OBIEKT OBJECT. zdjęcie niedostępne w wersji internetowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OBIEKT OBJECT. zdjęcie niedostępne w wersji internetowej"

Transkrypt

1 OBIEKT OBJECT MAGDALENA SZPINDLER zdjęcie niedostępne w wersji internetowej Książka buddyjska jako obiekt kultu, weneracji i dzieło sztuki. Rękopisy tybetańskie i mongolskie w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Buddhist book as an object of cult, veneration and art. Tibetan and Mongolian manuscripts in the collection of the State Ethnographic Museum in Warsaw W posiadaniu Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie znajdują się cztery cenne rękopisy: trzy z nich to zapisane złotym tuszem na czarnym tle teksty w języku i piśmie tybetańskim (duktem dbu can czyt. ućen 1 ); czwarty zawiera tekst mongolski zapisany klasycznym pismem mongolskim, czarnym i czerwonym tuszem. Zawierają jedne z najpopularniejszych, najczęściej kopiowanych i czytanych tekstów w tradycji buddyzmu mahajany: Rękopisy ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. E. Koprowski. Manuscripts from The State Ethnographic Museum in Warsaw collection, photo by E. Koprowski. The State Ethnographic Mueum in Warsaw owns four valuable manuscripts: three Tibetan texts in uchen (T. dbu can) 1 script in gold ink on black background and one Mongolian text, written in classical Mongolian script, in black and red ink. They consist of one of the most popular, most often copied and read texts of Buddhist Mahayana tradition: The Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines (AP), 2 another sutra commonly known as The Diamond Sutra and Mani Kabum. 3 The first of these manuscripts (inventory no. PME 20289/E) was acquired by the museum from Jan Petschl in It consists of several hundred pages measuring 55.5 x 15.1 cm. Almost ideally preserved, 5 it came to the Museum carefully wrapped in four pieces 1 Uproszczony, spolszczony zapis imion, nazw własnych, terminów tybetańskich oddaje jedynie przybliżoną wymowę wyrazów tybetańskich. W niniejszej publikacji w dużej mierze oparto się na zapisie opracowanym przez dr Agatę Bareję-Starzyńską w: Cabezon & Jackson A simplified Polish transcription of the proper names and Tibetan terminology reflects merely an approximation of the Tibetan pronunciation. This paper largely bases on the transcription developed by Agata Bareja-Starzyńska, PhD, in: Cabezon&Jackson etnografia nowa the new ethnography

2 Sutrę doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów (AP) 2, sutrę popularnie określaną tytułem Sutry Diamentowej oraz Mani kabum 3. Pierwszy ze wspomnianych rękopisów o numerze inwentarzowym PME 20289/E Muzeum Etnograficzne zakupiło od Jana Petschla w 1988 roku. Składa się z kilkuset kart o wymiarach: 55,5 x 15,1 centymetrów. Zachowany w niemal doskonałym stanie 4, trafił do Muzeum pieczołowicie owinięty w cztery tkaniny. Sznurek przytroczony do jednej z nich (barwy żółtej w odcieniu złota), służący do owijania obłożonej tkaniną książki, obciążono monetą. Na awersie monety widnieją cztery znaki chińskie 乾 隆 (czyt. qianlong) 通 寶 (czyt. tongbao). Pierwsze dwa oznaczają imię panującego cesarza dynastii Qing Qianlonga i jednocześnie okres jego panowania ( ), dwa kolejne stanowią określenie na powszechny środek płatniczy. Rewers ozdobiono zaś napisem w języku mandżurskim: jyi boo. Boo znaczy tyle co moneta, zaś jyi oznacza mennicę w której ją wykonano, w tym przypadku mennicę w mieście Baoding w prowincji Zhili 5. Na tkaninie barwy bordowo-żółtej zapisano pisakiem we współczesnym piśmie mongolskim potoczny tytuł sutry: Dżugderceren oraz jego transliterację w piśmie tybetańskim: Bcug der tsher en. Rękopis składa się z jedno- i wielowarstwowych kart papieru. Wszystkie karty pokryto czarnym tuszem, złotym tuszem zaznaczono marginesy, a na stronach recto dodano paginację ciągłą uwzględniającą tom, skrót tytułu oraz numerację zapisaną słownie, na przykład: ka brygad stong pa bzhi brgya bcu bzhi, gdzie ka (pierwsza litera alfabetu tybetańskiego) oznacza pierwszy wolumin (tekst) zbioru tekstów (to może być zbiór tekstów kanonicznych, antologia dzieł wybranego autora itp.), brgya stong pa znaczy osiem tysięcy i jest umowną skróconą wersją tytułu sutry, bzhi brgya bcu bzhi znaczy czterysta czternaście, czyli stronę 414 recto (tyb. nyin, czyt. ńin) (a więc kolejna strona bez paginacji to strona 414 verso tyb. srib, czyt. sib). Dwie okładki rękopisu wykonano z deszczułek drewna obciągniętych tkaniną koloru złotożółtego zdobioną wielobarwnymi motywami. Na drugiej stronie przedniej okładki przyklejono pierwszą kartę rękopisu, na której widnieje tytuł tekstu, czyli Sutra doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów, zapisany w sanskrycie (Arja asztasahasrika pradźńaparamita) i języku tybetańskim ( Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa brygad ston pa), oraz pierwsze słowa tekstu: pierwszy rozdział: buddom, bodhisattwom, szlachetnym słuchaczom 6. Marginesy strony ozdobiono wzorem roślinno-geometrycznym w złocie oraz dwiema miniaturami. Ta po prawej of fabric. A piece of string attached to one of the fabric pieces of golden-yellowish colour is used for securing the wrapping to the book. The string is weighed with a coin. The inscription on the obverse of the coin reads qianlong tongbao (Ch. 乾 隆 通 寶 ). The first two characters refer to the Qianlong and his reign period ( ), the latter two mean the universal means of payment or circulating treasure, currency. The coin s reverse is decorated with an inscription written in Manchu script: jyi boo. Boo stands for a coin, and jyi for a mint in which it was made in this particular case the mint in the town of Baoding in the Zhili province. 5 On the claret-yellow fabric the common name of the sutra is written, with a felt-tip pen, in modern Mongolian: Jugdertseren and its transliteration in Tibetan: Bcug der tsher en. 2 Na potrzeby niniejszego artykułu przyjęto następujący skrót: AP od sanskryckiego tytułu Asztasahasrika pradźńaparamitasutra. Terminy, nazwy własne czy tytuły sanskryckie podano w uproszczonej transliteracji polskiej w oparciu o zasady zastosowane przez dr Annę Trynkowską w: Mylius Oprócz rękopisów muzeum jest w posiadaniu zbioru niepowiązanych ze sobą czterech bądź pięciu tekstów wydanych metodą ksylograficzną o numerze inwentarzowym PME 12400/E, zakupionych od Jacka Olędzkiego 9 grudnia 1967 r. Pojawiają się następujące tytuły: Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa yon tan nor, dwukrotnie: Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa rdo rje gcod pa oraz tytuł instruktarza przeprowadzania wybranego obrzędu (obrzędów) dla nowicjuszy klasztornych: Dge tshul gyi phyir bcos gso sbyong dbyar gnas dgag dbye bslab bya mdor bsdus Rams. 2 For the article AP abbreviation referring to the Sanskrit title Astasahasrika Prajnaparamita Sutra was adopted. All terms, names and Sanskrit titles are presented in a simplified English form. 3 The museum also owns a collection of unrelated four or five texts published as woodblock prints (inventory no. PME 12400/E), bought from Jacek Olędzki on December 9, These include the following: Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa yon tan nor, twice: Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa rdo rje gcod pa and the title of instructions on conducting a ritual (rituals) for monastery novices: Dge tshul gyi phyir bcos gso sbyong dbyar gnas dgag dbye bslab bya mdor bsdus rnams. The manuscript consists of one- and multi-layered paper pages. All of them are covered with black ink and gold ink is used to mark the margins. There is continuous pagination on recto pages, which indicate the volume, abbreviated version of the title and numbering in words, for example: ka brygad stong pa bzhi brgya bcu bzhi, where ka (the first letter of the Tibetan alphabet) stands for the first volume (text) of a collection of texts (it may be a collection of canonical texts, an author s anthology etc.), brgya stong pa means eight thousand and is the commonly used short version of the sutra s title, bzhi brgya bcu bzhi, means four hundred fourteen, i.e. page 414 recto (T. nyin), so the next page without pagination is 414 verso (T. srib). The manuscript s covers are made from woodblocks covered with golden-yellowish fabric adorned with multicoloured motifs. The manuscript s first page is glued to the cover s second page. It bears the text s title: The Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines written in Sanskrit (Arya Astasahasrika Prajnaparamita) and Tibetan ( Phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa brygad ston pa) and the first words of the text: Chapter One:... to buddhas, bodhisattvas, honoured listeners. 6 The page s margins are adorned with geometric-floral motif in gold and two miniatures. The right-side one shows Buddha Shakyamuni who with his right hand makes a gesture of touching the earth, calling on the earth to bear witness to his enlightenment 7 while his left hand holds a beggar s bowl. The left side miniature shows Buddha making a dharma wheel gesture a gesture of setting in motion the wheel (i.e. Buddhist teaching). 8 The second recto page s margins are similarly adorned and show 4 Brzeg jednej z kart jest przecięty, zauważalny jest także drobny ubytek w innej. 5 Pod koniec lat dwudziestych XX wieku prowincję podzielono, jej część to obecna prowincja Hebei, w granicach której znajduje się Pekin. Za rozszyfrowanie nazw chińskich i poprawne ich zapisanie w pinyinie dziękuję pani Joannie Popkowskiej (Zbiory Sztuki Orientalnej MNW). 4 The edge of one of the pages is cut, another page shows a minor damage. 5 In the late 20 th century the province was divided and currently its part belongs to the Hebei province, where Beijing is located. I would like to thank Joanna Popkowska (the collection of Oriental Art of the National Museum Collection) for deciphering Chinese names and their correct pinyin transcription. 336 etnografia nowa the new ethnography

3 stronie przedstawia Buddę Śakjamuniego, prawą dłonią wykonującego gest dotknięcia ziemi, powoływania jej na świadka jego oświecenia 7, a w lewej dłoni dzierżącego czarkę żebraczą. Miniatura po lewej stronie przedstawia Buddę wykonującego gest koła dharmy, wprawienia go (nauki buddyjskiej) w ruch 8. Podobnie ozdobiono marginesy drugiej strony recto rękopisu i dołączono miniatury przedstawiające arhatów. Wnętrze (pierwszą stronę) tylnej okładki rękopisu zdobią wizerunki czterech królów strażników kardynalnych kierunków świata, malowane złotem na czarnym tle z dużą starannością i precyzją świadczącą o doświadczeniu oraz talencie malarza, który je wykonał. Wewnętrzne strony okładek chroni zasłonka uszyta z kilku warstw tkaniny. Do wykonania każdej z warstw użyto jednego z pięciu symbolicznych kolorów: białego, czerwonego, niebieskiego, zielonego i żółtego. Symbolika tej grupy kolorystycznej związana jest przede wszystkim z grupą pięciu buddów popularnie określanych mianem buddów medytacyjnych (sanskr. dhjanibudda): Wajroćanie odpowiada kolor biały, Akszobhji niebieski, Ratnasambhawie żółty, Amitabhie czerwony, a buddzie Amoghasiddhi zielony. Tekst sutry zamieszczono na stronach 1 recto 418 recto, rękopis zawiera jednak jeszcze tekst krótkiego komentarza 9 opatrzonego oddzielną paginacją od 1 recto do 4 verso pod tytułem Oto źródło wszelkich osiągnięć (realizacji), instrukcje do Sutry doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów 10. Z informacji podanej na końcu instrukcji dowiadujemy się, że napisał ją, na prośbę mnicha klasztoru Sera 11, Cełang-Gjaco 12, gelong Jesze-Gjelcen ( ) w wyższej szkole Taszilhunpo 13. Uczeni tybetańscy zwykli zamieszczać rozmaite informacje autorskie lub edytorskie oraz tworzyć pochwalne, dziękczynne poematy na końcu tekstu czy to rękopiśmiennego, czy też ksylografu. W kolofonach podawano także okoliczności powstania tekstu, dokonania tłumaczenia, tytuły innych pism religijnych, utworów literackich, które odegrały rolę w powstaniu danego dzieła. Wspominano powód powstania, prośbę studentów lub nauczyciela, kolegów, zapisywano okres i miejsce powstania, nazwę klasztoru, imię skryby, pomocnika, korektora, dedykacje, mantry itp. (Bacot 1954; Cabezon 2001; Clemente 2007; Schaeffer 2009). miniatures of arhats. The inside (first page) of the back cover shows images of four kings guardians of the cardinal directions. They are painted in gold on black background, with great care and precision testifying to the artist s talent and experience. The inside pages of the cover are protected by a curtain made of several layers of fabric. Each layer is in one of the following five symbolic colours: white, red, blue, green and yellow. The symbolism of this group of colours is mostly related to the group of the so-called five dhyanibuddhas: white is associated with Vairocana, blue with Akshobhya, yellow with Ratnasambhava, red with Amitabha and green with Amoghasiddhi. The sutra s text is on pages 1 recto 418 recto, but the manuscript also includes a short commentary, 9 with separate pagination from 1 recto to 4 verso titled The source of all achievements, instructions to the Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines is herein contained. 10 The information at the end tells us that the instructions were written, at the request of a monk in the Sera monastery, 11 Tsewang Gyatso, 12 by gelong Yeshe Gyeltsen ( ) in the college of Tashilhunpo. 13 Tibetan scholars used to add various author s or editorial information as well as create thanksgiving or praising poems at the end of texts, be it a manuscript or a woodcut print. The colophons contained also information about the circumstances surrounding the text s creation, translation and titles of other religious, literary texts that were important in creating the given work. The reason for creating the book was mentioned a request from students, a teacher, or colleagues; the time and place were recorded, as well as the monastery s name and 6 Tyb. rgya gar skad du / ā rya ashta sā ha sri ka pradznyā bā ra mi [2] tā bod skad du / phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa brygad ston pa / [3] bam po dang po / sangs rgyas dang byang chub sems dpa dang / phags pa nyan thos. 7 Sanskr. bhumisparśamudra, tyb. sa gnon phyag rgya. 8 Sanskr. dharmaćakramudra, tyb. chos kyi khor lo i phyag rgya. 6 T. rgya gar skad du / ā rya ashta sā ha sri ka pradznyā bā ra mi [2] tā bod skad du / phags pa shes rab kyi pa rol tu phyin pa brygad ston pa / [3] bam po dang po / sangs rgyas dang byang chub sems dpa dang / phags pa nyan thos. 7 S. bhumisparshamudra, T. sa gnon phyag rgya. 8 S. dharmacakramudra, T. chos kyi khor lo i phyag rgya. names of the scribe, assistant, proof-reader, dedications, mantras, etc. (Bacot 1954, Cabezon 2001, Clemente 2007, Schaeffer 2009). Such information was also provided in the case of the AP manuscript. AP is one of the oldest texts of the Mahayana tradition and was repeatedly written down, copied and translated. In this case we are dealing with a copied manuscript (no translation is mentioned), perhaps a critical edition requiring comparing the text with its different versions, editing by a learned monk, expert in a particular field, funds for making or purchasing paper, ink, or payment for the scribe and the proof-reader. The names of scholars and monks appearing in the colophon require verification and perhaps comparison with other editions of AP. Among others, the name of probably the 7 th Panchen Lama ( ) is mentioned, known as the 4 th Shakye Tsünpa, Lozang Pelden Tsenpe Nyima Chogle Namgyel Pelzangpo 14 of the Kadampa palace in Tashilhunpo monastery. Another name that appears is that of Tsechok Ling Yongzin Yeshe Gyeltsen ( ), 15 here called Öje-lama Yongzin Pandita Chenpo Yeshe Gyeltsen 16 (and in the instruction s colophon gelong Yeshe Gyeltsen). Perhaps this manuscript of the AP was written down 9 Tybetańczycy przejęli od Indusów zwyczaj komentowania tekstów, których autorstwo przypisywano Buddzie. Kanon buddyjski w Tybecie podzielono na Kandżur zbiór tekstów stanowiących słowo Buddy, oraz Tendżur zbiór komentarzy do tegoż słowa. Uczeni tybetańscy na przestrzeni setek lat dopracowali metody komentowania niemal do perfekcji. Wyróżniono rozmaite rodzaje komentarzy. W przypadku omawianego rękopisu AP mamy do czynienia z komentarzem określanym jako instrukcja czy metoda czytania (tyb. klog thabs, czyt. lokthab). Verhagen omawiając naukową literaturę tybetańską poświęconą gramatyce, określa taki komentarz podręcznikiem wymowy (ang. pronunciation-manual) (Verhagen 2000). 9 Tibetans adopted from Indians a custom of commenting texts attributed to Buddha. The Tibetan Buddhist canon is divided into Kangyur a collection of texts that are Buddha s word and Tengyur a collection of commentaries on the word. Tibetan scholars over the centuries almost perfected their methods of commenting; there are various types of commentaries. In the case of the discussed AP manuscript we are dealing with a commentary defined as instructions or the reading method (T. klog thabs). Verhagen, in his work on the history of Sanskrit grammatical literature in Tibet defines such commentary as pronunciation-manual (Verhagen 2000). 338 etnografia nowa the new ethnography

4 W przypadku rękopisu AP, podano takie właśnie informacje. AP jest jednym z najstarszych tekstów w tradycji mahajany, który wielokrotnie spisywano, przepisywano, tłumaczono. Tu mamy do czynienia z przepisanym rękopisem (nie wspomniano o tłumaczeniu), być może jego krytyczną edycją wymagającą porównania różnych wersji tego tekstu, redakcji uczonego biegłego w wybranej dziedzinie, funduszy na wykonanie/zakupienie papieru, tuszu, opłacenie skryby, korektora. Pojawiające się imiona uczonych i mnichów wymagają weryfikacji i ewentualnego zestawienia z innymi edycjami AP. Wymienia się, między innymi, imię najprawdopodobniej VII Panczenlamy ( ) znanego jako IV Śakje-cünpa Losang-Pelden-Cenpe-Ńima-Czokle-Namgjel-Pelzangpo 14 z pałacu Kadampa w klasztorze Taszilhunpo oraz imię Ceczokling-jongdzina Jesze-Gjelcena ( ) 15, występującego tu jako Ödże-lama Jondzin-pandita-czenpo Jesze-Gjelcen 16 (a w kolofonie instrukcji gelong Jesze-Gjelcen). Możliwe, że omawianą wersję AP spisano po sczytaniu jej wybranych starych edycji rękopiśmiennych przez tego wielkiego uczonego 17. Po wierszu końcowym podano kolejne informacje 18. Pojawia się prawdopodobnie imię IV Dżebcundampa-chutuchty ( ) Losang-Thubten-Łangczuk-Dzigme-Gjaco 19 oraz data rok wodnego węża, czyli 1773 bądź 1833 rok. Warto podkreślić, że wspomniane postaci Panczenlamy, Jesze-Gjelcena czy IV Dżebcundampa-chutuchty jeśli poprawnie zidentyfikowane świadczą o znaczeniu rękopisu. Panczenlamowie byli, zaraz po dalajlamach, najwyższymi rangą duchownymi buddyjskimi w Tybecie. VII Panczenlamie przypadła w dodatku do odegrania niewdzięczna rola polityka w trudnych dla Tybetu czasach. Jesze-Gjelcen należał zaś do grona najbardziej poważanych uczonych i nauczycieli tybetańskich. Ukończył szkołę w Taszilhunpo, założył klasztor Samten Ling w Nepalu, napisał m.in. dwutomową antologię biografii nauczycieli szkoły gelukpa. Przekazał wybrane nauki innemu wybitnemu nauczycielowi o imieniu Dżandża-chutuchta Rolpe- -Dordże (tyb. Lcang skya Rol pa i rdo rje, ); był także nauczycielem (tyb. yongs dzin) VIII Dalajlamy Dżampel-Gjaco ( ) (Willis 1995). Natomiast IV Dżebcundampa-chutuchta był najwyższym rangą duchownym w ówczesnej Mongolii. Rękopis Diamentowej sutry (sanskr. Wadźraććhedika pradźńaparamitasutra, tyb. Rdo rje gcod pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa i mdo) o numerze inwentarzowym PME 20648/E muzeum zakupiło od Adama Latuska 22 listopada 1988 roku. Liczy 25 kart o wymiarach 28,8 x 9,8 cm, z czego pierwszą i ostatnią wklejono w drewniane deszczułki okładki rękopisu. Zewnętrzną stronę okładek i ramkę wewnętrznej okładki obciągnięto tkaniną barwy after proofreading of other older handwritten versions by the great scholar. 17 After the final poem more information is given. 18 The name of probably the 4 th Jebtsundamba Khutuktu ( ) Lozang Thubten Wangchuk Jigme Gyatso 19 and a date the year of the Water Snake (1773 or 1833) also appear. It should be emphasised that the mentioned personages Panchen Lama, Yeshe Gyeltsen or the 4 th Jebtsundamba Khutuktu, if indeed correctly identified, signify the manuscript s importance. Panchen Lamas were, after Dalai Lamas, the highest-rank Buddhist monks in Tibet. The 7 th Panchen Lama had to play the unrewarding role of a politician in difficult for Tibet times. Yeshe Gyeltsen was one of the most important Tibetan scholars and teachers. He graduated from the school in Tashilhunpo and founded in Nepal the Samten Ling monastery. 10 T. Phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa brgyad stong pa klog thabs dngos grub kun byung bzhugs. 11 T. ser pa dge slong. Dge slong oznacza w pełni wyświęconego mnicha. 12 T. Tshe dbang rgya mtsho. Osoba o tym samym imieniu (urodzona w XVIII wieku) występuje w bazie TBRC, zob. [dostęp: 18 sierpnia 2014 roku]. 13 [4 recto8] di ni ser pa dge slong tshe dbang rgya mtshos di lta bu zhig dgos zhes bskul ba la brten nas / dge slong ye shes rgyal mtshan kyis chos grwa chen po bkra shis lhun por sbyar ba o //. 14 Tyb. Shākya i btsun pa 4 blo bzang dpal ldan btsan pa i nyi ma phyogs las rnam rgyal dpal bzang po. 15 Tyb. Tshe mchog gling yongs dzin ye shes rgyal mtshan. 10 T. Phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa brgyad stong pa klog thabs dngos grub kun byung bzhugs. 11 T. ser pa dge slong. Dge slong means a fully ordained monk. 12 T. Tshe dbang rgya mtsho. A person with such name (born in the 18th century) appears in the TBRC database, see [access: August 18, 2014]. 13 [recto8] di ni ser pa dge slong tshe dbang rgya mtshos di lta bu zhig dgos zhes bskul ba la brten nas / dge slong ye shes rgyal mtshan kyis chos grwa chen po bkra shis lhun por sbyar ba o //. 14 T. Shākya i btsun pa 4 blo bzang dpal ldan btsan pa i nyi ma phyogs las rnam rgyal dpal bzang po. 15 T. Tshe mchog gling yongs dzin ye shes rgyal mtshan. He wrote (among others) a two-volume anthology of biographies of the Gelukpa school teachers. He bequeathed chosen teachings to another brilliant teacher named Changkya Khutukhtu Rolpe Dorje (Lcang skya Rol pa i rdo rje, ) and was also a teacher (T. yongs dzin) of the 8th Dalai Lama Jampel Gyatso ( ) (Willis 1995). As for the 4 th Jebtsundampa Khutukhtu he was the highest ranking monk in Mongolia. Manuscript of The Diamond Sutra (S. Vajracchedika Prajnaparamita Sutra, T. Rdo rje gcod pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa i mdo) inventory no. PME 20648/E was bought from Adam 16 Tyb. Od rje bla ma yongs dzin pandita chen po ye shes rgyal mtshan. Patrz: [dostęp: 18 lipca 2014 roku]. 17 [416 verso 7] ces pa di ni rje bla ma yongs dzin pandi ta chen po ye shes rgyal mtshan de nyid nas sher phyin stong phrag brgyad pa i yig rnying zhus dag mdzad pa gang gi sku i rim gro ba dge slong ches mdzad dge legs [417 recto 1] // rgyal mtshan gyi par gsar bskrun bgyis par dge ba rdzogs byang du bsngo thabs di lta bu zhig dgos zhes bskul ba ltar shākya i btsun pa 4 blo bzang [2] dpal ldan btsan pa i nyi ma phyogs las rnam rgyal dpal bzang pos bka gdams pho brang du bgyis pa o //. 18 [418 recto 4] di deng kyi ngag bkod ltar zhabs [5] drung ratna badzras bsdus don dang brygad stong bklags tshul bcas kyi par bzhengs pa i par byang du 2 shākya i dge slong blo bzang thub bstan dbang phyug jigs med rgya mtsho i sdes / chu sbrel [sbrul?] smin [6] drug zla ba i tshes 16 la mtshams khongs su mgyogs par bris pa rnam pa kun tu dge legs phel //. 16 T. Od rje bla ma yongs dzin pandita chen po ye shes rgyal mtshan. See: [access: July 18, 2014]. 17 [416 verso 7] ces pa di ni rje bla ma yongs dzin pandi ta chen po ye shes rgyal mtshan de nyid nas sher phyin stong phrag brgyad pa i yig rnying zhus dag mdzad pa gang gi sku i rim gro ba dge slong ches mdzad dge legs [417 recto 1] // rgyal mtshan gyi par gsar bskrun bgyis par dge ba rdzogs byang du bsngo thabs di lta bu zhig dgos zhes bskul ba ltar shākya i btsun pa 4 blo bzang [2] dpal ldan btsan pa i nyi ma phyogs las rnam rgyal dpal bzang pos bka gdams pho brang du bgyis pa o //. 18 [418 recto 4] di deng kyi ngag bkod ltar zhabs [5] drung ratna badzras bsdus don dang brygad stong bklags tshul bcas kyi par bzhengs pa i par byang du 2 shākya i dge slong blo bzang thub bstan dbang phyug jigs med rgya mtsho i sdes / chu sbrel [sbrul?] smin [6] drug zla ba i tshes 16 la mtshams khongs su mgyogs par bris pa rnam pa kun tu dge legs phel //. 340 etnografia nowa the new ethnography

5 złotożółtej. Na pierwszej stronie pojawia się tytuł zapisany w sanskrycie w trzech liniach, ozdobiony po bokach wizerunkami Buddy Śakjamuniego i klęczącego mnicha zwróconego twarzą ku Buddzie, ze złożonymi dłońmi w geście pokłonu. Na drugiej stronie podano ten sam tytuł w języku tybetańskim 20, formułę pokłonu oraz słowa rozpoczynające tekst 21. Poza tymi stronami tekst rękopisu zapisano w pięciu liniach. Obwiedziono je złotą ramką wyznaczającą jednocześnie marginesy. Na stronie recto słownie i cyfrą zapisano numerację stron (1r-48v). Na stronie 44 verso kończy się tekst sutry, a na stronie 45 recto rozpoczyna się najwyraźniej kolejny tekst pod tytułem: Rdo rje gcod pa i pha rol tu phyin pa i byang chub kyi lam brtsi ba i mdo. Ostatnią stronę rękopisu wklejono w drewniane ramki okładki tylnej. Zdobią ją wizerunki czterech królów strażników kardynalnych kierunków świata. Rękopis o numerze inwentarzowym PME 20287/E muzeum zakupiło od Jana Petschla 13 czerwca 1988 roku. Obłożono go dwiema okładkami i owinięto tkaniną bawełnianą w odcieniu beżu w drobny, delikatny wzór roślinny barwy zielonej. Na kartach rękopisu mierzących 26,4 x 8,2 cm pojawiają się cztery teksty. Najobszerniejszy z nich, bo liczący około stu stron to najprawdopodobniej 22 Diamentowa sutra 23. Dwie pierwsze strony zawierające tytuł w sanskrycie i języku tybetańskim oraz formułę pokłonu zapisano w trzech liniach, pozostałe w pięciu liniach. Na ostatnich kartach rękopisu pojawiają się tytuły sutr, np. Złotego blasku, zapisane w sanskrycie i języku tybetańskim. Są to kolejno: Phags pa gser od gyi mdo zhes bya ba theg pa chen po mdo, Shes rab kyi pha rol tu phyin pa brgyad stong pa i snying po, Phags pa thar pa chen po zhes bya ba i mdo. Opisane powyżej teksty należą do literatury mahajany, do grupy sutr określanych mianem doskonałości mądrości (sanskr. pradźńaparamita). Są one jednymi z najwcześniejszych sutr pochodzących z I wieku p.n.e.-i wieku n.e. Chociaż ich głównym tematem jest pustka śunjata, stanowią one wykładnię sześciostopniowej drogi bodhisattwy. Zachowało się wiele sutr doskonałości mądrości, pierwszym z nich nadawano tytuł odpowiadający długości tekstu liczonego w wierszach śloka (pomimo tego, że pisano je prozą). Tekst AP Sutry doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wierszy uchodzi za jedną z najwcześniejszych sutr doskonałości mądrości, potem pojawiły się sutry liczące dwadzieścia pięć tysięcy czy sto tysięcy ślok. Do innych, powszechnie znanych w świecie buddyjskim sutr doskonałości mądrości należą np. Sutra serca czy Diamentowa sutra powstała w sanskrycie prawdopodobnie między II i IV wiekiem (Buswell, Lopez 2013: 656). Latusek on November 22, It consists of 25 pages measuring 28.8 x 9.8 cm the first and the last of which are glued to wooden slats the manuscript covers. The covers outside and a frame around their inside pages are covered with golden-yellow fabric. The first page shows the title, written in three lines in Sanskrit. To the left and right of this text there are illustrations of Buddha Shakyamuni and a kneeling monk facing Buddha, his hands raised in veneration. The second page shows the same title, but in Tibetan, 20 a veneration formula and the words that begin the text. 21 Otherwise, the manuscript s text is written in five lines, which are enclosed within a golden frame that also defines margins. The recto page shows page numbering, written in numbers and in words (1r-48v). The sutra ends on page 44 verso, and on page 45 recto apparently a new text begins, titled: Rdo rje gcod pa i pha rol tu phyin pa i byang chub kyi lam brtsi 19 Tyb. 2 shākya i dge slong blo bzang thub bstan dbang phyug jigs med rgya mtsho oprócz imienia pojawia się także tytuł: II Mnich Śakjów. 20 [2 recto 1] phags pa shes rab kyi pha rol tu [2] phyin pa rdo rje gcod pa zhes bya ba theg pa chen po i mdo. 21 Należy zwrócić uwagę, że na drugiej stronie rękopisu wkradł się prawdopodobnie błąd: skryba powtórzył fragment tekstu albo do tekstu głównego dopasowano okładki pochodzące z innego rękopisu. 22 Rękopis nie zawiera paginacji i wymaga sprawdzenia kolejności kart. 23 Tyb. rgya gar skad du / ā rya badzra cche [2] da ka pra dznyā pa ra mi ta nā ma mahā ya na sū tra / bod skad du / [3] phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa rdo rje gcod (2) pa zhes bya ba theg pa chen po i [2] mdo / sangs rgyas dang byang chub sems dpa [3] thams cad la phyag tshal lo //. 19 T. 2 shākya i dge slong blo bzang thub bstan dbang phyug jigs med rgya mtsho in addition to the name, also a title appears: The 2nd Shakya Monk. 20 [2 recto 1] phags pa shes rab kyi pha rol tu [2] phyin pa rdo rje gcod pa zhes bya ba theg pa chen po i mdo. 21 It should be pointed out that the manuscript s second page is probably erroneous: the scribe made a mistake and repeated a fragment or the main text was fitted with frames from another manuscript. 22 The manuscript lacks page numbering and requires checking page order. 23 T. rgya gar skad du / ā rya badzra cche [2] da ka pra dznyā pa ra mi ta nā ma mahā ya na sū tra / bod skad du / [3] phags pa shes rab kyi pha rol tu phyin pa rdo rje gcod (2) pa zhes bya ba theg pa chen po i [2] mdo / sangs rgyas dang byang chub sems dpa [3] thams cad la phyag tshal lo //. ba i mdo. The manuscript s last page is glued to the wooden frame of the back cover. It is adorned with images of four kings guardians of the cardinal directions of the world. The manuscript with inventory no. PME 20287/E was bought from Jan Petschl on June 13, It is put between two covers and wrapped with beige, cotton fabric with a subtle deciduous pattern. The manuscript pages (26.4 x 8.2 cm) contain four texts. The longest one containing about hundred pages is most probably 22 The Diamond Sutra. 23 The first two pages, with the title in Sanskrit and Tibetan and a veneration formula, are written in three lines, all other pages in five. The manuscript s last pages bear titles of sutras, for example The Sutra of Golden Light, written in Sanskrit and Tibetan. These are: Phags pa gser od gyi mdo zhes bya ba theg pa chen po mdo, Shes rab kyi pha rol tu phyin pa brgyad stong pa i snying po, Phags pa thar pa chen po zhes bya ba i mdo. The discussed texts belong to Mahayana literature, a group of sutras called perfection of wisdom (S. Prajnaparamita). They are among the earliest sutras, from the 1 st century BC-1 st century AD. Although they mainly discuss emptiness shunyata they are a treatise on the sixfold bodhisattva path as well. There are many preserved sutras of perfection of wisdom, the first of them were titled according to the length of their text counted in lines / verses called in Sanskrit shloka (although they were written in prose). AP The Sutra of Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines is considered to be one of the earliest sutras of perfection of wisdom, later sutras counted twenty thousand or even one hundred thousand shlokas. Other sutras, very famous among sutras of perfection of wisdom, include for example: The Heart Sutra or The Diamond Sutra created in Sanskrit probably between the 2 nd and 4 th century (Buswell & Lopez 2013: 656). The fourth manuscript in the collection of the Ethnographical Museum, inventory no. PME 20649/E, was bought from Adam Latusek on November 22, It is several hundred pages long, each page sized 35.5 x 11.2 cm. The cotton-wrapped manuscript was probably created in the late 19th century, perhaps early 20 th or a bit later. The paper used by the Mongolian scribe is machine-made in Russia. Certain pages bear a dry stamp showing the information: fabrika naslednikow Sumkina No The covers are made from glued paper pages. One of them shows stuck-on information about the print shop Tianjin Beiyang Yinziguan, which operated in Beijing probably in the late 19 th century and until mid-20 th century. It is a manuscript of 342 etnografia nowa the new ethnography

6 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej Czwarty rękopis w kolekcji Muzeum Etnograficznego, o numerze inwentarzowym PME 20649/E, zakupiono od Adama Latuska 22 listopada 1988 roku. Liczy kilkaset kart, każda o wymiarze 35,5 x 11,2 cm. Owinięty w bawełnianą tkaninę rękopis powstał prawdopodobnie pod koniec XIX wieku, może na początku XX wieku lub nieco później. Papier, który posłużył za materiał piśmienniczy dla mongolskiego skryby, wyrobiono maszynowo w Rosji. Na wybranych kartach widnieje sucha pieczęć z następującą informacją: fabrika naslednikow Sumkina No Okładki tekstu składają się ze sklejonych kart papieru. Na jednej z nich naklejono informację o drukarni Tianjin Beiyang Yinziguan działającej w Pekinie prawdopodobnie pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Jest to rękopiśmienna kopia znanego i popularnego w tradycji buddyzmu tybetańskiego tekstu pod tytułem Mani kabum (tyb. Ma ni bka bum) Sto tysięcy wypowiedzi [dotyczących] mani. Występujący w tytule wyraz mani nawiązuje do najpopularniejszej mantry buddyzmu Wewnętrzna druga strona przedniej okładki rękopisu pt. Sutra doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów, nr inw. PME 20289/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. The inside (second) page of the front cover of the manuscript Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines, inventory no. PME 20289/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. a well-known and popular in Tibetan Buddhist tradition text titled Mani Kabum (T. Ma ni bka bum) One Hundred Thousand Teachings on Mani or Collected Works on Mani. The word mani refers to the most popular mantra in Tibetan Buddhism: Om mani padme hum. It is a collection of texts belonging to the tradition of hidden texts jewels, terma (T. gter ma), discovered by the so-called tertöns (T. gter ston). 25 Traditionally Mani kabum is believed to have been written by one of the most important Tibetan kings Songtsen Gampo (T. Srong btsan sgam po, 7 th century AD) from the Yarlung dynasty (T. Yar klungs, 7 th to 9 th century). It is said that the text was discovered by three tertöns in 7 th to 13 th century: siddha Ngödrup (T. Gngos grub), famous Nyangrel Nyima Özer (T. Nyang ral nyi ma od zer) and Shakya Ö (T. Shākya od). The text, usually published in two volumes, is divided into several chapters cycles (T. skor): cycle of Wewnętrzna strona, pierwsza, tylnej okładki rękopisu pt. Sutra doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów, nr inw. PME 20289/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. The inside page (first) of the back cover of the manuscript Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines, inventory no. PME 20289/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. Fotografie/Photos by M. Szpindler 24 Stepan Semenowicz Sumkin ( ) założył fabrykę papieru w 1829 r. w miejscu położonym około pięciu kilometrów od miasta Lalsk (obwód kirowski). Była to wówczas jedna z około 70 fabryk papieru w Rosji. W 1816 roku zakazano sprowadzania papieru z zagranicy, co niewątpliwie przyczyniło się do rozwoju jego produkcji w kraju. W latach sześćdziesiątych XIX w. tych fabryk było już ponad 160 (w tym około 50 produkujących papier maszynowy). Sumkin handlował papierem m.in. na Syberii. Produkcję papieru maszynowego wprowadził około połowy XIX w. Po śmierci Sumkina fabrykę przejęli jego potomkowie, dlatego na znaku wodnym pojawia się taka właśnie nazwa nie fabryki Sumkina, a jego potomków. Taki papier powstawał najprawdopodobniej w latach Zob. mybio.ru/zapiski/text/chapter4/page1.html, /6.htm, region/muzey/568-lalsk-i-lalskaja-bumazhnaja- -fabrika..html [ostatni dostęp: 9 lipca 2014 roku]. 24 Stepan Semenowicz Sumkin ( ) founded a paper factory in 1829 in a place located about five kilometers from Lalsk (Kirov district). At the time it was one of 70 paper factories in Russia. Since 1816 importing paper was forbidden, which greatly sped up the industry s development in Russia. In the 1860s there were over 160 such plants (including about 50 producing machine paper). Sumkin sold his paper for example in Siberia and machine paper production started about mid 1800s. After Sumkin s death his descendants took over, thus the water stamp shows such a name - not Sumkin s factory, but his descendants. Such paper was probably made between See mybio. ru/zapiski/text/chapter4/page1.html, booksite.ru/fulltext/vel/iky/ust/yug/two/6.htm, muzey/568-lalsk-i-lalskaja-bumazhnaja-fabrika.. html [access: July 9, 2014]. 344 etnografia nowa the new ethnography

7 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej Karta z rękopisu pt. Sutra doskonałości mądrości w ośmiu tysiącach wersów, 55,5 x 15,1 cm, nr inw. PME 20289/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. A page from the manuscript Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines, inventory no. PME 20289/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. Wewnętrzna druga strona przedniej okładki rękopisu pt. Sutra Diamentowa, nr inw. PME 20648/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. The inside (second) page of the front cover of The Diamond Sutra, inventory no. PME 20648/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. Karta z rękopisu pt. Sutra Diamentowa, 28,8 x 9,8 cm, nr inw. PME 20648/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. A page from The Diamond Sutra, 28.8 x 9.8, inventory no. PME 20648/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. Fotografie/photos by M. Szpindler tybetańskiego: Om mani padme hum. Jest to zbiór tekstów należących do tradycji ukrytych tekstów skarbów, term (tyb. gter ma), odkrywanych przez tzw. tertonów (tyb. gter ston) 25. Tradycyjnie autorstwo Mani kabum przypisuje się jednemu z najważniejszych królów w historii Tybetu, Songcen-Gampo (tyb. Srong btsan sgam po, VII wiek) z dynastii Jarlung (tyb. Yar klungs, VII-IX wiek). Powiada się, że tekst odkryło trzech tertonów w XII-XIII wieku: siddha Ngödrup (tyb. Gngos grub), słynny Ńiangrel-Ńima-Öser (tyb. Nyang ral nyi ma od zer) oraz Śakja-Ö (tyb. Shākya od). Wydawany zwykle w dwóch tomach tekst podzielony jest na kilka rozdziałów cykli (tyb. skor): cykl sutr (tyb. mdo skor), w którym zgromadzono rozmaite legendy o bodhisattwie Awalokiteśwarze i Songcen-Gampo (uznanym za wcielenie Awalokiteśwary), cykl medytacji sadhana (tyb. sgrub skor) stanowiący zbiór podręczników medytacji opartych na wizerunku Awalokiteśwary i cykl nauk (tyb. zhal gdams kyi skor). Pozostałą grupę tekstów określa się niekiedy cyklem ujawniania tego, co ukryte (tyb. gab pa mngon phyung gi skor) (Buswell, Lopez 2013: 526; Kapstein 2013). Tłumaczenia Mani kabum na język mongolski dokonano trzykrotnie w 1593, 1608 i 1644 roku (Kantor 2013). Omawiany rękopis jest najprawdopodobniej kopią tekstu stanowiącego jedno z tych trzech tłumaczeń. Wydzielono w nim sześć rozdziałów, każdy liczy około dwustu stron. Ciągłość paginacji zachowano w obrębie rozdziału: na marginesie strony recto zaznaczono numerację rozdziału i strony recto zapisanych słownie. Wstępne badanie tekstu nie wykazało kolofonu w rękopisie, stąd też brak informacji np. o skrybie czy osobie zamawiającej wykonanie takiej kopii w niniejszym artykule. sutras (T. mdo skor), with various legends about Avalokiteshvara and Songtsen Gampo (believed to be Avalokiteshvara sincarnation), cycle of mediations, sadhanas (T. sgrub skor) a collection of manuals on meditation based on Avalokitesvara s image and a sequence of teachings (T. zhal gdams kyi skor). The other group of texts is sometimes called the cycle of unveiling the hidden (T. gab pa mngon phyung gi skor) (Buswell & Lopez 2013: 526; Kapstein 2013). Mani Kabum has been translated into Mongolian three times in 1593, 1608 and 1644 (Kantor 2013). The discussed manuscript is most probably a copy of one of these translations. There are six chapters, each about two hundred pages long. Each chapter s pages are numbered: recto page margins show the chapter s number as well as the page numbers in words. Preliminary research of the manuscript did not show a colophon thus there is no information about the scribe or the person ordering the copy. Buddhist tradition since its beginning held oral tradition in high regard, students received the teachings directly from their teacher a guru. 26 Buddhist community grew, various schools were founded and Buddha s teachings became more and more popular among Asian peoples using different languages. The book became a necessary element of propagation and teaching. Buddha s word was at the beginning written down in India on palm leaves which determined the form of the Buddhist book (called pothi, in Tibet dpe cha, read pecha) for centuries to come. It is made of loose, elongated pages and wooden covers. The oldest preserved palm-leaf 25 Warto jednak wspomnieć, że zbiór ten nie został włączony do antologii term wydanej przez Kongtrül-Lodrö-Thaje (tyb. Kong sprul blo gros mtha yas, ), pod tytułem Skarbnica cennych term (tyb. Rin chen gter mdzod ). 25 At this point it should be also mentioned that this collection was not included in the terma anthology published by Kongtrül Lodrö Thaye (T. Kong sprul blo gros mtha yas, ), titled Treasury of Precious Termas (T. Rin chen gter mdzod ). 346 etnografia nowa the new ethnography

8 W tradycji buddyjskiej od zarania dziejów ważną rolę odgrywał przekaz ustny, nauki były udzielane uczniom przez nauczyciela guru 26. Gmina buddyjska rozrastała się, zakładano rozmaite szkoły, a nauka Buddy zdobywała rzesze zwolenników wśród społeczności azjatyckich posługujących się różnymi językami. Książka stała się niezbędnym elementem propagacji i nauki. W Indiach zaczęto spisywać słowo Buddy na liściach palmowych, które zdeterminowały formę książki buddyjskiej (zwanej pothi, w Tybecie dpe cha, czyt. peća) na wiele wieków. Składa się z luźnych podłużnych kart i drewnianych okładek. Do najstarszych zachowanych rękopisów na liściach palmowych zalicza się rękopisy AP z okresu panowania indyjskiej dynastii Pala 27 (Kim 2008). W Azji Południowej (w szczególności na Sri Lance) i Południowo-Wschodniej liść palmowy, z racji dostępności długo zachował wiodące miejsce wśród materiałów piśmienniczych, natomiast w Azji Środkowej czy w Chinach zastąpił go papier 28. Wiedza o papiernictwie dotarła do Tybetu z Chin w VIII wieku, ale pierwsze księgi buddyjskie jak głosi legenda spadły z nieba na dach pałacu króla Lhatotoriego w V wieku. Tybetańczycy stworzyli swoje pismo za panowania dynastii Jarlungu i w tym też okresie przyjęli buddyzm jako oficjalną religię. Odbywali niekiedy dalekie podróże w poszukiwaniu buddyjskich ksiąg. Sprowadzali je do kraju, tłumaczyli, redagowali, kopiowali i komentowali. Książka zyskała status obiektu kultu. Obchodzono się z nią z ogromnym szacunkiem i dbałością. Zamówienie kopii rękopisu buddyjskiego, jego wykonanie przynosiło zasługę ważną w praktyce każdego buddysty, czy to mnicha czy osoby świeckiej. W samym tekście AP wspomniano o zasłudze, którą zyskuje ten, który kopiuje jej egzemplarz czy przekazuje go w prezencie innej osobie (Conze 1984). Dotykając czołem księgi oddawano jej szacunek, ale i zwracano się z prośbą o błogosławieństwo. W niektórych rejonach świata tybetańskiego nadal praktykuje się zwyczaj obchodzenia pól uprawnych na wiosnę, niosąc księgi kanonu buddyjskiego i prosząc je o pobłogosławienie pól z nadzieją na obfite plony (tyb. bum khor) (Gutschow 2004). Stworzenie rękopisu wymagało odpowiednich środków finansowych, zaangażowania niekiedy kilkunastu osób. Święte, czczone oraz szanowane słowo Buddy należało zapisać nie tylko poprawnie, w najwyższym skupieniu, ale i w pięknej formie. Wykorzystywano więc najprzedniejsze jakościowo materiały. Zazwyczaj ciemnokremowe karty papieru czerpanego z włókien roślinnych zapisywano tuszem czarnym 29, rzadziej czerwonym. Karty najcenniejszych rękopisów pokrywano mieszaniną sproszkowanej sadzy i spoiwa pochodzenia zwierzęcego (tyb. mthing shog, czyt. thingszok). Na niebiesko-czarnym tle litery tekstu mieniły się złotem i srebrem, a niekiedy wręcz kolorami tęczy 30. Zdobiono je także miniaturami przedstawiającymi na przykład, Buddę, bóstwa czy nauczycieli buddyjskich. Okładki ksiąg nie uchodziły uwadze artystów uczestniczących w procesie ich powstania. Początkowo w okresie od XI do XIII wieku, nieozdobione, pełniły zwykle jedynie funkcję ochronną, z czasem, w okresie XIV-XV wieku, zaczęto rzeźbić środkową część ich zewnętrznej strony, a brzegi pokrywać warstwą malarską. W XVI-XIX wieku rzeźbiono, malowano lub złocono całą powierzchnię zewnętrznej strony okładki. W XIX wieku zaczęto też wracać do starszych tradycji, tak więc oprawy z najpóźniejszego okresu wykonywano z wykorzystaniem rozmaitych stylów zdobniczych. Pomimo tego, że ksylograficzna metoda druku była stosowana w Chinach w czasie, kiedy Tybetańczycy podjęli się już tłumaczenia świętych ksiąg buddyjskich i ich spisywania na papierze, teksty odbite na papierze z klocków ksylograficznych zaczęto powszechnie wydawać manuscripts include AP texts from the time of Indian Pala dynasty 27 (Kim 2008). In South and South-East Asia (especially Sri Lanka) the palm leaf since it was easily available for a long time stayed as the main writing material, whereas in Central Asia or China it was replaced by paper. 28 Paper-making came to Tibet from China in the 8 th century, but according to the legend the first Buddhist books fell from the sky onto the roof of King Lhatotori s palace in the 5 th century. The Tibetans created their own writing during the reign of the Yarlung dynasty and in the same era adopted Buddhism as their state religion. Occasionally they would travel to faraway places searching for Buddhist books. If successful, they brought them back, translated, edited, copied and commented. The book achieved the status of a cult object and was treated with utmost respect and care. Ordering a copy of a Buddhist manuscript or creating one was an achievement important in religious practice of any, secular or ordained, Buddhist. In the AP itself it was mentioned about a merit gained by a person, who copied the text and gave it to another person (Conze 1984). Touching such book with one s forehead signified respect but also a request for a blessing. In certain areas of Tibet there still exist a ritual of walking around fields in spring, carrying books of Buddhist canon and asking them to bless the fields, so they would bring rich crops (Tib. bum khor) (Gutschow 2004). Creating a manuscript required adequate funding and sometimes commitment of a dozen or more people. The holy, venerated and respected word of Buddha not only had to be correctly written down but also required beautiful form. Thus only the best quality materials were to be used. Usually black ink, 29 more rarely red, was used for writing on dark-cream coloured pages of handmade paper (made from plant fibres). Pages of the most precious manuscripts were covered with a mix of powdered soot and a binder of animal origin (T. mthing shog). The letters on blue-black background sparkled with gold and silver, or sometimes shimmered with all the colours of the rainbow. 30 There were also miniatures depicting for example Buddha, deities or Buddhist teachers included. Book covers did not escape the attention of the artists participating in the process of creating such books. Initially from the 11 th to 13 th century they were unadorned and had only protective function. In time, between the 14 th and 15 th centuries, artists began engraving the middle part of the outside covers and painting the 26 W Tybecie odpowiednikiem indyjskiego guru był lama (tyb. bla ma). 27 Dynastia panująca w VIII-XII wieku na terenach Biharu i Bengalu. 28 Innym, ważnym materiałem, który służył pierwszym skrybom i autorom w Tybecie czy Mongolii do pisania była kora brzozowa. 26 In Tibet lama (T. bla ma) was the equivalent of Indian guru. 27 A dynasty reigning between the 8 th and 12 th centuries in the area of Bihar and Bengal. 28 Another important material used by the first Tibetan or Mongolian scribes and authors was the birch bark. 29 Podstawę takiego tuszu zwykle stanowiła sadza z lampek bądź palonej żywicy z domieszką kleju zwierzęcego. 30 Taki tusz powstawał z połączenia sproszkowanego złota, srebra, koralu, perły, turkusu, lazurytu czy na przykład miedzi ze spoiwem pochodzenia zwierzęcego. 29 The base of such ink was usually made from lamp soot or burnt resin with added animal glue. 30 This kind of ink was made from mixing powdered gold, silver, coral, pearls, turquoise, lazurite or copper with a binder of animal origin. 348 etnografia nowa the new ethnography

9 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej dopiero w XV wieku 31. A nawet i potem kontynuowano zwyczaj odręcznego kopiowania rękopisów. Najstarsza edycja Kandżuru w tłumaczeniu mongolskim to arcydzieło rękopiśmiennictwa i dzieło sztuki z XVII wieku. Wydawanie kanonu, Kandżuru i Tendżuru, wiązało się z ogromnymi kosztami i zaangażowaniem rzeszy specjalistów. Przykładowo, w produkcji innej siedemnastowiecznej edycji Kandżuru, liczącego 120 woluminów, uczestniczyło dwunastu papierników i stu dziesięciu skrybów (Schaeffer 2009: 30). Historia książki tybetańskiej to fascynujący temat interdyscyplinarnych badań 32. W analizach bogatej spuścizny literackiej tybetologów, etnografów czy historyków wspierają współcześnie Karta z rękopisu pt. Sutra Diamentowa, 26,4 x 8,2 cm, nr inw. PME 20287/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. A page from The Diamond Sutra, 26.4 x 8.2 cm, inventory no. PME 20287/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. frames. Between the 16 th and 19 th centuries the whole outside page of the cover was engraved, painted or gilded. The 19 th century saw a return to older traditions, so covers were made by using a variety of ornamental styles. Although xylography was already in use in China when the Tibetans started translating and writing down on paper holy Buddhist books, woodprint copies were commonly published only in the 15 th century 31 and even then the custom of handwritten copying of manuscripts was continued. The oldest edition of Kangyur in Mongolian translation is a 17 th -century masterwork of handwriting and calligraphy, a real masterpiece. Publishing the canon, Kangyur and Tengyur required tremendous funds and cooperation of numerous specialists. For example, 12 paper makers and 110 scribes participated in production of another 17 th -century Kangyur edition, consisting of 120 volumes (Schaeffer 2009: 30). The history of the Tibetan book is a fascinating topic for interdisciplinary research. 32 The analysis of the rich literary legacy is conducted not only by tibetologists, ethnographers or historians, but also by art historians, conservators, chemists etc. they all work to reveal the secrets of creating the books as well as their provenance. The effects of this cooperation can be seen at the exhibition Buddha s Word: The Life of Books in Tibet and Beyond, opened in the Museum of Archaeology and Anthropology in Cambridge on May 28, Przeł. /transl. Jan Sielicki Dwie karty z rękopisu pt. Mani kabum, 35,5 x 11,2 cm, nr inw. PME 20649/E, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Two pages from Mani Kabum, 35.5 x 11.2 cm, inventory no. PME 20649/E, The State Ethnographic Museum in Warsaw. Fotografie/Photos by M. Szpindler 31 Najwcześniejszy zachowany ksylograf pochodzi z 1135 r. z Khara Khoto; jeden z pierwszych zachowanych, datowanych, ważnych tekstów wydanych metodą ksylograficzną to tekst Hewadżra-tantry z lat siedemdziesiątych XIII wieku. Kandżur wydrukowano po raz pierwszy w pierwszej połowie XV wieku (Schaeffer 2009: 9). 32 Do tej pory ukazało się wiele artykułów omawiających czy poruszających historię rękopiśmiennictwa i drukarstwa w tradycji buddyzmu tybetańskiego. Ważną publikacją, w której zamieszczono także obszerny wykaz bibliograficzny zawierający pozycje poświęcone temu tematowi jest książka Kurtisa R. Schaeffera o kulturze książki w Tybecie (Schaeffer 2009). Warto też wspomnieć o publikacji Agnieszki Helman-Ważny badającej papier i proces powstawania ksiąg tybetańskich (Helman-Ważny 2009, 2014). 31 The earliest preserved xylograph comes from 1135 from Khara Khoto; one of the first preserved, dated, important texts published on woodprints is Hevarjra Tantra, from the 1270s. The Kangyur was first printed in the first half of the 15 th century (Schaeffer 2009: 9). 32 So far, there have been numerous articles published discussing the history of handwriting and printing in the tradition of Tibetan Buddhism. An important publication, which also contains an extensive bibliography on the subject just mentioned is the book by Kurtis R. Schaeffer about the culture of the book in Tibet (Schaeffer 2009). It is also worth mentioning the publication of Agnieszka Helman-Ważny who investigate the process of making paper and books in Tibet (Helman-Ważny 2009, 2014). 350 etnografia nowa the new ethnography

10 historycy sztuki, konserwatorzy, chemicy itp., ujawniając tajniki produkcji książki i rzucając światło na czas, a także miejsce powstania wielu z nich. Efektem takiej współpracy jest na przykład wystawa Słowo Buddy: Życie książek w Tybecie i poza nim, otwarta w Muzeum Archeologii i Antropologii w Cambridge 28 maja 2014 roku 33. Magdalena Szpindler jest absolwentką Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz adiunktem w Zbiorach Sztuki Orientalnej Muzeum Narodowego w Warszawie. W Zbiorach Sztuki Orientalnej opracowuje kolekcję sztuki buddyjskiej i hinduskiej. Jej zainteresowania koncentrują się wokół sztuki buddyjskiej Azji Środkowej, Himalajów i Azji Południowo-Wschodniej. Bibliografia / Bibliography: Magdalena Szpindler graduated from the Institute of Oriental Studies at the University of Warsaw. She is an assistant curator at the Collection of Oriental Art in the National Museum in Warsaw, where she works on the collection of Buddhist and Hindu art. Her work focuses on Buddhist art in Central Asia, the Himalayas and South-East Asia. Jacques Bacot, 1954, Titre et colophons d ouvrages non canoniques tibétains. Textes et traduction, Bulletin de l École Française d Extrême-Orient, nr/no. 44/2, ss./pp Robert E. Buswell Jr., Donald S. Lopez Jr., red./eds, 2013, The Princeton Dictionary of Buddhism, Princeton: Princeton University Press. José I. Cabezón, 2001, Authorship and Literary Production in Classical Buddhist Tibet, [w/in:] Changing Minds. Contributions to the Study of Buddhism and Tibet in Honour of Jeffrey Hopkins, red./ed. G. Newland, Ithaca: Snow Lion, ss./pp José I. Cabezón, Roger R. Jackson, 2012, Klasyczna literatura tybetańska, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog. 33 Buddha s Word: The Life of Books in Tibet and Beyond, Li Ka Shing Gallery, Museum of Archaeology and Anthropology (MAA), od 28 maja 2014 do 17 stycznia Buddha s Word: The Life of Books in Tibet and Beyond, Li Ka Shing Gallery, Museum of Archaeology and Anthropology (MAA), 28 May January Thomas F. Carter, 1955, The Invention of Printing in China and its Spread Westward, New York: Roland Press. Michela Clemente, 2007, Colophons as Sources: Historical Information from some Brag dkar rta so xylographies, Rivista di Studi Sudasiatici, nr/no. 2, ss./pp Edward Conze, 1984, The Perfection of Wisdom in Eight Thousand lines & its verse summary, Grey Fox Press. Günter Grönbold, 2002, Glegs shing, The Art of Tibetan Book Covers, The Tibet Journal, 27 (3-4), ss./pp Kim Gutschow, 2004, Being a Buddhist Nun. The Struggle for Enlightenment in the Himalayas, Cambridge: Harvard University Press. Agnieszka Helman-Ważny, 2009, Sztuka tybetańskich ksiąg klasztornych, Warszawa: Wydawnictwo Trio. Agnieszka Helman-Ważny, 2014, The Archeology of Tibetan Books, Leiden: Brill Academic Publishing. Elena A. Kantor, 2013, Mani-kabum w Tibete i Mongolii, Mongolica, XI, Rossijskaja Akademija Nauk, ss./pp Matthew T. Kapstein, 2013, Remarks on the Mani kabum and the cult of Avalokiteśvara in Tibet, [w/in:] The Tibetan History Reader, red./eds. Gray Tuttle, Kurtis R. Schaeffer, New York: Columbia University Press. György Kara, 2005, Books of the Mongolian Nomads. More than Eight Centuries of Writing Mongolian, Bloomington: Indiana University. Jinah Kim, 2008, Emptiness on Palm Leaf: A Twelfth-century Illustrated Manuscript of the Ast _ asāhasrikā Prajñāpāramitā, Bulletin of the Detroit Institute of Arts, t./vol. 82, nr/no. 1/2, ss./pp Klaus Mylius, 2004, Historia literatury staroindyjskiej, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog. Françoise Robin, 2005, Note préliminaire concernant les imprimeries non monastique au Tibet, Cahiers d Extrême-Asie, nr/no. 15, ss./pp Kurtis R. Schaeffer, 1999, Printing the Words of the Master: Tibetan Editorial Practice in the Collected Works of Jam dbyangs bzhad pa i rdo rje I ( ), Acta Orientalia, nr/ no. 60, ss./pp Kurtis R. Schaeffer, 2004, A Letter to the Editors of the Buddhist Canon in Fourteenth-Century Tibet: The Yig mkhan rnams la gdams pa of Bu ston Rin chen grub, Journal of the American Oriental Society, nr/no. 124 (2), ss./pp Kurtis R. Schaeffer, 2009, The Culture of the Book in Tibet, New York: Columbia University Press. Pieter C. Verhagen, 2000, A History of Sanskrit Grammatical Literature in Tibet, t./vol. 2 Assimilation into Indigenous Scholarship, Leiden: Brill. Autorka artykułu składa podziękowania Dyrektorowi Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, dr Adamowi Czyżewskiemu oraz kierownikowi Centralnego Magazynu Zbiorów, panu Pawłowi Matwiejczukowi za udostępnienie rękopisów oraz zaproszenie do grona autorów niniejszego numeru Etnografii Nowej. The author would like to thank Adam Czyżewski the head director of The State Ethnographic Museum in Warsaw and Paweł Matwiejczuk the director of the Collections Central Storage for making the manuscripts available and for the invitation to contribute to the current issue of The New Ethnography. 352 etnografia nowa the new ethnography

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s dimensions: 38.5 x 28.5 cm technique: 12 black and white silver gelatin fiber prints made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN Each portfolio is numbered and signed

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document.

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. The booklets are all produced using MS Publisher, so that is necessary on the computer being used. This document

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK KrzyŜówka została tworzona w programie MsOffice. Polecam równieŝ program OpenOffice. W całym dokumencie obowiązuje standard: krzyŝówka wraz z pytaniami powinna (musi!!) mieścić

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN12PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2012. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN12PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2012. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność Fiszki, metoda powtórkowa. System pięciu przegródek Pierwszego dnia nauki możemy zacząć od przyswojenia 10-15 nowych słówek. Wkładamy je wtedy do przegródki numer 1. Kolejnego dnia zaczynamy od powtórki

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

PLSH2 (JUN13PLSH201) General Certificate of Education Advanced Level Examination June 2013. Reading and Writing TOTAL. Time allowed 3 hours

PLSH2 (JUN13PLSH201) General Certificate of Education Advanced Level Examination June 2013. Reading and Writing TOTAL. Time allowed 3 hours Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Polish Unit 2 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Level Examination

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S P R O F E S S I O N A L L I G H T I N G miniature, low-voltage lighting system /system/ elements 20 20 47 6 6 profile transparent 500-94010000 1000-94020000 2000-94030000 20 6 6 20 connector I 94060000

Bardziej szczegółowo

BSc thesis guidelines

BSc thesis guidelines BSc thesis guidelines BSc thesis is a final thesis that students write to complete their bachelor degree program. It is compatible with the description of a graduate profile included in the standards of

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Serwer Open-Xchange. OXtender dla SyncML-a -- beta --

Serwer Open-Xchange. OXtender dla SyncML-a -- beta -- Serwer Open-Xchange OXtender dla SyncML-a -- beta -- Serwer Open-Xchange Serwer Open-Xchange: OXtender dla SyncML-a -- beta -- Data wydania Thursday, 23. December 2010Wersja 6.18.2 Copyright 2006-2010

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO KROPECZKI MIESIĄC: PAŹDZIERNIK 2013R. TEMAT MATERIAŁ Hello again! What s your name? Proste powitania Wskazywanie kolegów/koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi A. Hello! I am Kasia. My name is Kasia What

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

ELF. system: pokój młodzieżowy / teenagers room MEBLE MŁODZIEŻOWE / YOUTH ROOM FURNITURE ELF

ELF. system: pokój młodzieżowy / teenagers room MEBLE MŁODZIEŻOWE / YOUTH ROOM FURNITURE ELF 144 Nowoczesny system mebli młodzieżowych jest nie tylko funkcjonalny, ale także dzięki wzornictwu niezwykły. Sprawdza się nawet w najmniejszych pomieszczeniach. Poszczególne bryły mebli mają kształty

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie Język angielski Gry i zabawy Podróże dalekie i bliskie Tytuł oryginału: 365 gier i zabaw dla całej rodziny. Język angielski Autorzy oryginału: Natalia Kertyczak, Ewa Mikołajska, Radosław Mikołajski, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House

Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House The Jan Matejko House a Branch of the National Museum in Krakow and the oldest biographical museum

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI

Bardziej szczegółowo

RWD-25 model kartonowy w skali 1:33

RWD-25 model kartonowy w skali 1:33 RWD-25 model kartonowy w skali 1:33 www.modele-kartonowe.com SAMOLOTY POLSKIE NIEZREALIZOWANE PROJEKTY VOL. 1 W drugiej połowie lat 30-tych ubiegłego wieku kilka polskich biur konstrukcyjnych przystąpiło

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16

UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16 UMCS, English Institute, BA Courses 2015-16 Course title in English Course title in Polish Year of studies Grammar Grammar Vocabulary Practice and Text Analysis Vocabulary Practice and Text Analysis Vocabulary

Bardziej szczegółowo

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm The realization of the programme "The Whole World is One Big Chelm" March 2006 We have completed yet another stage of our programme.

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company

UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company INSTRUKCJA ZAŁĄCZNIK DO PEŁNOMOCNICTWA DOTYCZĄCA WYKONYWANIA PRZEZ PEŁNOMOCNIKA PRAWA GŁOSU NA ZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU

Bardziej szczegółowo

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water Nad wodą Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku kamieniołomu w okolicy dzisiejszej ul.fabrycznej. Zbiornik wodny ze względu na częściowo skaliste brzegi nazywano Morskim Okiem. W latach 30. XX wieku przy

Bardziej szczegółowo

Oferta Drukarni Cyfrowej / Digital Printing House Offer

Oferta Drukarni Cyfrowej / Digital Printing House Offer Image Media Group Sp. z o.o., 01-044 Warszawa, ul. Spokojna 13, tel.: 636 70 10, 636 70 17, fax: 838 87 53, www.image.pl Oferta Drukarni Cyfrowej / Digital Printing House Offer Przedstawiamy Państwu ofertę

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Ćwiczenia z SQL

Bazy danych Ćwiczenia z SQL Bazy danych Ćwiczenia z SQL W ćwiczeniach wykorzystano przyk adowy schemat bazy danych dostarczany z Personal Oracle 8 Definicję schematu i dane tabel zawiera plik bdemobld sql (c) 2001 Katedra Informatyki

Bardziej szczegółowo

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is 1. Introduction Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is made of aluminum and steel mesh as one of the coolest enclosures available. It s also small

Bardziej szczegółowo

ORZ7 IN. made in Poland

ORZ7 IN. made in Poland EN Concept Whilst researching the history of the polish lighting industry, we came across a significant chapter detailing the Mesko Factory, which specialised in the production of outdoor lamps. One of

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO KROPECZKI Miesiąc Temat Materiał Wrzesień, październik, listopad 2014r. Hello again! Proste powitania Wskazywanie odpowiednich kolegów/ koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi What s your name? A. Hello!

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI Anita Leszczyńska KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI SUBJECT: Holidays and celebrations revision. (Święta i uroczystości powtórzenie.) Realizowane punkty programu nauczania: - zebranie i powtórzenie

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

ZASADY REDAGOWANIA PRACY LICENCJACKIEJ

ZASADY REDAGOWANIA PRACY LICENCJACKIEJ 1 ZASADY REDAGOWANIA PRACY LICENCJACKIEJ ZASADY OGÓLNE Praca licencjacka pisana jest samodzielnie przez studenta. Format papieru: A4. Objętość pracy: 40-90 stron. Praca drukowana jest dwustronnie. Oprawa:

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

MSc thesis guidelines I. Content-related requirements

MSc thesis guidelines I. Content-related requirements MSc thesis guidelines MSc thesis is a final thesis that students write to complete their master degree program. It is compatible with the description of a graduate profile included in the standards of

Bardziej szczegółowo

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 1 p a g e LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 Zaproszona Grupa The guest group Potwierdzam, że program prezentowany przez Zespół ma charakter tracycyjny, stanowi część folkloru kraju pochodzenia i jest wolny

Bardziej szczegółowo

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS Mateusz Szczypiński / bio MATEUSZ SZCZYPIŃSKI Born in 1984 in Piekary Śląskie, lives ans works in Cracow. Mateusz Szczypiński, author of collages and oil paintings, serves anew the patterns that have already

Bardziej szczegółowo

****/ZN/2012. if you are pregnant or breast-feeding.

****/ZN/2012. if you are pregnant or breast-feeding. Wydruk z drukarki nie jest wzorcem do druku. Akceptacja kolorów na podstawie proofa certyfikowanego i wzornika PANTONE. Załączony wzór przeznaczony jest do procesu akceptacji i nie może być użyty do przygotowania

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji

Dynamiczny DNS dla usług typu Neostrada przykład konfiguracji W usłudze Neostrada TP czy Net24 (Netia) router otrzymuje jeden publiczny adres IP, który zapewnia globalną osiągalność routera z dowolnego miejsca w Internecie. Niestety adres ten ulega losowej wymianie

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

CI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MI

CI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MI Attach photo here Print your first and last name on the reverse side of each photo To be typewritten in English. BIURO UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ ul. Smolna 13, 00-375 Warszawa

Bardziej szczegółowo

ELIA. system: pokój młodzieżowy / teenagers room MEBLE MŁODZIEŻOWE / YOUTH ROOM FURNITURE ELIA

ELIA. system: pokój młodzieżowy / teenagers room MEBLE MŁODZIEŻOWE / YOUTH ROOM FURNITURE ELIA 126 System mebli młodzieżowych wnosi do wnętrz atmosferę optymizmu i porządku. Podkreśla ją słoneczna tonacja korpusów i zróżnicowana kolorystyka frontów. Przemyślane elementy systemu pozwalają tworzyć

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r.

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r. Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r. w sprawie: wprowadzenia wzorów dokumentów dotyczących stron tytułowych rozpraw doktorskich, oświadczeń doktorantów o autorskim charakterze

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MJA-R2A1P-062 EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY ARKUSZ III MAJ ROK 2006 Czas pracy 110 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy

Bardziej szczegółowo