ISSN Redakcja wyraża zgodę na przedruk materiałów z podaniem źródła. Projekt okładki: Katarzyna Aleksowska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1233-2437. Redakcja wyraża zgodę na przedruk materiałów z podaniem źródła. Projekt okładki: Katarzyna Aleksowska"

Transkrypt

1 9 (135) WRZESIEŃ 2002

2 Rada Programowa: dr Jerzy Głuszyński, prof. dr hab. Eugeniusz Gorzelak, Stanisław Kopeć (przewodniczący), prof. dr hab. Andrzej Kowalski, prof. dr hab. Jan Małkowski, Waldemar Sochaczewski, Janusz Turski Redakcja: Stanisław Mariusz Potyra (redaktor naczelny), prof. dr hab. Stanisław Stańko (z-ca redaktora naczelnego), Alina Kozińska (sekretarz redakcji), Małgorzata Śmietańska ISSN Wydawca: Agencja Rynku Rolnego Adres redakcji: Biuletyn Informacyjny Warszawa, ul. Nowy Świat 6/12 internet: tel. 0 (prefiks) , tel./fax 0 (prefiks) Redakcja wyraża zgodę na przedruk materiałów z podaniem źródła. Projekt okładki: Katarzyna Aleksowska Skład i druk: sto 8 - grafika reklamowa i drukarnia Wrocław, ul. Powstańców Śląskich 116A lok. 22 tel. 0 (prefiks) , Produkcja: Multimedia Bank Sp. z o. o Warszawa, ul. Podbipięty 34/47 tel./fax: 0 (prefiks) Zarząd: Leszek Wasiuta, Andrzej Baworowski

3 Spis treści Integracja z Unią Europejską to nowe wyzwania dla Agencji Rynku Rolnego Jarosław Kalinowski 4 ARR Funkcjonowanie Agencji Rynku Rolnego jako agencji płatniczej Jan Sobiecki W skrócie 6 16 Unia Europejska Interwencjonizm w rolnictwie: dlaczego był, jest i będzie Jerzy Wilkin ABC Unii Europejskiej. Negocjacje z Unią Europejską wchodzą w ostatnią fazę Ryszard Smolarek Rynki Przemysł spożywczy w obliczu integracji z Unią Europejską Roman Urban Handel zagraniczny polskimi produktami rolnymi w 2002 r. Wiesław Łopaciuk Prawo Zasady administrowania obrotem towarowym z zagranicą do czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej Mirosława Tereszczuk W skrócie Analizy i prognozy Nasz komentarz Sytuacja na rynku rolnym Rolnictwo wchodzi w nowy okres dekoniunktury Eugeniusz Gorzelak Contents 71

4 Jarosław Kalinowski Wiceprezes Rady Ministrów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rok 2002 jest kolejnym bardzo trudnym rokiem dla rolników. Skumulowanie żniw, brak gotówki w gospodarstwach na bieżące potrzeby - po latach głębokiego spadku dochodów - spowodowały konieczność szybkiej interwencji państwa. Mimo zaangażowania w 2002 roku znacznych środków i prowadzenia działań interwencyjnych na niespotykanym dotychczas poziomie rolnicy mieli trudności ze sprzedażą zbiorów. Wielokrotnie podkreślałem, że będę dążył do jak najszybszej poprawy sytuacji dochodowej w rolnictwie, uprzedzając, że jest to proces trudny i długotrwały. Przedstawiłem program działań, który staram się konsekwentnie realizować. Nawet jednak najlepsze działania nie przynoszą w rolnictwie rezultatów od razu. Trzeba na nie, niestety, poczekać; rozwiązanie nabrzmiałych, długotrwałych problemów wymaga czasu. Tak jest nie tylko w Polsce. Tak było również w krajach Unii Europejskiej, które przez wiele lat budowały obecny model rolnictwa i zasobność rolników. Tymczasem w Polsce ciągle nie ma pełnego zrozumienia dla problemów tego działu gospodarki. Z jednej strony słyszę zarzuty o zbyt małym zakresie pomocy, z drugiej - że wsparcie dla rolnictwa jest zbyt wysokie. O skali trudności niech świadczy proces uzgodnień zapowiadanych przeze mnie regulacji ustawowych, a zwłaszcza ustawy o ustroju rolnym. Choć wiele regulacji zawartych w tym projekcie jest wprost przeniesionych z rozwiązań stosowanych w krajach Unii Europejskiej i choć powszechny jest w Polsce pogląd o potrzebie poprawy struktury obszarowej gospodarstw, to projekt ciągle jest krytykowany przez środowiska pozarolnicze, mimo że ma pełną akceptację samorządu rolniczego i rolniczych organizacji społeczno-zawodowych. Cieszy mnie, że o potrzebie równoprawnych warunków funkcjonowania i konkurencji po integracji polskiego i unijnego rolnictwa mówią politycy prawie ze wszystkich opcji, koalicyjnych i opozycyjnych. Mam nadzieję, że jednolite stanowisko w tej sprawie zostanie zachowane do końca negocjacji akcesyjnych. Obok doraźnych działań na rzecz poprawy sytuacji dochodowej w rolnictwie przywiązuję w swoim działaniu szczególną wagę do przebiegu i wyników negocjacji. W najbliższym czasie rozpoczną się rozmowy końcowe, które zadecydują o warunkach akcesji. Równoprawne warunki to warunek zahamowania degradacji polskiego rolnictwa i stworzenie następnym pokoleniom szans rozwoju. Opublikowane zostały dane OECD o pomocy dla producentów rolnych stosowanej w różnych krajach. Wyliczono, że wsparcie dla rolnictwa w Polsce według jednolitego, porównywalnego wskaźnika obrazującego subwencje kierowane do gospodarstw rolnych wynosiło w 2001 roku 10% finalnej produkcji rolniczej, podczas gdy średnio 4

5 w krajach Unii Europejskiej 35%, w USA 21%, a przeciętnie w krajach OECD 31%. Trudno produktom polskiego rolnictwa konkurować z produktami rolno-spożywczymi tak wysoko wspomaganymi w fazie wytwarzania i poprzez subsydiowanie eksportu. Dlatego tak istotne jest zapewnienie zasady równej konkurencji, to przecież niezbędny warunek utrzymania polskich gospodarstw rolnych. Wprowadzenie gospodarki rynkowej w Polsce spowodowało, że rolnictwo zostało poddane bezpośredniemu oddziaływaniu sił rynkowych, prawom popytu i podaży, ostrym zasadom konkurencji krajowej i zagranicznej. W Unii Europejskiej ten sektor jest wyłączony z wolnej konkurencji, a jego budżet stanowi ponad połowę całego budżetu unijnego. W celu skutecznej realizacji polityki państwa wobec rolnictwa w zakresie wspierania tego sektora środkami budżetowymi i pozabudżetowymi oraz organizacji interwencji rynkowej i obrotu ziemi w Polsce zadania te powierzono trzem wyspecjalizowanym agendom rządowym. W obszarze interwencji rynkowej zadania te spełnia Agencja Rynku Rolnego, która jest państwową jednostką organizacyjną mającą na celu stabilizowanie rynku produktów rolnych oraz ochronę dochodów uzyskiwanych z rolnictwa. W przyszłości ARR, jako akredytowana agencja płatnicza Unii Europejskiej, będzie również odpowiedzialna za stosowanie większości mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej z wyjątkiem płatności bezpośrednich oraz środków towarzyszących kierowanych bezpośrednio do producentów rolnych. Obecnie działania interwencyjne prowadzone są na 8-10 rynkach. Po naszej akcesji do Unii obejmować będą 23 grupy towarowe, regulowane ponad 50 mechanizmami WPR. Jako instytucja odpowiedzialna za skuteczne stosowanie tych mechanizmów Agencja musi się dostosować instytucjonalnie i organizacyjnie do wymogów unijnych. Są to wyzwania bardzo trudne, którym musimy wspólnie sprostać w dobie rozwiązywania napiętych bieżących problemów rynku i trudnej sytuacji dochodowej polskiej wsi. Tworzenie nowej formuły funkcjonowania Agencji oraz nowych mechanizmów interwencji na rynku to początek budowania trwałych podstaw funkcjonowania rynku rolnego, stabilizacji produkcji i dochodów oraz równej konkurencyjności dla naszych producentów rolnych i przetwórców w przyszłej rozszerzonej Unii Europejskiej. Polska nie jest jeszcze członkiem Unii Europejskiej i nie będę zajmował oficjalnego stanowiska w sprawie reformy Wspólnej Polityki Rolnej do czasu naszej akcesji. Mamy jednak do zaproponowania model rolnictwa opartego na poszanowaniu praw przyrody, na produkcji zgodnej z zasadami ekologii - bez nadmiernej chemizacji, w czystych ekologicznie regionach. Nam przede wszystkim zależy na tym, aby warunki członkostwa w Unii Europejskiej były jednakowe dla wszystkich. Nie występujemy z wnioskami o specjalne preferencje dla polskich rolników. Opowiadamy się tylko za utrzymaniem jednej z podstawowych zasad obowiązujących we Wspólnocie Europejskiej, tj. zasady jednolitego rynku i jednakowego traktowania. 5

6 ARR FUNKCJONOWANIE AGENCJI RYNKU ROLNEGO JAKO AGENCJI PŁATNICZEJ Jan Sobiecki Prezes Agencji Rynku Rolnego Agencja Rynku Rolnego została powołana ustawą 1 z 7 czerwca 1990 roku w celu realizowania interwencyjnej polityki państwa na rynku rolno-spożywczym oraz ochrony dochodów uzyskiwanych z rolnictwa. W kolejnych latach zakres oraz formy oddziaływania Agencji na rynek rolny ulegały znacznemu rozszerzeniu. Na mocy ustawy 2 z 16 lutego 2001 roku ARR ma być jedną z agencji płatniczych realizujących zadania Wspólnej Polityki Rolnej. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej będzie odpowiedzialna za administrowanie mechanizmami WPR, z wyjątkiem płatności bezpośrednich oraz środków towarzyszących kierowanych bezpośrednio do producentów rolnych. Podstawowym warunkiem pełnienia przez Agencję Rynku Rolnego funkcji agencji płatniczej jest uzyskanie akredytacji UE, która uwarunkowana jest uzyskaniem pozytywnego wyniku audytu Komisji Europejskiej. Jednym z istotnych elementów uzyskania akredytacji jest opracowanie pisemnych procedur dla mechanizmów, które będą administrowane przez ARR. Prace nad nimi są prowadzone w ARR od 2000 roku, a ich zakończenie jest planowane w I połowie 2003 roku. Przygotowując dokumentację, Agencja Rynku Rolnego opiera się na standardach ISO serii 9000:2000 z uwzględnieniem zaleceń normy ISO Przygotowywane w ARR dokumenty są opracowywane w ścisłej współpracy z ekspertami z agencji płatniczych z państw członkowskich UE, na wzór dokumentów wdrożeniowych stosowanych w tych krajach. Udzielenie akredytacji oznacza formalne potwierdzenie gotowości agencji płatniczej do prawidłowego wydatkowania środków z funduszu EAGGF 3. Ma ono formę aktu określającego kompetencje agencji, zakres jej obowiązków i odpowiedzialności. Obowiązujące obecnie prawodawstwo sprowadza możliwości oddziaływania ARR do kilku podstawowych rynków i instrumentów. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej zakres, skala oraz formy oddziaływania ARR jako agencji płatniczej na rynek rolny ulegną znacznemu rozszerzeniu. 1 Ustawa z 7 czerwca 1990 r. o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego (Dz.U. nr 39, poz. 223). 2 Ustawa z 16 lutego 2001 r. (Dz.U. nr 29, poz. 320) o zmianie ustawy o Inspekcji Sanitarnej, ustawy o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego, ustawy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawy - Kodeks celny, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej i ustawy o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami. 3 EAGGF (The European Agricultural Guidance and Guarantee Fund) Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa, utworzony w 1962 r. w celu finansowania wydatków związanych z realizowaniem Wspólnej Polityki Rolnej; niekiedy jest oznaczany skrótem francuskim FEOGA (Le Fond Européen d Orientation et de Garantie Agricole). 6

7 Funkcjonowanie ARR jako agencji płatniczej Zestawienie mechanizmów interwencyjnych funkcjonujących w Polsce przed i po akcesji a) Po raz pierwszy będą (lub mogą być) administrowane przez ARR w 2002/03. Część z dotychczas realizowanych przez Agencję mechanizmów nie będzie stosowana, a wprowadzone zostaną inne formy wsparcia wewnętrznego. Na przykład rynek 7

8 ARR wołowiny, który dotychczas w Polsce nie był regulowany, w UE objęty jest kilkoma mechanizmami, które zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej po akcesji Agencja będzie musiała stosować. W przypadku działań interwencyjnych na rynku zbóż ARR nie będzie realizowała dotychczas stosowanego systemu skupu zbóż z dopłatą dla producentów. Działania te zostaną ograniczone wyłącznie do interwencyjnych zakupów bezpośrednich, realizowanych w terminie zgodnym z prawodawstwem UE, tj. od 1 listopada. Zmiana zakresu oraz skali działań ARR w odniesieniu do wybranych rynków Zgodnie z założeniami reformy WPR Agenda 2000 w ostatnich latach również w UE znaczenie oraz zakres zakupów interwencyjnych produktów rolnych znacznie się zmniejsza. Ograniczają się one wyłącznie do rzeczywistych nadwyżek rynkowych, które wykupywane są po cenach interwencyjnych, znacznie niższych niż ceny rynkowe. Z uwagi na duże zaangażowanie środków finansowych wydatkowanych z budżetu UE na zakup oraz przechowywanie produktów rolnych, Wspólnota zastępuje interwencyjne zakupy innymi mechanizmami. Na przykład w UE nie stosuje się zakupów interwencyjnych wieprzowiny (w ciągu ostatnich trzydziestu lat uruchamiane były tylko kilkukrotnie), a mechanizm ten został zastąpiony programem dopłat do prywatnego przechowalnictwa, który angażuje znacznie mniej środków finansowych. Działania realizowane przez Agencję Rynku Rolnego po akcesji Polski do UE będą uzależnione od decyzji Komisji Europejskiej. Jej decyzje w tym zakresie będą podej- 8

9 Funkcjonowanie ARR jako agencji płatniczej mowane po uwzględnieniu sytuacji na rynku wewnętrznym wszystkich państw Wspólnoty. W związku z tym w ARR ulegnie zmianie dotychczasowy sposób zarządzania. W znacznym stopniu ograniczona zostanie możliwość podejmowania decyzji. Jako agencja płatnicza ARR zachowa swoją suwerenność, ale równocześnie będzie zobowiązana do przekazania części dotychczasowych kompetencji w ramach podejmowania decyzji ponadnarodowym organom Wspólnotowym. Proces podejmowania decyzji w Polsce o uruchomieniu programu dopłat do prywatnego przechowalnictwa wieprzowiny: W Unii Europejskiej instytucją wykonawczą jest Komisja Europejska, wspomagana przez komitety zarządzające odpowiedzialne za stabilizowanie i organizację poszczególnych rynków, np. Komitet Zarządzający ds. Zbóż, czy Komitet Zarządzający ds. Mleka. W skład komitetów wchodzą przedstawiciele poszczególnych państw członkowskich, do których zadań należy m.in. zgłaszanie propozycji zmian w prawodawstwie unijnym oraz inicjowanie określonych działań, które przyczynią się do osiągnięcia stabilizacji na danym rynku rolnym. Przedstawicielami poszczególnych państw członkowskich w komitetach zarządzających są wyznaczeni pracownicy instytucji zaangażowanych w realizację polityki rolnej w danym sektorze, np. przedstawiciele ministerstwa rolnictwa, agencji płatniczej, itp. Pomimo wniosków zgłaszanych przez przedstawicieli poszczególnych państw na forum Komitetów Zarządzających, ostateczną decyzję o uruchomieniu danego programu, np. interwencji, podejmuje Komisja Europejska. Tak funkcjonujący proces decyzyjny w UE w znaczny sposób ogranicza samodzielność podejmowania decyzji w danym państwie członkowskim. W wypadku wystąpienia destabilizacji na określonym rynku, ARR będzie mogła jedynie wnioskować o uruchomienie działań interwencyjnych w celu przywrócenia równowagi rynkowej. Na przykład w razie wystąpienia niedoboru ziarna zbóż na rynku wewnętrznym w Polsce będzie mogła rozpocząć sprzedaż zbóż z zapasów interwencyjnych dopiero po uzyskaniu zgody Komisji Europejskiej. Ziarno skupione interwencyjnie w Polsce będzie bowiem stanowiło własność Wspólnoty i o jego przeznaczeniu będzie decydowała Komisja Europejska. Decyzją Komisji ziarno przechowywane w Polsce może zostać skierowane na eksport, jako pomoc żywnościowa lub przeznaczone do sprzedaży na rynku innego państwa członkowskiego. Podobne zasady po- 9

10 ARR dejmowania decyzji dotyczą również uruchomienia innych mechanizmów rynkowych, np. programu dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny. Proces podejmowania decyzji w Unii Europejskiej na przykładzie programu dopłat do prywatnego przechowalnictwa wieprzowiny: Po uruchomieniu danego programu przez Komisję Europejską, Agencja Rynku Rolnego odpowiedzialna będzie za: nadzór nad produktami stanowiącymi własność Wspólnoty, stały monitoring stanu zapasów produktów rolnych oraz wydatkowania środków w ramach realizacji poszczególnych mechanizmów, 10

11 Funkcjonowanie ARR jako agencji płatniczej przekazywanie informacji Komisji Europejskiej w terminach i zakresie określonym rozporządzeniami obowiązującymi w odniesieniu do poszczególnych produktów, w tym między innymi dotyczących: - ilości produktów objętych określonym mechanizmem, - liczby podmiotów uczestniczących w programie, - kwot wydatkowanych w ramach realizacji danego mechanizmu, - opłat pobieranych od uczestników poszczególnych programów (np. opłaty cukrowe), - kar nakładanych na beneficjentów bądź Agencję w przypadku niestosowania się do przepisów UE. Agencja będzie ponadto odpowiedzialna za informowanie Komisji Europejskiej o bieżącej i przewidywanej sytuacji na poszczególnych rynkach rolnych w celu właściwego planowania środków wydatkowanych z budżetu UE. Działalność Agencji w zakresie administrowania i obsługi mechanizmów WPR jest finansowana z funduszu EAGGF. System finansowania wymaga jednak pierwotnego zaangażowania środków z budżetu krajowego. Zwrot wydatkowanych przez Agencję środków następuje na podstawie zestawień i preliminarzy budżetowych przedstawianych przez Agencję Komisji Europejskiej w formie i terminach określonych rozporządzeniami unijnymi. Wydatki Agencji związane utrzymaniem administracji nie podlegają zwrotom z funduszu EAGGF, pokrywane są z budżetu państwa. Zwrot środków finansowych z funduszu EAGGF nastąpi pod warunkiem, że ARR będzie prawidłowo administrowała danym mechanizmem oraz właściwie wydatkowała fundusze przeznaczone na jego realizację. Kontrola prawidłowości wydatkowania środków przez Agencję, potwierdzona audytem zewnętrznym z UE, będzie istotnym elementem w systemie przepływów finansowych między Polską a Komisją Europejską. Zarówno proces kontroli, jak i otrzymania zwrotu środków z budżetu UE jest długotrwały i w niektórych przypadkach może trwać nawet kilka lat. Wydatki związane z realizacją zadań refundowane z funduszu EAGGF dzielą się na dwie kategorie: 1) Wydatki na finansowanie zadań realizowanych przez Agencję w zakresie administrowania mechanizmami WPR, z wyjątkiem zakupów i sprzedaży interwencyjnej. Obejmują one: płatności na rzecz grup producenckich, dopłaty do prywatnego przechowalnictwa, subsydia i dopłaty do pasz zwierzęcych oraz refundacje eksportowe. Zwrot z funduszu EAGGF poniesionych przez Agencję (budżet państwa członkowskiego) wydatków następuje po dwóch miesiącach. 2) Wydatki związane z prowadzeniem przez Agencję interwencyjnych zakupów i sprzedaży. Refundowane są z funduszu EAGGF w określonej rozporządzeniami UE wysokości. Dotyczy to przede wszystkim środków wydatkowanych na przyjęcie i wydanie produktów z magazynów oraz na przechowywanie i zamrażanie produktów skupionych w ramach prowadzonych przez Agencję działań interwencyjnych. Pozostałe wydatki, np. na pobieranie próbek towarów do kontroli, czy na wyposażenie magazynów interwencyjnych, finansowane są z budżetu państwa. Straty powstałe w wyniku sprzedaży interwencyjnej są refundowane z funduszu EAGGF, a zyski z tego tytułu zwracane na rzecz funduszu. Do obsługi środków finansowych pochodzących z funduszu EAGGF zostanie w Polsce otwarte specjalne konto w Narodowym Banku Polskim. Na koncie tym będą dokony- 11

12 ARR wane wszelkie rozliczenia Agencji z tym funduszem. Zakłada się, że dysponentem konta będzie minister właściwy ds. finansów publicznych. Odpowiedzialność za ciągłość przepływu środków finansowych będzie spoczywać na: Agencji, do której zadań będzie należało prognozowanie i rozliczanie się ze środków funduszu EAGGF, ministrze właściwym ds. finansów publicznych, do którego obowiązków należeć będzie zapewnienie środków budżetowych na realizację zadań interwencyjnych w ramach organizacji WPR do czasu refundacji środków z funduszu EAGGF, ministrze właściwym ds. rynków rolnych, który będzie pełnił funkcję jednostki koordynującej w myśl rozporządzeń unijnych. Warunkiem uzyskania środków z funduszu EAGGF będzie terminowe przekazywanie przez Agencję do Komisji Europejskiej odpowiednio przygotowanej prognozy wydatkowanych środków. W procesie planowania wydatków wezmą udział wszystkie biura operacyjne Agencji zaangażowane w administrowanie mechanizmami WPR. Biuro Finansowo-Księgowe będzie odpowiedzialne za przygotowywanie wytycznych dla biur operacyjnych, na podstawie których sporządzane będą tabele prognozowanych wydatków. Wytyczne te obejmą: kurs przeliczeniowy euro, stan magazynowy Agencji w zakresie skupu i sprzedaży interwencyjnej, ilość produktów przewidzianych na eksport, itp. Na ich podstawie biura operacyjne przygotowywać będą zapotrzebowania na środki przewidziane na realizację zadań leżących w ich kompetencjach. Tabele prognozowanych wydatków będą sporządzane na kolejny rok obrachunkowy (w układzie miesięcznym) oraz na trzy kolejne lata obrachunkowe (w układzie rocznym) i będą przekazywane do Biura Finansowo-Księgowego. Na podstawie otrzymanych tabel Biuro Finansowo-Księgowe będzie sporządzało zbiorczy plan rzeczowo-finansowy, zawierający zarówno wydatki związane z bieżącym funkcjonowaniem Agencji (wydatki administracyjne finansowane w całości z budżetu państwa), jak i wydatki prognozowane do refundacji ze środków funduszu EAGGF. Przygotowany plan rzeczowo-finansowy będzie przedkładany ministrowi właściwemu ds. rynków rolnych na 7 miesięcy przed rozpoczęciem krajowego roku obrachunkowego. Zakłada się, że rolę jednostki koordynującej, za której pośrednictwem Agencja będzie przesyłała do Komisji Europejskiej wszelkie zestawienia i preliminarze służące do uzyskania refundacji z fundusz EAGGF, pełnić będzie minister właściwy ds. rynków rolnych. Dokładne oszacowanie planowanych środków z funduszu EAGGF nie jest możliwe, dlatego powstają rozbieżności między planowanymi a wydatkowanymi środkami finansowymi. Różnice te mogą wynikać np. ze złego oszacowania lub z uzyskania przez Agencję z funduszu EAGGF niższej refundacji poniesionych wydatków. W przypadku powstania takiej różnicy będzie ona pokrywana z budżetu państwa. Zgodnie z rozporządzeniami UE, Biuro Finansowo-Księgowe Agencji ma obowiązek informowania Komisji Europejskiej o poniesionych wydatkach, Komisja zaś dokonuje systematycznej kontroli terminowości wydatkowanych przez Agencję środków. Struktura Agencji Rynku Rolnego jako agencji płatniczej powinna zapewniać rozdzielenie trzech podstawowych funkcji: akceptowania, realizowania oraz księgowania płatności. Dla każdej z tych funkcji zostaną wyznaczone w ARR oddzielne, niezależne od siebie komórki organizacyjne. Zakres ich zadań i obowiązków zostanie zdefiniowany i uwzględniony w statucie Agencji. 12

13 Funkcjonowanie ARR jako agencji płatniczej Czynności wykonywane w ramach określonej komórki organizacyjnej przez pracowników niższego szczebla będą podlegały nadzorowi oraz autoryzacji przez pracownika o wyższym stopniu uprawnień. Obowiązki i zakres odpowiedzialności pracowników zostaną zatem określone na piśmie, łącznie z wyznaczeniem progów finansowych, w ramach których są oni upoważnieni do podejmowania decyzji i zatwierdzania środków do wypłaty w ramach poszczególnych mechanizmów. Wyznaczenie progów finansowych niezbędnych do autoryzacji płatności stworzy możliwość dodatkowej kontroli potwierdzającej prawidłowość dokonywanych płatności. W ramach zakresu zadań i obowiązków poszczególnych pracowników zostanie określony również stopień dostępu do informacji przechowywanych w systemie komputerowym ARR w zakresie ich wprowadzania, modyfikowania oraz zatwierdzania. Osoba wprowadzająca dane do systemu komputerowego będzie miała ograniczone możliwości ich przetwarzania. Wszelkie zmiany będą mogły być dokonywane wyłącznie przez uprawnionych pracowników w ramach ściśle określonych kompetencji. Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1663/95 tożsamość każdego pracownika użytkującego system komputerowy będzie określona indywidualnym hasłem, które powinno być regularnie zmieniane. Wprowadzanie danych powinno być kontrolowane za pomocą programów nastawionych na wykrywanie informacji niespójnych bądź odbiegających od standardowych. Przyporządkowanie indywidualnych haseł pracownikom umożliwi ponadto identyfikację osoby, która przeprowadziła określoną operację w systemie. System komputerowy ARR będzie chroniony przed dostępem nieupoważnionych osób, a dane będą należycie zabezpieczone poprzez automatyczne tworzenie kopii, przechowywanych w wyznaczonych miejscach, charakteryzujących się odpowiednim stopniem zabezpieczeń. Wymogi akredytacyjne stawiane agencjom płatniczym nakładają na ARR obowiązek takiego dostosowania struktury organizacyjno-funkcjonalnej, aby zapewniała właściwe, zgodne z prawodawstwem UE wydatkowanie środków z Funduszu EAGGF. Agencja Rynku Rolnego odpowiedzialna będzie za wypełnienie trzech podstawowych funkcji: wdrażającej w ramach której Agencja będzie odpowiedzialna za prawidłową implementację prawodawstwa Wspólnotowego w zakresie administrowania mechanizmami WPR, płatniczej w ramach której ARR zobowiązana będzie do realizacji płatności, prowadzenia rachunków księgowych oraz nadzoru i kontroli wydatkowanych środków finansowych zgodnie z wymogami Sekcji Gwarancji Funduszu EAGGF; funkcja ta nakłada na Agencję obowiązek prowadzenia działań związanych z zapobieganiem nadużyciom finansowym oraz wykrywaniem i przeciwdziałaniem oszustwom, informacyjnej w ramach której ARR będzie instytucją przekazującą informacje między Komisją Europejską a uczestnikami mechanizmów WPR. W związku z tym Agencja będzie odpowiedzialna za stałe monitorowanie zmian w prawodawstwie Wspólnotowym, zgłaszanie propozycji zmian do legislacji UE, w tym zainicjowanych przez beneficjentów, oraz bieżące informowanie ich o działaniach i decyzjach podjętych na szczeblu Wspólnoty. W Agencji powinny zatem funkcjonować dwie służby sprawujące stały nadzór i kontrolę nad działalnością oraz wypełnieniem przez nią kryteriów akredytacji, mianowicie audyt wewnętrzny i kontrolne służby techniczne. 13

14 ARR Wewnętrzne służby audytowe powinny zapewnić stosowanie przez Agencję procedur zgodnych z wymaganiami Wspólnoty Europejskiej. Podstawową ich funkcją jest zapewnienie, aby system kontroli wewnętrznej i zarządzania Agencji działał efektywnie. Audyt wewnętrzny powinien być niezależny od innych komórek Agencji i informować jej najwyższe kierownictwo o wykrytych nieprawidłowościach oraz przedstawiać propozycje rozwiązań systemowych zapewniających prawidłowe funkcjonowanie Agencji, a tym samym zapobiegających wszelkim nieprawidłowościom. W agencji płatniczej audyt wewnętrzny może być przeprowadzany w postaci: badania sprawozdań finansowych, oceny systemów obejmujących gromadzenie, zarządzanie i wydatkowanie środków publicznych i funduszu EAGGF, jak również gospodarowanie majątkiem, oceny efektywności, gospodarności i skuteczności gospodarki finansowej, analizy oceniającej i sprawdzającej, czy prowadzone przez Agencję działania odpowiadają ustalonym celom, procedurom, wytycznym i kierunkom oraz aktom prawnym, oceny i analizy specyficznych działań i procesów wewnątrz Agencji. Przeprowadzone przez służby audytowe weryfikacje mogą ograniczać się do wybranych działań lub transakcji finansowych, pod warunkiem, że plan audytu zapewnia, iż wszystkie istotne działania w Agencji zostaną poddane weryfikacji w czasie nie przekraczającym 5 lat. Praca audytu wewnętrznego powinna być zgodna z międzynarodowymi standardami i przepisami krajowymi, udokumentowana w zapisach roboczych oraz zakończona raportami i zaleceniami. Plany audytu i raporty powinny być dostępne dla ciała certyfikującego oraz dla urzędników UE delegowanych do przeprowadzenia audytów finansowych lub oceny efektywności działania audytu wewnętrznego. Kontrolne służby techniczne będą odpowiedzialne za monitoring, weryfikację i kontrolę dokonanych płatności. Do ich zadań będzie należało weryfikowanie dokumentów będących podstawą wypłaty, kontrola ilości i jakości produktów objętych danym mechanizmem, potwierdzenie dat dostaw do magazynów i wydysponowania produktów oraz przetworzenia produktów w inny produkt, a także przeprowadzanie innych kontroli natury technicznej. Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem UE w tym zakresie, cześć tych funkcji może zostać delegowana przez Agencję do innych instytucji, jednak Agencja będzie odpowiedzialna przed Komisją Europejską za prawidłowość ich wykonywania. Delegowanie funkcji do instytucji zewnętrznych jest możliwe w przypadku spełnienia przez nie następujących warunków: zakres odpowiedzialności i obowiązków tych instytucji, polegający na kontroli i weryfikacji prawidłowości prowadzonych działań oraz ich zgodności z zasadami WPR, musi zostać konkretnie określony przez Agencję, instytucja zewnętrzna musi wyraźnie oświadczyć Agencji, że faktycznie wypełni podjęte obowiązki i określi środki, jakie w tym celu zamierza stosować, instytucja zewnętrzna dysponuje efektywnym systemem kontroli oraz przeszkolonym personelem (np. klasyfikatorzy bydła), co umożliwi prawidłowość wypełniania przekazanych przez Agencję zobowiązań, Agencja będzie regularnie informowana o rezultatach oraz zakresie przeprowadzonych kontroli; przedłożone Agencji raporty kontrolne powinny zapewniać 14

15 Funkcjonowanie ARR jako agencji płatniczej o prawidłowości kontroli i uzasadniać wypłatę przez Agencję środków finansowych, instytucja zewnętrzna musi zobowiązać się do archiwizowania wszelkiej dokumentacji związanej z dokonaniem płatności przez Agencję i musi ją udostępniać: - pracownikom Agencji, którzy rozpatrują wnioski o płatność, - audytowi wewnętrznemu Agencji, - audytowi zewnętrznemu Unii Europejskiej. Zarządzanie przez ARR mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej wiąże się z koniecznością gromadzenia i archiwizowania wszelkiej dokumentacji związanej z zasadami funkcjonowania poszczególnych instrumentów, a także poświadczającej prawidłowość dokonywanych wypłat beneficjentom. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami UE dokumentacja ta powinna być archiwizowana przez co najmniej 3 lata. Wymóg ten podyktowany jest koniecznością przechowywania dokumentacji na potrzeby audytu Komisji Europejskiej, który potwierdza zasadność dokonanych przez Agencję wypłat. W związku z powyższym archiwizacja dokumentów w krajach członkowskich UE jest oparta na obowiązującym w tym zakresie prawodawstwie krajowym, które nakłada obowiązek przetrzymywania dokumentów przez okres dłuższy niż wymagany zgodnie z rozporządzeniami, tj. nawet 10 lat. Najskuteczniejszym sposobem zarządzania mechanizmami WPR jest scentralizowanie działań administracyjnych, które umożliwi właściwe wykorzystanie zasobów ludzkich i będzie zapobiegało powielaniu wykonywanych czynności administracyjnych. Dlatego też w przypadku większości mechanizmów za ich obsługę administracyjną odpowiedzialne będą biura/komórki operacyjne Centrali Agencji. * * * Po przystąpieniu Polski do UE krajowe podmioty gospodarcze będą narażone na silną konkurencję ze strony podmiotów działających obecnie na obszarze Unii Europejskiej, dysponujących już odpowiednią wiedzą dotyczącą zasad uczestnictwa w określonych mechanizmach rynkowych. Dlatego ważne jest, aby po akcesji mogły one w równym stopniu i na tych samych zasadach korzystać z instrumentów regulujących poszczególne sektory rynku rolnego w UE. W związku z tym do zadań ARR, przed akcesją Polski do UE, będzie należało przekazanie beneficjentom poszczególnych programów WPR niezbędnych informacji określających zasady funkcjonowania mechanizmów oraz wymogi, jakie muszą oni spełnić, aby przystąpić do programu. Wymóg informowania beneficjentów obowiązywać będzie Agencję również po przystąpieniu do Unii Europejskiej. 15

16 ARR W SKRÓCIE Zgodnie z art. 39 ustawy z 6 września 2001 roku o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz.U. nr 129, poz. 1446), przewiduje się finansowanie ze środków finansowych Funduszu Promocji Mleczarstwa działań i przedsięwzięć mających na celu promowanie sektora mleczarskiego w Polsce. Należą do nich: promowanie spożycia artykułów mleczarskich, szczególnie wśród dzieci i młodzieży, wspieranie sprzedaży polskich produktów mleczarskich za granicą, wspieranie prac badawczo-rozwojowych promujących spożycie artykułów mleczarskich, pomoc w organizowaniu wystaw i udziału w targach produktów mleczarskich, wspieranie poprawy jakości mleka i produktów mleczarskich, wspieranie działalności krajowych organizacji branżowych na arenie międzynarodowej, wspieranie ustawowej działalności Komisji Porozumiewawczej ds. Mleka i Przetworów Mlecznych. Szczegółowe informacje dotyczące zasad i warunków finansowania zostaną przedstawione w następnym numerze Biuletynu. * * * Zgodnie z kolejną nowelizacją ustawy o regulacji rynku cukru (Dz.U. nr 127, poz. 1086) zarówno producenci cukru, jak i inni przedsiębiorcy są zobowiązani sprzedawać cukier na rynku krajowym po cenach wyższych niż cena interwencyjna. Podmioty wprowadzające cukier na rynek krajowy po cenach niższych lub równych cenie interwencyjnej są zobowiązane do wnoszenia opłat sankcyjnych w wysokości wynikającej z pomnożenia ilości tak sprzedanego cukru przez cenę interwencyjną. Opłaty sankcyjne powinny być wpłacane bez wezwania na wydzielony rachunek Agencji Rynku Rolnego i podlegają przepisom ustawy Ordynacja Podatkowa. Zapis ten zobowiązuje ARR do otworzenia z dniem 1 października 2002 roku (jest to termin rozpoczęcia funkcjonowania ceny interwencyjnej) rachunku do pobierania ww. opłat. Jednocześnie nowelizacja ograniczyła możliwości obowiązkowego eksportu cukru C, przyjmując zapis mówiący o konieczności jego eksportu tylko w postaci nieprzetworzonej. ARR od pierwszego roku rozliczeniowego ma obowiązek zbierania administracyjnych dokumentów celnych SAD potwierdzających dokonanie eksportu cukru C oraz rozliczania producentów z dokonanego eksportu (pobierania opłat sankcyjnych i naliczania kar w przypadku ich niewpłacenia). Głównym jednak kierunkiem nowelizacji było ustanowienie zasad dotyczących utworzenia (26 sierpnia br.) Krajowej Spółki Cukrowej. Od 1 października 2002 roku zgodnie z zapisami cytowanej ustawy ARR będzie realizowała następujące mechanizmy na rynku cukru: pobieranie opłat cukrowych od producentów cukru i izoglukozy, udzielanie dopłat do eksportu cukru B i izoglukozy B, udzielanie dopłat dla przetwórców do przerobu cukru na cele niespożywcze, 16

17 W skrócie interwencyjny zakup cukru i sprzedaż na rynek krajowy, ewentualnie z przeznaczeniem na cele paszowe, zbieranie dokumentacji dotyczącej eksportu cukru C i izoglukozy C i rozliczanie producentów z dokonanego eksportu. * * * Ponieważ zainteresowanie planowanym przechowywaniem zbóż z dopłatami jest mniejsze niż się spodziewano, rząd zmniejszył ilości pszenicy do przechowania z 1 mln do 500 tys. ton, co spowoduje równocześnie zmniejszenie kwoty przewidzianej na dopłaty do przechowywania z 136 do 76 mln zł. W zamian możliwe będzie zwiększenie skupu pszenicy z dopłatami o 0,5 mln ton, na co zostanie przeznaczone 60 mln zł, zaoszczędzonych na dopłatach do przechowywania. * * * Na mocy uchwały Rady Ministrów w sprawie dodatkowego skupu pszenicy ze zbiorów 2002 roku z zastosowaniem dopłat do cen skupu dla krajowych producentów Agencja Rynku Rolnego udzieli dodatkowo krajowym producentom dopłat do cen skupu pszenicy, realizowanego do 31 października 2002 roku. Skupu pszenicy dokonują przedsiębiorcy wybrani przez ARR w drodze przetargu, stosując cenę (netto) 440 zł/t. Dopłatami dodatkowymi objęta zostaje pszenica ze zbiorów 2002 roku w ilości do 500 tys. ton, o parametrach jakościowych określonych przez Agencję. Stawki dopłat w zależności od miesiąca, w którym nastąpi sprzedaż, wynoszą: 110 zł/t w sierpniu 2002 r., 120 zł/t we wrześniu 2002 r., 130 zł/t w październiku 2002 r., Wypłata dopłat będzie dokonywana na zasadach stosowanych w skupie pszenicy z dopłatą Agencji do cen skupu w ramach Rocznego programu działań interwencyjnych ARR na 2002 rok. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. 17

18 Unia Europejska INTERWENCJONIZM PAŃSTWOWY W ROLNICTWIE: DLACZEGO BYŁ, JEST I BĘDZIE Prof. dr hab. Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Wszystkie kraje stosują jakąś formę polityki rolnej, a rolnictwo jest nadal najważniejszym obiektem interwencjonizmu państwowego w gospodarce. Dlaczego w żadnym kraju nie pozostawia się tego sektora całkowicie wolnej grze sił rynkowych? Dlaczego rolnictwo jest wspierane nawet w tych krajach, w których jest ono dobrze rozwinięte, wysoce produktywne i konkurencyjne? Jakie racje ekonomiczne i społeczne przemawiają za utrzymywaniem tak rozbudowanego interwencjonizmu w Polsce, w Unii Europejskiej i w wielu innych krajach? W jakim kierunku zmierza polityka rolna Unii Europejskiej, tak istotna również dla naszego kraju? Są to niezmiernie ważne pytania, nurtujące nie tylko specjalistów z zakresu ekonomiki rolnictwa i polityki rolnej, ale też dużą część społeczeństwa. Władza państwowa a rolnictwo Rolnictwo było zawsze obiektem szczególnego zainteresowania i oddziaływania władzy państwowej, od kiedy taka władza istnieje. Przyczyny tego można wytłumaczyć dość łatwo. W okresie przedindustrialnym było ono najważniejszym działem gospodarki narodowej, od którego zależała kondycja ekonomiczna społeczeństwa i potęga władcy. Ponadto od posiadania ziemi zależała pozycja w strukturze społecznej i strukturze władzy. W tamtych czasach ziemia, obok pracy, była najważniejszym czynnikiem produkcji, decydującym zarówno o wielkości produkcji i zaspokojeniu potrzeb ludności, jak i pozycji rządzących. Zainteresowanie każdej władzy państwowej rolnictwem, także obecnie, wynika w dużym stopniu z tego, że dział ten wytwarza produkty o szczególnym znaczeniu: niezbędne dla każdego człowieka i niezastępowalne przez żadne inne. Bezpieczeństwo człowieka to przede wszystkim bezpieczeństwo żywnościowe, które do niedawna miało też istotne znaczenie polityczne, ponieważ było bliskie pojęciu samowystarczalności żywnościowej. Zatem prawie każda władza starała się dbać o samowystarczalność żywnościową, uzupełniając ją w miarę potrzeb i możliwości finansowych o niewielki zazwyczaj import. Jedną z najstarszych form interwencjonizmu państwowego w rolnictwie jest nakładanie na rolników różnego rodzaju obciążeń o charakterze podatkowym, zarówno w formie naturalnej, jak i pieniężnej. Trzeba pamiętać, że rolnictwo w przeszłości we wszystkich krajach było eksploatowane, a nie wspierane, jak to jest obecnie w krajach wysoko rozwiniętych. Jeszcze teraz w krajach słabiej rozwiniętych interwencjo- 18

19 Interwencjonizm w rolnictwie... nizm państwowy w rolnictwie ma charakter eksploatatorski. Przejście od jego form polegających na nakładaniu obciążeń na rolników i transferze dochodów od rolnictwa do innych działów i władzy państwowej do takich form, które przede wszystkim polegają na wspieraniu rolnictwa, i transferu netto dochodów do producentów rolnych, jest punktem zwrotnym w historii interwencjonizmu. Ten zwrot dokonał się stosunkowo niedawno. Inną tradycyjną formą interwencji państwa w rolnictwie było kształtowanie ram instytucjonalnych funkcjonowania tego sektora, w tym zwłaszcza regulowanie praw własności. Prawa własności, w sensie ekonomiczno-prawnym, to cała wiązka tzw. uprawnień własnościowych (property rights), które mają istotne znaczenie dla efektywności gospodarowania. Musiały upłynąć całe wieki, aby chłop czy farmer uzyskał prawie pełne uprawnienia własnościowe: by mógł być formalno-prawnym właścicielem ziemi, dysponować jej plonami, decydować o sposobie jej wykorzystania i w ostateczności móc ją sprzedać czy przekazać następcy. Mówiąc o uprawnieniach własnościowych, mam też na myśli zakres wolności osobistej producenta rolnego, jego powiązanie z ziemią, wioską czy właścicielem ziemi (panem). Uprawnienia własnościowe rolników do ziemi, na której gospodarują, na ogół bardzo się rozszerzyły, ale chyba nigdzie nie osiągnęły pełnej formy. Ziemia nie jest takim samym dobrem ekonomicznym, jak inne środki produkcji i towary. Jest to dobro niepomnażalne i spełniające wiele istotnych funkcji w społeczeństwie. Ten właśnie aspekt był i jest bardzo ważnym źródłem interwencjonizmu państwowego w rolnictwie. Nabiera on szczególnego znaczenia w ostatnich latach i jest źródłem nowych form polityki interwencyjnej. Narzędziem interwencjonizmu o bardzo długiej tradycji jest protekcjonizm handlowy związany z produktami rolnymi. Nakładanie ceł i innych ograniczeń handlowych należy do zestawu klasycznych instrumentów polityki interwencyjnej. Mają one nadal bardzo duże, ale stopniowo malejące znaczenie i zastępowane są innymi instrumentami. W ubiegłych wiekach wystąpiło kilka fal protekcjonizmu, jego nasilania i osłabiania. Od kilkudziesięciu lat znajdujemy się w fazie ograniczania protekcjonizmu handlowego, co wcale nie musi oznaczać złagodzenia interwencjonizmu państwowego w rolnictwie. Przybiera on po prostu nowe formy. Dlaczego rynek nie wystarcza Polityka rolna, podobnie jak i inne formy interwencji państwa w gospodarce, to świadome i celowe działanie zmierzające do skorygowania mechanizmu rynkowego, jego uzupełnienia, a w niektórych dziedzinach nawet wyłączenia. Jakie jest uzasadnienie polityki rolnej jako sposobu ingerowania w mechanizm rynkowy? Szukając podstaw takiej interwencji w teorii ekonomii, większość ekonomistów wskazuje na zjawisko zawodności rynku (market failure). W klasycznym podręczniku ekonomii P. Samuelsona możemy znaleźć uwagę, że rynek, będący najlepszym regulatorem procesów gospodarczych, w niektórych przypadkach jednak zawodzi. Przejawem tej zawodności są np. monopolizacja, niekorzystne efekty zewnętrzne, niestabilność gospodarki (kryzysy, inflacja, bezrobocie), a także niesprawiedliwy podział dochodów 1. Reakcją na te zawodności czy niesprawności rynku jest interwencja państwa w gospodarce. 1 P. A. Samuelson: Economics, Eleventh Edition, McGraw-Hill,

20 Unia Europejska Ta interwencja nie musi oczywiście ograniczać się tylko do korygowania tych niesprawności; bardzo często podporządkowana jest ona znacznie szerszym celom. We współczesnych gospodarkach krajów wysoko rozwiniętych około 45% produktu krajowego brutto dzielone jest przez państwo, a regulacyjna rola państwa obejmuje wszystkie dziedziny gospodarki. Zastępowanie rynku przez państwo w niektórych sferach gospodarowania prowadziło do zjawisk niekorzystnych czy wręcz patologicznych. W literaturze ekonomicznej obok terminu zawodność rynku pojawił się termin zawodność państwa (government failure). Znalezienie właściwych relacji między aktywnością państwa i aktywnością rynku jest sztuką bardzo trudną i w tej dziedzinie trwa nieustający eksperyment. Szczególnie interesującym polem tego eksperymentu jest rolnictwo. Polityka rolna jest najbardziej rozbudowaną i zazwyczaj najkosztowniejszą polityką państwa we współczesnych gospodarkach. Jest ona także polityką powszechną, występującą we wszystkich krajach, chociaż z różnym nasileniem. Nie zawsze występuje w postaci wspierania rolnictwa; czasem jest to polityka jego eksploatacji. Ta druga występuje jednak wyłącznie w krajach słabo rozwiniętych. Dlaczego mamy tak dużo polityki rolnej? Czy są jakieś szczególne powody takiej sytuacji? Znany amerykański ekonomista J. Stiglitz wskazuje na pięć głównych przyczyn interwencji państwa w rolnictwie 2 : niekompletność i niedoskonałość rynków związanych z rolnictwem, konieczność i przydatność dostarczania rolnictwu dóbr o charakterze publicznym, występowanie zjawiska kosztów i efektów zewnętrznych, niedoskonałość informacji, problemy dochodowe rolnictwa. Zjawisko niestabilnych i niedostatecznych dochodów rolniczych jest prawdopodobnie najważniejszą przyczyną polityki rolnej w krajach wysoko rozwiniętych. Ze względu na duży wpływ warunków przyrodniczych na efekty produkcji rolnej zarówno wielkość produkcji, jak i dochody rolnicze podlegają silnym wahaniom, co ma niekorzystny wpływ na rynek żywnościowy oraz sytuację ekonomiczną rolników. Można też było zauważyć długookresową tendencję do utrzymywania cen i dochodów rolniczych na relatywnie niskim poziomie w porównaniu z dochodami innych grup zawodowych. Interwencjonizm państwowy w rolnictwie, który ukształtował się w XX wieku, był więc przede wszystkim interwencjonizmem cenowo-dochodowym. Instrumenty polityki rolnej miały na celu złagodzenie fluktuacji cenowych w rolnictwie i podniesienie dochodów rolniczych do poziomu, który uznawano za parytetowy. Instrumentarium polityki rolnej, jaka ukształtowała się w Europie, w Stanach Zjednoczonych i wielu innych krajach wysoko rozwiniętych, było dość podobne. Podstawową rolę odgrywały w nim tzw. ceny instytucjonalne (wskaźnikowe, interwencyjne, minimalne, ceny progu itp.), instrumenty polityki handlowej (cła, opłaty wyrównawcze, kontyngenty, subsydia eksportowe), interwencyjne zakupy i gromadzenie oraz upłynnianie rezerw produktów rolnych oraz bezpośrednie wspieranie dochodów rolniczych (subsydiowany kredyt, płatności kompensacyjne, np. za odłogowanie gruntów itp.). Od lat 30. XX wieku celem polityki rolnej w USA stało się też ograniczanie nadpro- 2 J. E. Stiglitz: Some Theoretical Aspects of Agricultural Policies, The World Bank Research Observer, Vol. 2, No 1,

21 Interwencjonizm w rolnictwie... dukcji płodów rolnych. Ten cel stał się też ważny dla rolnictwa zachodnioeuropejskiego od lat 70. Sytuacja, jaka ukształtowała się w rolnictwie zachodnioeuropejskim i amerykańskim w drugiej połowie XX wieku, polegała na symbiozie mechanizmów regulacji rynkowej i pozarynkowej (interwencji państwa), której łączne efekty nie były satysfakcjonujące ani dla rolników, ani dla reszty społeczeństwa. Mechanizm rynkowy, w tym coraz silniejsza konkurencja międzynarodowa, wymuszały w rolnictwie szybki postęp w koncentracji produkcji oraz zasobów wytwórczych (ziemi i kapitału), intensywności produkcji, wydajności i obniżki kosztów. W sumie działał on depresyjnie na poziom cen i dochodów w rolnictwie. Tendencja ta była korygowana przez politykę rolną, która stawała się coraz bardziej kosztowna. W latach 70. OECD 3 zaproponowała zestaw wskaźników ilustrujących wielkość wspierania rolnictwa z kieszeni konsumenta i budżetu państwa. Najważniejsze z nich to: wskaźnik wspierania producenta (Producer Support Estimate PSE) i ogólny wskaźnik wsparcia (Total Support Estimate TSE). Wskaźniki te rosły aż do końca lat 80. W latach PSE dla krajów OECD wynosił 38%, a dla krajów Wspólnoty Europejskiej 42%. W następnej dekadzie zmniejszył się i w 2001 roku wynosił odpowiednio 31% i 35% 4. W krajach wysoko rozwiniętych dochody farmerów w latach 80. były więc uzależnione w około 40% od różnych form wsparcia poprzez instrumenty polityki rolnej, a obecnie wsparcie to sięga 30%. Kilka krajów nienależących do UE ma wskaźniki wsparcia przekraczające 60% (Szwajcaria, Norwegia, Japonia). W Polsce wynosi on tylko 10% 5. W latach 80. wraz ze wzrostem nakładów na wspieranie rolnictwa, zwłaszcza w EWG, nasilała się krytyka polityki rolnej jako mało efektywnej, kosztownej i dającej wiele negatywnych efektów ubocznych, zwłaszcza ekologicznych. W USA doprowadziło to do ograniczenia interwencjonizmu w rolnictwie za czasów prezydentury R. Reagana i G. Busha, a w Europie do reform MacSharry ego w 1992 roku. Istotne znaczenie dla ograniczenia i przekształcenia polityki rolnej w świecie miało zakończenie Rundy Urugwajskiej GATT i utworzenie WTO (Światowej Organizacji Handlu) w roku Tendencję ograniczania interwencjonizmu państwowego w rolnictwie, wyraźnie widoczną w latach 90., zakłóciła decyzja rządu amerykańskiego w sprawie nowej ustawy rolnej (Farm Bill 2002), wydatnie zwiększająca środki na wspieranie rolnictwa amerykańskiego w najbliższych kilku latach 6. Ustawa ta przewiduje wydatkowanie około mld USD rocznie na różne formy wspierania rolnictwa, w tym na nowy instrument, rekompensujący skutki fluktuacji dochodów w tym sektorze (countercyclical payments). Ta nowa ustawa rolna w USA jest dowodem, że nawet w krajach o rolnictwie najbardziej produktywnym, konkurencyjnym i nowoczesnym, jak rolnictwo amerykańskie, potrzebna jest aktywność państwa, korygująca niekorzystne skutki rynku rolnego. Najnowsza ustawa rolna w USA zaskoczyła większość analityków rynków rolnych i polityki rolnej, ponieważ USA od wielu już lat należały do największych krytyków protekcjonizmu rolnego i propagowały model liberalnych stosunków ekonomicznych, także w tym sektorze. 3 OECD (Organisation for Economic Cooperation and Development) - Organizacja ds.współpracy Gospodarczej i Rozwoju, zaczęła działać w 1961 r. Obecnie należy do niej 30 państw, w tym od 1996 r. Polska. 4 Agricultural Policies in OECD Countries, OECD, Paris Wskaźnik PSE dla Polski został w ostatnim czasie przez OECD skorygowany w dół. We wcześniejszych publikacjach OECD sięgał on nawet 25% ( ). 6 Farm Security and Rural Investment Act of

22 Unia Europejska Obserwacja polityki rolnej w ostatnich dekadach wskazuje na poszerzanie się listy celów, jakim ta polityka ma służyć. Coraz bardziej złożone i wyrafinowane jest też jej instrumentarium. Przestaje ona być polityką nakierowaną tylko na producentów rolnych i im służącą. Jak każdy rodzaj polityki, kształtowana jest poprzez mechanizm wyboru społeczno-politycznego i ma służyć realizowaniu określonych wartości. Uzasadnieniem polityki jest to, że rynek nie realizuje tych wartości, które społeczeństwo uznaje za ważne. Polityka ekonomiczna, w tym polityka rolna, powinna więc być analizowana przede wszystkim przy pomocy teorii wyboru publicznego (public choice theory), która wykorzystuje dorobek teorii ekonomii do analizy wyborów dokonywanych przez mechanizm polityczny. Podlega ona także ocenie społecznej, która nie zawsze musi kierować się kryteriami ekonomicznymi. W jakim kierunku zmierza polityka rolna krajów wysoko rozwiniętych Ani Unia Europejska, ani USA i większość innych krajów wysoko rozwiniętych nie zamierzają w najbliższych latach rezygnować z interwencjonizmu w sprawach rolnych. Polityka rolna pozostanie najważniejsza polityką sektorową tych państw. Ulegnie ona jednak wyraźnym przekształceniom. Wskazują na to m.in. takie ważne wydane ostatnio dokumenty, jak amerykańska ustawa rolna czy Średniookresowa ocena Agendy 2000 (Mid-term review of the Agenda 2000). W jakim kierunku zmierzać więc będzie polityka rolna? Analiza dokumentów politycznych oraz prac ekspertów w tej dziedzinie pokazuje następujące kierunki owej ewolucji: 1. Wspieranie dochodów ludności rolniczej pozostaje najważniejszym celem polityki rolnej. 2. Istotnie zmienia się sposób wspierania dochodów rolniczych oraz jego uzasadnienie. Stopniowemu ograniczaniu ulega wspieranie dochodów przy pomocy tzw. cen instytucjonalnych i następuje oderwanie wsparcia dochodowego od bieżącego poziomu cen i produkcji rolnej. 3. Ewolucja instrumentarium polityki rolnej ma na celu m.in. ograniczenie deformacji parametrów rynkowych (zwłaszcza cen) przez interwencję państwa lub organów UE. Przekształcanie tych instrumentów jest podporządkowane w znacznym zakresie międzynarodowej liberalizacji rynku rolnego. 4. Poszerzeniu ulega gama celów, które mają być osiągnięte przez politykę rolną, oraz zmianie ulega hierarchia tych celów. Uzasadnieniem, czy społeczną legitymizacją, publicznych wydatków na politykę rolną ma być w coraz szerszym zakresie wypełnianie przez rolników szeregu ważnych społecznie funkcji względem środowiska naturalnego, społeczeństwa i kultury. Tzw. wielofunkcyjność rolnika ma polegać na wytwarzaniu przez niego zarówno dóbr i usług rynkowych, jak i dóbr o charakterze publicznym (np. troska o środowisko naturalne czy zachowywanie dorobku kultury narodowej). 5. Polityka rolna traci autonomię i jest coraz wyraźniej włączana w kompleksową politykę państwa wobec obszarów wiejskich (rural development policy). Rolnictwo jest traktowane jako bardzo ważny, ale tylko jeden z wielu aspektów owej polityki. Wspieranie tego sektora coraz wyraźniej odbywa się w sposób pośredni, poprzez instrumenty rozwoju wsi 7. Wynika to także z dotychczasowych doświadczeń, wskazujących, że wzrost dochodów większości rodzin farmerskich dokonuje się głównie przez wzrost dochodów pozarolniczych. 7 Ta tendencja ewolucji polityki rolnej w UE zaznaczyła się wyraźnie w propozycjach dla krajów kandydujących do Unii, w tym Polski, przedstawionych przez Komisję Europejską w styczniu i kwietniu 2002 r. Udział środków finansowych przeznaczonych na rozwój wsi w całości środków z Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (EAGGF) wynosi 52%, podczas gdy obecnie wynosi on w UE tylko 16%. 22

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej. Informacja.

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej. Informacja. KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej i w Polsce Czerwiec 1997 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 489 BSE 1 1.

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1655. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Kraków, 8 października 2015 r. Piotr Sendor Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. o uruchamianiu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej przeznaczonych na finansowanie wspólnej polityki rolnej 1)

U S T A W A. o uruchamianiu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej przeznaczonych na finansowanie wspólnej polityki rolnej 1) Projekt z dnia U S T A W A o uruchamianiu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej przeznaczonych na finansowanie wspólnej polityki rolnej 1) Art. 1. Ustawa określa właściwość organów w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wspólne Polityki UE Wspólna polityka Rolna

Wspólne Polityki UE Wspólna polityka Rolna Wspólne Polityki UE Wspólna polityka Rolna Dr hab. Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wspólna polityka Rolna Wstęp CeleWPR Zasady Zasady Skutki Reforma Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

WYKAZ/LISTA ZADAŃ/FUNKCJI REALIZOWANYCH BEZPOŚREDNIO PRZEZ INSTYTUCJĘ ZARZĄDZAJĄCĄ

WYKAZ/LISTA ZADAŃ/FUNKCJI REALIZOWANYCH BEZPOŚREDNIO PRZEZ INSTYTUCJĘ ZARZĄDZAJĄCĄ Załącznik nr 4 - Skrócony opis systemu zarządzania i kontroli Struktura systemu: Rolę wiodącą w systemie zarządzania i kontroli PO RYBY 2014-2020 odgrywa Instytucja Zarządzająca (IZ). Ponosi ona odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła działania w ramach mechanizmu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym

USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym /Projekt po zwolnieniu z komisji/ USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym Art. 1. W ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA Robocze tłumaczenie dok. 16629/11 INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA 30 Konferencja Dyrektorów Agencji Płatniczych UE odbyła się w Sopocie,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Załącznik nr 3 do Regulaminu Organizacyjnego Świętokrzyskiego Biura Rozwoju Regionalnego w Kielcach ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Biuro Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów. Dr Aneta Jarosz-Angowska "Mechanizmy WPR" 1

Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów. Dr Aneta Jarosz-Angowska Mechanizmy WPR 1 Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów "Mechanizmy WPR" 1 Mechanizmy WPR w sektorze owoców i warzyw: polityka wspierania cen dla producentów, ochrona rynku Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 20 czerwca 2016 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 20 czerwca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej. Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy. za rok 2012

Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej. Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy. za rok 2012 Oświadczenie o stanie kontroli zarządczej Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Bydgoszczy za rok 2012 Dział I Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu Projekt ustawy o zmianie ustawy o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA ZDROWIA. Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 10 ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 marca 2012 r.

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA ZDROWIA. Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 10 ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 marca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA ZDROWIA Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 marca 2012 r. w sprawie Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Pozostałe zagadnienia związane z realizacją procesu (do określenia przed kontrolą) KONTROLA

Pozostałe zagadnienia związane z realizacją procesu (do określenia przed kontrolą) KONTROLA Załącznik nr 6 Wzór listy sprawdzającej do kontroli systemowej LISTA SPRAWDZAJĄCA do przeprowadzanych kontroli systemowych (ogólna) 1 Nazwa jednostki kontrolowanej: Zakres kontroli:. Termin przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1989 Nr 6 poz. 32 USTAWA. z dnia 15 lutego 1989 r. o Funduszu Rozwoju Eksportu. Rozdział 1 Przepisy ogólne

Dz.U. 1989 Nr 6 poz. 32 USTAWA. z dnia 15 lutego 1989 r. o Funduszu Rozwoju Eksportu. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 1989 Nr 6 poz. 32 USTAWA z dnia 15 lutego 1989 r. o Funduszu Rozwoju Eksportu. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Tworzy się Fundusz Rozwoju Eksportu, zwany dalej Funduszem.

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Renata Grochowska Janusz Rowiński Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy Warszawa, 28 października

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych

USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 3, poz. 20, z 2004 r. Nr 96,

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020 Warszawa 12.12.2014 Fundusze Strukturalne 2014-2020 Polityki horyzontalne Rozporządzenie ogólne 2014-2020 zasadę równości szans płci i równości

Bardziej szczegółowo

Struktura wdrażania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Struktura wdrażania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY Struktura wdrażania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Instytucja Zarządzająca Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Instytucja Certyfikująca Ministerstwo Rozwoju

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych

USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 3, poz. 20, z 2004 r. Nr 96,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski 1 Celem opracowania jest wskazanie znaczenia Wspólnej Polityki Rolnej dla rozwoju polskiego sektora

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej Zarządzanie gospodarstwem rolnym ze szczególnym uwzględnieniem korzyści z prowadzenia rachunkowości rolniczej w gospodarstwie rolnym Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej 1 Działalności gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE)

- 4 - UZASADNIENIE. zm.) ma na celu: l) dostosowanie przepisów tego rozporządzenia do przepisów rozporządzenia Komisji (WE) - 4 - UZASADNIENIE Zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 22, poz. 121, z późn.

Bardziej szczegółowo

Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013

Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Podejmując decyzję o zakupie żywności, konsumenci w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO Rozwój Polski Wschodniej ROLA KOMITETU MONITORUJĄCEGO 1 PLAN PREZENTACJI 1. Monitoring definicja i rodzaje 2. System sprawozdawczości - jako narzędzie monitoringu 3.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY Dopłaty do spożycia mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych

KOMUNIKAT PRASOWY Dopłaty do spożycia mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych 2007.08.10 KOMUNIKAT PRASOWY Dopłaty do spożycia mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych Agencji Rynku Rolnego zachęca do korzystania z unijnego programu Dopłaty do spożycia mleka i przetworów

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

U S T AWA. z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego U S T AWA PROJEKT z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego Art. 1. W ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

Kontrole mogą być przeprowadzane w dowolnym terminie w trakcie realizacji projektu i - co ważne - przez 5 lat od dnia zakończenia jego realizacji.

Kontrole mogą być przeprowadzane w dowolnym terminie w trakcie realizacji projektu i - co ważne - przez 5 lat od dnia zakończenia jego realizacji. Kontrole mogą być przeprowadzane w dowolnym terminie w trakcie realizacji projektu i - co ważne - przez 5 lat od dnia zakończenia jego realizacji. Decydując się na realizację projektu współfinansowanego

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 27 KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 25 czerwca 2015 roku

STANOWISKO Nr 27 KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 25 czerwca 2015 roku STANOWISKO Nr 27 KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 25 czerwca 2015 roku w sprawie stosowania przepisów ustawy o finansach publicznych w zakresie dotyczącym możliwości pokrywania wydatków na realizację

Bardziej szczegółowo

pomiędzy: a... (nazwa podmiotu) ... (adres podmiotu) NIP..., REGON., Numer w CRP... (dalej zwanym podmiotem uprawnionym) reprezentowanym przez: 1...

pomiędzy: a... (nazwa podmiotu) ... (adres podmiotu) NIP..., REGON., Numer w CRP... (dalej zwanym podmiotem uprawnionym) reprezentowanym przez: 1... UMOWA nr.. na realizację projektu wdrożenia programu badawczego w ramach mechanizmu WPR Wsparcie rynku produktów pszczelich realizowanego w sezonie 2007/2008 zawarta w dniu. 200 r. pomiędzy: Agencją Rynku

Bardziej szczegółowo

Wytyczne programowe dotyczące certyfikacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014 2020

Wytyczne programowe dotyczące certyfikacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014 2020 ZARZĄD WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO INSTYTUCJA ZARZĄDZAJĄCA REGIONALNYM PROGRAMEM OPERACYJNYM WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO Wytyczne programowe dotyczące certyfikacji Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Do zadań Referatu Finansowo Budżetowego należy: W zakresie budżetu i analiz finansowych:

Do zadań Referatu Finansowo Budżetowego należy: W zakresie budżetu i analiz finansowych: Do zadań Referatu Finansowo Budżetowego należy: W zakresie budżetu i analiz finansowych: 1. opracowanie procedury uchwalania budżetu oraz szczegółowości materiałów informacyjnych towarzyszących projektowi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN audytu wewnętrznego Akademii Rolniczej we Wrocławiu

REGULAMIN audytu wewnętrznego Akademii Rolniczej we Wrocławiu REGULAMIN audytu wewnętrznego Akademii Rolniczej we Wrocławiu 1 1. Audytem wewnętrznym jest ogół działań, przez które rektor kierujący uczelnią uzyskuje obiektywną i niezależną ocenę funkcjonowania uczelni

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska Art. 1. W ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z późn. zm. 1) ) wprowadza

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 sierpnia 2015 r. Poz. 1130 USTAWA z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej 1) Art. 1. Ustawa określa: 1) właściwość organów

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Warszawa 2014 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Ramowy przebieg strategicznej oceny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r.

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r. Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11 Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia 12.04.2011r. W sprawie organizacji i funkcjonowania kontroli zarządczej w Zarządzie Budynków Mieszkalnych w Suwałkach.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miasta w Tomaszowie Mazowieckim. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Dziennik Ustaw Nr 94 7858 Poz. 607 607 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Na podstawie art. 21 ust.

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem SKN Gospodarki Żywnościowej Ewolucja Wspólnej Polityki Rolnej (1962-2014) Wydatki na WPR jako % budżetu UE 100 90 80 70 70 90 80 73 66 60 50 40 40 50 46

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ SZKOŁA WYŻSZA im. PAWŁA WŁODKOWICA w PŁOCKU Radosław Knap MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ Płock 2004 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I TEORIA I PRAKTYKA STREFY WOLNEGO HANDLU I UNII CELNEJ

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA STOWARZYSZENIA KRAINA SANU - LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA

REGULAMIN BIURA STOWARZYSZENIA KRAINA SANU - LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA REGULAMIN BIURA STOWARZYSZENIA KRAINA SANU - LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA 1 1. Regulamin określa zasady funkcjonowania Biura Stowarzyszenia Kraina Sanu Lokalnej Grupy Działania, ramowy zakres działania i kompetencji

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ

DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ Warszawa, dnia 5 października 2012 r. Poz. 65 ZARZĄDZENIE NR 73 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ z dnia 1 października 2012 r. w sprawie regulaminu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKREŚLAJĄCY ZASADY I FUNKCJONOWANIE KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W STAREJ ŁUBIANCE

REGULAMIN OKREŚLAJĄCY ZASADY I FUNKCJONOWANIE KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W STAREJ ŁUBIANCE REGULAMIN OKREŚLAJĄCY ZASADY I FUNKCJONOWANIE KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W STAREJ ŁUBIANCE Art. 1 Ustalenia niniejszego Regulaminu dotyczą zasad i funkcjonowania kontroli zarządczej w Zespole

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 44-03-IV NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ. z dnia 24 lutego 2003 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej samorządu lekarzy

UCHWAŁA Nr 44-03-IV NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ. z dnia 24 lutego 2003 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej samorządu lekarzy UCHWAŁA Nr 44-03-IV NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 24 lutego 2003 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej samorządu lekarzy Na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 8 z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich

Bardziej szczegółowo

NIE TAK. III. Osoba upoważniona do reprezentowania wnioskodawcy. IV. Dane osoby uprawnionej do kontaktu

NIE TAK. III. Osoba upoważniona do reprezentowania wnioskodawcy. IV. Dane osoby uprawnionej do kontaktu Wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania 133 Działania informacyjne i promocyjne 1 Agencja Rynku Rolnego,00-400 Warszawa, ul. Nowy Świat 6/12 Potwierdzenie przyjęcia wniosku. Znak sprawy I. Cel złożenia

Bardziej szczegółowo

Kontrola podczas weryfikacji wniosków beneficjenta o płatność

Kontrola podczas weryfikacji wniosków beneficjenta o płatność Kontrola podczas weryfikacji wniosków beneficjenta o płatność Instytucja Pośrednicząca II stopnia dla Priorytetu III Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Co badamy? Zgodność ponoszenia wydatków z przepisami

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Miejskiej w Łodzi z dnia Lp. Wyszczególnienie 2013 (plan po zmianach 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY NARODOWEGO CENTRUM KRWI

REGULAMIN ORGANIZACYJNY NARODOWEGO CENTRUM KRWI REGULAMIN ORGANIZACYJNY NARODOWEGO CENTRUM KRWI ZAŁĄCZNIK Nr 2 1. Do zadań Narodowego Centrum Krwi, zwanego dalej Centrum, należy: 1) podejmowanie działań mających na celu realizację przedmiotu działalności

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. ANKIETA / KWESTIONARIUSZ DLA JEDNOSTEK PODLEGŁYCH / NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W ZAKRESIE STOSOWANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ Kontrola zarządcza stanowi ogół działań

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r.

Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 marca 2012 r. Poz. 311 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 9 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Terenów Wiejskich GRUPY PRODUCENTÓW ROLNYCH Podstawę prawną tworzenia grup stanowi ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Wstęp Celem głównym Rocznego Programu Współpracy,

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008

KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008 2007.10.08 KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła

Bardziej szczegółowo

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kenii o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kenii o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Kenii o udzieleniu kredytu w ramach pomocy wiązanej Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Rząd Republiki Kenii, zwane dalej Umawiającymi się

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA I. WPROWADZENIE

PROCEDURA I. WPROWADZENIE PROCEDURA Załącznik nr 1 do Zarządzenia Prezesa Zarządu WFOŚiGW we Wrocławiu Nr 16/2014 z dnia 20 marca 2014 r. ROZPATRYWANIA WNIOSKÓW O PRZEKAZANIE ŚRODKÓW PAŃSTWOWYM JEDNOSTKOM BUDŻETOWYM NA REALIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1)

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2004 r. Nr 93, poz. 898. Art. 1. Ustawa określa zadania i właściwość organów i jednostek

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 249 16906 Poz. 1667 1667 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i trybu dokonywania operacji na rachunkach bankowych prowadzonych dla obsługi budżetu

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw 1 Przyszła a polityka rybacka na lata 2014-2020 2020 będzie b realizowana między innymi w oparciu o trzy podstawowe dokumenty: Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej. (Dz. U. z dnia 23 stycznia 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej. (Dz. U. z dnia 23 stycznia 2014 r. Dz.U.2014.119 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz. U. z dnia 23 stycznia 2014 r.) Na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poz. 1146 USTAWA z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 2020 Art. 92.

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady finansowania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Poznań, 16.02.2010 r.

Nowe zasady finansowania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Poznań, 16.02.2010 r. Nowe zasady finansowania Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Poznań, 16.02.2010 r. USTAWA Z DNIA 27 SIERPNIA 2009 r. O FINANSACH PUBLICZNYCH ZAWIERA SZEREG NOWYCH ROZWIĄZAŃ SYSTEMOWYCH W ZAKRESIE FINANSÓW

Bardziej szczegółowo

Perspektywa finansowa 2007-2103 NSRO. Okres programowania 2004-2006 NPR

Perspektywa finansowa 2007-2103 NSRO. Okres programowania 2004-2006 NPR Rola Wojewody jako Instytucji Pośredniczącej w Certyfikacji wydatków w ramach RPO w systemie organizacyjnym funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 Dr Kamila Piasecka DOLNOŚLĄSKI URZĄD WOJEWÓDZKI

Bardziej szczegółowo

RADY MINISTRÓW. z dnia 2015 r.

RADY MINISTRÓW. z dnia 2015 r. projekt z dnia 11 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR /2015 RADY MINISTRÓW z dnia 2015 r. w sprawie utworzenia polskiego kontyngentu policyjnego wydzielonego do udziału w misji doradczej Unii Europejskiej na rzecz

Bardziej szczegółowo

Programowanie polityki strukturalnej

Programowanie polityki strukturalnej Fundusze strukturalne są instrumentami polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE. W ten sposób wpływa się na zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Biuro Współpracy Międzynarodowej

Biuro Współpracy Międzynarodowej Biuro Współpracy Międzynarodowej Informacja miesięczna sierpień 2015 r. 1. Przyjęcie projektu rozporządzenia Komisji ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 8/2010/2011 Dyrektora Szkoły Podstawowej w Czekanowie z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Kontroli Zarządczej

Zarządzenie nr 8/2010/2011 Dyrektora Szkoły Podstawowej w Czekanowie z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Kontroli Zarządczej Kontrola zarządcza Na podstawie: Zarządzenie nr 8/2010/2011 Dyrektora Szkoły Podstawowej w Czekanowie z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Kontroli Zarządczej - Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 3 lutego 2016 r. Poz. 141 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 22 stycznia 2016 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne.

I. Postanowienia ogólne. PROCEDURY KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 291/11 Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 15.03.2011 r. I. Postanowienia ogólne. 1 Procedura kontroli zarządczej została opracowana na podstawie

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo