Pozasądowe metody rozstrzygania sporów między przedsiębiorcami. Tobiasz Adam Kowalczyk

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pozasądowe metody rozstrzygania sporów między przedsiębiorcami. Tobiasz Adam Kowalczyk"

Transkrypt

1 Pozasądowe metody rozstrzygania sporów między przedsiębiorcami Tobiasz Adam Kowalczyk

2 Pozasądowe metody rozstrzygania sporów między przedsiębiorcami Tobiasz Adam Kowalczyk Warszawa

3 Broszura została przygotowana w ramach projektu Utworzenie Centrum Badań i Analiz realizowanego przez Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet V Dobre Rządzenie, Działanie 5.5 Rozwój dialogu społecznego, Poddziałanie Wzmocnienie uczestników dialogu społecznego. Autor: Tobiasz Adam Kowalczyk Wydawca: Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej, ul. Brukselska 7, Warszawa ISBN: Broszura bezpłatna Projekt, skład, łamanie, druk i oprawa: Grafpol Agnieszka Blicharz-Krupińska ul. Czarnieckiego Wrocław tel tel./fax MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 2 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

4 Spis treści I. Wprowadzenie... 5 II. Synteza... 9 III. Mediacja oraz arbitraż jako podstawowe rodzaje ADR...11 IV. Europejskie doświadczenia w zakresie ADR na podstawie analiz eurochambres...27 V. Wnioski...39 Bibliografia...42 Spis tabel i wykresów

5 4

6 1. Wprowadzenie Spory od zawsze były częścią ludzkiej natury, a rozwiązywanie konfliktów najczęściej wiąże się ze znacznymi kosztami. Trend związany z globalizacją handlu doprowadził do wzrostu sporów transgranicznych w sektorze B2B 1, a tym samym do wzrostu kosztów związanych z prowadzeniem sporów transgranicznych. Nie chodzi tu jedynie o koszty ekonomiczne, w tym koszty obsługi prawnej, ponoszone przez przedsiębiorców, ale również koszty społeczne, koszty związane z rozwojem czy wreszcie strategiczne koszty konfliktu. Obok tradycyjnego postępowania sądowego, jako jednej z możliwości rozstrzygania sporów między przedsiębiorcami, istnieją metody ich alternatywnego rozwiązywania, zwane również ADR 2. W ostatnich latach obserwuje się stały wzrost liczby spraw rozpatrywanych w Unii Europejskiej w trybie ADR. Również i w Polsce można zaobserwować wzrost popularności polubownych form rozwiązywania sporów. Na szczeblu europejskim korzyści z ADR są dostrzegane już od dłuższego czasu 3. Rośnie również liczna publikacji wskazujących, iż socjoekonomiczne korzyści ADR jako efektywnego kosztowo i szybkiego sposobu rozwiązywania sporów bez udziału sądu, przy użyciu procedury dostosowanej do potrzeb stron konfliktu są nie do przecenienia. Pozasądowe metody rozwiązywania sporów to narzędzia i instytucje służące stronom pozostającym w konflikcie prawnym. Z uwagi na wzrost liczby spraw gospodarczych napływających do sądów powszechnych, a co za tym idzie wzrost liczby sporów, zachodzi potrzeba popularyzacji pozasądowych metod ich rozwiązywania, które mogłyby stanowić bardziej efektywną alternatywę dla sądownictwa powszechnego. W klasycznym sporze jest zasadą, że sędzia, orzekając w sprawie, stosuje prawo oraz reguły dowodowe powszechnie obowiązujące 1 Z ang. Business to Business. Skrót używany do określania transakcji pomiędzy firmami i instytucjami (partnerami, dostawcami, dystrybutorami, punktami sprzedaży, punktami usługowymi, itp.) wykorzystujących środki elektroniczne do zawierania transakcji. 2 Z ang. Alternative Dispute Resolution. 3 Commission of the European Community, Green paper on alternative dispute resolution in civil and commercial law, , COM(2002) 196 final. 5

7 i stoi na straży tego, by przepisy były przestrzegane, a strony uzyskały sprawiedliwy wyrok. Czasami jednak nawet strona wygrywająca spór pozostaje niezadowolona z jego wyniku, jako że przyczyny leżące u jego podstaw co do zasady nie są przedmiotem analizy sądu. Alternatywne metody rozwiązywania sporów pojawiły się w latach 70. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Ze względu na ich wysoką skuteczność zostały zastosowane również w Wielkiej Brytanii i Kanadzie. Ich efektem było wyraźne zmniejszenie liczby spraw, które od lat toczyły się przed sądami powszechnymi. Niesformalizowane i elastyczne postępowania rozjemcze przyniosły stronom możliwości nowych rozwiązań. Wśród alternatywach metod rozstrzygania sporów wyróżnia się mediację, arbitraż, koncyliację i negocjacje. Metody te, mimo iż stają się coraz popularniejsze, nadal stanowią w Polsce niewielki odsetek rozstrzyganych spraw. Obecnie do najważniejszych form alternatywnego rozwiązywania sporów należą mediacja oraz arbitraż. Obie formy zostały unormowane w nowoczesny sposób w polskim ustawodawstwie. W 2005 roku do ustawy Kodeks postępowania cywilnego dodano część piątą zatytułowaną Sąd polubowny, zmieniając postanowienia kodeksowe dotyczące arbitrażu. Również w 2005 roku do polskiego prawodawstwa poprzez zmianę ustawy Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw wprowadzona została instytucja mediacji. W niniejszej analizie autor skupi się na mediacji i arbitrażu, jako podstawowych formach alternatywnego rozwiązywania sporów, ze szczególnym uwzględnieniem mediacji jako rzetelnej alternatywy dla tradycyjnego podejścia kontradyktoryjnego, promowanej m.in. przez Parlament Europejski 4. Celem niniejszej analizy jest wskazanie na potrzebę budowania wśród przedsiębiorców świadomości i zrozumienia ADR, jak również inspirować instytucje państwa do promowania działań, mających na celu szersze korzystanie przez środowiska biznesowe z polubownych metod rozwiązywania sporów. Powyższe wpisuje się w działania Parlamentu Europejskiego, jak również europejskich organizacji branżowych 5, zachęcających kraje członkowskie do tworzenia programów promujących wiedzę na temat ADR, ze szczególnym na- 4 Por. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy o mediacji w państwach członkowskich, jej wpływie na mediację i stosowaniu przez sądy (2011/2026(INI)). 5 Eurochambres wraz z partnerami europejskimi. 6

8 ciskiem na uwypuklenie zalet mediacji, takich jak niskie koszty, wysoki współczynnik zawieranych ugód oraz oszczędność czasu. W ocenie autora istnieje potrzeba przekazania przedsiębiorcom lepszej informacji dotyczącej schematów ADR, w szczególności o ich istnieniu, funkcjonowaniu i lokalizacji oraz ich zaletach w porównaniu z tradycyjnie pojmowanym systemem sądownictwa powszechnego. Niezbędne wydaje się również zorganizowanie kampanii informacyjnych, mających na celu edukację oraz podnoszenie świadomości na temat benefitów związanych z ADR, również poprzez gromadzenie i opracowywanie statystyk dotyczących korzystania z tej metody rozwiązywania sporów oraz rezultatów tych działań. Zdaniem autora organizacje pracodawców, izby branżowe oraz inne kompetentne instytucje powinny być forpocztą takich kampanii oraz działań na rzecz ADR. W niniejszej analizie określenie ADR dotyczyć będzie przede wszystkim mediacji, z tego względu, że w systemie prawa polskiego, a także w innych krajach prawa cywilnego i common law, jest ona w zasadzie wiodącą metodą ADR. Autor nie porusza szerzej także zagadnienia dotyczącego negocjacji, gdyż nie zawsze są one uznawane jako odrębna metoda ADR (gdyż są one stałym elementem mediacji oraz innych ADR). Ograniczono analizę porównawczą w zakresie zagadnień odnoszących się do arbitrażu, gdyż z doświadczeń instytucji europejskich wynika, że ta forma ADR jest dobrze znana przedsiębiorcom i z reguły znajduje zastosowanie w sporach pomiędzy dużymi podmiotami. Dodatkowo wskazać należy, iż zakres tematyki arbitrażu wymagałby oddzielnej analizy. 7

9 8

10 II. Synteza 1. ADR między przedsiębiorcami nie powinny być postrzegane jako antidotum na trudności wymiaru sprawiedliwości, lecz raczej jako konsensualna metoda na osiągnięcie harmonii społecznej, w większości przypadków bardziej odpowiednia niż uciekanie się do sporu sądowego; 2. ADR pozwalają stronom na spotkanie się w celu osiągnięcia konsensusu, w przeciwieństwie do walki w sądzie, gdzie z reguły mamy do czynienia z relacją wygrany - przegrany; 3. ADR przyczyniają się do bardziej efektywnego rozstrzygania sporów i zmniejszają obciążenie sądów; 4. Upowszechnianie wiedzy na temat ADR przyczyni się do eliminacji konfliktów społecznych, gospodarczych, w tym międzynarodowych, poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej, wzrostu wymiany handlowej z zagranicą, a także lepszego postrzegania Polski jako kraju przyjaznego przedsiębiorcom; 5. ADR pomagają zachować istniejące relacje biznesowe, nie niszcząc często budowanych latami kontaktów handlowych; 6. ADR charakteryzują się prywatnością i poufnością oraz tworzą atmosferę wzajemnych ustępstw w opozycji do konfrontacji; 7. Świadomość funkcjonowania ADR jako skutecznych środków rozwiązywania konfliktów w krajach członkowskich rośnie, a poszczególne państwa podejmują starania mające na cele uchwalenie odpowiednich przepisów w tej materii; 8. Wsparcie dla mechanizmów kierowania stron do mediacji przez sąd oraz klauzule mediacyjne zaczynają odgrywać istotną rolę w krzewieniu kultury mediowania ; 9. Zapotrzebowanie na usługi ADR wciąż stanowi niewielką niszę w obszarze sporów między przedsiębiorcami; 10. Mediacje dobrowolne stanowią dominujący typ mediacji, jednak odpowiednie regulacje mają szansę zmienić ten trend. 9

