> INFORMAZIONI> SOCIAL SECURITY ON THE MOVE > ENG > SIMULATIONS. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Umowa nr VS/2011/0309

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WWW.INPS.IT > INFORMAZIONI> SOCIAL SECURITY ON THE MOVE > ENG > SIMULATIONS. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Umowa nr VS/2011/0309"

Transkrypt

1 SYMULACJA Dane zebrane w trakcie realizacji projektu zostały zastosowane do konkretnych przypadków, w celu sprawdzenia, czy może powstać dyskryminacja mobilnych pracowników przemieszczających się z Czech, Węgier, Polski i Rumunii do Włoch, ze względu na specyfikę krajowych systemów zabezpieczenia społecznego oraz zasady obliczania emerytur pracowników mobilnych zgodnie z rozporządzeniami Unii Europejskiej. Cel ten został osiągnięty poprzez identyfikację około pięćdziesięciu reprezentatywnych biografii (typologii) pracowników mobilnych migrujących do Włoch z państw swojego pochodzenia, a następnie (alternatywnie) powracających do swojego kraju pochodzenia lub osiedlających się w państwie imigracji. Biografie różnią się długością okresów spędzonych w poszczególnych krajach oraz charakterystyką kariery zawodowej we Włoszech. Została dokonana symulacja prawa do świadczeń emerytalnych reprezentatywnych osób oraz zostało przeprowadzone badanie porównawcze, w celu stwierdzenia różnic między poszczególnymi krajami. Ponadto została przeprowadzona symulacja zalet / wad decyzji o nieprzemieszczaniu się tych reprezentatywnych osób. Tym samym zostały określone granice zewnętrznej przenośności świadczeń socjalnych (tj. pomiędzy poszczególnymi krajami). Główne produkty to: Kilka reprezentatywnych biografii pracowników mobilnych Szczegółowe wyniki symulacji (np. w pliku Excel) Syntetyczne raporty Więcej informacji znajdziesz tutaj: > INFORMAZIONI> SOCIAL SECURITY ON THE MOVE > ENG > SIMULATIONS Dyrektoriat ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego SSE-MOVE: SOCIAL SECURITY ON THE MOVE Promowanie koordynacji w zakresie możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych w ramach grupy instytucji zabezpieczenia społecznego UE Istituto Nazionale Previdenza Sociale Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Umowa nr VS/2011/0309 Wnioskodawca: INPS - Istituto Nazionale della Previdenza Sociale, Italia Istituto Nazionale Previdenza Sociale delgalloeditori.com Partnerzy: FGB - Fondazione Giacomo Brodolini Włochy CSSA - Czeski Urząd Zabezpieczenia Społecznego - Republika Czech ONYF - Centralny Urząd Krajowego Ubezpieczenia Emerytalnego Węgry ZUS - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Polska Wydział Socjologii i Psychologii, West University of Timisoara - Rumunia ERUDICIO nadacni fond - Republika Czech Dane kontakowe: Koordynacja projektu: INPS Antonietta Mundo, Główny koordynator, Departament Aktuariatu i Statystyki Koordynacja naukowa: Fondazione G. Brodolini, Alberto Merolla,

2 Istituto Nazionale Previdenza Sociale Dyrektoriat ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Umowa nr VS/2011/0309 SSE MOVE: Social SEcurity on the MOVE Promowanie koordynacji w zakresie możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych w ramach grupy instytucji zabezpieczenia społecznego UE PODRĘCZNIK PROJEKTU Styczeń

3 2

4 Spis treści: 1. Streszczenie i prezentacja projektu Raporty krajowe Raport krajowy: Włochy Raport krajowy: Węgry Raport krajowy: Czechy Raport krajowy: Polska Raport krajowy: Rumunia Proces wzajemnego uczenia się Węgry Czechy Polska Rumunia Przegląd Mikro-symulacje reprezentatywnych biografii Wprowadzenie i cele Główne zasady unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dotyczące emerytur Główne zasady krajowych systemów emerytalnych dla potrzeb przeprowadzenia symulacji Założenia mikro-symulacji Scenariusze dotyczące włoskiej części kariery Etapy procedury obliczania świadczeń Wyniki mikro-symulacji...72 Załącznik statystyczny do rozdziału Niniejsza publikacja jest współfinansowana przez Unię Europejską. Informacje zawarte w niniejszej publikacji nie muszą odzwierciedlać stanowiska lub opinii Komisji Europejskiej. Wyłączną odpowiedzialność ponosi ich autor, a Komisja nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie zawartych w nich informacji. 3

5 4

6 1. Streszczenie i prezentacja projektu Projekt SSE-MOVE, współfinansowany przez Komisję Europejską, Dyrektoriat Generalny ds. Zatrudnienia, ma na celu zwiększenie wiedzy na temat możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych dla pracowników (i ich krewnych), korzystających z prawa swobodnego przepływu w pięciu państwach członkowskich UE (Włochy, Czechy, Węgry, Polska i Rumunia). W centrum zainteresowania działania znaleźli się w szczególności pracownicy przemieszczających się z Czech, Węgier, Polski i Rumunii do Włoch - a następnie powracający do swojego kraju pochodzenia albo osiedlający się w kraju imigracji. Projekt trwał od listopada 2011 roku do stycznia 2013 roku i był realizowany dzięki współpracy między następującymi instytucjami z pięciu krajów Unii Europejskiej: INPS, Krajowy Zakład Zabezpieczenia Społecznego, partner wiodący projektu i Fondazione Giacomo Brodolini, koordynator naukowy z Włoch CSSA, Czeski Urząd Zabezpieczenia Społecznego i ERUDICIO NADACNI FOND z Czech ONYF, Centralny Urząd Krajowego Ubezpieczenia Emerytalnego z Węgier ZUS, Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Polski oraz Wydział Socjologii i Psychologii, West University of Timisoara z Rumunii. Projekt miał w szczególności na celu: rozpoznanie głównych przeszkód w realizacji rozporządzeń (WE) 883/2004 i 987/2009, które mogą faktycznie utrudniać przepływ pracowników (i ich krewnych) między państwami partnerskimi; rozpoznanie ograniczeń w swobodnym przepływie pracowników (i ich krewnych) wynikających z różnorodności krajowych systemów zabezpieczenia społecznego (tj. czynników zachęcających i zniechęcających (motywujących i demotywujących) pracowników do przemieszczania się z powodu różnic między krajami w zakresie uprawnień do świadczeń i hojności świadczeń). wspieranie wzajemnego uczenia się między partnerami projektu, czego kulminacją jest określenie najlepszych praktyk i opracowanie specjalnych strategii interwencji w oparciu o rozpoznane potrzeby i zdobytą wiedzę; ostatecznie, popieranie koordynacji między instytucjami zabezpieczenia społecznego zaangażowanymi w realizację projektu, w celu poprawy i uproszczenia procedur administracyjnych; wzrost ogólnej świadomości, stymulowanie dyskusji i popieranie informowania pracowników (i ich krewnych), korzystających z prawa swobodnego przepływu między partnerskimi państwami członkowskimi, o możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych. W wyniku realizacji projektu, partnerzy i inne zaangażowane podmioty uzyskali większą wiedzę i świadomość w zakresie faktycznych możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych między państwami i rozpoznali główne przeszkody ograniczające swobodny przepływ pracowników ze względu na szczególne cechy krajowych systemów zabezpieczenia społecznego i społeczno-ekonomiczne różnice między Włochami a krajami pochodzenia. Ponadto, wzrosły ich możliwości w zakresie popierania strategii interwencyjnych mających 5

7 na celu eliminację tych przeszkód. Zostało to osiągnięte dzięki działaniom analitycznym i badawczym, wzajemnemu uczeniu się i wymianie wiedzy na temat możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych między krajami. Projekt obejmował trzy fazy: 1. Budowanie bazy danych, poprzez identyfikację głównych przeszkód w zakresie możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych dla pracowników korzystających z prawa swobodnego przepływu między państwami partnerskimi. Cel ten został osiągnięty głównie dzięki działalności badawczej i analizie teoretycznej prowadzonej w każdym kraju partnerskim, jak również dzięki symulacji przeprowadzonej po identyfikacji szerokiej gamy reprezentatywnych biografii (typologie pracowników) pracowników mobilnych przemieszczających się do Włoch z Czech, Węgier, Polski i Rumunii. Została dokonana symulacja prawa do świadczeń reprezentatywnych osób. Zostało przeprowadzone badanie porównawcze, w celu stwierdzenia różnic między poszczególnymi krajami. 2. Poprawa sytuacji w zakresie wzajemnego uczenia się, wymiany najlepszych praktyk i koordynacji między instytucjami zabezpieczenia społecznego. Kluczowym elementem tego projektu było promowanie wzajemnego uczenia się między partnerami, poprzez organizację czterech spotkań przeglądowych (które odbyły się w Budapeszcie, Pradze, Warszawie i Timisoarze). Celem tych spotkań było aktywne włączenie partnerów, a za ich pośrednictwem innych odpowiednich interesariuszy, do procesu wzajemnego uczenia się, mającego na celu zrozumienie istniejących w każdym zainteresowanym kraju ograniczeń w zakresie możliwości przenoszenia świadczeń z zabezpieczenia społecznego, rozpoznanie najlepszych praktyk i sformułowanie odpowiednich działań i polityki w celu likwidacji tych przeszkód i popierania swobodnego przepływu pracowników. 3. Wzrost ogólnej świadomości, stymulowanie dyskusji i popieranie informowania o koordynacji w zakresie zabezpieczenia społecznego. Faza ta wiązała się z utworzeniem strony internetowej projektu, organizacją końcowej konferencji w Rzymie, mającej na celu upowszechnianie wyników projektu wśród szerszego grona ekspertów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego i zainteresowanych stron (w tym decydentów, partnerów społecznych, pracowników naukowych, itp.) oraz z przygotowaniem niniejszego podręcznika projektu, gromadzącego i podsumowującego główne wyniki i doświadczenia zdobyte dzięki realizacji projektu. Tak więc, niniejszy podręcznik zawiera podsumowanie głównych wyników uzyskanych w ramach projektu. W okresie trwania projektu opracowano kilka produktów. Po pierwsze, partnerzy przygotowali, według uzgodnionego wzoru, szczegółowe raporty zawierające przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat podstawowych cech ich krajowych systemów zabezpieczenia społecznego i tabele samooceny wdrożenia w odpowiednich krajach rozporządzeń 883/2004 i 987/2009, gdzie zostały szeroko omówione dodatnie i ujemne strony stosowania tych rozporządzeń. Raporty zawierające przegląd aktualnego stanu wiedzy oraz tabele samooceny zostały następnie zebrane w pięciu raportach krajowych, które zostały przedstawione w rozdziale 2 niniejszego podręcznika. W szczególności, po krótkim przeglądzie głównych cech krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, raporty te przedstawiają ocenę wdrażania rozporządzeń UE 883/2004 i 987/2009, a następnie kilka ogólnych uwag na temat rzeczywistych ograniczeń swobody przepływu pracowników, wynikających z różnych przyczyn, takich jak ograniczenia proceduralne w zakresie możliwości przenoszenia świadczeń z zabezpieczenia społecznego, ograniczenia gospodarcze, interakcje między prywatnym i publicznym systemem zabezpieczenia społecznego i nieadekwatność dostępnych informacji. Po drugie, zorganizowano cztery spotkania przeglądowe w Budapeszcie, Pradze, Warszawie i 6

8 Timisoarze w okresie między wrześniem 2012 roku i grudniem 2012 roku. Spotkania przeglądowe miały na celu aktywne włączenie partnerów i innych odpowiednich interesariuszy do procesu wzajemnego uczenia się w zakresie bieżących problemów pracowników mobilnych oraz możliwych działań i polityki na rzecz poprawy koordynacji między instytucjami zabezpieczenia społecznego. Proces wzajemnego uczenia się miał na celu identyfikację przyczyn, które mogą determinować dyskryminowanie pracowników mobilnych w krajach biorących udział w projekcie, w celu podniesienia świadomości na temat skali i czynników takiej dyskryminacji. Podczas każdego spotkania przeglądowego, partner będący gospodarzem prezentował innym partnerom i lokalnym interesariuszom główne ustalenia wynikające z analizy przeprowadzonej na poziomie krajowym i badań koncentrujących się w szczególności na możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych między krajami UE i na związanych z tym przeszkodach. Następnie odbywała się dyskusja, podczas której omawiano możliwości eliminacji zidentyfikowanych przeszkód w świetle doświadczeń partnerów krajowych i dobrych praktyk. W ten sposób zostały zidentyfikowane i omówione główne kwestie problematyczne w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwzględnieniem specyficznej sytuacji każdego kraju i specyficznych potrzeb mobilnych pracowników opisanych w produktach projektu oraz w raportach krajowych. Synteza głównych ustaleń, wynikająca z czterech spotkań przeglądowych, została przedstawiona w rozdziale 3 niniejszego Podręcznika. W świetle kluczowych zagadnień, które pojawiły się podczas dyskusji, a także w celu lepszego podejścia do problemu ograniczeń i zaproponowania możliwych środków dla ich przezwyciężenia, partnerzy zidentyfikowali trzy główne kategorie problemów dotyczących możliwości przenoszenia świadczeń socjalnych, które można wyróżnić lub sklasyfikować zgodnie z ich charakterem w następujący sposób: A. Aspekty prawne: odnoszące się do: i) ustawodawstwa krajowego; lub ii) ustawodawstwa EU. B. Aspekty biurokratyczne: tj. problemy dotyczące procedur stosowanych w różnych krajach do śledzenia pracowników mobilnych, takie jak problemy komunikacyjne (głównie językowe); istnienie szczegółowych umów między instytucjami. Z związku z tym, uczestnicy spotkań przeglądowych poczynili kilka sugestii, takich jak na przykład propozycja stworzenia listy kontaktowej osób faktycznie odpowiedzialnych za konkretne zagadnienia w każdej instytucji zabezpieczenia społecznego, z którymi można się skontaktować, aby otrzymać dodatkowe informacje. C. Aspekty gospodarcze / finansowe : czynniki zachęcające / zniechęcające (motywujące / demotywujące), związane z różnymi zasadami (zwłaszcza w odniesieniu do emerytur, np. wieku emerytalnego i metod obliczania); prywatne emerytury kapitałowe; problemy związane z dystrybucją. Odnośnie tych ostatnich aspektów, możliwość, że czynniki zachęcające / zniechęcające (motywujące / demotywujące) wynikające z różnic między krajowymi publicznymi systemami emerytalnymi mogą ograniczać swobodę przemieszczania się pracowników (i ich krewnych) z Czech, Węgier, Polski i Rumunii do Włoch, została poddana dogłębnej analizie w ramach szczegółowych symulacji przewidywanych świadczeń emerytalnych pracowników mobilnych, w oparciu o typologię pracowników, charakteryzowanych przy pomocy odmiennych indywidualnych biografii. Prawo do świadczeń socjalnych tych reprezentatywnych osób zostało poddane symulacji w celu stwierdzenia, porównawczo: i) jakie są perspektywy emerytalne pracowników przemieszczających się do Włoch (w porównaniu z pracownikami nieprzemieszczającymi się ) z czterech zainteresowanych krajów, ii) jakie różnice pojawiają się między krajami. 7

9 Biografie zostały opracowane według dwóch głównych kryteriów: i) długość okresów pracy we Włoszech i w kraju pochodzenia; ii) cechy kariery zawodowej we Włoszech (np. poziom płac, częstotliwość bezrobocia, okresy pracy na własny rachunek). Po zidentyfikowaniu tych biografii, ustalono warunki prawa do świadczeń - biorąc pod uwagę skutki rozporządzeń (WE) 883/2004 i 987/2009 oraz charakterystykę krajowych systemów zabezpieczenia społecznego - oraz kwotę przyznanych publicznych świadczeń emerytalnych. Założenia metodologiczne i wyniki mikro-symulacji zostały przedstawione w rozdziale 4 niniejszego podręcznika. W symulacjach, pracownicy mobilni są charakteryzowani przy pomocy średnich wyników z części kariery zawodowej, którą przebyli w kraju pochodzenia. Natomiast część życia zawodowego spędzona we Włoszech charakteryzuje się odmiennymi wynikami. Ponieważ wynagrodzenia we Włoszech są średnio wyższe niż te wypłacane w innych krajach uczestniczących w projekcie, przeniesienie się do Włoch na ogół oznacza wzrost przewidywanych świadczeń emerytalnych (wyrażony w wartości parytetu siły nabywczej), jeśli włoska część kariery była pomyślna. Jednak przeniesienie się do Włoch tuż przed zakończeniem wymaganego minimalnego stażu dla osób z krajów, w których istnieją minimalne okresy przy nabywaniu prawa do świadczeń nigdy nie byłoby korzystne. W szczególności, na Węgrzech i w Czechach istnienie minimalnych okresów wymaganych dla nabycia prawa do świadczeń znacznie wpływa na wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez pracowników mobilnych, działając silnie na niekorzyść osób, które nie osiągnęły wymaganego minimalnego stażu. Na przykład, ze względu na metodę obliczania świadczeń emerytalnych dla pracowników mobilnych, pomimo faktu, że włoskie płace są znacznie wyższe niż te wypłacane w kraju pochodzenia, przeniesienie się do Włoch na rok przed upływem minimalnego okresu zdecydowanie zmniejszyłoby ogólną oczekiwaną wysokość świadczeń emerytalnych. Problem ten, po odpowiednim wyjaśnieniu pracownikom poprzez przekazanie im informacji na temat sposobu obliczania świadczeń emerytalnych w przypadku mobilności wewnątrz Unii Europejskiej, może stanowić silny gospodarczy czynnik zniechęcający do swobodnego przepływu obywateli UE. Istotnym elementem wpływającym na decyzję o wyjeździe za granicę są indywidualne oczekiwania dotyczące sukcesu zawodowego. W rzeczywistości, ekonomiczne powody decyzji o migracji zależą od korzyści płacowych, których oczekuje zainteresowany i korzyści te będą miały wpływ również na wielkość przyszłych świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez pracownika mobilnego. W celu przeprowadzenia analizy ekonomicznych korzyści migracji, w rozdziale 4 przedstawiono prognozę świadczeń emerytalnych reprezentatywnych pracowników, uzyskujących różne wyniki podczas włoskiej części swojej kariery zawodowej. Symulacje pokazują, że w porównaniu do sytuacji, w której dana osoba nie przenosi się z kraju pochodzenia i pomimo wyższego poziomu włoskich średnich płac, na których oparte są symulacje, korzyści wynikające z przeniesienia się do Włoch w dużej mierze zależą od sukcesu zawodowego we Włoszech. 8

10 2. Raporty krajowe 2.1. Raport krajowy: Włochy Charakterystyka krajowego systemu zabezpieczenia społecznego Włoski system opieki społecznej obejmuje następujące działy zabezpieczenia społecznego: świadczenia emerytalne, wcześniejsze emerytury, świadczenia inwalidzkie, renty rodzinne, świadczenia chorobowe, świadczenia z tytułu bezrobocia, zasiłki rodzinne, macierzyńskie i ojcowskie, jak również świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz świadczenia zależne od dochodów dla osób i gospodarstw domowych będących w potrzebie. Poza systemem opieki zdrowotnej, włoski system opieki społecznej nie jest zorganizowany według uniwersalnego kryterium, ponieważ dla nabycia prawa do świadczeń należy spełnić niektóre wymagania (np. pod względem wieku, okresu składkowego, a w niektórych przypadkach dodaje się kryterium dochodowe). Wszyscy pracownicy prowadzący działalność na terytorium Włoch są obowiązkowo objęci ubezpieczeniem społecznym i zarówno pracownicy, jak i osoby pracujące na własny rachunek muszą być obowiązkowo zarejestrowani w powszechnym systemie ubezpieczenia obowiązkowego. Wyjątkiem są specjaliści (np. prawnicy, lekarze, inżynierowie, architekci), którzy są zobowiązani zarejestrować się w specjalnym funduszu zarządzanym przez ich stowarzyszenie zawodowe. Włoski system zabezpieczenia społecznego jest finansowany zarówno poprzez składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców i pracowników, jak i z ogólnych dochodów podatkowych. W szczególności, Narodowa Służba Zdrowia (Servizio Sanitario Nazionale) finansowana jest przez wszystkich mieszkańców Włoch, w ramach ogólnych podatków i jest zarządzana na poziomie regionalnym. W odniesieniu do pracowników, obowiązkowe składki (np. na ubezpieczenie emerytalne, na zasiłki dla bezrobotnych lub świadczenia chorobowe) są obliczane jako procent zarobków, a stawka procentowa jest określona ustawowo. Stawka procentowa stosowana w każdym przypadku zależy od sektora, ustaleń umownych, kwalifikacji zawodowych pracownika, liczby pracowników, lokalizacji działalności. Pracodawca jest odpowiedzialny za przekazywanie zarówno własnych składek jak i składek pracownika do właściwych instytucji zabezpieczenia społecznego. Składki są zazwyczaj płacone co miesiąc. Jeżeli chodzi o działalność na własny rachunek (z wyjątkiem specjalistów należących do prywatnego funduszu, który może ustalić swoje zasady, zgodnie z ramami wyznaczonymi przez ustawodawstwo krajowe), składki są obliczane na podstawie zeznania podatkowego za dany rok, od zadeklarowanych dochodów ogółem z pracy. Wobec członków rodziny osoby prowadzącej działalność na własny rachunek, aktywnie uczestniczących w tej działalności, rolników, dzierżawców i drobnych rolników stosowane są obniżone stawki składek. W odniesieniu do publicznego systemu emerytalnego, należy podkreślić, że obecnie, w zależności od stażu pracy osiągniętego w momencie wprowadzenia reform z 1992, 1995 i 2011 roku, pracownicy zostali objęci trzema różnymi systemami - systemem opartym na zarobkach (retributivo), mieszanym (proporcjonalnym) i opartym na składce (contributivo) - zasadniczo różniącymi się z punktu widzenia metod obliczania świadczeń. Wszystkie trzy publiczne systemy emerytalne mają charakter repartycyjny. Reforma emerytalna z 1995 roku wprowadziła nowy system obliczania wysokości emerytur: system oparty na składkach (tzw. contributivo lub system hipotetycznej zdefiniowanej składki - 9

11 NDC), który w całości dotyczy wyłącznie pracowników ubezpieczonych po raz pierwszy po 1 stycznia 1996 roku. W ramach tego systemu składki wpłacane są na konto ubezpieczeniowe każdego pracownika i są obliczane na podstawie określonej stawki procentowej: wynosi ona 33% wartości wynagrodzenia brutto w przypadku pracowników; 20% w przypadku osób prowadzących działalność na własny rachunek (ale stawka ta będzie stopniowo wzrastać aż do 24% w 2018 roku), 27,72% w przypadku pracowników zależnych (parasubordinate) zarejestrowanych w Gestione separata (składka stopniowo wzrasta aż do 33% w 2018 roku). Składki są gromadzone na hipotetycznych kontach indywidualnych i roczna stopa zwrotu ze zgromadzonych składek jest równa średniej nominalnej stopie wzrostu PKB w okresie poprzednich pięciu lat. W momencie przejścia na emeryturę, w celu obliczenia wysokości świadczenia, zgromadzona kwota jest mnożona przez współczynnik transformacji (transformation coefficient), powiązany z wiekiem pracownika w momencie wystąpienia z wnioskiem o emeryturę. Współczynniki transformacji zależą od średniej przewidywanej długości życia, takiej samej dla przedstawicieli obu płci, w wieku emerytalnym (biorąc pod uwagę prawdopodobieństwo pozostawienia po sobie renty rodzinnej) i są aktualizowane co dwa lata zgodnie z oficjalnymi prognozami demograficznymi przeprowadzonymi przez ISTAT. Emerytury wypłacane w ramach tego systemu nie mogą być uzupełnione do kwoty minimalnej emerytury. Ubogie osoby w starszym wieku mogą otrzymać zasiłek socjalny (assegno sociale), zależny od dochodów, po osiągnięciu określonego wieku (obecnie 66 lat), niezależnie od przebytego okresu składkowego. System oparty na zarobkach (tzw. retributivo) obejmuje ubezpieczonych pracowników, którzy - według stanu na dzień 31 grudnia 1995 roku - zgromadzili co najmniej 18 lat okresów składkowych. Za każdy rok opłaconych składek, przy obliczaniu emerytury uwzględnia się 2% średniego wynagrodzenia. Niższe stawki mają zastosowanie do zarobków powyżej pewnego pułapu. Najwyższa emerytura oparta jest na czterdziestu latach opłacania składek. Jednak, zgodnie z reformą z 2011 roku, pracownicy należący do systemu retributivo będą otrzymywać świadczenia obliczone zgodnie z zasadami NDC za każdy rok stażu po 2012 roku. System mieszany (proporcjonalny - pro rata) obowiązuje równolegle. W przypadku ubezpieczonych, którzy - według stanu na dzień 31 grudnia 1995 roku - nie zgromadzili 18 lat okresu składkowego, emerytura jest obliczana na podstawie zarobków za okres do dnia 31 grudnia 1995 roku i zgodnie z systemem NDC w części odpowiadającej składkom ubezpieczeniowym od dnia 1 stycznia 1996 roku. Osoby należące do systemów retributivo i pro rata mają prawo do otrzymania minimalnej emerytury, jeżeli ich emerytalne nie przekracza ustalonego progu. Prawo do emerytury minimalnej jest oparte na dochodach. Świadczenia emerytalne są waloryzowane według wskaźnika inflacji. Świadczenia emerytalne mogą być w pełni łączone z dochodem z zatrudnienia i samozatrudnienia. Emerytury są opodatkowane zgodnie z ogólnymi zasadami opodatkowania dochodów osobistych. Nie ma specjalnych ulg emerytalnych. Począwszy od 1992 roku, niekończąca się seria reform (1992, 1993, 1995, 1997, 2004, 2005, 2007, 2009, 2010, 2011) radykalnie zmieniła włoski system emerytalny, modyfikując kilka podstawowych parametrów systemu publicznego - takich jak metoda obliczania, zasady indeksacji, wymagania, które należy spełnić aby uzyskać prawo do emerytury i wcześniejszej emerytury - i starając się wspierać rozwój indywidualnego i zawodowego planu emerytalnego. W wyniku procesu reform, system publiczny, który ma nadal charakter repartycyjny, uległ zmianie z opartego na zarobkach systemu zdefiniowanego świadczenia (tzw. retributivo) na 10

12 system oparty na zasadach hipotetycznej zdefiniowanej składki (notional defined contribution, NDC, tzw. contributivo); wiek emerytalny znacznie wzrósł i w przyszłości jest przewidywane jego dalsze przedłużenie ze względu na jego automatyczne powiązanie z przewidywaną długością życia; architektura instytucjonalna zaczęła się zmieniać z systemu jednofilarowego na system wielofilarowy, nawet jeśli filar publiczny jest wciąż w dużej mierze dominujący. Nowa, kompleksowa reforma emerytalna, przeprowadzona przez rząd Montiego z końcem 2011 roku, wprowadziła kilka istotnych zmian, których głównym celem było uzyskanie natychmiastowych oszczędności w wydatkach emerytalnych poprzez znaczne wydłużenie wieku emerytalnego. W szczególności, z jednej strony, reforma przewiduje podwyższenie wieku emerytalnego dla kobiet w sektorze prywatnym z 60 do 62 lat w 2012 roku oraz jego stopniowy wzrost do 66 lat w 2018 r., podczas gdy dla mężczyzn wiek emerytalny wzrasta do 66 lat w 2012 roku. Z drugiej strony, wprowadzono znacznie bardziej rygorystyczne ograniczenia możliwości uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury. Od 2012 roku wcześniejsze przejście na emeryturę (z obniżonym m, jeżeli ubezpieczony przejdzie na emeryturę w wieku poniżej 62 lat) jest możliwe tylko po zgromadzeniu 41 lat okresu składkowego (w przypadku kobiet) lub 42 lat (w przypadku mężczyzn). Zgodnie z wcześniejszymi środkami, reforma potwierdziła, że wiek emerytalny i wymagany staż dla wcześniejszego przejścia na emeryturę będą rosły w związku ze wzrostem przewidywanej długości życia. Stąd, około 2040 roku (kiedy przejdą na emeryturę pierwsze grupy osób w całości objęte systemem NDC), efektywny wiek emerytalny wyniesie 69 lat, a staż pracy dla potrzeb wcześniejszej emerytury wyniesie 44 lata dla kobiet i 45 lat dla mężczyzn. Jeśli chodzi o prywatne emerytury, należy podkreślić, że od 1993 roku włoska polityka sprzyjała rozwojowi dodatkowych filarów kapitałowych, w celu zrekompensowania interwencji ograniczających w publicznym systemie emerytalnym. Dodatkowe filary zostały wprowadzone na zasadzie dobrowolności, są w pełni kapitałowe i zapewniają emerytury oparte wyłącznie na zasadzie zdefiniowanej składki (DC). Filary dodatkowe organizowane są przez trzy różne rodzaje instytucji emerytalnych: fundusze zamknięte (zbiorowe emerytalne fundusze zawodowe) (closed pension funds, CPF), otwarte fundusze emerytalne (open pension funds, OPF) oraz osobiste plany emerytalne (piani pensionistici individuali, PIP). Zamknięte fundusze są tworzone w ramach układów zbiorowych pomiędzy pracodawcą a związkami zawodowymi i są instytucjami nienastawionymi na zysk (typu non-profit). Otwarte fundusze emerytalne są wspierane i zarządzane przez banki, towarzystwa ubezpieczeń i towarzystwa inwestycyjne. Proponują one zarówno plany osobiste, jak i zawodowe (np. w oparciu o zbiorową rejestrację). Od 2000 roku, osobiste plany emerytalne mogą być proponowane również w formie umów ubezpieczenia na życie (PIP). W celu wspierania rozwoju dodatkowych filarów w drodze dobrowolnej decentralizacji TFR, reforma z 2005 roku (wprowadzona w 2007 roku), wprowadziła zasadę cichego przyzwolenia na przekazywanie tych drugich do dodatkowych funduszy: tzn. jeśli pracownik wyraźnie nie wyrazi swojego sprzeciwu w okresie sześciu miesięcy, jego wpływy do TFR (poza środkami już zgromadzonymi przez firmy) są przekazywane z firm do funduszy emerytalnych. Jednak tylko wybór o przekazaniu do funduszu jest nieodwracalny, zważywszy, że nawet po sześciu miesiącach, pracownicy zawsze mogą zdecydować o przekazaniu wpływów do TFR do prywatnych systemów emerytalnych. Ponadto postanowiono, że TFR można przenieść do każdego rodzaju funduszu (zamknięte, otwarte i PIP), ale dodatkowe składki pracodawców i pracowników ustalone w układach zbiorowych mogą być płacone wyłącznie do funduszy zbiorowych, co daje im silną przewagę nad funduszami zamkniętymi. Dlatego też, po reformach, nowa architektura emerytalna wygląda następująco: publiczny filar 11

13 NDC i złożony system prywatnych systemów emerytalnych, choć te ostatnie są nadal słabo rozwinięte pod względem rzeczywistego zasięgu i wskaźnika wykorzystania. Według najnowszych danych, wskaźnik wykorzystania w prywatnych systemach dodatkowych jest nadal ograniczony: około osób było członkami zamkniętych i otwartych funduszy emerytalnych, a stopa wzrostu liczby zgłoszeń do obu rodzajów funduszy była prawie zerowa od 2008 roku. Prywatne plany oparte na umowach ubezpieczeń na życie (PIP) wydają się bardziej atrakcyjne, zważywszy, że obecnie 1,9 mln osób podpisało takie umowy, z tempem wzrostu około 10% rocznie. Łączna liczba osób uczestniczących w dodatkowych systemach, w tym we wcześniej istniejących funduszach, wynosi więc 5,4 mln, na ogólną liczbę prawie 23 milionów zatrudnionych. We Włoszech renty rodzinne są wypłacane niektórym członkom rodziny zmarłego. Istnieją dwa typy rent rodzinnych w zależności od statusu zawodowego zmarłego w chwili jego śmierci: renta rodzinna (pensione di reversibilità) jest przyznawana, jeżeli zmarły emeryt / rencista otrzymywał rentę bezpośrednią, a w przypadku emerytury pośredniej (pensione indiretta), jeżeli w chwili swojej śmierci zmarły pracownik nie otrzymywał jeszcze emerytury bezpośredniej, ale był w pełni uprawniony, spełniając wymagania w odniesieniu do ubezpieczeń i składek, do zwykłego zasiłku inwalidzkiego lub renty z tytułu niezdolności do pracy, albo do emerytury. Renty rodzinne obejmują wszystkich pracowników w sektorze prywatnym, ale istnieją specjalne systemy dla rolników, najemców, osób pracujących na własny rachunek rzemieślników i kupców / sprzedawców detalicznych. Nie są możliwe zwolnienia z obowiązkowego ubezpieczenia. Wszyscy zatrudnieni i niektóre kategorie osób pracujących na własny rachunek (rolnicy, dzierżawcy i drobni rolnicy, rzemieślnicy i kupcy) są objęci ubezpieczeniem rentowym i mają również prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. W odniesieniu do osób prowadzących działalność na własny rachunek, przepisy różnią się znacznie, w zależności od ich stowarzyszenia zawodowego. Istnieją dwa typy świadczeń rentowych w przypadku niepełnosprawności: i) zasiłek inwalidzki (assegnoordinario d invalidità) oraz ii) renta z tytułu niezdolności do pracy (pensione di inabilità). Aby nabyć prawo do tych dwóch rodzajów świadczeń należy przebyć 5 lat składkowych, z czego co najmniej 3 lata w okresie ostatnich 5 lat. W każdym razie, w przypadku inwalidztwa zawodowego (tzn. takiego, które zostało spowodowane przez okoliczności zatrudnienia inne niż wypadek przy pracy), nie są wymagane żadne okresy składkowe. Ubezpieczony, którego zdolność do pracy w zajęciach dostosowanych do jego zdolności zostaje trwale obniżona do co najmniej dwóch trzecich z powodu choroby lub kalectwa (fizycznego lub psychicznego), jest uważany za inwalidę dla celów zasiłku inwalidzkiego. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie ubezpieczonej lub osobie otrzymującej zasiłek inwalidzki, która jest całkowicie i trwale niezdolna do jakiejkolwiek aktywności zawodowej, w wyniku choroby lub kalectwa (fizycznego lub psychicznego). Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy są finansowane z obowiązkowych systemów ubezpieczenia społecznego, finansowanych ze składek obejmujących pracowników, z rentami powiązanymi z zarobkami, uzależnionymi od składek i okresu ubezpieczenia. Istnieją specjalne systemy dla osób pracujących na własny rachunek. Nie są możliwe zwolnienia z obowiązkowego ubezpieczenia. W razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej INPS może przyznać assegno ordinario d invalidità. Jednakże taki zasiłek nie może być wypłacany w tym samym czasie, co renta z tytułu tego samego wypadku, do kwoty takiej renty, wypłacanej przez Krajowy Instytut Ubezpieczeń od Wypadków przy Pracy (INAIL), który jest odpowiedzialny za udzielanie świadczeń w z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wszystkie osoby zatrudnione w niektórych zawodach lub prowadzące określoną działalność, 12

14 która zgodnie z włoskim prawem może spowodować wypadki przy pracy lub choroby zawodowe, są ubezpieczone z tego tytułu i mają prawo do świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Systemy te są powiązane z obowiązkowym systemem ubezpieczenia społecznego pracowników i niektórych kategorii osób pracujących na własny rachunek, są finansowane ze składek pracodawców i pracujących na własny rachunek, obejmując świadczenia rzeczowe i pieniężne. Niektóre kategorie osób pracujących własny rachunek, np. prawnicy i inne wolne zawody; strażacy; wojskowi i policjanci, mogą być wyłączone z obowiązkowego ubezpieczenia. Ponadto we Włoszech zasiłki chorobowe są świadczeniami uzależnionymi od zarobków, zgodnie z obowiązkowym systemem ubezpieczenia społecznego wszystkich pracowników. Nie istnieją specjalne świadczenia pieniężne, ale świadczenia te są wypłacane jako forma kontynuacji wynagrodzenia wypłacanego przez pracodawcę. Do uzyskania prawa do zasiłku chorobowego nie jest wymagany ani okres pracy ani staż ubezpieczeniowy. Świadczenia macierzyńskie / ojcowskie są objęte obowiązkowym systemem ubezpieczenia społecznego pracowników i są świadczeniami opartymi na zarobkach. Zatrudnione kobiety - lub, w niektórych przypadkach, ojcowie - są zobowiązane(i) / uprawnione(i) przez prawo do pięciomiesięcznego płatnego urlopu macierzyńskiego (ojcowskiego) do wykorzystania przed porodem i po porodzie. Jeśli chodzi o urlop rodzicielski, oboje rodzice (pozostający w zatrudnieniu), mają prawo do płatnego urlopu, w wymiarze do jedenastu miesięcy, do czasu ukończenia przez dziecko 8 lat życia, jeśli chcą, w tym samym czasie. Systemy zasiłków dla bezrobotnych są finansowane ze składek pracodawców i obejmują świadczenia uzależnione od zarobków. Nie istnieje żaden specjalny system pomocy dla bezrobotnych, nie ma też zasiłków dla bezrobotnych uzależnionych od dochodów. Nie ma możliwości dobrowolnego ubezpieczenia. Pracujący na własny rachunek i pracownicy zależni (parasubordinate) nie są objęci systemem zasiłków dla bezrobotnych (poza świadczeniami uzależnionymi od dochodów, przysługującymi niewielkim kategoriom pracowników zależnych). Reforma przyjęta przez Parlament w lecie 2012 roku znacznie zmieniła system zasiłków dla bezrobotnych. Zlikwidowała zasiłek z tytułu mobilności i zmieniła okres i wysokość zasiłków dla bezrobotnych. Zwykły zasiłek dla bezrobotnych został zastąpiony przez nowe, zwane ASPI (assicurazione sociale per l impiego), przysługujące ubezpieczonym w Krajowym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (INPS) przez co najmniej dwa lata, którzy zgromadzili co najmniej 52 tygodnie okresów składkowych w ciągu dwóch lat poprzedzających ustanie stosunku pracy. ASPI będzie wypłacane przez okres do 12 miesięcy (18 miesięcy dla osób w wieku powyżej 55 lat), a stopa zastąpienia wyniesie około 75% (60% od siódmego miesiąca). W porównaniu z obecnym poziomem, maksymalna kwota miesięczna brutto ASPI również wzrośnie. Ponadto, zasiłek dla bezrobotnych z niższymi wymaganiami został również zniesiony i zostanie zastąpiony przez tzw. Mini ASPI, przysługujące wszystkim pracownikom po przepracowaniu co najmniej 13 tygodni przed zwolnieniem z pracy. Wysokość Mini ASPI będzie taka sama jak w przypadku ASPI, ale to będzie wypłacane co miesiąc przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy (tj. przez okres równy połowie liczby tygodni przepracowanych w roku poprzedzającym zwolnienie z pracy). Ponadto, we Włoszech istnieją również dwa rodzaje odpraw w przypadku zwolnienia z pracy (zwyczajna i nadzwyczajna). Zwyczajna odprawa, wypłacana przez fundusz uzupełniania dochodów (Cassa integrazione Guadagni) przysługuje pracownikom i menedżerom przedsiębiorstw przemysłowych w ogóle oraz przedsiębiorstw przemysłowych i rzemieślniczych w sektorze budowlanym oraz w kopalnictwie kamienia, którzy są zwalniani z pracy z powodu zmniejszenia lub zaprzestania działalności w wyniku przejściowych trudności, które są wynikiem przejściowych warunków rynkowych. Nadzwyczajna odprawa - wprowadzona dekretem Ministerstwa Pracy - ma na celu utrzymanie dochodów pracowników przedsiębiorstw przemysłowych, które 13

15 zaprzestały działalności z powodu restrukturyzacji, reorganizacji lub przekształcenia. Ma to również zastosowanie do pracowników/menedżerów firm handlowych, przewozowych i transportowych oraz agencji podróży i turystyki w wieku ponad 50 lat. Warunkiem uzyskania prawa do tych świadczeń jest zatrudnianie średnio 15 pracowników w okresie sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o. Odprawa może być wypłacana przez okres nie dłuższy niż 18 miesięcy w przypadku postępowania upadłościowego, 12 miesięcy w przypadku kryzysu w biznesie oraz 24 miesiące w przypadku restrukturyzacji, chyba że okres ten zostanie przedłużony przez prawo. Kwota zwyczajnej i nadzwyczajnej odprawy wynosi 80% ogólnej kwoty wynagrodzenia, do którego pracownik miałby prawo, gdyby w tym czasie pracował. Jeśli chodzi o ochronę przed ryzykiem ubóstwa należy wskazać, że pracownicy, emeryci i renciści oraz osoby otrzymujące świadczenia społeczne wynikające z pracy najemnej są uprawnieni do świadczeń rodzinnych. Wysokość tych świadczeń zależy od wielkości rodziny i dochodu gospodarstwa domowego. Natomiast we Włoszech nie istnieją na poziomie krajowym świadczenia minimalne uzależnione od dochodów, które przysługiwałyby każdej osobie lub każdemu gospodarstwu domowemu w przypadku potrzeby uzyskania wsparcia społeczno-gospodarczego. Tym niemniej, każda gmina, działając zgodnie z regionalnymi przepisami oraz w zależności od dostępnych środków budżetowych, może realizować własną politykę społeczną na swoim terytorium. Jednakże, ponieważ przyznawanie tych świadczeń należy do kompetencji władz lokalnych, ustawodawstwo krajowe nie przewiduje ogólnych warunków nabywania uprawnień do takich świadczeń lub ogólnych wymagań. Świadczenia takie mogą być udzielane w gotówce lub w naturze (np. interwencja pracowników socjalnych). Nie ma warunków obywatelstwa egzekwowanych na poziomie krajowym; ogólnie wymagane jest miejsce zamieszkania w regionie lub w gminie, która przyznaje świadczenia Wdrożenie rozporządzeń WE 883/2004 oraz 987/2009 Jak wiadomo, nowe europejskie rozporządzenia zawierają poprawioną wersję zasad ogólnych, w szczególności w odniesieniu do zasady uwzględniania okoliczności. We Włoszech, w celu zwiększenia swobody przepływu pracowników wewnątrz UE, zostały już podjęte pewne działania administracyjne w celu określenia rzeczywistych przypadków, w których stosowanie zasady uwzględniania okoliczności może mieć wpływ na procedury przyznawania świadczeń na mocy rozporządzeń WE. Do najistotniejszych środków wprowadzonych w tym zakresie należą następujące: Okresy spędzone w innym państwie członkowskim podczas służby wojskowej mogą być zaliczane na podstawie symbolicznych składek. Renty rodzinne mogą przysługiwać synom również wtedy, gdy uczą się w innym państwie członkowskim. Dochody uzyskane w innym państwie członkowskim są włączane do podstawy obliczania progów dochodowych dla potrzeb świadczeń nieskładkowych uzależnionych od dochodów, przewidzianych przez włoski system opieki społecznej. W niektórych przypadkach, dla nabycia prawa do świadczeń emerytalnych, wygaśnięcie aktywności zawodowej w innym państwie członkowskim jest uznawane za równoważne z zaprzestaniem działalności we Włoszech. Jednak inne sytuacje wymagają zmiany obowiązującego prawa, aby spełnić wymogi artykułu 5 rozporządzenia WE nr 883/2004. Sytuacje te zostały już rozpoznane i aktualnie Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych analizuje sposób wprowadzenia odpowiednich zmian. Jak wiadomo, jednym z głównych celów rozporządzenia WE nr 883/2004 i rozporządzenia WE 14

16 nr 987/2009 było uproszczenie i unowocześnienie przepisów dotyczących przenoszenia praw z zabezpieczenia społecznego. Wydaje się, że nowe przepisy dość dobrze zrealizowały założony cel. W szczególności znacznym uproszczeniem jest, że nowe przepisy mają zastosowanie do wszystkich obywateli Unii, niezależnie od ich statusu zawodowego. Dlatego nie są już potrzebne skomplikowane definicje dla odróżnienia pracowników, osób pracujących na własny rachunek i innych kategorii osób ubezpieczonych. Kolejne duże uproszczenie dotyczy możliwości eksportu zasiłków dla bezrobotnych. Co więcej, po wprowadzeniu w życie projektu EESSI, system ten pozwoli znacznie uprościć administracyjne zarządzanie praktykami dotyczącymi pracowników mobilnych. W chwili obecnej, dla skutecznego uwzględnienia wprowadzonych zmian prawnych i proceduralnych, władze włoskie określiły działania i strategie w celu stworzenia i wdrożenia systemu elektronicznej wymiany danych i opracowały ogólnokrajową synergię i strategię koordynacji działań między wszystkimi instytucjami zabezpieczenia społecznego i krajowymi punktami kontaktowymi. Krajowe punkty kontaktowe określone dla Włoch to: Ministerstwo Zdrowia w zakresie opieki zdrowotnej; INAIL w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych; INPS w zakresie świadczeń emerytalnych oraz świadczeń dla bezrobotnych i transferów pieniężnych z pomocy społecznej. Włochy, są jednym z sześciu państw UE, które testują nowe elektroniczne procedury przewidziane w projekcie ESSI, stąd włoska administracja zna wyniki badań przeprowadzonych przez 6 krajów testujących EESSI. Jednak w tej chwili nie wiadomo czy Włochy przyłączą się do EESSI, do całego systemu lub jako w ramach poszczególnych sektorów, ponieważ nie zostały spełnione określone przez DG ds. Zatrudnienia wymagania w zakresie oprogramowania, kwestii technicznych, SED i przepływów dokumentów. Ponadto brak jest odpowiedzi na uwagi i sugestie zgłoszone przez sześć krajów testujących. Jeśli chodzi o bieżącą fazę przejściową, należy zaznaczyć, że współistnienie formularzy elektronicznych i dokumentów papierowych rodzi ryzyko zamieszania wśród zajmujących się tym pracowników. Obecnie, w oczekiwaniu na wdrożenie elektronicznych formularzy SED, włoskie urzędy wolą stosować stare formularze serii E, zamiast rozpoczynać stosowanie nowych formularzy. Jedyną dziedziną, w której są stosowane nowe moduły, są świadczenia pieniężne uzupełniające dochody (tj. zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki macierzyńskie i chorobowe oraz zasiłki rodzinne). Jednakże, ze względu na pewne trudności w wypełnianiu papierowych formularzy SED, istnieje również możliwość dalszego używania starych formularzy serii E, które są stosowane w dziedzinie emerytur/rent Ograniczenia swobodnego przepływu pracowników Proceduralne ograniczenia możliwości przenoszenia świadczeń z zabezpieczenia społecznego We Włoszech istnieją proceduralne granice możliwości przenoszenia świadczeń pieniężnych z zabezpieczenia społecznego z powodu częściowego stosowania rozporządzenia 883/2004. Ponadto w odniesieniu do ograniczeń ekonomicznych należy przypomnieć, że włoski publiczny system emerytalny jest obecnie oparty na zasadach hipotetycznej zdefiniowanej składki (NDC). Publiczny system emerytalny jest również oparty na zasadach aktuarialnej neutralności, a na poziomie indywidualnym, prawa emerytalne są jedynie wynikiem wpłaconych składek. Stąd, jako że system emerytalny jest lustrem indywidualnych doświadczeń na rynku pracy, a formuła obliczania świadczeń jest całkowicie oparta na zasadzie zdefiniowanej składki, 15

17 system nie zawiera ani zachęt ani czynników zniechęcających pracowników migrujących do przemieszczenia się do Włoch na niektórych etapach kariery zawodowej (na początku lub pod koniec kariery zawodowej, lub gdy następuje nagły wzrost płac), w celu wykorzystania hojności systemu emerytalnego. Ogólnie rzecz biorąc, jak wiadomo, we Włoszech są stosowane powszechnie obowiązujące przepisy zapewniające dostęp do świadczeń. Przepisy te opierają się na czterech zasadach: Przemieszczając się w ramach Europy, dana osoba jest zawsze ubezpieczona na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego: zwykle, jeśli jest zawodowo czynna, będzie to kraj, w którym pracuje, jeśli nie jest zawodowo czynna, kraj, w którym mieszka. Zasada równego traktowania zapewnia osobom migrującym takie same prawa i obowiązki, jak obywatelom państwa, w którym są ubezpieczeni. W razie konieczności, okresy ubezpieczenia nabyte w innych państwach UE mogą być uwzględniane przy przyznawaniu świadczenia. Świadczenia pieniężne mogą być eksportowane, jeśli zainteresowany mieszka w innym kraju niż ten, w którym jest ubezpieczony. Może on powołać się na unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w 27 państwach członkowskich UE oraz w Norwegii, Islandii, Liechtensteinie (EOG) i Szwajcarii (tj. w 31 krajach). Nieco inne zasady dotyczą różnego rodzaju świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Świadczenia pieniężne z tytułu choroby (tj. świadczenia zazwyczaj mające na celu zastąpienie dochodu, który jest zawieszony z powodu choroby) są zawsze wypłacane zgodnie z ustawodawstwem państwa, w którym dana osoba jest ubezpieczona, niezależnie od tego, gdzie mieszka lub przebywa. Po przeniesieniu się do innego kraju Unii Europejskiej, gdy zostaną spełnione określone warunki w celu uzyskania prawa do świadczeń z tytułu choroby, właściwa instytucja (tj. instytucja w państwie, w którym dana osoba jest ubezpieczona) musi uwzględnić okresy ubezpieczenia, zamieszkania lub zatrudnienia, które osoba ta przebyła zgodnie z ustawodawstwem jednego z wyżej wspomnianych krajów. 1 Jest to gwarancją, że ubezpieczeni nie stracą okresu ubezpieczenia chorobowego przy zmianie pracy lub przemieszczeniu się do innego państwa. Przepisy koordynacyjne obejmują świadczenia macierzyńskie i równoważne świadczenia ojcowskie. Gdy zostaną spełnione określone warunki w celu uzyskania prawa do świadczeń, właściwa instytucja (tj. instytucja w państwie, w którym dana osoba jest ubezpieczona) musi uwzględnić okresy ubezpieczenia, zamieszkania lub zatrudnienia, które osoba ta przebyła zgodnie z ustawodawstwem jednego z wyżej wspomnianych państw. Co do zasady, świadczenia pieniężne są zawsze wypłacane zgodnie z ustawodawstwem państwa, w którym dana osoba jest ubezpieczona, niezależnie od tego, gdzie ona mieszka lub przebywa. Świadczenia w naturze (np. opieka zdrowotna, lekarstwa i hospitalizacja) są przyznawane zgodnie z ustawodawstwem państwa zamieszkania, tak jakby osoba ta była tam ubezpieczona. Jeśli chodzi o świadczenia z tytułu inwalidztwa, właściwa instytucja państwa, w którym dana osoba ubiega się o rentę inwalidzką, uwzględnia okresy ubezpieczenia lub zamieszkania przebyte zgodnie z ustawodawstwem innego państwa UE, jeśli jest to konieczne do nabycia prawa do świadczeń z tytułu inwalidztwa. Świadczenia z tytułu inwalidztwa wypłacane są bez względu na miejsce zamieszkania lub pobytu ubezpieczonego na terenie Unii Europejskiej. Konieczne 1 W niniejszej sekcji, do definicji państw UE włączono cztery inne państwa, w których są stosowane przepisy UE dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (tj. Norwegia, Islandia, Liechtenstein i Szwajcaria). 16

18 kontrole administracyjne i badania lekarskie są zazwyczaj przeprowadzane przez właściwą instytucję państwa, w którym dana osoba mieszka. Każde państwo stosuje swoje krajowe kryteria przy określaniu stopnia inwalidztwa. Dlatego może się zdarzyć, że niektóre państwa uznają, że ubezpieczony jest inwalidą w 70%, podczas gdy inne w ogóle nie uznają takiej osoby za inwalidę, zgodnie ze swoim ustawodawstwem. Jest to wynikiem faktu, że krajowe systemy zabezpieczenia społecznego nie są zharmonizowane, a tylko koordynowane przez przepisy UE. Jak wiadomo, unijne przepisy dotyczące emerytur dotyczą wyłącznie państwowych systemów emerytalnych, a nie zakładowych, zawodowych czy prywatnych systemów. Gwarantują one, że: W każdym państwie UE, w którym dana osoba była ubezpieczona, przechowywana jest jej dokumentacja ubezpieczeniowa do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego w tym państwie. Każde państwo UE, w którym osoba ta była ubezpieczona, będzie musiało płacić emeryturę po osiągnięciu przez nią wieku emerytalnego. Kwota, którą będzie ona otrzymywać z każdego z państw członkowskich będzie zależała od długości okresu ubezpieczenia w każdym państwie. Emerytura będzie wypłacana niezależnie od tego, w jakim państwie UE przebywa ubezpieczony. Ubezpieczony powinien przedłożyć swój wniosek o emeryturę do instytucji ubezpieczenia emerytalnego państwa UE, w którym mieszka, chyba że nigdy tam nie pracował. W takim przypadku, powinien złożyć wniosek do państwa, w którym ostatnio pracował. Generalnie, zasady mające zastosowanie do rent dla pozostałych przy życiu małżonków lub sierot i do zasiłków pogrzebowych są takie same, jak te, które mają zastosowanie do rent inwalidzkich i emerytur. A mianowicie, renty rodzinne i zasiłki pogrzebowe muszą być wypłacane bez żadnych potrąceń, zmian lub zawieszeń, niezależnie od tego, gdzie pozostały przy życiu małżonek mieszka w Unii Europejskiej. Unijne przepisy dotyczące świadczeń z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych są bardzo podobne do przepisów dotyczących świadczeń chorobowych. W Unii Europejskiej, jeśli dana osoba mieszka lub przebywa w innym kraju, niż ten, w którym jest ubezpieczona z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej, jest tam normalnie uprawniona do opieki zdrowotnej w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej; świadczenia w gotówce są zazwyczaj wypłacane przez instytucję, w której jest ona ubezpieczona, nawet jeśli osoba ta mieszka lub przebywa w innym kraju. Gdy zostaną spełnione określone warunki w celu uzyskania prawa do świadczeń z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych, instytucja państwa ubezpieczenia danej osoby musi uwzględnić okresy ubezpieczenia, zamieszkania lub zatrudnienia, które osoba ta przebyła zgodnie z ustawodawstwem innych państw Unii Europejskiej. Jest to gwarancją, że ubezpieczeni nie stracą okresu ubezpieczenia przy zmianie pracy lub przemieszczeniu się do innego państwa. Jak wiadomo, charakterystyka i wysokość świadczeń rodzinnych różnią się znacznie w zależności od państwa. Dlatego ważne jest by pracownik migrujący wiedział, które państwo jest odpowiedzialne za zapewnienie tych świadczeń i na jakich warunkach są one przyznawane. Kraj, który jest odpowiedzialny za wypłacanie świadczeń rodzinnych musi uwzględnić okresy ubezpieczenia przebyte zgodnie z ustawodawstwem innych państw Unii Europejskiej, jeżeli jest to konieczne do spełnienia warunków dotyczących prawa do świadczenia. Jeżeli rodzina jest uprawniona do świadczeń na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego państwa, będzie w zasadzie otrzymywać najwyższe ze wszystkich świadczeń, przyznane na podstawie ustawodawstwa jednego z tych państw. Innymi słowy, rodzina jest traktowana tak, jakby wszystkie zainteresowane osoby mieszkały i były ubezpieczone w państwie o najbardziej korzystnych przepisach. 17

System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37

System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37 System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37 2 We Włoszech funkcjonuje dość skomplikowany system świadczeń społecznych. Dwie podstawowe instytucje zajmujące się problematyką ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE. Emerytury i renty

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE. Emerytury i renty Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE Emerytury i renty 1 Artykuł 48 (dawny artykuł 42 TWE) Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą,

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Raport krajowy - POLSKA

Raport krajowy - POLSKA SSE-MOVE Social Security on the Move: promoting coordination on the transferability of welfare benefits within a cluster of EU social security institutes (pl: Mobilne zabezpieczenie społeczne / Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Wpływ pracy za granicą na świadczenia emerytalno rentowe w Polsce. Na pytania odpowiada ekspert ZUS- Tomasz Sztabliński.

Wpływ pracy za granicą na świadczenia emerytalno rentowe w Polsce. Na pytania odpowiada ekspert ZUS- Tomasz Sztabliński. Wpływ pracy za granicą na świadczenia emerytalno rentowe w Polsce. Na pytania odpowiada ekspert ZUS- Tomasz Sztabliński. {loadposition related_items} Czy jest możliwe wyliczenie o ile podwyższy mi emeryturę

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

Spotkanie z prawnikiem UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ TWOJE PRAWA W HISZPANII

Spotkanie z prawnikiem UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ TWOJE PRAWA W HISZPANII Prawo pracy & Treningi Spotkanie z prawnikiem UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ TWOJE PRAWA W HISZPANII Barcelona, 29 marca 2011 Spotkaniaz prawnikiem Od ponad trzech lat Konsulat Generalny RP

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Komu przysługuje wcześniejsza emerytura pracownicza Wcześniejsza emerytura pracownicza przysługuje

Bardziej szczegółowo

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach:

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach: Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy radzi: Polskie i europejskie zasiłki dla bezrobotnych Od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej Polacy mogą bez problemu podróżować, osiedlać się i podejmować legalną

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz być ubezpieczony Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Warszawa 2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz

Bardziej szczegółowo

bezzusu.pl WYCIĄG Z PRZEPISÓW

bezzusu.pl WYCIĄG Z PRZEPISÓW bezzusu.pl WYCIĄG Z PRZEPISÓW Nowe rozporządzenia weszły w życie dnia 1 maja 2010 r. Od tego czasu wszystkie krajowe instytucje i organy zaczęły stosować nowe przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

www.zus.pl ZUS wyjaśnia

www.zus.pl ZUS wyjaśnia Waloryzacja świadczeń emerytalno rentowych od dnia 1 marca 2009 r. W marcu 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadza waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych. Waloryzacja dokonywana jest z

Bardziej szczegółowo

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce

Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Ustalanie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczeń społecznych polskich pracowników naukowych za granicą oraz cudzoziemców w Polsce Anna Chuda, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Poznań, 19 listopada

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e Projekt nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001,

Bardziej szczegółowo

URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM

URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM URLOP BEZPŁATNY A PRAWO DO ZASIŁKÓW ZWIĄZANYCH Z CHOROBĄ I MACIERZYŃSTWEM Co o urlopie bezpłatnym stanowi Kodeks pracy Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca może udzielić pracownikowi, na jego pisemny wniosek,

Bardziej szczegółowo

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Jeżeli osoby zainteresowane pracowały za granicą w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru

Bardziej szczegółowo

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych Przeliczanie emerytur Każdy emeryt ma prawo do przeliczenia swojego świadczenia. Musi spełnić jednak określone warunki. O sytuacjach, w których ZUS obliczy nową wysokość emerytury, mówi Eliza Skowrońska

Bardziej szczegółowo

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. dr I. A. Wieleba Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym,

Bardziej szczegółowo

Ile mogą dorobić osoby otrzymujące wcześniejszą emeryturę?

Ile mogą dorobić osoby otrzymujące wcześniejszą emeryturę? Ile mogą dorobić osoby otrzymujące wcześniejszą emeryturę? Emeryci i renciści mogą pracować. Aby wcześniejsze emerytury lub renty nie zostały zmniejszone lub zawieszone, uzyskiwane w ten sposób dochody

Bardziej szczegółowo

Pracujesz za granicą w UE, EOG lub Szwajcarii? Przeczytaj koniecznie!

Pracujesz za granicą w UE, EOG lub Szwajcarii? Przeczytaj koniecznie! Pracujesz za granicą w UE, EOG lub Szwajcarii? Przeczytaj koniecznie! Każde z państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia) oraz Szwajcaria

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

KOORDYNACJA SYSTEMÓW ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO. - zasiłki dla osób bezrobotnych z zaliczeniem pracy za granicą. 2013 r.

KOORDYNACJA SYSTEMÓW ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO. - zasiłki dla osób bezrobotnych z zaliczeniem pracy za granicą. 2013 r. KOORDYNACJA SYSTEMÓW ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO - zasiłki dla osób bezrobotnych z zaliczeniem pracy za granicą 2013 r. Sumowanie okresów DOCUMENT U1 oraz Zaświadczenie E 301 to jedyne dokumenty potwierdzające

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/12 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398. Art. 1. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Co nam przysługuje, gdy płacimy składki?

Co nam przysługuje, gdy płacimy składki? Co nam przysługuje, gdy płacimy składki? 1 25 Ubezpieczenie chorobowe Zasiłek chorobowy świadczenie wypłacane zamiast pensji, gdy osoba ubezpieczona przebywa na zwolnieniu lekarskim. Standardowa wysokość

Bardziej szczegółowo

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800)

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Dz.U.09.97.800 [+] ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/16 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z 2012 r.

Bardziej szczegółowo

katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r.

katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r. katarzyna kalata Jak rozliczać zasiłki macierzyńskie po zmianach od 17 czerwca 2013 r. SPIS TREŚCI Prawo do zasiłku macierzyńskiego.... 3 Wymiar zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka w czasie

Bardziej szczegółowo

Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r.

Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r. Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r. Co to jest kapitał początkowy Kapitał początkowy jest tzw. hipotetyczną emeryturą pomnożoną przez średnie dalsze trwania życia dla wieku 62 lat równe dla

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Dz.U.09.97.800 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania i utraty prawa do nauczycielskich

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Starostwa Powiatowego w Oławie PRZEPISY WSTĘPNE

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Starostwa Powiatowego w Oławie PRZEPISY WSTĘPNE REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Starostwa Powiatowego w Oławie I. PRZEPISY WSTĘPNE 1 Regulamin określa zasady i warunki wynagradzania za pracę oraz świadczenia związane z pracą i warunki ich przyznawania.

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część II świadczenia Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia Filarowa konstrukcja ubezpieczeń społecznych model klasyczny : I filar - z budżetu państwa II filar ze składki pracodawców

Bardziej szczegółowo

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury

Emerytura. Wyliczanie emerytury. Do kiedy stare emerytury? 2014-04-03. Zasady wyliczania wysokości emerytury Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła

Bardziej szczegółowo

Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie

Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie Wielofilarowe systemy emerytalne na przykładzie włoskiego i polskiego systemu emerytalnego. Mgr Joanna Plak WSP TWP w Warszawie Plan prezentacji. 1. Wyjaśnienie znaczenia pojęcia: wielofilarowy system

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4.

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4. USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 23 czerwca 2009 r. Nr 97, poz. 800 ze zm., ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 637) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ?

PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? Jako przedsiębiorca podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? JESTEŚ OSOBĄ PROWADZĄCĄ

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie emerytalne rolników

Ubezpieczenie emerytalne rolników Ubezpieczenie emerytalne rolników Celem emerytury jest rekompensata dochodów z pracy zarobkowej, utraconych w wyniku przejścia na emeryturę, przy czym wysokość tej rekompensaty zależna jest od długości

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Dz.U.2009.97.800 2011-05-01 zm. Dz.U.2011.75.398 art. 20 2013-01-01 zm. Dz.U.2012.637 art. 14 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1)

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Regulacja prawna Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn.zm. Przedmiot ochrony:

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne Ubezpieczenia społeczne Wykład 12. Ochrona przed ubóstwem w Polsce opieka społeczna i inne instytucje zabezpieczenia społecznego Literatura: Bukowska (2011) www.zus.pl www.mpips.gov.pl Granice ubóstwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE KAROLINA ŁUKASZCZYK Definicja zabezpieczenia społecznego przyjęta na potrzeby raportu: Szeroka definicja obejmującą wszystkie świadczenia

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r.

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Ustawa określa: Art. 1. 1) warunki nabywania i utraty

Bardziej szczegółowo

U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt z dnia 7 stycznia 2015 r. U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Bardziej szczegółowo

UMOWA O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY STANAMI ZJEDNOCZONYMI AMERYKI CZĘŚĆ I. Postanowienia ogólne. Artykuł 1. Definicje

UMOWA O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY STANAMI ZJEDNOCZONYMI AMERYKI CZĘŚĆ I. Postanowienia ogólne. Artykuł 1. Definicje UMOWA O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY RZECZĄPOSPOLITĄ POLSKĄ A STANAMI ZJEDNOCZONYMI AMERYKI Rzeczpospolita Polska oraz Stany Zjednoczone Ameryki (zwane dalej Stronami ), dążąc do uregulowania stosunków

Bardziej szczegółowo

Efekt Porozumienia z negocjacji zakończonych w dniu 13.02.2015 r. pomiędzy Zarządem JSW S.A., a Komitetem Strajkowym.

Efekt Porozumienia z negocjacji zakończonych w dniu 13.02.2015 r. pomiędzy Zarządem JSW S.A., a Komitetem Strajkowym. Tabela pokazująca różnice pomiędzy : zaproponowanym przez Zarząd JSW S.A. Pakietem rozwiązań mających na celu ratowanie Spółki oraz projektem Zakładowego Układy Zbiorowego Pracy dla Pracowników JSW S.A.

Bardziej szczegółowo

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą

Bardziej szczegółowo

Podstawa wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami

Podstawa wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami Podstawa wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących pracownikami Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego warunek uzyskania świadczeń Przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych dr Grzegorz Kula, gkula@wne.uw.edu.pl Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 5. Standardy socjalne i warunki życia Bukowska i in. (2011) GUS (2015), Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. GUS (2014), Budżety

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Regulacja prawna Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn.zm. Przedmiot ochrony:

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNE ZASADY OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT NA GRUNCIE PRAWA POLSKIEGO

1. OGÓLNE ZASADY OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT NA GRUNCIE PRAWA POLSKIEGO Warszawa, dnia 1~maja 2013 r. MINISTERSTWO FINANSÓW DEPART AMENT POLITYKI PODATKOWEJ PK2/065/27/WITI2013/ ~D ~ ~'00'j 6 WYJAŚNIENIA DOTYCZĄCE KWESTII OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT W RELACJACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie społeczne rolników

Ubezpieczenie społeczne rolników Ubezpieczenie społeczne rolników 1 Źródło statystyk: strona internetowa KRUS 2 3 4 ok. 9% posiada gospodarstwa do 1 ha przeliczeniowego i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS z mocy ustawy ok.

Bardziej szczegółowo

PRACUJESZ ZA GRANICĄ? PRZECZYTAJ!

PRACUJESZ ZA GRANICĄ? PRZECZYTAJ! PRACUJESZ ZA GRANICĄ? PRZECZYTAJ! JEŚLI JESTEŚ AKTYWNY ZAWODOWO NA TERENIE PAŃSTW CZŁONKOWSKICH, TO MOŻESZ W TYM SAMYM OKRESIE PODLEGAĆ ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNEMU WYŁĄCZNIE W JEDNYM PAŃSTWIE. Szczegółowe

Bardziej szczegółowo

RENTY Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY Z ZUS PODLEGAJĄCE KOORDYNACJI WSPÓLNOTOWEJ

RENTY Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY Z ZUS PODLEGAJĄCE KOORDYNACJI WSPÓLNOTOWEJ ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH RENTY Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY Z ZUS PODLEGAJĄCE KOORDYNACJI WSPÓLNOTOWEJ Osoby pracujące i podlegające ubezpieczeniom społecznym w Polsce, w razie utraty zdolności

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 sierpnia 2015 r. Poz. 1217 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 sierpnia 2015 r. Poz. 1217 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową Prawo do ubezpieczenia społecznego należy do podstawowych praw człowieka. Prawo to wynika z licznych dokumentów międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje podwyżki minimalnego wynagrodzenia za pracę w składkach i świadczeniach pracowniczych

Konsekwencje podwyżki minimalnego wynagrodzenia za pracę w składkach i świadczeniach pracowniczych Bogdan Majkowski Andrzej Wilczyński Konsekwencje podwyżki minimalnego wynagrodzenia za pracę w składkach i świadczeniach pracowniczych 1BW01 1 Autorzy: Bogdan Majkowski specjalista w zakresie prawa pracy

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ANALIZA WYNIKÓW BADANIA OKRESÓW POBIERANIA EMERYTUR Warszawa 2012 Opracował: Akceptowała: Andrzej Kania Specjalista Izabela

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ y Zakres i cel koordynacji świadczeń Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w ramach Unii

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY

WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY UMOWA O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY RZECZĄPOSPOLITĄ POLSKĄ A REPUBLIKĄ KOREI KR-PL 5 WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY Formularz w pkt od 1 do 7 wypełnia wnioskodawca

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt)

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 205, poz. 1585, z

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

Nr 1142. Informacja. System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych. Lipiec 2005. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Nr 1142. Informacja. System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych. Lipiec 2005. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych Lipiec 2005 Małgorzata Dziubińska-Michalewicz Informacja Nr 1142

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wprowadzony przez dyrektora ZCDN zarządzeniem Nr 28/2009 z dnia 05.06.2009 r. Regulamin niniejszy opracowano w

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy: Warszawa, 1 kwietnia 2015 r. Grupa posłów KP SLD Szanowny Pan Radosław Sikorski Marszałek Sejmu RP Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE

Rozdział 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik do Zarządzenia Nr 8/09 Burmistrza Leśnicy z dnia 16 czerwca 2009 r. REGULAMIN WYNAGRADZANIA PRACOWNIKÓW URZĘDU MIEJSKIEGO W LEŚNICY Rozdział 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Regulamin określa zasady

Bardziej szczegółowo

Wyliczenie poziomu składek do ZUS, KRUS. Agata Tomczyk

Wyliczenie poziomu składek do ZUS, KRUS. Agata Tomczyk Wyliczenie poziomu składek do ZUS, KRUS. Agata Tomczyk Składki ZUS w zależności od rodzaju umowy i osiąganego dochodu (umowa o pracę, zlecenie, umowa o dzieło). Dla wszystkich ubezpieczonych wysokość składek

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 29 maja 1996 r.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 29 maja 1996 r. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 91/11 WÓJTA GMINY WÓLKA. z dnia 12 grudnia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 91/11 WÓJTA GMINY WÓLKA. z dnia 12 grudnia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 91/11 WÓJTA GMINY WÓLKA z dnia 12 grudnia 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu wynagradzania pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w Urzędzie Gminy w Wólce Na podstawie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Adres redakcji: Redaktor naczelny Gazety Prawnej: Dyrektor artystyczny Gazety Prawnej: Redakcja: DTP: Biuro Reklamy:

SPIS TREŚCI Adres redakcji: Redaktor naczelny Gazety Prawnej: Dyrektor artystyczny Gazety Prawnej: Redakcja: DTP: Biuro Reklamy: SPIS TREŚCI Zasady ustalania wysokości starej emerytury z ZUS...strona 3 Uwzględnienie wynagrodzenia minimalnego zamiast zerowego...strona 10 Doliczenie okresów składkowych lub nieskładkowych...strona

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY *

WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY * UMOWA O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY RZECZĄPOSPOLITĄ POLSKĄ A STANAMI ZJEDNOCZONYMI AMERYKI PL/USA 4 miejsce do wypełnienia przez SSA WNIOSEK O POLSKĄ EMERYTURĘ RENTĘ Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY

Bardziej szczegółowo

PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH 1. Osoba, która zamierza skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawców, którzy mają podpisaną umowę z NFZ, ma obowiązek przedstawić potwierdzenie prawa do

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA REFUNDACJA KOSZTÓW ZATRUDNIENIA Z URZĘDÓW PRACY PFRON

PRACA ZBIOROWA REFUNDACJA KOSZTÓW ZATRUDNIENIA Z URZĘDÓW PRACY PFRON PRACA ZBIOROWA REFUNDACJA KOSZTÓW ZATRUDNIENIA Z URZĘDÓW PRACY PFRON SPIS TREŚCI WSTĘP... 5 DOFINANSOWANIE ZATRUDNIANIA BEZROBOTNYCH... 6 Pomoc de minimis... 6 Zwolnienie z opłacania składek na FP i FGŚP...

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Zapewnienie profesjonalnej opieki nad dzieckiem jest kluczowe dla rodzica

Zapewnienie profesjonalnej opieki nad dzieckiem jest kluczowe dla rodzica UZASADNIENIE Priorytetem polityki społecznej państwa są działania na rzecz rodziny. Wyzwaniem, przed którym obecnie stoimy, jest mała liczba urodzeń. Prowadzone w ostatnich latach przez Rząd działania

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

Swobodny przepływ osób

Swobodny przepływ osób POLSKIE ZDROWIE W UNII EUROPEJSKIEJ SWOBODNY PRZEPŁYW PACJENTÓW I USŁUG KORZYSTANIE ZE ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA TERENIE UNII EUROPEJSKIEJ Wacława Wojtala Swobodny przepływ osób Gwarantuje wolność przemieszczania

Bardziej szczegółowo

Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2008 r.

Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2008 r. Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2008 r. Od 1 marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje podwyższenia świadczeń emerytalno-rentowych w ramach ich waloryzacji. Waloryzacji

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia zdrowotne w umowach z pracownikami naukowymi Joanna Anders, Anita Kącka

Ubezpieczenia zdrowotne w umowach z pracownikami naukowymi Joanna Anders, Anita Kącka Ubezpieczenia zdrowotne w umowach z pracownikami naukowymi Joanna Anders, Anita Kącka Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej, Dział Współpracy Międzynarodowej WOW NFZ 14 listopada

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 USTAWA z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń, zakładami reasekuracji i firmami

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw Konieczność wdrożenia T/N TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu o zmianie - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw TYTUŁ PROJEKTU: TYTUŁ WDRAŻANEGO AKTU PRAWNEGO/ WDRAŻANYCH AKTÓW

Bardziej szczegółowo