Jesteśmy jedną z dziewięciu uczelni muzycznych w Polsce, a jedyną w kraju, która prowadzi studia z zakresu lutnictwa.

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI. Tekst jednolity

STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI. Tekst jednolity STATUT FUNDACJI SZTUKA DLA LUDZI Tekst jednolity Rozdział I [Postanowienia Ogólne] 1 Dagmara Angier-Sroka i Bartłomiej Sroka, zwani z osobna w dalszej części Fundatorem, niniejszym aktem nadali Statut

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ARTYSTYCZNY. Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej. Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej. Kryterium zakres kwalifikacji

WYDZIAŁ ARTYSTYCZNY. Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej. Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej. Kryterium zakres kwalifikacji WYDZIAŁ ARTYSTYCZNY Kierunek Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Forma studiów i poziom kształcenia I stopnia Kryterium zakres kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA II. EFEKTY KSZTAŁCENIA Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia A - obszar kształcenia w zakresie sztuki 1 studia I stopnia 2 studia II stopnia Użyte symbole: W kategoria wiedzy

Bardziej szczegółowo

Program nauczania dla dzieci 3 - letnich. w roku szkolnym 2013/2014. w Przedszkolu w Nowych Iganiach

Program nauczania dla dzieci 3 - letnich. w roku szkolnym 2013/2014. w Przedszkolu w Nowych Iganiach Program nauczania dla dzieci 3 - letnich w roku szkolnym 2013/2014 w Przedszkolu w Nowych Iganiach biorącym udział w projekcie pt. Mały Artysta współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego,

Bardziej szczegółowo

PORTFOLIO. www.anomalia.pl COMMERCIAL. culture. underground

PORTFOLIO. www.anomalia.pl COMMERCIAL. culture. underground PORTFOLIO COMMERCIAL culture underground www.anomalia.pl O FIRMIE Studio projektowe AnoMalia założyliśmy w 2006 roku. Bezpośrednim impulsem dla powstania studia było nasze przekonanie o potrzebie tworzenia

Bardziej szczegółowo

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania Plastyka Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania ocena celująca - dysponuje wiedzą i umiejętnościami znacznie wykraczającymi poza wymagania edukacyjne sformułowane dla jego poziomu; - sprawnie, świadomie

Bardziej szczegółowo

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Związek Kompozytorów Polskich - Polskie Centrum Informacji Muzycznej ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Realizacja projektu Fot. Kuba Kossak Włodzimierz Kossak Październik 2009 - Grudzień 2010 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku

z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku S P R A W O Z D A N I E z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku I. WYSTAWIENNICTWO 18.12.09 18.01.10 - Deski. Obrazy. Słowa - Muzeum Zamek Górków w Szamotułach (unikalna kolekcja

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

STATUT ZAMKU KSIĄŻAT POMORSKICH W SZCZECINIE

STATUT ZAMKU KSIĄŻAT POMORSKICH W SZCZECINIE Załącznik nr 1 do uchwały nr 481/09 Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 15 kwietnia 2009 STATUT ZAMKU KSIĄŻAT POMORSKICH W SZCZECINIE (wersja zaktualizowana na dzień 21 sierpnia 2009r.) Spis

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU 20 KWIETNIA 2016 *R Rezerwacja miejsc: pracowniawarsztatow@o2.pl Wydział Animacji PREZENTACJE SYSTEM MOTION CAPTURE W PROCESIE TWORZENIA FILMU ANIMOWANEGO I GIER KOMPUTEROWYCH

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

Tworzenie książeczek z ilustracjami dotykowymi I

Tworzenie książeczek z ilustracjami dotykowymi I WARSZTATY Zapraszamy na warsztaty towarzyszące konferencji. Nauczycielom i rodzicom niewidomych dzieci, a także artystom plastykom polecamy warsztaty tworzenia książek z dotykowymi ilustracjami oraz wystawę

Bardziej szczegółowo