11 10

12 III. Mediacja oraz arbitraż jako podstawowe rodzaje ADR 1. Mediacja jest historycznie pierwszą i najważniejszą postacią alternatywnych metod rozstrzygania sporów. Historia instytucji mediacji w Polsce ma swój początek w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Pod wpływem poglądów polskiego filozofa prawa Leona Petrażyckiego zakorzeniła się w doktrynie prawnej idea sprawiedliwości naprawczej. Polegała ona na dążeniu zainteresowanych podmiotów do wspólnego naprawienia szkód i powstałych nieprawidłowości. Początkowo obejmowała jedynie mediację w sprawach karnych. Rozwój idei mediacyjnych nastąpił w okresie przemian ustrojowych. W latach 90. powołano do życia Zespół ds. Wprowadzania Mediacji w Polsce. Owocem działań Zespołu były pierwsze ośrodki mediacji. Zapoczątkowany został również stopniowy rozwój regulacji prawnych dotyczących tej instytucji. Pierwszy zapis o mediacji pojawił się w polskim ustawodawstwie w ustawie z dnia 23 maja 1991 roku o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Przepisy dotyczące postępowania mediacyjnego wprowadzone zostały w 1997 roku do Kodeksu karnego oraz Kodeksu postępowania karnego. Działania Zespołu koncentrowały się na edukacji i pozyskiwaniu mediatorów o odpowiednich kwalifikacjach, dających rękojmię jakości swojej działalności. Od 2000 roku zauważyć można wzrost zainteresowania instytucją mediacji. W 2005 roku mediację wprowadzono do procedury cywilnej. Przepisy zawarte w Kodeksie postępowania cywilnego zostały wówczas dostosowane do regulacji unijnych. Instytucja mediacji jest owocem prac Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości, w ramach prac Zespołu problemowego do spraw sądownictwa polubownego. W pracach Komisji uczestniczyli również eksperci ze środowisk prawniczych i gospodarczych, m.in. Polskiego Stowarzyszenia Sądownictwa Polubownego. Głównym celem regulacji było wprowadzenie do polskiego prawa procesowego cywilnego instytucji mediacji i w ten sposób ustanowienie alternatywnego do sądowego postępowania cywilnego sposobu 11

13 rozstrzygania spraw cywilnych. Postępowanie takie powinno prowadzić do szybkiego załatwienia części sporów, w sposób najbardziej korzystny dla obu stron w drodze ugody. Według założeń postępowanie mediacyjne w sprawach cywilnych powinno być atrakcyjne dla stron stosunku cywilnoprawnego. Dlatego też przyjęto jako zasadę, aby rozwiązania dotyczące mediacji były proste i nieskomplikowane. Mediacja ma ułatwić dochodzenie roszczeń w sprawach cywilnych, a jednocześnie skutecznie udzielać ochrony prawnej podmiotom, które wybrały ten tryb dochodzenia roszczeń. Sprawy gospodarcze, czyli sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, rozpatrywane są jak każda inna sprawa cywilna. W 2012 roku zniesiono odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych, które obecnie rozpatrywane jest na zasadach ogólnych. Mediacja w sprawach gospodarczych prowadzona jest na podstawie ugruntowanego kanonu zasad, które obejmują dobrowolność, zasadę równości stron oraz bezstronność mediatorów. Zasada bezstronności w swej istocie pozostaje niezmieniona, często jednak spotykane jest w obrocie gospodarczym zjawisko uzależnienia zawarcia danego kontraktu od umieszczenia w umowie klauzuli mediacyjnej lub arbitrażowej. W ramach swobody kontraktowej jest to całkowicie dopuszczalny zapis, zaś z punktu widzenia efektywności obrotu gospodarczego bardzo rozsądny. Zasada równości w mediacji gospodarczej może doznać pewnych modyfikacji ze względu na to, iż jej formuła zawarta w Kodeksie postępowania cywilnego zapewnia stronom możliwość sięgnięcia po równoważne sobie środki prawne, takie jak pozew/odpowiedź na pozew, wnioski dowodowe powoda/pozwanego, nie gwarantuje jednak umiejętności pełnego korzystania z nich. W sytuacji prawnego konfliktu gospodarczego możemy mieć do czynienia z sytuacją, gdzie jedna ze stron sporu, dysponująca większym zapleczem osobowym, jest w lepszej sytuacji niż uczestniczący po drugiej stronie w sporze mały przedsiębiorca, który nie korzysta z reprezentacji przed mediatorem. Mediacja sprzyja budowaniu porozumienia, łamaniu barier i niwelowaniu napięcia społecznego, zwiększając tym samym gwarancję usunięcia na trwałe konfliktu, do jakiego doszło pomiędzy stronami. Ponadto pozwala wypracować stronom akceptowalne rozwiązania problemu, dostosowane do ich indywidualnych potrzeb i oczekiwań. Mediacja zapewnia stronom możliwość decydowania o jej ostatecznym wyniku, gwarantując równorzędną pozycję dla wszystkich 12

14 stron sporu. Dzięki postępowaniu mediacyjnemu realizowana jest konstytucyjna zasada dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zwana potocznie prawem do sądu, w praktyce zaś rozumiana nie tylko jako zapewnienie szybkich i niedrogich procedur sądowych, ale także alternatywnych pozasądowych procedur rozwiązywania sporów. W ustawodawstwie unijnym dokumentem stanowiącym o mediacji jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych. Zawiera ona rezultat wieloletnich analiz podejmowanych przez Komisję Europejską na polu poprawy szeroko rozumianego stanu wymiaru sprawiedliwości w krajach członkowskich. Według Komisji zastosowanie mediacji w postępowaniu sądowym powinno mieć stosowne gwarancje praworządności i profesjonalizmu, w tym czytelne reguły wzajemnego stosunku mediacji i postępowania sądowego (przedawnienie, konstytucyjne prawo do drogi sądowej). Poprzez wprowadzenie odpowiednich regulacji należało promować instytucję mediacji cywilnej jako pełnoprawnego środka rozwiązywania sporów w sposób szybki, tani i profesjonalny. Ustawodawca widział w mediacji skuteczny środek na rozładowanie kongestii spraw w sądach powszechnych. Samo pojęcie mediacji zdefiniowane zostało w Dyrektywie jako zorganizowane postępowanie o dobrowolnym charakterze, bez względu na jego nazwę lub określenie, w którym przynajmniej dwie strony sporu próbują same osiągnąć porozumienie w celu rozwiązania ich sporu, korzystając z pomocy mediatora. Postępowanie takie może zostać zainicjowane przez strony albo może je zaproponować lub zarządzić sąd, lub nakazać prawo państwa członkowskiego. Termin ten obejmuje mediację prowadzoną przez sędziego, który nie jest odpowiedzialny za jakiekolwiek postępowanie sądowe dotyczące rzeczonego sporu. Nie obejmuje on jednak prób podejmowanych przez sąd lub sędziego rozstrzygającego spór w toku postępowania sądowego dotyczącego rzeczonego sporu. Mediacja jako dobrowolny i poufny proces dochodzenia do rozwiązania sporu różni się od rozstrzygnięć instytucjonalnych (w tym sądowych) przede wszystkim tym, iż jej bezpośrednim celem nie jest ustalenie, kto ma rację, ale wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego obie strony sporu. 13

15 Podstawowymi cechami mediacji są konsensualny (dobrowolny) charakter procedury i jej rezultatu (ugoda), autonomia stron oraz neutralność mediatora, który jest bezstronnym rzecznikiem obydwu stron, przez nie wybieranym i podlegającym ich instrukcjom. Wyróżnić można dwie formuły mediacji: konwencjonalną oraz sądową. Mediacja konwencjonalna inicjowana jest przez strony na podstawie wcześniejszej umowy mediacyjnej bądź incydentalnego porozumienia tzw. kompromisu w trakcie zaistniałego sporu (mediacja umowna, mediacja pozasądowa). Druga z nich inicjowana jest przez sąd w trakcie postępowania sądowego. Mediatorem jest wówczas osoba wybrana z listy mediatorów utworzonej przy sądzie okręgowym. Ocena efektywności mediacji w sprawach gospodarczych w konfrontacji z postępowaniem sądowym przeprowadzona została na podstawie analizy poszczególnych jej kryteriów, przedstawionych poniżej. Kryterium Mediacja Sąd Koszty Bardzo niskie Wysokie Czas Bardzo krótki (dni/tygodnie) Kto decyduje? Strony Sędzia Kto kontroluje? Zasady postępowania dowodowego Strony Brak Poufność Pełna Brak Bardzo długi (lata) Prawnicy (adwokaci, radcowie prawni) Sformalizowane (wg K.p.c.) Cel Przyszłość Przeszłość Komunikacja stron Intensywna Ograniczona (komunikacja pisemna pełnomocników) Poziom satysfakcji stron Duży Bardzo niski Rezultat Sukces obydwu stron Wygrany/przegrany Czynnik napięcia Likwidacja stresu Kontynuacja stresu Źródło: opracowanie własne. 14

16 Mediacja jako pozasądowy sposób rozwiązywania sporów gospodarczych jest narzędziem niezwykle skutecznym. Potwierdzają to liczne badania empiryczne podejmowane w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej, m.in.: (i) Projekt badawczy Uniwersytetu Cornell Prawidłowe rozwiązywanie sporów korporacyjnych: raport na temat rosnącego stosowania ADR przez amerykańskie korporacje (1998); (ii) Studium Amerykańskiego Stowarzyszenia Arbitrażowego (American Arbitration Association) z 2003 r. i 2006 r. Dispute-Wise Business Management, co można przetłumaczyć jako: Skuteczne zarządzanie sporami (Studium AAA); (iii) Zielona Księga Komisji Europejskiej o alternatywnych metodach rozwiązywania sporów w prawie cywilnym i handlowym z 2002 r.; (iv) Projekt zrealizowany w 2008 r. przez Oxford Institute of European and Comparative Law oraz Oxford Centre for Socio-Legal-Studies, przy współpracy z European Justice Forum oraz European Company Lawyers Association (ECLA); (v) Raport Centrum ADR w Rzymie z 2010 r. wykonany dla Komisji Europejskiej Koszt rozwiązywania sporów gospodarczych przez sąd, arbitraż i w trybie mediacji, obejmujący wszystkie kraje Unii (bez Danii). Jedną z idei mediacji jest jak najniższa kosztochłonność. Podczas badania średnich kosztów postępowania w krajach Unii Europejskiej widoczna jest znaczna różnica pomiędzy kosztami zwykłego postępowania sądowego a postępowania mediacyjnego. Zjawisko ekonomicznej przewagi postępowania mediacyjnego nad sądowym i arbitrażowym w krajach członkowskich UE ma charakter jednolity i niepodważalny. Kraj Czas (w dniach) Postępowanie sądowe Koszt (w euro) Procent WPS Postępowanie mediacyjne Czas (w dniach) Koszt (w euro) Austria , ,4 Belgia , ,5 Czechy , ,8 Procent WPS 15

17 Kraj Czas (w dniach) Postępowanie sądowe Koszt (w euro) Procent WPS Postępowanie mediacyjne Czas (w dniach) Koszt (w euro) Dania , ,5 Finlandia , ,5 Francja , ,0 Niemcy , ,5 Grecja , ,1 Włochy , ,5 Polska , ,0 Portugalia , ,5 Hiszpania , ,8 Szwecja , ,5 Anglia , ,5 Średnia ,7 * wartość przedmiotu sporu Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Komisji Europejskiej. Procent WPS Dla przykładowej wartości przedmiotu sporu (tu: ) doskonale widać, jak dużą jego część stanowią koszty odzyskania należności dla przedsiębiorcy. Różnie natomiast kształtują się obciążenia publicznoprawne z tytułu postępowań sądowych. W krajach o relatywnie niskich kosztach postępowania, występuje także dosyć krótki czas rozstrzygania spraw czas trwania sporu w sądzie jest proporcjonalnie krótki w porównaniu do niskich kosztów sądowych oraz proporcjonalnie długi do wysokich kosztów. Na uwagę zasługuje fakt mniejszej kosztochłonności i zdecydowanie krótszego czasu trwania postępowania mediacyjnego. Dla Polski jest to ponad pięciokrotna oszczędność kosztów oraz prawie dziesięciokrotna oszczędność czasu postępowania. W państwach, gdzie postępowanie sądowe jest kosztowne i czasochłonne mediacja jest najbardziej skuteczna, zmniejszająca koszty i oszczędzająca czas. Z badań Centrum ADR w Rzymie wynika, że średnie koszty postępowań sądowych w sprawach gospodarczych dla wartości przedmiotu sporu ok euro wahają się w Unii Europejskiej od euro (Cypr) do euro (Szwe- 16

18 cja). W Polsce określono je na kwotę euro. Natomiast czas potrzebny na ich rozstrzygnięcie wynosi od 246 dni (Niemcy) do dni (Włochy) dla Polski 540 dni. Dla wszystkich krajów Unii średnia długość i koszty postępowań sądowych wynoszą odpowiednio: 647 dni i euro. Średni czas prowadzenia mediacji w Unii Europejskiej wynosi 87 dni, a koszty z nią związane euro. W Polsce średni czas prowadzenia mediacji określono na 42 dni, a koszty na euro. Z powyższych statystyk wynika, że zastosowanie w Polsce mediacji w celu rozwiązania sporu o wartości euro pozwala skrócić postępowanie o 498 dni i zaoszczędzić euro w porównaniu z postępowaniem sądowym. Mediacja gospodarcza w skali Unii Europejskiej jest osiem razy szybsza od postępowania sądowego i generuje ponad 2,5 razy mniejsze koszty. W Polsce postępowanie to jest trzynaście razy szybsze, generując 5 razy mniejsze koszty niż tradycyjne postępowanie. W pozasądowym postępowaniu mediacyjnym to strony decydują o wysokości wynagrodzenia dla mediatora. Biorąc pod uwagę swobodę kontraktową, jakiej podlega umowa z mediatorem, zapis ten jest słuszny. Inaczej wygląda sytuacja, w której mediacja przeprowadzana jest na podstawie skierowania wydanego przez sąd. Wysokość wynagrodzenia i wydatków podlegających zwrotowi regulowana jest w polskim ustawodawstwie przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2005 roku w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym. Wśród wad postępowania mediacyjnego wymienić można możliwy brak równowagi stron/asymetria potencjałów (ekonomicznych, intelektualnych), rodzący ryzyko nadużycia przewagi przez silniejszą stronę. Jest to problem, którego rozwiązania poszukiwać należy w systemowych gwarancjach praworządności, wynikających z ustanowionych standardów postępowania mediacyjnego, w mechanizmach selekcji mediatora, kodeksie etycznym mediatora i jego profesjonalnym przygotowaniu, a także w aktywnej roli sądu zatwierdzającego ugodę mediacyjną pod kątem legalności i zasad uczciwego obrotu (zasady współżycia społecznego). W Polsce, mimo funkcjonowania mediacji w różnych dziedzinach prawa (mediacje pracownicze funkcjonują od 1991 r., mediacje w sprawach karnych od 1997 r., mediacje konsumenckie od 2000 r., a mediacje cywilne od 2005 r.), statystyka postępowań mediacyjnych we wszystkich sprawach wskazuje na 17

19 ich bardzo niską liczbę bezwzględną oraz niewielką dynamikę wzrostu. W mediacjach cywilnych w tym gospodarczych zauważalny jest niski ich udział w ogólnej liczbie spraw spornych w sądach. Mediacje gospodarcze dotyczą przede wszystkim takich obszarów, jak umowy handlowe, kontrakty międzynarodowe, ubezpieczenia, prawa autorskie i prasowe, reklama, znaki towarowe oraz usługi profesjonalne. Rok Cywilne Gospodarcze Pracownicze Rodzinne Nieletni Razem /6 mies Razem Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Sprawiedliwości. W sprawach gospodarczych zwraca uwagę znaczący wzrost spraw skierowanych przez sądy do mediacji (blisko 70% wzrostu w roku 2011 w porównaniu z rokiem poprzednim), mimo stosunkowo niskiego udziału we wszystkich sprawach. W Polsce brak jest ustawowego uznania i jednoznacznego potwierdzenia wysokiej systemowej rangi mediacji oraz zdefiniowania instytucji mediacji jako pełnoprawnego, komplementarnego do postępowania sądowego sposobu rozwiązywania sporów społecznych. W wielu krajach europejskich wprowadza się obecnie przepisy kompleksowo regulujące mediacje oraz nadające jej większą rangę w systemie prawa. Niektóre z państw Unii Europejskiej, takie jak Niemcy, Czechy czy Włochy, posiadają już zaawansowane doświadczenia oraz szerokie regulacje prawne dotyczące mediacji. Efektywność mediacji mierzona jest liczbą zawartych ugód. Zawarcie ugody jest nadrzędnym celem mediacji, ale nie jedynym. Istotne jest bowiem przywrócenie konstruktywnej komunikacji między stronami i umożliwienie im przekona- 18

20 nia się, czy zawarcie ugody jest w danej sytuacji możliwe. Wśród badanych przez Społeczną Radę ds. ADR ośrodków mediacyjnych, średni odsetek zawieranych porozumień oscyluje między 27% a 54% 6. Mimo iż mediacja nie gwarantuje w każdej sytuacji ostatecznego zakończenia sprawy ugodą, to jednak z wypowiedzi wielu sędziów, pełnomocników oraz stron wynika, że w jej wyniku zmienia się nastawienie stron do siebie nawzajem i do prowadzonego sporu. W licznych przypadkach ugoda zawierana jest już po zakończeniu mediacji, w ramach postępowania sądowego. Na podstawie badań poziomu satysfakcji klientów (stron sporów) wybranych polskich ośrodków mediacyjnych można dostrzec, że ok. 90% osób, które nie osiągnęły porozumienia w mediacji, poleciłoby ten sposób rozwiązywania sporów innym. Te dane znajdują potwierdzenie w wynikach analogicznych badań przeprowadzonych w innych krajach, np. w Wielkiej Brytanii (mediacja w drobnych sprawach cywilnych ok. 97% uczestników postępowań mediacyjnych było zadowolonych z pomocy, jaką uzyskali od mediatora, a 95% skorzystałoby z niej ponownie). Zagraniczne i krajowe doświadczenia wskazują jednoznacznie na efektywność mediacji zarówno dla stron konfliktu, jak i wymiaru sprawiedliwości jako całości. Kwestię osoby mediatora reguluje Kodeks postępowania cywilnego, który stanowi że mediatorem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzystająca w pełni z praw publicznych. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy stałych mediatorów i tworzyć ośrodki mediacyjne. Informację o listach stałych mediatorów przekazuje się prezesowi sądu okręgowego. Mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji. Ze względu na fakt, iż postępowanie mediacyjne nie jest jawne, mediator jest zobowiązany zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że zostanie zwolniony z tego obowiązku przez strony. Ponadto bezskuteczne jest powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w postępowaniu mediacyjnym. Ochrona osoby mediatora i innych osób uczestniczących w postępowaniu mediacyjnym przed wezwaniem tych osób do zeznawania przed sądem w charakterze świadka jest jednym z podstawowych zadań i celów regulacji mediacji cywilnej. Postanowienia 6 Stan na 2012 r. 19

21 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE w tej mierze są bardziej rozbudowane. Zakazują mediatorowi i innym uczestnikom postępowania mediacyjnego składania zeznań w charakterze świadka w postępowaniu przed sądem, z następującymi wyjątkami: jeśli jest to konieczne z ważnych powodów dotyczących porządku publicznego kraju członkowskiego, w szczególności dla zapewnienia ochrony praw dziecka lub niedopuszczenia do jakiegokolwiek zamachu na nietykalność cielesną i psychiczną danej osoby; gdy ujawnienie treści ugody zawartej w drodze mediacji jest konieczne w celu wprowadzenia w życie lub wykonania tej ugody; ze względów ochrony porządku publicznego kraju członkowskiego, np. dla ochrony praw dziecka lub usunięcia zagrożenia jednostki. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego na mediację. Umowa może być zawarta również przez wyrażenie przez stronę zgody na mediację. W umowie strony określają przedmiot mediacji, osobę mediatora oraz sposób jego wyboru. Mediacja może być prowadzona przed wszczęciem postępowania, zaś w toku sprawy za zgodą stron. Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia drugiej stronie. W przypadku odmowy przeprowadzenia mediacji przez mediatora w ciągu tygodnia od dnia doręczenia przedmiotowego wniosku bądź też braku zgody na mediację przez drugą stronę, mediacja nie zostanie wszczęta. Ponadto, jeżeli strony zawarły umowę o mediację, w której jako osobę mediatora wskazano osobę niebędącą stałym mediatorem, a osoba ta w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku odmówi przeprowadzenia mediacji, postępowanie mediacyjne nie zostanie wszczęte. Niemożność wszczęcia mediacji występuje również w sytuacji, gdy strony zawarły umowę o mediację bez wskazania mediatora, a osoba, do której strona zwróciła się o przeprowadzenie mediacji, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku nie wyraziła zgody na przeprowadzenie mediacji albo druga strona w terminie tygodnia nie wyraziła zgody na osobę mediatora. Wniosek o przeprowadzenie mediacji zawiera oznaczenie stron, dokładnie określone żądanie, przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, podpis strony oraz wymienienie załączników. Jeżeli strony zawarły umowę o mediację na piśmie, do wniosku załącza się odpis tej umowy. 20

22 W przypadku mediacji sądowej sąd może skierować na nią strony aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę. Po jego zamknięciu skierowanie na mediację jest możliwe tylko za zgodą obu stron. Skierowanie na mediację może nastąpić tylko raz podczas toczącego się postępowania. W przypadku niewyrażenia zgody przez jedną ze stron w ciągu tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia, mediacji nie przeprowadza się. Sąd wyznacza stronom osobę mediatora, którą to strony mogą również wybrać same. Mediację przeprowadza się w ciągu miesiąca, na zgodny wniosek stron, termin ten jednak może ulec wydłużeniu. Z przebiegu mediacji sporządzony zostaje protokół. Obligatoryjnie wskazuje się w nim czas i miejsce przeprowadzonej mediacji, imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron, imię, nazwisko i adres mediatora oraz wynik mediacji. Protokół podpisuje mediator. W przypadku zawarcia przez strony ugody, zostaje ona dołączona do protokołu i podpisana przez strony. Protokół wraz z załączoną ugodą mediator przedstawia w sądzie. Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu jej przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Po nadaniu klauzuli wykonalności jest tytułem wykonawczym. 2. Sądownictwo polubowne (arbitraż) ma długą tradycję w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, gdzie w zróżnicowanej postaci rozwijało się przez stulecia. W większości krajów arbitraż zaczął przybierać bardziej sformalizowaną formę na przełomie XIX i XX w. Działalność sądów polubownych w Polsce uregulowana jest w Kodeksie postępowania cywilnego. Przez sądownictwo polubowne należy rozumieć przewidziany przez prawo sposób rozstrzygania sporów przez tzw. sąd polubowny organ, który nie jest sądem powszechnym, a jego uprawnienie do działania wynika z umowy stron. Arbitraż polega na rozstrzyganiu spraw cywilnych (głównie gospodarczych) przez specjalnie do tego powołane osoby (arbitrów), według szczególnych zasad proceduralnych i materialnych. Generalną podstawą do poddawania sporów pod rozstrzygnięcie sądów arbitrażowych w miejsce powszechnych są konstytucyjne i systemowe zasady swobody przedsiębiorczości, wolności gospodarczej, swobody umów i autonomii woli stron. Są one ideowym podłożem regulacji sądownictwa polubownego zawartej w Kodeksie postępowania cywilnego. 21

23 Zasadą arbitrażu jest, iż strony postępowania mają bezpośredni lub pośredni wpływ na wybór arbitrów oraz na zasady rozstrzygania sporów. Możliwość wpływania przez strony na samą procedurę stosowaną przez sąd arbitrażowy, któremu powierzyły rozstrzygnięcie sporu, jest jedną z przyczyn popularności arbitrażu. Sądy polubowne mogą być powoływane przez strony dla rozstrzygnięcia określonego sporu i są to tzw. sądy ad hoc, bądź też funkcjonują jako sądy stałe (zorganizowane instytucjonalnie). Po zakończeniu postępowania sąd ad hoc ulega rozwiązaniu. Stałe sądy polubowne funkcjonują najczęściej przy izbach gospodarczych, stowarzyszeniach i fundacjach zajmujących się problematyką gospodarczą. W Polsce do stałych sądów polubownych należą m.in.: Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej, Sąd Arbitrażowy przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan czy Sąd Polubowny przy Związku Banków Polskich. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wymaga zgody stron wyrażonej specjalną umową zapisem na sąd polubowny. Jest to umowa, którą zawierają strony, ustalając, iż w przypadku powstania sporu poddają go pod rozstrzygnięcie sądowi polubownemu. W umowie strony wskazują przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć. Obecny stan prawny przewiduje trzy możliwości poddania się arbitrażowi: dokonanie zapisu na sąd polubowny w umowie, zawarcie dodatkowej umowy i poddanie się pod arbitraż w momencie pojawienia się sporu (kompromis) oraz wprowadzenie klauzuli arbitrażowej do statutu spółki, spółdzielni czy stowarzyszenia. W praktyce klauzule arbitrażowe są zawierane częściej od kompromisów. Dokonywanie zapisu na sąd polubowny już po zaistnieniu sporu zdarza się raczej sporadycznie, gdyż pozwanemu zależy wówczas na ogół na odsunięciu w czasie rozstrzygnięcia, stąd woli zmusić powoda do skorzystania z lokalnego sądu, niż zgodzić się na szybki arbitraż. W postanowieniach umownych regulujących polubowne rozstrzyganie sporów, strony stosunkowo rzadko skupiają uwagę na kwestiach procedury, ograniczając się do odesłania do wybranego regulaminu postępowania arbitrażowego. W myśl zasady swobody umów, strony mają możliwość ustalania sposobu rozstrzygania sporu. Zgodnie z przepisami kodeksowymi zapis na sąd polubowny powinien zostać sporządzony na piśmie i podpisany przez dwie strony. Mogą one w umowie wskazać osobę arbitra lub arbitrów, bądź też określić kryteria ich 22

24 wyboru. Z treści zapisu powinno również wynikać, czy spór ma zostać poddany pod rozstrzygnięcie sądu krajowego (jeśli tak, to którego) czy zagranicznego, stałego czy ad hoc. W celu ochrony postępowania arbitrażowego i wykonania zapisu na sąd polubowny sądy powszechne udzielają środka zabezpieczającego w postaci anti-suit injunctions (ASI). Istota zabezpieczenia w postaci anti-suit injunctions sprowadza się do ustanowienia zakazu wszczynania lub dalszego prowadzenia postępowania przez stronę postępowania sądowego przed innym sądem (najczęściej powszechnym) w celu zapewnienia wykonywania zapisu na sąd polubowny i tym samym wszczęcie wyłącznie jednego postępowania arbitrażowego. Strona, której prawo do wszczynania postępowania przez sądem powszechnym zostanie wyłączone na mocy ASI, będzie zmuszona do wypełnienia obowiązków wynikających z zapisu na sąd polubowny i wszczęcia tego rodzaju postępowania. W przypadku postępowań krajowych, gdy obie strony zapisu na sąd polubowny są podmiotami polskimi, stosowanie ASI będzie podlegało ogólnym przepisom dotyczącym postępowania zabezpieczającego, w tym zabezpieczenia udzielanego w związku z postępowaniem arbitrażowym. Zapis na sąd polubowny zawierany jest w celu definitywnego wyłączenia jurysdykcji sądów polskich na rzecz określonego sądu polubownego. Możliwość wyboru arbitrów jest jedną z fundamentalnych różnic między sądownictwem polubownym i powszechnym. Ustawodawca pozostawił stronom daleko idącą swobodę w tym zakresie, zastrzegając jedynie, że arbiter musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i nie być jednocześnie czynnym sędzią państwowym. Dodatkowe kryteria mogą wynikać z zapisu na sąd polubowny, regulaminu stałego sądu polubownego lub z praktyki władz danego sądu. Mogą one dotyczyć m.in. posiadania pewnych kwalifikacji zawodowych lub właściwości osobistych, w szczególności określonego wykształcenia, doświadczenia, znajomości języków obcych. W przypadku arbitrażu instytucjonalnego możliwość dokonania przez strony wyboru arbitrów bywa ograniczana. Listy arbitrów mają na celu z jednej strony pomóc stronom w wyborze odpowiednich osób do rozstrzygnięcia ich sprawy, z drugiej zaś pozwalają na zapewnienie koniecznych kwalifikacji arbitrów stale współpracujących z tymi sądami i budowania w ten sposób ich renomy. Zasadą jest, że sąd polubowny skład się z trzech sędziów. Strony mają wpływ na wybór 23

25 arbitra, przesłanki jego wyłączenia oraz skład liczbowy sądu polubownego. Cechą postępowania arbitrażowego jest jednoinstancyjność. Naczelną zasadą postępowania przed sądem polubownym jest równouprawnienie stron. Każda ze stron ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie. Jeżeli strony nie uzgodniły zasad i sposobu postępowania przed sądem polubownym, może on prowadzić postępowanie w taki sposób, jaki uzna za właściwy. Sąd polubowny decyduje o tym, czy przeprowadzić rozprawę w celu przedstawienia przez strony twierdzeń lub dowodów na ich poparcie, czy też postępowanie będzie prowadzone na podstawie dokumentów i innych pism, bez wyznaczania rozprawy. Autonomia woli stron postępowania arbitrażowego przejawia się również w tym, że mogą one upoważnić sąd polubowny do rozstrzygnięcia ich sporu nie tylko według prawa wybranego, ale również według ogólnych zasad prawa lub zasad słuszności. Orzekanie na zasadach słuszności nie oznacza jednak dowolności w ocenie sprawy. Arbitrzy obowiązani są do przeprowadzenia postępowania dowodowego i przeanalizowania zebranego materiału w zwyczajnym zakresie. Jeżeli sąd polubowny rozpoznaje sprawę w składzie więcej niż jednego arbitra, jego orzeczenia zapadają większością głosów, chyba że strony uzgodniły inaczej. Wyrok arbitrażowy jest pod pewnymi względami instrumentem prawnym atrakcyjniejszym od ugody, w szczególności ze względu na to, że korzysta z powagi rzeczy osądzonej oraz z dogodnej możliwości uznania i wykonania za granicą na podstawie konwencji nowojorskiej z 1958 r. Wyrok sądu polubownego i ugoda zawarta przed sądem polubownym zyskują moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego lub ugodą zawartą przed takim sądem po ich uznaniu przez sąd albo po stwierdzeniu przez sąd ich wykonalności. Kontrola wyroków arbitrażowych przez sądy powszechne ma charakter ograniczony. Jedynym środkiem zaskarżenia ostatecznego wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce jest skarga o uchylenie tego wyroku uregulowana w Kodeksie postępowania cywilnego. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego ma charakter sui generis i jest nadzwyczajnym środkiem kontroli orzecznictwa sądów polubownych przez sądy państwowe. Podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego zostały wymienione w sposób wyczerpujący w art Kodeksu postępowania cywilnego. Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli: 24

26 1. brak było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego; 2. strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona możności obrony swoich praw przed sądem polubownym; 3. wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, wyrok może być uchylony jedynie w zakresie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres; przekroczenie zakresu zapisu na sąd polubowny nie może stanowić podstawy uchylenia wyroku, jeżeli strona, która brała udział w postępowaniu, nie zgłaszała zarzutów co do rozpoznania roszczeń wykraczających poza zakres zapisu; 4. nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony; 5. wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony; 6. w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wyrok sądu. Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że: 1. według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny; 2. wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Polski (klauzula porządku publicznego). Mimo zalet, jakie niesie za sobą postępowanie arbitrażowe, zwraca się uwagę na fakt, iż czas trwania postępowań sądowych i arbitrażowych znacznie się nie różni. Niewiele jest dużych spraw arbitrażowych, w których wyrok zapadałby w okresie krótszym niż dwa lata od rozpoczęcie postępowania. Przyczyną jest skomplikowany charakter spraw, konieczność przeprowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego, często opierającego się o opinie biegłych. Opłaty 25

27 arbitrażowe i honoraria arbitrów są często znacznie wyższe niż opłaty sądowe. Istotne wydatki generuje również postępowanie dowodowe. Arbitraż jest metodą rozstrzygania sporów, która pozwala wyeliminować większość wad związanych z funkcjonowaniem sądownictwa powszechnego i stanowi dla niego atrakcyjną alternatywę. Niestety, nadal wykorzystywany jest w niewielkim stopniu. Szacuje się, że rocznie w Polsce toczy się ok. tysiąca postępowań arbitrażowych. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy wydaje się być niski poziom kapitału społecznego, w tym zaufania i zaangażowania w instytucje społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. W stosunkach międzynarodowych arbitraż jest stosunkowo często wybieraną metodą rozstrzygania sporów handlowych. Ideą arbitrażu jest przede wszystkim to, iż strony mają wpływ na to, kto będzie rozstrzygał ich spór, oraz mogą określić typ postępowania, który zostanie zastosowany w toku rozpatrywania sprawy. 3. Rozwiązywanie konfliktów przy pomocy alternatywnych metod rozwiązywania sporów w sprawach gospodarczych na przestrzeni lat staje się coraz bardziej popularnym zjawiskiem. Szczególnie zaś postępowanie mediacyjne ma przed sobą dobrą perspektywę rozwoju. Dla przedsiębiorców istotne bowiem będzie oszczędzanie kosztów postępowań oraz czasu ich trwania. Alternatywne metody są korzystne dla stron sporu, próbują bowiem wnikać w przyczyny konfliktu, opierać się na faktycznych interesach stron i niwelować rozbieżności, z których wynika spór. Mediacja w sprawach gospodarczych niesie za sobą istotne pozytywne aspekty, do których zaliczyć można dostosowanie procedury postępowania do charakteru sporu oraz możliwość udziału ekspertów z określonych dziedzin prawa, za czym idzie lepsze zrozumienie stron sporu. Dzięki mediacji możliwa jest również pomoc w zakresie lepszej komunikacji przedsiębiorców, którzy dzięki niej dostrzec mogą szansę na polubowne rozstrzygnięcie sporu i współpracę w przyszłości. 26

28 IV. Europejskie doświadczenia w zakresie ADR na podstawie analiz eurochambres 7 W ocenie ekspertów Eurochambres, alternatywne metody rozwiązywania sporów pomiędzy przedsiębiorcami są jednogłośnie uznawane za skuteczne narzędzia redukujące koszty oraz ułatwiające dostęp do sprawiedliwości. Na poziomie mikroekonomicznym wpływają korzystnie na relacje między stronami konfliktu, natomiast na poziomie makro pozytywnie oddziałują na całą gospodarkę europejską. Według badań Parlamentu Europejskiego 8, jeśli każdy proces cywilny systematycznie poprzedzany byłby mediacjami, roczne oszczędności z tego tytułu szacować by można na miliardów euro, zaś roczna skumulowana oszczędność czasu oczekiwania na rozstrzygnięcie wyniosłaby 8 milionów lat (sic!). Usprawnienie rozwiązywania konfliktów pomiędzy przedsiębiorcami jest, w opinii Eurochambres, drogą do uzyskania znacznych oszczędności i jedną z metod na podniesienie konkurencyjności europejskiej gospodarki. Eurochambres, w ślad za stanowiskiem Komisji Europejskiej, Parlamentu oraz Rady, szczególny nacisk kładzie na promowanie mediacji oraz wzywa organy publiczne oraz instytucje do podejmowania kroków mających na celu wcielanie jej w życie. Eurochambres wskazuje na kilka aspektów, które przyczynić się mogę do zwiększenia świadomości przedsiębiorców, a w konsekwencji spowodować, że liczba konfliktów rozwiązywanych przy udziela mediatora będzie rosła. 7 Europejski Związek Izb Przemysłu i Handlu. Organizacja założona w 1958 r., poprzez swoich 45 członków, reprezentuje w Europie ponad 20 milionów przedsiębiorców. 8 Rebooting the Mediation Directive: assesing the limited impact of implementation of the Mediation Directive and proposing measures to increase the number of mediations in EU. 27

29 1. W pierwszym rzędzie, wskazać należy na konieczność zachowania spójności definicji. Obecnie słowo mediacja używane jest w wielu różnych kontekstach i nadaje mu się różne znaczenie w aktach prawnych promulgowanych w krajach członkowskich. Powoduje to dezorientację wśród potencjalnych użytkowników tej metody rozwiązywania sporów, a także znacząco komplikuje działania mające na celu budowanie świadomości idei mediacji. 2. Mediacja jest procesem, który z założenia zwiększyć ma partycypację oraz samostanowienie stron w celu wypracowania obopólnie akceptowalnego rozwiązania. Jednakże doświadczenia wskazują, iż strona niezaznajomiona z procesem mediacji nie będzie skłonna w sposób spontaniczny do zajęcia miejsca przy stole mediacyjnym. Sytuacja ta legitymizuje poprzez klauzule mediacyjne sądowe postanowienie o skierowaniu na mediacje, przepisy prawne przewidujące obligatoryjne mediacje w określonych typach sporów próby zachęcenia stron do odbycia posiedzenia mediacyjnego. Ideą mediacji jest partycypacja stron w dobrej wierze, stąd nadrzędnym prawem uczestników jest możliwość rezygnacji z kontynuowania tego procesu, na każdym jego etapie. Strony nie mogą być w żaden sposób przymuszane (poprzez umowę, sędziego lub bezwzględnie obowiązujące przepisy) do zawarcia ugody. 3. Kluczową kwestią dla rozwoju mediacji jest budowa zaufania do tej instytucji. Osiągnięcie tego zależy od indywidualnych zdolności oraz szkolenia mediatorów. Jedno złe doświadczenie może co do zasady negatywnie rzutować na całość tej formy rozwiązywania sporów. Mediacja posiada strukturę, ramy czasowe oraz dynamikę, których nie posiadają zwyczajne formy negocjacji. Mediatorzy używają różnych technik, by zachęcić oraz poprawić sposób prowadzenia dialogu między skonfliktowanymi stronami, tak by uczestnicy zawarli ugodę. Rozwój standardów europejskich związanych z umiejętnościami i treningiem mediatorów, utoruje drogę dla systemów akredytacji (publicznych lub prywatnych) oraz wskazywać będzie kierunek dla kompetencji mediatorów oraz jakości mediacji. Obecnie, w przeciwieństwie do takich profesji, jak prawo czy medycyna, nie ma na poziomie europejskim regulacji dotyczących wykonywania zawodu mediatora. Niektóre kraje członkowskie, instytucje rządowe (w tym sądy) oraz centra mediacji ustanawiają różne standardy dla mediatorów oraz określają 28

30 dobrowolne albo obowiązkowe systemy akredytacji, czuwające nad kompetencjami mediatorów. Systemy akredytacji umożliwiają zidentyfikowanie liczby mediatorów, a poprzez ankiety pozwalają oszacować skalę rynku, a także wykonywanie zawodu mediatora. Niektóre systemy akredytacji rozróżniają obszar specjalizacji mediatora (mediacje rodzinne, w sprawach cywilnych, handlowych, w sporach zbiorowych itp.), oferując w ten sposób szerszą informację dla potencjalnych uczestników. Wskazać również należy, że poziom szkoleń dla mediatorów nie jest weryfikowany. Rozwój systemów akredytacji w zakresie programów szkoleniowych wpłynąłby dodatnio na jakość edukacji w tym zakresie. 4. Sędziowie powinni kierować strony (występujące same albo reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika) na mediacje oraz przekazywać sprawy mediatorom lub centrom mediacji, na każdym etapie postępowania sądowego. 5. Praktyka pokazuje, że nie jest trudno wyegzekwować ustalenia zawarte w ugodzie zawartej przez mediatorem. W większości przypadków ugoda jest wykonywana przez strony bez dodatkowych formalności. Jednakże mając na uwadze promowanie zaufania w postępowaniach mediacyjnych, wskazane jest wprowadzenie ułatwień w egzekwowaniu ugód. Większość państw członkowskich posiada regulacje dotyczące zatwierdzania ugody zawartej przed mediatorem. Warto wskazać, że strony mogłyby, w przypadku zawarcia ugody, z zastrzeżeniem zgody mediatora, powołać go na arbitra i zażądać potwierdzenia zawarcia ugody w wyroku. 6. W wielu krajach, m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji, w obszarze ADR funkcjonuje instytucja zobowiązania mediacyjnego. Koncepcja ta jest swego rodzaju oświadczeniem publicznym, w ramach którego podmioty je podpisujące (przedsiębiorcy, kancelarie prawne, instytucje rządowe) deklarują podjęcie systematycznych działań na rzecz ADR, ze szczególnym uwzględnieniem mediacji. 7. Chociaż mediacja jest procesem obserwowanym we wszystkich krajach członkowskich, niemożliwe jest zebranie obszernych danych dotyczących jej sto- 29

31 sowania. Spowodowane jest to głównie właściwością tego postępowania, które co do zasady jest dobrowolne i poufne. Nie ma na dzień dzisiejszy obowiązku rejestracji postępowań mediacyjnych, a centra mediacyjne często nie są wykorzystywane przez uczestników mediacji. Dyrektywa mediacyjna 9 stanowi, że jej celem jest zachęcanie do korzystania z mediacji przez zapewnienie wyważonej relacji między mediacją a postępowaniem sądowym. Nie jest wiadomym natomiast, czy relacja ta wynosi 2 do 1 na korzyść mediacji, czy 1 do 100 na korzyść postępowań sądowych. BRTN 10 stanowi minimalny odsetek spraw, jakie powinny być kierowane do mediacji, by osiągnąć wyważoną relację w stosunku do spraw zawisłych w sądach powszechnych. Cele związane z BRTN powinny być ambitne. W opinii Eurochambres mediacja powinna być zasadą, zaś spór sądowy wyjątkiem. 8. Mediacja rzadko używana jest przez organy publiczne. Komisja Europejska często odwołuje się w swych umowach do polubownego rozwiązywania sporów, ale z jakim skutkiem? Takie standardowe postanowienie dotyczące polubownego rozstrzygania sporów, rutynowo umieszczane w umowach, nie stanowi klauzuli mediacyjnej, a jedynie zaproszenie do negocjacji rozwiązania, zanim sprawa eskaluje do poważnego problemu kończącego się w sądzie. Praktyka umieszczania klauzul mediacyjnych w umowach jest zobowiązaniem do próby poszukania kompromisu poprzez mediacje. Nie obliguje ona stron do zawarcia ugody i pozwala stronie na rezygnację z mediacji, w przypadku gdy nie zmierzają one do zakończenia satysfakcjonującego obie strony Eurochambers była inicjatorem raportu 11 dotyczącego stosowania mediacji, jako optymalnej formy ADR w rozwiązywaniu konfliktów między przedsiębiorcami. Raport obejmował dane przekazane przez sieć Partnerów, w której skład weszły: a) Brukselska Izba Przedsiębiorców, Handlu i Przemysłu we współpracy z bmediation; 9 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych. 10 Balanced Relationship Target Number 11 Raport obejmował lata

Plan Wykładu. Postępowanie mediacyjne wszczęcie, przebieg, ugoda Postępowanie arbitrażowe przebieg, wszczęcie, wyrok sądu polubownego

Plan Wykładu. Postępowanie mediacyjne wszczęcie, przebieg, ugoda Postępowanie arbitrażowe przebieg, wszczęcie, wyrok sądu polubownego Pozasądowe sposoby rozwiązywania sporów powstałych między przedsiębiorcami a ich klientami lub kontrahentami na gruncie transakcji e commerce w obrocie krajowym MAGDALENA ROMATOWSKA Plan Wykładu I. Mediacja

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH

PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH dr Marta Janina Skrodzka PODSTAWOWE DANE STATYSTYCZNE W POLSCE I NA ŚWIECIE ZWIĄZANE Z WYKORZYSTANIEM POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Wprowadzenie Mediacja jest przedstawiana, jako alternatywna

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów.

Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów. Założenia projektu ustawy o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów. 1. Cel regulacji. Celem projektu jest doprowadzenie do szerszego i bardziej powszechnego wykorzystywania mediacji i innych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE 1. Zakres zastosowania 1. Przedmiotem niniejszego Regulaminu jest unormowanie zasad rozstrzygania

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790)

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów!

Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów! Podobają nam się mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów! Czym jest mediacja? Dobrowolny i poufny proces dochodzenia do rozwiązania sporu, prowadzony w obecności osoby neutralnej mediatora. Jest

Bardziej szczegółowo

Regulamin i cennik postepowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo-Handlowych w Polsce.

Regulamin i cennik postepowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo-Handlowych w Polsce. Regulamin i cennik postepowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo-Handlowych w Polsce. I. Przedmiot regulacji. Regulamin dotyczy postepowań mediacyjnych

Bardziej szczegółowo

Regulamin. postępowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji. przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo- Handlowych w Polsce.

Regulamin. postępowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji. przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo- Handlowych w Polsce. Regulamin postępowania mediacyjnego w Międzynarodowym Centrum Mediacji przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo- Handlowych w Polsce. I. Przedmiot regulacji. Regulamin dotyczy postępowań mediacyjnych w

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE INFORMACJE Z PUNKTU WIDZENIA MEDIACJI W SPRAWACH GOSPODARCZYCH

PRAKTYCZNE INFORMACJE Z PUNKTU WIDZENIA MEDIACJI W SPRAWACH GOSPODARCZYCH dr Marta Janina Skrodzka PRAKTYCZNE INFORMACJE Z PUNKTU WIDZENIA MEDIACJI W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Wprowadzenie Negocjacje, mediacje i arbitraż stanowią podstawowe alternatywy dla postępowania sądowego.

Bardziej szczegółowo

Stosowanie tego kodeksu postępowania w żaden sposób nie uchybia przepisom krajowym regulującym poszczególne zawody.

Stosowanie tego kodeksu postępowania w żaden sposób nie uchybia przepisom krajowym regulującym poszczególne zawody. PL PL PL EUROPEJSKI KODEKS POSTĘPOWANIA DLA MEDIATORÓW Niniejszy kodeks postępowania określa zasady, które mediatorzy mogą dobrowolnie przyjąć, na swoją własną odpowiedzialność. Może on być stosowany we

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA KONSUMENTA

INFORMACJA DLA KONSUMENTA INFORMACJA DLA KONSUMENTA Sporządzona na podstawie ustawy z dnia 30 maja 2014 roku (Dz.U. z 2014, poz. 827) o prawach konsumenta (dalej: Ustawa o prawach konsumenta). Niniejsza informacja dotyczy umowy

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI dr Marta Janina Skrodzka WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI Wprowadzenie Najbardziej pożądanym rezultatem prowadzenia postępowania mediacyjnego jest zawarcie przez strony

Bardziej szczegółowo

Spis treœci About the book Wstêp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR Rozdzia³ II.

Spis treœci About the book Wstêp Wykaz skrótów Bibliografia Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR Rozdzia³ II. Spis About treœci the book... Wstêp... Wykaz skrótów... Bibliografia... XI XIII XV XVII Rozdzia³ I. Historia i rozwój wspó³czesnego ruchu ADR... 1 1. Wprowadzenie... 1 2. Rozwój wspó³czesnej mediacji w

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOLEGIUM MEDIACYJNEGO DZIAŁAJĄCEGO W RAMACH ŚLĄSKIEGO STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W KATOWICACH 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN KOLEGIUM MEDIACYJNEGO DZIAŁAJĄCEGO W RAMACH ŚLĄSKIEGO STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W KATOWICACH 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN KOLEGIUM MEDIACYJNEGO DZIAŁAJĄCEGO W RAMACH ŚLĄSKIEGO STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W KATOWICACH 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Kolegium Mediacyjne działające przy Śląskim Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Nowa ustawa o ADR w sprawach konsumenckich Jakie zmiany w funkcjonowaniu firmy spowoduje ustawa? FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz

Nowa ustawa o ADR w sprawach konsumenckich Jakie zmiany w funkcjonowaniu firmy spowoduje ustawa? FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz Nowa ustawa o ADR w sprawach konsumenckich Jakie zmiany w funkcjonowaniu firmy spowoduje ustawa? FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz 1 pozasądowe rozwiązywanie sporów Trwają prace nad kontrowersyjną ustawą

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów / 11 Akty prawne / 11 Periodyki / 11 Inne / 12 Od redaktorów / 13 Rafał Morek Rozdział 1. Wprowadzenie / 15 1.1. Pojęcie mediacje / 15 1.2. Podstawy języka mediacji / 17 1.3.

Bardziej szczegółowo

Marcin Czugan POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW?

Marcin Czugan POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW? POZASĄDOWY SYSTEM ROZSTRZYGNIA SPORÓW (ADR/ODR) NOWE NARZĘDZIE DO BUDOWANIA ZAUFANIA CZY ŹRÓDŁO NOWYCH KOSZTÓW? Marcin Czugan Dyrektor Departamentu Prawno - Legislacyjnego Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych

Bardziej szczegółowo

Szybko post powania Koszty post powania.

Szybko post powania Koszty post powania. Arbitraż Sądownictwo polubowne stanowi alternatywną i zazwyczaj konkurencyjną metodę rozstrzygania sporów powstałych w ramach gałęzi prawa cywilnego. Sądy arbitrażowe są sądami niepaństwowymi, jednak wydane

Bardziej szczegółowo

Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację

Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI Informacja o postępowaniu mediacyjnym w sprawach rodzinnych, o rozwód i separację Mediacja jest dobrowolną, poufną metodą rozwiązywania sporu, w której strony konfliktu lub

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego

Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego Dr Marta Janina Skrodzka Podstawowe zasady postępowania mediacyjnego Ze względu na swoją nieformalność, elastyczność, a także brak szczegółowych 1 regulacji prawnych w polskim systemie prawnym w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym

Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym Oprac. dr Marta Janina Skrodzka Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku Skutki zawarcia ugody mediacyjnej oraz konsekwencje jej nie zawarcia w sektorze publicznym i samorządowym 3.3. Szybkość i koszt postępowania

Bardziej szczegółowo

Konferencja Mediacja w sprawach gospodarczych Warszawa, 27 maja 2003 r. Sprawozdanie

Konferencja Mediacja w sprawach gospodarczych Warszawa, 27 maja 2003 r. Sprawozdanie Konferencja Mediacja w sprawach gospodarczych Warszawa, 27 maja 2003 r. Sprawozdanie Obecnie w Polsce mediacje i arbitraż są w sprawach gospodarczych stosowane w bardzo wąskim zakresie. W kraju działa

Bardziej szczegółowo

POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH

POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH w oparciu o projekt ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym radca prawny Leszek Koziorowski adwokat Aleksander Woźnicki GESSEL Czerwiec

Bardziej szczegółowo

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1]

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] U S T A W A z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa:

Bardziej szczegółowo

Mediacja konsumencka

Mediacja konsumencka Mediacja konsumencka Inspekcja Handlowa od ponad 10 lat prowadzi mediacje w formule określonej w art. 36 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o Inspekcji Handlowej /tekst jednolity w Dz. U. z 2009 r. nr

Bardziej szczegółowo

Rozdział IV. Podstawa materialnoprawna wyroku sądu arbitrażowego

Rozdział IV. Podstawa materialnoprawna wyroku sądu arbitrażowego Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne CZĘŚĆ I. HISTORYCZNE ORAZ TEORETYCZNO- PRAWNE ASPEKTY ARBITRAŻU Rozdział I. Determinanty i propozycje w zakresie rozwoju sądownictwa arbitrażowego 1. Czynniki prawne

Bardziej szczegółowo

Klauzula: mediacyjna, med-arb i arbitrażowa - czyli jak zapobiegać przyszłym konfliktom

Klauzula: mediacyjna, med-arb i arbitrażowa - czyli jak zapobiegać przyszłym konfliktom Klauzula: mediacyjna, med-arb i arbitrażowa - czyli jak zapobiegać przyszłym konfliktom Mediacja jest jedną z alternatyw dla postępowania sądowego w kestii rozwiązywania różnego rodzaju sporów, w tym także

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH

REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH REGULAMIN STOWARZYSZENIA MEDIATORÓW CYWILNYCH ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie Mediatorów Cywilnych (zwane dalej Stowarzyszeniem ) jest stowarzyszeniem zwykłym działającym na podstawie

Bardziej szczegółowo

Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym

Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym Oprac. dr Marta Janina Skrodzka Wydział Prawa Uniwersytet w Białymstoku Mediacja definicja, podstawa prawna i korzyści tego postępowania w sektorze publicznym i samorządowym 1. Mediacja dogadajmy się Jedną

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 stycznia 2015 r. Poz. 2 USTAWA z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

Karpackie Centrum Mediacji

Karpackie Centrum Mediacji Karpackie Centrum Mediacji SIEDZIBA: ul. Poniatowskiego 2/118 37-450 Stalowa Wola KONTAKT: e-mail: pgarbacik@wp.pl tel. (+48) 502 027 204 REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO 1. PRZEDMIOT REGULAMINU. 1.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13 Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Instytucje prawne regulujące sytuację dziecka w rodzinie... 17 1. Władza rodzicielska... 17 1.1. Rodzice... 17 1.2. Reprezentowanie małoletniego... 21 1.3. Zakres

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Postanowienia wstępne. Stosowanie przepisów Regulaminu

Rozdział I. Postanowienia wstępne. Stosowanie przepisów Regulaminu REGULAMIN ROZSTRZYGANIA SPORÓW O NARUSZENIE PRAW W NASTĘPSTWIE REJESTRACJI NAZWY DOMENY INTERNETOWEJ.PL SĄDU ARBITRAŻOWEGO PRZY KRAJOWEJ IZBIE GOSPODARCZEJ W WARSZAWIE Rozdział I Postanowienia wstępne

Bardziej szczegółowo

Co jeśli nie sąd? Alternatywne metody rozwiązywania sporów pomiędzy przedsiębiorcami

Co jeśli nie sąd? Alternatywne metody rozwiązywania sporów pomiędzy przedsiębiorcami Co jeśli nie sąd? Alternatywne metody rozwiązywania sporów pomiędzy przedsiębiorcami W dobie wciąż mnożących się i komplikujących się przepisów prawnych, a także przewlekłości postępowań przed sądami powszechnymi,

Bardziej szczegółowo

Reklamacje prawne aspekty i obsługa trudnego klienta

Reklamacje prawne aspekty i obsługa trudnego klienta Reklamacje prawne aspekty i obsługa trudnego klienta Terminy szkolenia Cele szkolenia Szkolenie będzie prowadzone przez dwóch trenerów: prawnika oraz psychologa. Pierwszy dzień szkolenia jest poświęcony

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1)

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44. Art. 1. 1. Ustawa normuje sądowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACJI GOSPODARCZEJ WIELKOPOLSKIEJ IZBIE BUDOWNICTWA W POZNANIU

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACJI GOSPODARCZEJ WIELKOPOLSKIEJ IZBIE BUDOWNICTWA W POZNANIU REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACJI GOSPODARCZEJ WIELKOPOLSKIEJ IZBIE BUDOWNICTWA W POZNANIU PRZY Regulamin uchwalony uchwałą nr 9/2010 Walnego Zgromadzenia Członków Wielkopolskiej Izby

Bardziej szczegółowo

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11.

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11. Spis treści Wykaz skrótów...11 Rozdział pierwszy Rys historyczny współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej...13 1. Międzynarodowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Możliwość rejestracji znaków towarowych zawierających nazwę lub skrót nazwy Rzeczypospolitej Polskiej (Polska, PL, RP)

Możliwość rejestracji znaków towarowych zawierających nazwę lub skrót nazwy Rzeczypospolitej Polskiej (Polska, PL, RP) I. Zmiany w ustawie Prawo własności przemysłowej. Możliwość rejestracji znaków towarowych zawierających nazwę lub skrót nazwy Rzeczypospolitej Polskiej (Polska, PL, RP) Zakaz rejestracji znaków towarowych

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych

Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych Kancelaria Sejmu s. 1/7 Dz.U. 1989 Nr 35 poz. 195 USTAWA Opracowano na podstawie: t.j. z 2009 r. Nr 84, poz. 710, z 2014 r. poz. 1662. z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych Art. 1. Przedsiębiorcy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej

Podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Stanowisko UKNF w sprawie dobrych praktyk w zakresie walutowych transakcji pochodnych - podstawowe zagadnienia opracowane na podstawie wniosków z analizy nadzorczej Zgromadzony w toku czynności nadzorczych

Bardziej szczegółowo

Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora

Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora Społeczna Rada do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora uchwalone przez Radę w dniu 26 czerwca

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 4 S t r o n a

Spis treści. 4 S t r o n a Spis treści POZNAJ POSTĘPOWANIE SĄDOWE... 7 Sąd powszechny, sąd polubowny - co wybrać?... 8 Sąd polubowny... 8 Sąd powszechny... 9 Jaki wybór?... 9 Właściwy tryb postępowania A raczej, czy zawsze będzie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych. (tekst jednolity)

USTAWA z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych. (tekst jednolity) Dziennik Ustaw z 2009 r. Nr 84 poz. 710 USTAWA z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (tekst jednolity) Art. 1. Przedsiębiorcy mogą zrzeszać się w izby gospodarcze działające na podstawie niniejszej

Bardziej szczegółowo

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Wierzyciel może wystąpić do sądu o upoważnienie go do wykonania konkretnej czynności, np. otynkowania warsztatu, na koszt jego dłużnika. Po udzieleniu takiego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA ZAKRES STOSOWANIA Artykuł 1 Stosowanie Regulaminu 1. Niniejszy Regulamin znajduje zastosowanie, jeżeli strony wyraziły na piśmie

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Część piąta. Sąd polubowny (arbitrażowy). Tytuł I. Przepisy ogólne.

Część piąta. Sąd polubowny (arbitrażowy). Tytuł I. Przepisy ogólne. Część piąta. Sąd polubowny (arbitrażowy). Tytuł I. Przepisy ogólne. Art. 1154 [Właściwość miejscowa] Przepisy części niniejszej stosuje się, jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje

Bardziej szczegółowo

MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Stan prawny na 1 września 2011 r.

MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Stan prawny na 1 września 2011 r. Ministerstwo Sprawiedliwości MEDIACJE W POLSKIM SYSTEMIE PRAWA MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH Stan prawny na 1 września 2011 r. adw. Sylwester Pieckowski wiceprzewodniczący Społecznej Rady ds. Alternatywnych

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze Umowa o zachowaniu poufności Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829 27 00,

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE dr Marta Janina Skrodzka MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE Wprowadzenie Każde postępowanie mediacyjne, co zostało wskazane w przygotowanych do tej pory opracowaniach, przebiega zasadniczo w podobny sposób,

Bardziej szczegółowo

Statut Międzynarodowego Centrum Mediacji

Statut Międzynarodowego Centrum Mediacji Statut Międzynarodowego Centrum Mediacji przy międzynarodowych Izbach Przemysłowo-Handlowych w Polsce I. Przedmiot działania Międzynarodowego Centrum Mediacji Celem Międzynarodowego Centrum Mediacji będzie

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05

Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05 Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) Sędzia SN Dariusz Zawistowski Sąd Najwyższy w

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wprowadzenie... 1 Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć... 8 Rozdział I. Psychologiczne i profesjonalne ograniczenia prawników w podejściu do rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Zasady ogólne. 2 Wewnętrzna organizacja

Zasady ogólne. 2 Wewnętrzna organizacja REGULAMIN OŚRODKA MEDIACYJNEGO PRZY KONIŃSKIEJ IZBIE GOSPODARCZEJ 1 Zasady ogólne 1. Regulamin Ośrodka Mediacyjnego przy Konińskiej Izbie Gospodarczej określa zasady działania Ośrodka oraz kryteria wyboru

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu. Kino Polska TV Spółka Akcyjna

Regulamin Zarządu. Kino Polska TV Spółka Akcyjna Regulamin Zarządu Kino Polska TV Spółka Akcyjna I. Postanowienia ogólne 1. Zarząd jest organem statutowym spółki Kino Polska TV Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, zwanej dalej Spółką. 2. Zarząd działa

Bardziej szczegółowo

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc#

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# , dnia r. Sąd 1 w Wydział ul., _ Powód: (imię i nazwisko/firma i siedziba/w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r.

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz o prawie pomocy w celu ugodowego

Bardziej szczegółowo

1. Taryfa opłat za czynności Sądu Arbitrażowego

1. Taryfa opłat za czynności Sądu Arbitrażowego Taryfa opłat za czynności Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej 1 Przepis ogólny 1. Taryfa opłat za czynności Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie, zwana dalej

Bardziej szczegółowo

Dochodzenie roszczeń między przedsiębiorcami. Marcin Świerżewski, aplikant radcowski

Dochodzenie roszczeń między przedsiębiorcami. Marcin Świerżewski, aplikant radcowski Dochodzenie roszczeń między przedsiębiorcami Marcin Świerżewski, aplikant radcowski Dokumenty niezbędne do wytoczenia powództwa umowa zawarta między stronami, faktura VAT, wezwanie do dobrowolnego spełnienia

Bardziej szczegółowo

Umowa o PPP 8. Polska

Umowa o PPP 8. Polska Umowa o PPP 8 Polska Wrocław, 9 grudnia 2010 Tytuł prezentacji: Umowa o partnerstwie publiczno-prywatnym I Prelegent: Witold Grzybowski 2 Zawartość prezentacji: Umowa - aspekty. Charakter umowy o ppp Struktura

Bardziej szczegółowo

MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH ISBN 978-83-924046-1-3

MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH ISBN 978-83-924046-1-3 M I N I S T E R S T W O S P R AW I E D L I W O Ś C I MEDIACJA W SPRAWACH GOSPODARCZYCH ISBN 978-83-924046-1-3 Warszawa 2009 M i n i s t e r s t w o S p r a w i e d l i w o ś c i MEDIACJE W POLSKIM SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Oferta dla przesiębiorców

Oferta dla przesiębiorców Oferta dla przesiębiorców Kancelaria Prawna Tomasz Święch e-mail: biuro@swiech-legal.pl NIP: 784-237-73-35 ul. Żurawia 6/12 00-503 Warszawa tel.: +48 790 888 153 ul. Bolesława Chrobrego 32 62-200 Gniezno

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf Sygn. akt II PK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt II PZ 25/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 października 2013 r. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW,

STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW, STANDARDY SZKOLENIA MEDIATORÓW, UCHWALONE PRZEZ SPOŁECZNĄ RADĘ DO SPRAW ALTERNATYWNYCH METOD ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW I SPORÓW PRZY MINISTRZE SPRAWIEDLIWOŚCI W DNIU 29 PAŹDZIERNIKA 2007 ROKU Standardy

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE. Dochodzenie roszczeń i rozstrzyganie sporów w oparciu o Warunki Kontraktowe FIDIC. Poznań, 16 kwietnia 2013 r.

SZKOLENIE. Dochodzenie roszczeń i rozstrzyganie sporów w oparciu o Warunki Kontraktowe FIDIC. Poznań, 16 kwietnia 2013 r. SZKOLENIE Dochodzenie roszczeń i rozstrzyganie sporów w oparciu o Warunki Kontraktowe FIDIC Poznań, 16 kwietnia 2013 r. Organizator szkolenia Wykładowca radca prawny Tomasz Skoczyński Skoczyński Wachowiak

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Ośrodka Mediacji. Fundacji Wydziału Prawa i Administracji. Uniwersytetu Śląskiego Facultas Iuridica

Regulamin. Ośrodka Mediacji. Fundacji Wydziału Prawa i Administracji. Uniwersytetu Śląskiego Facultas Iuridica Regulamin Ośrodka Mediacji Fundacji Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego Facultas Iuridica Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ośrodek Mediacji Fundacji Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Opracowano na podstawie: Dz. U. z 1985 r. Nr 20, poz. 85, z 1996

Bardziej szczegółowo

Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych *

Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych * Władysław Rychłowski Projekt ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych * Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami bądź z innym podmiotem mogącym być stroną

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

WDRAŻANIE MEDIACJI W SPRAWACH CYWILNYCH

WDRAŻANIE MEDIACJI W SPRAWACH CYWILNYCH PROGRAM OBYWATEL I PRAWO WDRAŻANIE MEDIACJI W SPRAWACH CYWILNYCH 1/28 PROGRAM OBYWATEL I PRAWO Cele projektu: 1. Opracowanie modelu wdrożenia mediacji cywilnej w Sądzie Rejonowym 2. Wdrożenie modelu 2/28

Bardziej szczegółowo

Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-16 17:18:50

Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-16 17:18:50 Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-16 17:18:50 2 Jeżeli węgierski partner nie jest w stanie lub nie chce dokonać zapłaty, to prawny przedstawiciel firmy zagranicznej na Węgrzech może podjąć działania

Bardziej szczegółowo

Misja Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach na lata 2010-2014

Misja Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach na lata 2010-2014 REGIONALNA IZBA GOSPODARCZA W KATOWICACH STRATEGIA ORAZ PROGRAM DZIAŁANIA RIG W KATOWICACH NA LATA 2010-2014 Misja Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach na lata 2010-2014 Rozwój przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121)

Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) Art. 556. Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Lex Specialis

Statut Fundacji Lex Specialis Statut Fundacji Lex Specialis I. Postanowienia ogólne Art. 1 Fundacja Lex Specialis, zwana dalej Fundacją, ustanowiona notarialnie poświadczonym oświadczeniem woli Łukasza Lorentowicza o ustanowieniu fundacji,

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPISY UE ODNOŚNIE POZASĄDOWEGO ROZSTRZYGANIA SPORÓW DLA SPORÓW KONSUMENCKICH

NOWE PRZEPISY UE ODNOŚNIE POZASĄDOWEGO ROZSTRZYGANIA SPORÓW DLA SPORÓW KONSUMENCKICH NOWE PRZEPISY UE ODNOŚNIE POZASĄDOWEGO ROZSTRZYGANIA SPORÓW DLA SPORÓW KONSUMENCKICH Narzędzia alternatywnych metod rozwiązywania sporów (Alternative Dispute Resolution - ADR) do rozstrzygania sporów konsumenckich

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club. Postanowienia ogólne

REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club. Postanowienia ogólne REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club Postanowienia ogólne 1 Sąd Koleżeński jest jednym z organów Władz Stowarzyszenia UniCat Club (dalej: Stowarzyszenia) powoływanym przez

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA. Postanowienia ogólne

REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA. Postanowienia ogólne REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin ADR określa zasady prowadzenia postępowania przez Stowarzyszenie Praw Pasażerów Przyjazne Latanie,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

Kancelaria świadczy również pomoc prawną na rzecz Klientów indywidualnych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

Kancelaria świadczy również pomoc prawną na rzecz Klientów indywidualnych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. O KANCELARII Kancelaria Radcy Prawnego Pawła Mądrego powstała w 2007 r. Kancelarię tworzy zespół radców prawnych specjalizujących się w doradztwie prawnym na rzecz polskich i zagranicznych przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Plan Wykładu I. Charakterystyka przedsiębiorcy II. Podstawowe zasady obowiązujące w obrocie profesjonalnym:

Bardziej szczegółowo

http://www.youtube.com/watch?v=-ly9nl8qroa

http://www.youtube.com/watch?v=-ly9nl8qroa http://www.youtube.com/watch?v=-ly9nl8qroa Mateusz Tuński Umowa NIE dla freelancera. Umowa NIE dla freelancera. Czyli jaka? niezabezpieczająca jego interesów. O czym tutaj usłyszysz? 1. o zaletach zawierania

Bardziej szczegółowo

Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Łódź, dnia 30 maja 2014 r. Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych do projektu założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 63/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2013 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr Umowa nr o wykonanie inicjatywy lokalnej polegającej zawarta w dniu. w. między: Gminą 1, z siedzibą w, reprezentowaną przez: Wójta, przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy 2, a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych

Ochrona danych osobowych Ochrona danych osobowych 1. Źródła prawa. 2. Podstawowe pojęcia. 3. Zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy. 4. Prawa podmiotów objętych ochroną. 5. Prawa i obowiązki osób odpowiedzialnych za ochronę danych

Bardziej szczegółowo

ANNA WOLNIEWICZ-GLAPIAK

ANNA WOLNIEWICZ-GLAPIAK ANNA WOLNIEWICZ-GLAPIAK adwokat kancelaria: tel. (61) 851 90 14; 0-602 44 16 42 61-730 Poznań, ul. Młyńska 12a/8 Poznań, dnia 15 lutego 2006 roku OPINIA PRAWNA I. Cel opinii. Celem wydania niniejszej opinii,

Bardziej szczegółowo

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad Spis treści Wykaz skrótów CZĘŚĆ PIERWSZA ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział pierwszy Geneza i rozwój postępowania administracyjnego i sądownictwa administracyjnego 1. Europa 2. Polska A. Okres międzywojenny B.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo