DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA"

Transkrypt

1 Eugeniusz W i l k - prof. dr hab., dyrektor Instytutu Sztuk A u d i o w i z u a l n y c h Uniwersytetu Jagiellońskiego i redaktor n a c z e l n y Przeglądu K u l t u r o z n a w c z e g o " - c z a s o p i s m a n a u k o w e g o Komitetu N a u k o Kulturze P A N. Z a j m u j e się problematyką kultury a u d i o w i z u a l n e j. EUGENIUSZ WILK DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA 0 WAŻNEJ TENDENCJI BADAŃ KULTUROZNAWCZYCH Zacznijmy od nieco zapomnianych już uwag N o a m a Chomskiego, który swego czasu postulował powołanie g r a m a - t y k i f i l o z o f i c z n e j. W i n n a ona ustalać ogólne zasady stosujące się do wszelkich języków i wyjaśniać w jaki sposób język jest używany i dlaczego posiada te własności szczegółowe, do których gramatyk deskryptywny niesłusznie postanawia ograniczyć swoje zainteresowania" 1. Przypomnienie uwag Chomskiego jest o tyle uzasadnione, że jak w i d z i m y, te same w gruncie rzeczy dylematy powracają w nowych 1 N. Chomsky, Obecna sytuacja w lingwistyce, przeł. B. Stanosz, w: język w świetle nauki, B. Stanosz (red.), Warszawa 1980, s Warszawa

2 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... okolicznościach. Mało tego - możemy z całym przekonaniem stwierdzić, że w dużej mierze kształtują one nasze podejście do problematyki językowej na polu audiowizualności. Przyrost urządzeń informatycznych", o którym czytamy w Kondycji ponowoczesnej, i towarzyszące nam zasadnicze technologiczne przekształcenia" 2 sprawiają, że rezultatem tych przemian jest pojawienie się nowego pola, nowej perspektywy, dzięki której możemy spojrzeć na język. Wolfgang Welsch mówi tutaj o powstaniu nowego instrumentalizmu technologicznego", który polegałby na ścisłym przypisaniu języka do informacji [...] pod w p ł y w e m technologii komunikacji" 3. Tym samym jednostki informacji w dziedzinie języka odrywałyby się niejako od człowieka i stawały w o b e c niego, do pewnego stopnia autonomiczne. A więc zarówno Francois Lyotard, jak i Welsch przyznają pośrednio, że stoimy w o b e c zupełnie nowych w y z w a ń. Zmieniły się diametralnie sposoby porozumiewania się ludzi - nowe technologie informatyczno-komunikacyjne wyznaczają nie tylko odmienne sposoby komunikowania, ale w gruncie rzeczy odmieniają podstawy organizacji społecznej i samej kultury. Możemy tutaj mówić więc o pojawieniu się Bolterowskiej t e c h n o l o g i i d e f i n i u j ą c e j. A zatem perspektywa nowego i n s t r u - m e n t a l i z m u t e c h n o l o g i c z n e g o może stać się punktem oznaczającym zmianę w naszym podejściu do komunikacji werbalnej (w obszarze mediów audiowizualnych). Pozostają nierozpoznane całe obszary zagadnień odnoszących się między innymi do w p ł y w ó w (bardzo zróżnicowanych), jakie na język wywierają nie tylko nowe technologie medialne, ale również, a może przede wszystkim, czynniki społeczne zrodzone w nowym układzie społeczno-kulturowym. C h o d z i w pierwszej kolejności o powstanie nowych instytucji, nowych grup i wspólnot definiowanych dzięki odniesieniu się do mediów. W k r a c z a m y w obszar złożonych relacji, które dopiero zaczynamy dostrzegać i rozumieć. Komunikacja językowa na tych polach winna być opisywana i analizowana ze świadomością tych głębokich zmian. Pytanie, które nieuchronnie pojawia się w kontekście powyższych uwag, można sformułować następująco: na ile dotychczasowe metody badania języka werbalnego w mediach audiowizualnych są wystarczające? C z y paradygmat współczesnego językoznawstwa w stopniu zadowalającym uwzględnia skutki głębokich przemian, jakim podlega język werbalny w obrębie mediów? W a r - to podkreślić, że sami językoznawcy dostrzegają istotę problemu. N i e ulega 2 F. Lyotard: Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy, przeł. M. Kowalska, J. Migasiński, Aletheia, Warszawa 1997, s Tamże, s

3 EUGENIUSZ WILK wątpliwości - pisze Stanisław Gajda - że nowe technologie komunikacyjne zmieniają rolę i kształt tradycyjnych postaci istnienia języka, tj. m o w y ustnej, pisma i druku. Stały się one też podstawowym czynnikiem decydującym o formie i treści kultury współczesnej" 4. C z y zatem stoimy w obliczu powstawania alternatywnej wersji lingwistyki? Charakterystyczne jest tutaj stanowisko z a j m o- wane m.in. przez Normana Fairclougha 5. Pisze on, że taka właśnie opinia jest w pełni umotywowana, a podejście alternatywne w o b e c głównego nurtu badań lingwistycznych, jest nieodzowne po to właśnie, by rozpoznać i opisać nową sytuację. Taką orientację reprezentują więc naukowcy tworzący szkołę tzw. k r y t y c z n e j l i n g w i s t y k i (critical linguistics) 6 m.in.: Roger Fowler, Bob Hodge, Gunter Kress, Tony Trew 7 i wspomniany Norman Fairclough. Lingwistyka krytyczna w pewnej części odwołuje się do teorii lingwistycznej Michaela Hallidaya 8, a w szczególności do wyróżnionych przez niego trzech funkcji języka: 1) ideacyjnej - polegającej na t w o r z e n i u reprezentacji świata, 2) interpersonalnej - włączającej funkcjonowanie języka w obręb tworzenia się tożsamości i reakcji międzyludzkich, 3) tekstualnej - odnoszącej się do powstawania tekstu z poszczególnych zdań. Przedstawiciele lingwistyki krytycznej w tej perspektywie patrzą na przekazy werbalne - również w mediach. Wśród postulatów zgłaszanych przez wymienionych badaczy, jako istotny i ważny pojawia się postulat uwzględniania przekazu ideologicznego w komunikatach werbalnych. Ów przekaz ideologiczny mógłby być niejako odsłonięty dzięki m.in. analizie leksykalnej ujawniającej np. negatywne oceny odnoszone do rasy, płci, pozycji społecznej itd. W a ż n y m celem - zrealizowanym m.in. dzięki analizie aspektów gramatycznych (np. zaimków odwzorowujących relacje władzy i dominacji) jest odsłonięcie działających w języku mechanizmów dominacji władzy i przemocy. Jeśli w ten sposób spojrzeć na zadania, które stanęłyby przed badaniami komunikacji werbalnej w mediach audiowizualnych, to z całym przekonaniem można powiedzieć, że jest to propozycja alternatywna w o b e c głównego nurtu 4 S. Gajda, Media - stylowy tygiel współczesnej polszczyzny, w: Język w mediach masowych, J. Bralczyk i K. Mosiołek-Kłosińska (red.), Upowszechnianie Nauki-Oświata UN-O" Warszawa 2000, s N. Fairclough, Language and Power, London-New York 1996, s Zob. P. Scannell, Media - Language - World, w: Approaches to Media Discourse, A. Bell i P. Garrett (red.), Oxford-Malden 2001, s Zob. R. Fowler, B. Hodge, G. Kress, T. Trew, Language and Control, London Zob. M. Halliday, Introduction to Functional Grammar, London

4 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... refleksji językoznawczej. I nie jest to bynajmniej zarzut kierowany wobec lingwistyki, która w dużej mierze koncentrowała się na aspekcie syntaktycznym i semantycznym, zaś w obszarze pragmatyki sięgała np. do osiągnięć kognitywiz m u, a także do programu badań socjolingwistycznych. W tym wszystkim jednak brak takiego podejścia, które uwzględniałoby nową sytuację języka werbalnego w przestrzeni komunikacji audiowizualnej - a mamy tutaj przecież do czynienia z całym szerokim spektrum nowych, dodatkowych czynników, które sprawiają, że posługiwanie się językiem jest inne niż w komunikacji bezpośredniej. C h o d z i tutaj zarówno o czynniki związane z wprowadzeniem sygnalizowanego wcześniej instrumentalizmu technologicznego, jak i nowy rodzaj możliwości i w p ł y w ó w wywieranych na język ze strony samych mediów audiowizualnych, a w szczególności ich funkcjonowania w układach społecznych i kulturowych. Wczytując się w prace przedstawicieli krytycznej lingwistyki można pokusić się o sformułowanie hipotezy, że zmiany zachodzące w języku mediów są na tyle gruntowne i zasadnicze, że można je odnieść do trzech obszarów wskazanych przez Hallidaya. O z n a c z a to pokrótce, że język ten konstytuuje nową, odmienną wizję świata opartą na innej aksjologii; dalej można powiedzieć, że zmieniają się, dzięki stosowaniu tego języka, relacje międzyludzkie oraz ich charakter i wreszcie rewizji wymaga samo pojęcie tekstu językowego. Użycie medialne" radykalnie zmienia jego charakter i dotychczasowe (np. semiotyczne) próby jego definiowania okazują się w dużej mierze niewystarczające. Wszystko zatem wskazuje na to, że powinniśmy poszukiwać nowej perspektywy badawczej, która uwzględniałaby zasadnicze zmiany w prowadzone przez czynnik technologiczny". Chodzi zarówno o zmiany zachodzące w samym jęz y k u, jak i o te widoczne w kontekście społecznym i kulturowym języka. Ostatnie sformułowania sugerują, że dotykamy bardziej złożonej problematyki, i że najbardziej właściwym podejściem byłoby zastosowanie metod interdyscyplinarnych w badaniach medioznawczych - szczególnie tych, w których uwzględnia się rolę języka w komunikacji medialnej. Z pewnością na pierwszy plan wysuwa się nowa dyscyplina z wana a n a l i z ą d y s k u r s u. Z jednej strony opiera się ona w sposób oczywisty na językoznawstwie, szczególnie zaś sięga do tez wspomnianego wcześniej j ę z y k o z n a w s t w a k r y t y c z n e g o, ale z drugiej strony w sposób programowy przekracza granice lingwistyki po to, by sięgnąć do dorobku kulturoznawstwa, wiedzy o komunikowaniu, socjologii i innych nauk społecznych. Efekty tych poszukiwań są bardzo obiecujące - szczególnie w kręgu piśmiennictwa anglojęzycznego. M u s i m y tutaj przypomnieć, że pojęcie dyskursu należy do terminów uporczywie wymykających się jednoznacznej klasyfikacji. Termin ten wyposażany jest w rozliczne konotacje odsyłając m.in. 5 9

5 EUGENIUSZ WILK do tradycji badań psychoanalitycznych, filozoficznych czy wreszcie historycznych. Równie liczne są współczesne aplikacje badawcze, które odnajdujemy na terenie wspomnianych wyżej nauk. Ten niejednoznaczny obraz dodatkowo zaciemniany jest jeszcze przez liczne użycia zdroworozsądkowe i potoczne. Jednak pierwszeństwo - jak w i a d o m o - należy się z całą pewnością Emile'owi Benveniste'owi, który zaproponował użycie tego terminu na gruncie lingwistyki, zmieniając tym samym zasadniczo perspektywę badawczą tej dziedziny nauki. Benveniste był przede wszystkim przekonany, że językoznawstwo w i n n o zdecydowanie szerzej traktować materię języka. Z d a n i e oczywiście pozostaje nadal w polu zainteresowania, ale uwaga koncentruje się również na t e k ś c i e oraz na ponadtekstowym wymiarze komunikacji. Porzucamy obszar języka rozumianego jako system znaków i wkraczamy do innego uniwersum, uniwersum języka pojmowanego jako narzędzie komunikacji, którego wyrazem jest dyskurs" 9 - pisał. A zatem perspektywa dyskursu otwiera się przede wszystkim na m ó w i e n i e traktowane jako forma działania społecznego - oznacza to zarazem przyjęcie jako podstawowego punktu odniesienia - w y p o w i e d z i. Te stosunkowo dobrze znane propozycje oznaczają pojawienie się ważnych przewartościowań - nie tylko w polu samej lingwistyki. Można śmiało powiedzieć, że zmiany wykraczają poza granice językoznawstwa i doprowadzają do powstania wspomnianej wcześniej dziedziny zwanej a n a l i z ą d y s k u r s u. W jej obrębie d y s k u r s pojmowany jest - zgodnie z określeniem Teuna van Dijka - jako forma użycia języka" 1 0. To lapidarne sformułowanie kryje w sobie istotną dyrektywę funkcjonalnego traktowania sfery językowej - zawierają się w niej kluczowe pytania: k t o u ż y w a d a n e j f o r m y j ę z y k o w e j, j a k, d l a - c z e g o i k i e d y 1 1? Traktowanie języka jako społecznej praktyki komunikacyjnej jest podstawowym założeniem, do którego odwołują się autorzy zajmujący się problematyką dyskursu; wśród nich pozycję pierwszoplanową z pewnością zajmuje czołowy przedstawiciel I i n g w i s t y k i k r y t y c z n e j - Norman Fairclough. W s p o m n i a n y autor pojęcie d y s k u r s u odnosi do całego zjawiska interakcji społecznej, którego częścią jest tekst" 1 2. Zjawisko to - twierdzi Fairclough - obejmuje przede wszystkim teksty będące wynikiem p r o c e s u p r o d u k c j i 9 E. Berweniste, Problemes de linguistique generale, t. II, Paris 1966, s T. van Dijk, Badania nad dyskursem, przeł. G. Grochowski, w: Dyskurs jako struktura i proces, T. A. van Dijk (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s Tamże. 12 N. Fairclough: Language and Power..., s

6 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... oraz p r o c e s u i n t e r p r e t a c j i. Z drugiej strony.nożna powiedzieć, że sam d y s k u r s ujawnia pewne ślady, nosi w sobie pewien zapis" uwarunkowań społecznych, w których powstaje. Idąc tropem Fairclougha należy powiedzieć, że chodzi o s p o ł e ć z n e w a r u n k i p r o d u k c j i oraz o s p o ł e c z n e war u n k i i n t e r p r e t a c j i - t e społeczne uwarunkowania wyznaczają trzy różne poziomy organizacji społecznej 1 3 : 1) poziom sytuacji społecznej lub środowiska społecznego, w którym dyskurs ujawnia się, 2) poziom instytucji społecznej, która konstytuuje wzorzec/schemat dla dyskursu, 3) poziom społeczeństwa jako całości. Fairclough d l a ilustracji p o w y ż s z y c h zależności pro ponuje następujący schemat 1 4 : Schemat 1. Dyskurs jako tekst, interakcja i kontekst Powyższe propozycje oznaczają zwrot zarówno w ujęciu problematyki dyskursu, jak i - co istotniejsze z naszego punktu widzenia - w podejściu do zmian w języku, które dokonują się pod w p ł y w e m czynnika technologicznego". Okazuje się, że pytania o kształt komunikacji językowej w mediach audiowizualnych muszą 13 Tamże, s Tamże. 6 1

7 EUGENIUSZ WILK być ściśle powiązane z szerokim spektrum zagadnień społeczno-kulturowych oraz stricte technologicznych. Analizowanie dyskursów medialnych wyłącznie jako struktur werbalnych, bez wskazanych zależności kontekstowych, pozwala jedynie na diagnozę symptomów, a nie na wskazanie czynników w sposób decydujący zmieniających kształt komunikacji werbalnej w mediach. Metodą, która z pewnością przybliża nas do tego celu badawczego jest k r y - t y c z n a a n a l i z a d y s k u r s u. Pojęcie dyskursu jest tutaj rozumiane tak, jak to zostało przedstawione wcześniej. A zatem te k s t y, i n t e r a k c j e oraz k o n - t e k s t y - to terminy konstytuujące pojęcie dyskursu. Można je zatem traktować jako trzy w y m i a r y dyskursu. Norman Fairclough przedstawiając powyższą propozycję, równocześnie proponuje, by wyróżnić trzy etapy k r y t y c z n e j a n a l i z y d y s k u r s u 1 5 : 1) o p i s - koncentruje się na formalnych właściwościach tekstu, 2) i n t e r p r e t a c j a - skupia się na związku między tekstem a interakcją. Tekst traktowany jest tutaj jako rezultat procesu produkcji oraz jako podstawa w procesie interpretacji, 3) w y j a ś n i a n i e - zajmuje się związkiem między interpretacją a kontekstem społecznym - przy szczególnym uwzględnieniu społecznych czynników procesu produkcji i interpretacji oraz ich społecznych skutków. Słowo krytyczny" w sposób naturalny odsyła nas do wspomnianego już nurtu lingwistyki krytycznej". Po drugie termin ten kojarzy nam się w sposób o c z y w i - sty z teorią krytyczną". Istotne są odniesienia do Foucaulta. W p ł y w myśli Foucaulta jest nie do przecenienia. Jego rozumienie kwestii dyskursu, rozszerzające o świat, a więc porządek" społeczny można traktować jako swoisty przewrót również w podejściu do komunikacji słownej. Autor Słów i rzeczy wprawdzie oddziela od siebie sferę znaków (przestrzeń semiosis) oraz świat rzeczy do których te znaki się odnoszą, tym niemniej z całą mocą podkreśla, że nie można poprzestać na rozszyfrowaniu znaków. Pozostaje jeszcze coś więcej". Właśnie to «coś więcej» należy ukazać i opisać" twierdzi Foucault. Co wskazuje nam zatem autor Archeologii wiedzy? Z całą pewnością m o ż n a p o w i e- dzieć, że chodzi o odsłanianie śladów czegoś, co pozostaje w języku, czegoś, co jest ukryte, ale z pewnością obecne w wypowiedziach i co winno zwracać naszą uwagę. A zatem w języku natrafiamy na obecne w nim ważne świadectwa 15 Tamże. 16 M. Foucault, Archeologia wiedzy, przeł. A. Siemek, PIW, Warszawa 1977, s

8 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... oddziaływania ze strony bezpośrednich kontekstów, w których pojawiały się wypowiedzi - chodzi więc o ślady kontekstów społecznych, lokalnych, kulturowych, ekonomicznych itd. A także oczywiście - co podkreśla Foucault - o prawidłowości, które w owych śladach dostrzegamy. W ten sposób uzyskujemy wiedzę o wypowiedziach, o języku; równocześnie jednak sięgamy poza język i docieramy do sfery, która najbardziej interesowała autora Archeologii wiedzy - a mianowicie do historii, do procesów, które ją tworzą i wyznaczają. To intrygująca perspektyw a. Należy z całym naciskiem podkreślić, że kategorie Foucaultowskie są bezpośrednio przejmowane przez badaczy zajmujących się analizą dyskursu. Chodzi o badan ia w ramach tzw. k r y t y c z n e j a n a l i z y d y s k u r s u (critical discourse analysis), której ważną częścią jest tzw. k r y t y c z n a a n a l i z a d y s k u r s u m e d i a l n e g o (critical analysis of media discourse). Norman Fairclough, na tym właśnie polu, definiuje p r a k t y k i d y s k u r s y w n e jako działania nastawione na produkowanie tekstów przez instytucje. Dzięki tym działaniom teksty medialne odbierane są przez publiczność (czytelników, słuchaczy, widzów) i w konsekwencji rozpowszechniane w sensie społecznym 1 7. Praktyka dyskursywana okazuje się więc kluczową kategorią konstytuującą przedmiot badawczy krytycznej analizy dyskursu. Faiclough ilustruje to następującym schematem 1 8 : Schemat 2. Relacje między tekstem - praktyką dyskursywną-praktyką socjokulturową 17 Tamże, s N. Fairclough, Media Discourse, London-New York-Sydney-Auckland 1995, s

9 EUGENIUSZ WILK Z powyższego schematu wyraźnie odczytujemy, że praktyka dyskursywna lokuje się między wymiarem tekstowym z jednej strony, a społecznym i kulturowym z drugiej. M ó w i ą c precyzyjniej za autorem: m i ę d z y praktyką społeczną, kulturową a tekstową. W y n i k a z tego istotna rola p r a k t y k i d y s k u r s y w n e j : jest ona pośrednikiem, swoistym medium przenoszącym" działania praktyk społecznych i kulturowych na tekst i w tym sensie kształtującym go. Równocześnie p r a k t y k a d y s k u r s y w n a wywiera znaczny w p ł y w n a procesy produkcji i odbioru tekstu. W i d z i m y więc, że ma zasadnicze znaczenie dla mechanizmów komunikacji w bardzo szerokim zakresie uwarunkowań. Jeśli podążymy dalej tropem myśli Fairclougha, jeśli będziemy nieco dokładniej rozpatrywać jego propozycje, to nieuchronnie z n ó w znajdziemy się w granicach w y z n a c z o n y c h przez Foucaulta. Tropem, który nas prowadzi w stronę autora Archeologii wiedzy jest właśnie pojęcie p r a k t y k i. W Language and Power Fairclough rozpatruje pojęcie p r a k t y k i zestawiając je z pojęciem d y s k u r s u, co naturalnie wzbogaca nasze rozumienie tego ostatniego kluczowego terminu i równocześnie zwraca w stronę pojęcia p o r z ą d k u d y s k u r s u (order of discourse). Por z ą d e k d y s k u r s u to równocześnie tytuł znanego tekstu M i c h e l a Foucaulta, w którym pisze m.in. o ograniczeniach narzucanych na praktyki dyskursu przez rytuały, wspólnoty dyskursywne i doktryny oraz przez wewnętrzne ograniczenia dyskursu: komentarze i dyscypliny 1 9. Jaka jest jednak droga autora Language and Power do rozważań o istocie p o r z ą d k u d y s k u r s u? Punktem wyjścia jest stwierdzenie 2 0 pewnej dwuznaczności, ambiwalencji obecnej nieuchronnie w terminach: p r a k t y k a i d y s k u r s - o b y d w a te terminy zawierają w sobie pierwiastek działania oraz pierwiastek konwencji, innymi słowy odnoszą nas ku temu, co ludzie robią w pewnych konkretnych sytuacjach i do tego, jak zachowują się uczestnicząc w pewnym typie sytuacji. Ta sytuacja wyraźnie nam uświadamia, że indywidualne przypadki i zdarzenia zawsze zawierają elementy konwencji społecznej. Każdy d y s k u r s i każda p r a k t y k a zawiera - pisze Fairclough - konwencjonalne typy dyskursu lub praktyki" 2 1. M o ż e m y to ująć jeszcze inaczej: jednostki są zdolne do działania w wymiarze społecznym o t y ł e, o ile podporządkowują się konwencjom społecznym, które w ten sposób pozostają nieuchronnie pod w p ł y w e m określonych typów praktyki i typów dyskursu. Z powyższego ujęcia w y s u w a Fairclough jeszcze jedną konstatację: 19 Tamże, s M. Foucault: L'Ordre du discours, Paris 1971, s N. Fairclough: Language and Power..., s

10 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... termin dyskurs należy w gruncie rzeczy odnosić do działania nazywanego tutaj d z i a ł a n i e m d y s k u r s y w n y m (discoursal action), a więc do aktualnych czynności mówienia lub pisania. Podobnie ujmować należy pojęcie p r a k t y - k i. W ten sposób docieramy d o Foucaultowskiego p o r z ą d k u d y s k u r s u (order of discourse) i związanego z nim blisko p o r z ą d k u s p o ł e c z n e g o (social order). Dyskurs i praktyka - pisze Fairclough - są ograniczone nie przez zróżnicowane, niezależne typy dyskursu i praktyki, lecz przez współzależne sieci, które możemy nazwać «porządkami» - p o r z ą d k a m i d y s k u r s u i por z ą d k a m i s p o ł e c z n y m i " 2 2. Relacje między d w o m a ostatnimi terminami są wyraziste. Porządek społeczny to termin bardziej ogólny. Autor proponuje, by pojęcie to odnosić do procesów strukturowania, porządkowania przestrzeni społecznej w zróżnicowanych dziedzinach związanych z różnymi typami praktyki. Natomiast porządek dyskursu byłby rzeczywistym porządkiem społecznym oglądanym ze specyficznie dyskursywnej perspektywy". Schemat 3. Relacje między porządkiem dyskursu a porządkiem społecznym Porządek społeczny Porządek dyskursu Typy praktyki Typy dyskursu Aktualne praktyki Aktualne dyskursy A zatem p o r z ą d e k d y s k u r s u jest terminem istotnym w strategii postępowania, którą narzuca nam k r y t y c z n a a n a l i z a d y s k u r s u. T o właśnie p o - r z ą d e k d y s k u r s u jest konstytuowany przez zróżnicowane typy dyskursów, które współtworzą określone sieci wzajemnych relacji. Inspiracje Foucaultowskie są swoistym fundamentem k r y t y c z n e j a n a l i z y d y s k u r s u - w tym również w k r y t y c z n e j a n a l i z i e d y s k u r s u med i a l n e g o. Propozycje Fairclougha z pewnością wysuwają się tutaj na plan pierwszy, tym niemniej autor Archeologii wiedzy inspiruje innych medioznaw- 22 Tamże, s

11 EUGENIUSZ WILK ców. Systemy znaczące na przykład - pisze Tolson - są teraz postrzegane, nie tylko jako systemy (strukturowane jak język), lecz także jako znaczące praktyki". I nieco dalej dodaje: Znaczenie j e s t praktyką - w teorii dyskursu" 2 3. To istotne stwierdzenie. W y n i k a z niego, że zarówno p o r z ą d e k s p o ł e c z n y, jak i p o r z ą d e k d y s k u r s u posiadają swoją teleologię", a więc są ukierunkowane na teksty, które ostatecznie winny być rozpatrywane jako swoiste struktury semantyczno-syntaktyczne. Z powyższych konstatacji wynika, że p o r z ą d e k d y s k u r s u to kategoria k l u c z o w a dla zrozumienia i odtworzenia społecznych, a w szczególności medialnych procesów komunikacyjnych. W Media Discourse 24 czytamy, że możemy wyróżnić d w a podstawowe typy dyskursów, które tworzą p o r z ą d k i d y s k u r s u - są to: g a t u n k i i d y s k u r s y. Pojęcie d y s k u r s u jest w tym miejscu rozumiane dość specyficznie: chodzi o język użyty do reprezentowania danej praktyki społecznej ze specyficznego punktu w i d z e n i a " 2 5. Jak w i d z i m y propozycje formułowane przez przedstawicieli krytycznej lingwistyki tworzą interesującą i obiecującą perspektywę rozwoju nie tylko samego językoznawstwa, lecz w gruncie rzeczy proponują kategorie i pojęcia włączające refleksję nad językiem w obręb badań kulturoznawczych. Ta uwaga dotyczy również badań języka werbalnego w mediach audiowizualnych. Język ten ulega głębokim przemianom wpływając na zmieniający się kształt współczesnej kultury. C z y nowe spojrzenie badawcze proponowane przez lingwistykę krytyczną pozwoli na formułowanie trafniejszych diagnoz dotyczących również samej kultury? M i e j m y nadzieję, że tak właśnie będzie. DISCOURSE OF CULTURE - DISCOURSE OF L A N G U A G E. ON IMPORTANT TRADITION OF CULTURAL STUDIES A verbal message, located in the space of audio-visual communication, differs radically from a verbal message which emerges in direct communication. Within audio-visuality words are exposed to various, differing agents, which in an important way changes their meanings. Some particular "interfaces" operate here: mostly institutional ones (as understood by Metz) and technological, which make a verbal message a part of complicated processes underlying communicative practices of audio-visuality. The alien character of verbal communication in the audio-visual media has been addressed by the representatives of the so-called 23 A. Tolson, Mediations: Text and Discourse in Media Studies, London-New York 1996, s N. Fairclough, Media Discourse..., s Tamże. 6 6

12 DYSKURS KULTURY - DYSKURS JĘZYKA... critical linguistics: Roger Flower, Bob Hodge, Gunter Kress, Tony Trew and especially, Norma Fairclough. It is her who introduced (as essential) the notion of discourse and related it to the phenomena of social interaction, of which text is a part. The naming of the social conditions of production and the social conditions of interpretation is crucial here; and, consequently, giving an answer to the following question: what is a discutsive practice and socio-cultural practice on the level of verbal media communication? 6 7

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@.edu.pl język system znaków słownych skoro system, to musi być w tym jakiś porządek;

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: Filologia (Filologia niemiecka) Obszar kształcenia: obszar nauk humanistycznych Dziedzina kształcenia: dziedzina nauk humanistycznych

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

PEDAGOGIKA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY WYDZIAŁ PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII Nazwa kierunku PEDAGOGIKA Poziom I STOPIEŃ Profil PRAKTYCZNY Symbole Efekty - opis słowny Odniesienie do efektów Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA WSPÓLNE DLA WSZYSTKICH ABSOLWENTÓW KIERUNKU WIEDZA

EFEKTY KSZTAŁCENIA WSPÓLNE DLA WSZYSTKICH ABSOLWENTÓW KIERUNKU WIEDZA Załącznik do uchwały 102/03/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego KIERUNEK STUDIÓW POZIOM KSZTAŁCENIA PROFIL KSZTAŁCENIA TYTUŁ ZAWODOWY ABSOLWENTA EFEKTY KSZTAŁCENIA PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia.

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia:

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: Symbol Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: WIEDZA S1_W01 Posiada podstawową wiedzę dotyczącą elementarnych pojęć socjologicznych, budowy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Komunikacja interpersonalna w praktyce antropologicznej 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Interpersonal

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W kategoria

Bardziej szczegółowo

WSZECHNICA POLSKA. SZKOŁA WYŻSZA TWP w Warszawie WSTĘP DO JĘZYKOZNAWSTWA FILOLOGIA. 26 godzin wykładu

WSZECHNICA POLSKA. SZKOŁA WYŻSZA TWP w Warszawie WSTĘP DO JĘZYKOZNAWSTWA FILOLOGIA. 26 godzin wykładu WSZECHNICA POLSKA. SZKOŁA WYŻSZA TWP w Warszawie WSTĘP DO JĘZYKOZNAWSTWA FILOLOGIA Semestr zimowy, rok akad. 2013/ 2014 26 godzin wykładu Tryb zaliczenia: egzamin pisemny w sesji zimowej (luty 2014) Odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

Język w mediach - opis przedmiotu

Język w mediach - opis przedmiotu Język w mediach - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Język w mediach Kod przedmiotu 09.3-WH-DiksP- JME-Ć-S14_pNadGenYIQAF Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Dziennikarstwo i komunikacja

Bardziej szczegółowo

Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym

Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU SERIA PSYCHOLOGIA I PEDAGOGIKA NR 166 KINGA KUSZAK Kompetencje komunikacyjne dzieci w okresie późnego dzieciństwa w aspekcie rozwojowym POZNAŃ 2011 3 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

KULTUROZNAWSTWO I WIEDZA O MEDIACH

KULTUROZNAWSTWO I WIEDZA O MEDIACH 1 1. Kierunek studiów KULTUROZNAWSTWO I WIEDZA O MEDIACH STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA, PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI 2. Obszar / obszary kształcenia. Kierunek studiów Kulturoznawstwo i wiedza o mediach należy do

Bardziej szczegółowo

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia UCHWAŁA Nr 44/ 2012 Senatu Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie z dnia 23 maja 2012 r. w sprawie określenia efektów kształcenia na kierunku filologia polska studia pierwszego i drugiego stopnia o

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład II: Od behawioryzmu lingwistycznego do kognitywizmu w językoznawstwie Język. Wybrane ujęcia [Skinner, Watson i behawioryzm] Język jest zespołem reakcji na określonego typu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

opisuje struktury polityczne, ekonomiczne i kulturowe w wymiarze lokalnym, regionalnym, państwowym i międzynarodowym.

opisuje struktury polityczne, ekonomiczne i kulturowe w wymiarze lokalnym, regionalnym, państwowym i międzynarodowym. Załącznik nr 9 do uchwały nr 441/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW POLITOLOGIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopnia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Dyskursy mediów 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Media discourses 3. Jednostka prowadząca przedmiot

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

(3) Odniesienie do Efektów kształcenia w obszarze kształcenia (symbole)

(3) Odniesienie do Efektów kształcenia w obszarze kształcenia (symbole) Efekty kształcenia dla kierunku Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: dziennikarstwo i komunikacja

Bardziej szczegółowo

Rola i znaczenie mediów oraz nowych technologii informatycznych we współczesnym społeczeństwie

Rola i znaczenie mediów oraz nowych technologii informatycznych we współczesnym społeczeństwie Nazwa modułu: Rola i znaczenie mediów oraz nowych technologii informatycznych we współczesnym Rok akademicki: 2016/2017 Kod: HSO-1-521-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Socjologia Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Słowa jako zwierciadło świata

Słowa jako zwierciadło świata SYLLABUS Lp. Element Opis 1 2 Nazwa modułu Typ modułu Słowa jako zwierciadło świata do wyboru 3 Instytut Instytut Nauk HumanistycznoSpołecznych i Turystyki 4 5 Kod modułu Kierunek, specjalność, poziom

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: ogólno-akademicki

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st.

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. studia społeczne, kierunek: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny Załącznik do Uchwały nr 24/2015/2016 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 1 marca 2016 r. Efekty kształcenia dla kierunku Turystyka i rekreacja studia stacjonarne i niestacjonarne profil praktyczny Użyte

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40%

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 1. Nazwa kierunku: Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi (studia I stopnia) 2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 3. Dziedziny nauki i dyscypliny, do których

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Media w edukacji 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Media in Education 3. Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Dyskursy mediów 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Media discourses 3. Jednostka prowadząca przedmiot

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 4 do uchwały nr 440/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Europeistyka poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta forma

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Metodologia nauk społecznych SYLABUS A. Informacje ogólne Opis

Metodologia nauk społecznych SYLABUS A. Informacje ogólne Opis Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Dziedzina i dyscyplina nauki Rok studiów/semestr

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA. OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Po ukończeniu studiów absolwent: WIEDZA

EFEKTY KSZTAŁCENIA. OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Po ukończeniu studiów absolwent: WIEDZA EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek Informacja naukowa i bibliotekoznawstwo poziom kształcenia studia pierwszego stopnia Profil ogólnoakademicki II. KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Symbol K_W01 K_W02 K_W03 K_W04

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH

METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH METODY I TECHNIKI BADAŃ SPOŁECZNYCH Schemat poznania naukowego TEORIE dedukcja PRZEWIDYWANIA Świat konstrukcji teoret Świat faktów empirycznych Budowanie teorii Sprawdzanie FAKTY FAKTY ETAPY PROCESU BADAWCZEGO

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Antropologia teatru 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Theater Anthropology 3. Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r.

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie: utworzenia na Wydziale Filologicznym UJ stacjonarnych i niestacjonarnych studiów drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA. Wiedza

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA. Wiedza Załącznik do uchwały nr 204 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 27listipada 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Poziom kształcenia: I stopień

Bardziej szczegółowo

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa Wstęp do językoznawstwa 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki Kod 4 PPWSZ-FA-1-15t-s/n Kierunek, kierunek: filologia 5 specjalność, specjalność:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Główne tezy Ferdinanda de Saussure a

Główne tezy Ferdinanda de Saussure a Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Paradoksy życia i twórczości Ferdinanda de Saussure a 2 3 studia w Genewie (fizyka, chemia, filozofia, historia sztuki, gramatyka grecka i łacińska), Lipsku

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta studia pierwszego stopnia praktyczny licencjat 1. Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna Załącznik do Uchwały nr 46/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM

WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM Ocenę dopuszczającą(2)otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności na poziomie wymagań koniecznych, a jego działania mają charakter przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08 Spis treści Wstęp.............................................................. 7 Część I Podstawy analizy i modelowania systemów 1. Charakterystyka systemów informacyjnych....................... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów Inżynieria 2 studia drugiego stopnia A profil ogólnoakademicki specjalność Technika i Organizacja Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (TOBHP) Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015

Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015 Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015 Zapisy przez system IRK od 2014-06-09 do 2014-07-22 23:59:59 Na skróty: Zasady kwalifikacji O przyjęcie na pierwszy rok

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE I. Efekty kształcenia 1. Ogólne efekty kształcenia - absolwent studiów pierwszego stopnia na kierunku Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

SYMBOL (ODNIESIENIE EKK DO) EKO* WIEDZA Posiada wiedzę niezbędną do zrozumienia procesów biologicznych K_W01 KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA (EKK)

SYMBOL (ODNIESIENIE EKK DO) EKO* WIEDZA Posiada wiedzę niezbędną do zrozumienia procesów biologicznych K_W01 KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA (EKK) I. OPIS ZAKŁADANYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA: 1) Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia (EKK) do obszarowych efektów kształcenia (EKO) Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA I ZARZĄDZANIE W OCHRONIE

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

Pedagogika medialna - opis przedmiotu

Pedagogika medialna - opis przedmiotu Pedagogika medialna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Pedagogika medialna Kod przedmiotu 03.4-WP-PEDP-PMed-W-S14_pNadGenI2SUL Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

Psychologia administracji. Zarys problematyki, Magdalena Budyn-Kulik, Piotr Szreniawski, Wydawnictwo UMCS, Lublin Wstęp

Psychologia administracji. Zarys problematyki, Magdalena Budyn-Kulik, Piotr Szreniawski, Wydawnictwo UMCS, Lublin Wstęp Psychologia administracji. Zarys problematyki, Magdalena Budyn-Kulik, Piotr Szreniawski, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2016 Wstęp Dla prawidłowego działania administracji ważne jest zarówno istnienie dobrych

Bardziej szczegółowo

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń

Znaczenie. Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty teorii semantycznej: uznajemy zdania za znaczące z racji

Bardziej szczegółowo

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty:

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty: Uchwała o zmianach w programie studiów doktoranckich na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji z siedzibą w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych oraz Międzywydziałowych Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra FIZJOTERAPII I NAUK O ZDROWIU. Kierunek: FIZJOTERAPIA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra FIZJOTERAPII I NAUK O ZDROWIU. Kierunek: FIZJOTERAPIA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra FIZJOTERAPII I NAUK O ZDROWIU Kierunek: FIZJOTERAPIA SYLABUS Nazwa przedmiotu Wybrane zagadnienia z filozofii,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe KIERUNEK: Bezpieczeństwo Narodowe OBSZARY KSZTAŁCENIA: nauki społeczne SYLWETKA ABSOLWETA: Absolwent ma WIEDZĘ: dotyczącą

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo