Dr Sa eed Bawa Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji ul. Nowoursynowska 159C Warszawa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dr Sa eed Bawa Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji ul. Nowoursynowska 159C 02-776 Warszawa saeed_bawa@sggw."

Transkrypt

1 Zastosowanie diety bezglutenowej i bezmlecznej w innych jednostkach chorobowych poza celiakią: Autyzm, ADHD, Astma, Alergie, cukrzyca typu 1, RZS, IBD, IBS itd. Dr Sa eed Bawa Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji ul. Nowoursynowska 159C Warszawa

2 Celiakia Nietolerancja glutenu

3 Cukrzyca typu 1 & celiakia: wspólne podłoże genetyczne Wspólne podłoże genetyczne (HLA-marker DQ2, DQ8)) W obu jednostkach chorobowych zwiększona jest przepuszczalność jelit (jest powodowana białkiem modulatorowym zwanym zonulinem), obecny nawet w stanie przedcukrzycowym (70%), kilka lat przed wystąpieniem cukrzycy (ok. 3,5 roku). Sapone A. Diabetes 2006;55: Wczesna (< 3 miesięcy) ekspozycja na gluten zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy 6- do 9-krotnie. Norris, JM. J Am Med Assoc 2003;290: Ziegler AG. J Am Med Assoc 2003;290: Późna (> 6 miesięcy) ekspozycja na gluten jest czynnikiem ryzyka rozwoju wytwarzania przeciwciał poprzedzającego wystąpienia DM Wahlberg J. Br J Nutrition 2006;95:

4 Fasano A. Gut 2001;49: Zonulin a zaburzenie przepuszczalności przewodu pokarmowego Komórki śródbłonkowe Bakteria wywołujące cholerę Układ zonulin 90% absorbowanych białek jest zamienianych na peptydy, na które układ odpornościowy nie reaguje Naczynia Jelito Zot Toksyna Połączenia szczelinowe Krwinki białe Biegunka!! Eliminowanie Naczynia Jelito Zonulin Aktywowany przez: Niedojrzałe jelito Każda bakterie (zagraża życiu!) Toksyny (Zatrucie pokarmowe ) Radiacja Chemioterapia Biegunka!!

5 Zonulin Rola w celiakii i cukrzycy Celiakia Gliadyna z glutenu Cukrzyca typu 1 Nieznana substancja Mleko krowie??? (insulina w mleku) Zonulin Zonulin Gliadyna jest prezentowana układowi odpornościowemu Wytwarzanie przeciwciał u osób wrażliwych Clemente, MG. Gut 2003;52: Tamara W. PNAS 2005;102: ?? Jest prezentowana układowi odpornościowemu Te same osoby! Tolerancja? Alergia pokarmowa? Choroba autoimmunologiczna??

6 Zonulin rola u niemowląt Układ zonulin Celiakia w Szwecji Białko diety Przypadki na1000 urodzin Zonulin Choroba autoimmunologiczna?? Wiele substancji jest prezentowanych do układu odpornościowego Aktywowany przez: Niedojrzałe jelito Niemowlęctwo? 3-6 miesięcy?? Tolerancja? Zalecenia życiwniowe: Alergia pokarmowa? Tolerancja, gdy dziecko jest karmione piersią Ivarsson A. Arch Dis Child 2000;89: Przed 1982: Gluten od ~ 4 m-ca, brak innych restrykcji 1982: Gluten od 6 m-ca 1996: Gluten od 4 m-ca, karmienie piersią do 6 m-ca

7 Co to jest Zonulin i jaki jest jego wpływ na zwiększenie przepuszczalności przewodu pokarmowego? Zonulin uwalniany przez enterocyty jest hormonem zwiększającym przepuszczalność przewodu pokarmowego W warstwie błony śluzowej jelita cienkiego istnieją połączenia szczelinowe Połączenia te są na ogół regulowane i otwierane w danym momencie przez tylko kilka minut W celiakii i autyzmie zwiększa się wydzielanie zonulinu, co powoduje powstawanie nieszczelności przewodu pokarmowego

8 Zaburzenia 4-A: żywienie odgrywa kluczową rolę Autyzm Alergie ADHD Astma

9 Czynniki genetyczne i środowiskowe Czynniki genetyczne i epigenetyczne (żywienie i toksyny) Czynniki środowiskowe: zanieczyszczenie powietrza, pestycydy, metale ciężkie, substancje chemiczne, antybiotyki w żywności W ciągu 30 ostatnich lat zaobserwowano zwiększenie częstotliwości wystąpienia zaburzeń 4-A: Autyzm % ADHD 400% Astma 300% Alergie 400% increase

10 Współwystępowanie zaburzeń 4-A u dzieci Dzieci z autyzmem często miewają zespół ADHD, alergie i astmę Częstość występowania zespołu ADHD jest wyższa u dzieci z astmą 77% dzieci astmatycznych ma GERD, co jest powszechnym objawem alergii pokarmowych 90% dzieci z astmą ma alergie pokarmowe Obecność astmy lub alergii podczas ciąży dwukrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u potomka Zaburzenia nastroju, ADHD i schorzenia autoimmunologiczne występują często u rodzin z autyzmem Healing the New Childhood Epidemics: Autism, ADHD, Asthma and Allergies by Kenneth A. Bock, 2005

11 Autyzm: związek między przewodem pokarmowym a mózgiem Zwiększona przepuszczalność jelit występuje częściej u dzieci autystycznych w porównaniu z rówieśnikami Zonulin: zwiększa przepuszczalność jelit i wpływa na barierę krew-mózg Postulowany mechanizm: gluten stymuluje uwalnianie czynników zapalnych, które migrują do mózgu i wywołują jego zapalenie U 18% dzieci z autyzmem stwierdza się przeciwciała przeciw gliadynie, co sugeruje korelację z nadwrażliwością na gluten

12 Dolegliwości pogarszające jakość życia, skuteczność oraz zasadność suplementacji diety specyficznymi składnikami pokarmowymi Osoby z autyzmem na ogół charakteryzują się złym stanem odżywienia. Występuje u nich często zespół złego wchłaniania (ok. 25% cierpi na przewlekłe biegunki; 25% na zaparcia) U wielu z tych pacjentów obserwuje się stan zapalny jelit, co zmniejsza absorpcję składników pokarmowych Ponadto, liczebność bakterii kwasu mlekowego (LAB) jest mniejsza niż u zdrowych rówieśników, czego skutkiem jest mniejsza ilość witamin syntetyzowanych przez te probiotyki (witamina B12, biotyna, a szczególnie witamina K)

13 Zespół nieszczelnego przewodu pokarmowego U dzieci autystycznych często występują zaburzenia przewodu pokarmowego, w tym funkcji trzustki. Do czynników zwiększających przepuszczalność jelita cienkiego, powstawania zespołu nieszczelnego przewodu pokarmowego zalicza się przewlekły stan zapalny, niedobory składników pokarmowych, nietolerancje pokarmowe lub reakcje alergiczne, infekcje, nadmierny wzrost drożdżopodobnych grzybów np. Candida albicans i pasożytów, reaktywne formy tlenu i stosowanie niektórych leków mogących uszkodzić błonę śluzową.

14 Zespół nieszczelnego przewodu pokarmowego Dysbioza jelitowa, czyli zaburzenie równowagi flory jelitowej (na korzyść drobnoustrojów chorobotwórczych) bardzo często występuje u dzieci autystycznych oraz u pacjentów z IBS, IBD, RZS i zespołu ADHD Przyczyną tego zjawiska są niska aktywność limfocytów pomocniczych z osi TH1, nadmierne stosowanie antybiotyków, zaburzenie funkcji metallotioneiny i przewlekły stan zapalny, uszkodzenie śluzówki jelitowej i nienormalne ph przewodu pokarmowego Dysbioza jelitowa może spowodować wystąpienie takich objawów, jak biegunka i/lub zaparcia, nadmierną produkcję gazów, dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego i refluks. Mikroorganizmy chorobotwórcze mogą także produkować toksyczne metabolity, które wpływają negatywnie na układ odpornościowy i na funkcję poznawczą

15 Przyczyny zaburzenia czynności przewodu pokarmowego Zaburzenie bariery błony śluzowej prowadzi to do niecałkowitego rozpadu białek, przyczyniając się do zwiększenia poziomu peptydów, m.in. anseryny i karnozyny (wysoki poziom tych dwóch peptydów może wynikać z niedoborów cynku) we krwi, które są wchłaniane w uszkodzonej błonie śluzowej. Wykazano, że peptydy te, najczęściej pochodzą z mleka (kazeiny) i zbóż (glutenu w pszenicy, jęczmieniu, owsie, życie). Koncentracja oraz czynność peptydazy dipeptydylowej (DDPIV), enzymu odpowiedzialnego za rozkład tych peptydów jest niższa o dzieci z autyzmem. Po absorpcji, peptydy te trafiają do krwioobiegu i transportowane są do różnych narządów, łącznie z mózgiem.

16 Przyczyny zaburzenia czynności przewodu pokarmowego Peptydy te mają bardzo podobną strukturę do grupy hormonów zwanych opioidami. Receptory opioidowe występują w całym organizmie, ale mózg zawiera ich najwięcej. Po aktywacji, wywołują one euforię i zmniejszają odpowiedź organizmu na ból. Receptory te mają również powinowactwo do leków narkotycznych, takich jak morfina i heroina. Przypuszcza się, że białka glutenu i kazeiny mają powinowactwo także do tych receptorów, powodując intoksykację opioidową, co jest prawdopodobnie przyczyną preferencji ( zachcianek ) do produktów bogatych w gluten i kazeinę. Brak dostępu lub eliminowanie z jadłospisu tych produktów jest często przyczyną poważnych napadów złego humoru u pacjentów z autyzmem. Pacjenci autystyczni lepiej się czują po spożywaniu produktów bogatych w gluten i kazeinę, ale ich spożycie powoduje niekorzystne zmiany neurologiczne

17 Przyczyny zaburzenia czynności przewodu pokarmowego Poważnym następstwem przewlekłej toksyczności opioidów jest zaburzenie zdolności uczenia się, obcowania oraz zaburzenie psychomotoryczne. Poza tym, układ odpornościowy większości dzieci autystycznych nadmiernie reaguje na obecność w przewodzie pokarmowym glutenu, kazeiny i produktów sojowych. Egzorfiny pożywienia (kazomorfina, gluteomorfina i gliadomorfina) będące peptydami, powstają w wyniku nie całkowitego trawienia produktów spożywczych zawierających kazeinę i gluten. Wszystkie w/w egzorfiny posiadają działanie opioidowe.

18 Wpływ na mózg i funkcje metaboliczne Autyzm ADHD Alergie Astma Odporność/ Zapalenie Trawienie Czynniki biorące udział w tych procesach Zwiększona ekspozycja na toksyny Zmniejszona zdolność detoksykacji Zmniejszona funkcja układu odpornościowego i trawiennego Detoksykacja

19 Autyzm: Zaburzenie całego organizmu Zmniejszenie funkcji mózgu Toksyny pleśniowe Niedometylowane neurotransmitery Zapalenie mózgu Zwiększona toksyczność Niedobory składników pokarmowych Opiaty

20 THF Cykl kwasu foliowego MS B 12, Zn 5-CH 3 THF BHMT Betaina Cholina THF: kwas tetrahydrofoliowy Detoksykacja metali ciężkich, ochrona mózgu przed toksycznością glutaminianu Recykling metioniny SAHH B6, Mg, Zn Związki siarkowe potrzebne do trawienia, detoksykacji, przetworzenia fenoli, zachowania bariery krew-mózgu oraz bariery jelitowej Biochemia szlaku metylacji i transsulfuracji Metioniny Mg SAM SAH Homocysteina B6 Cystationina Metallotioneina Cysteina Glutation MAT MTaza CBS SAM: uniwersalny dawca grup metylowych Metyluje: Neurotransmitery, RNA, DNA, katecholaminy, fosfatydylocholinę, melatoninę, mielinę, kreatynę Prekursor karnityny Inaktywuje histaminę Adenozyna ADA Inozyna Tauryna do produkcji soli żółciowych i do prewencji napadów epileptycznych GSSG AK AMP Objaśnienia BHMT- Transferaza betaino-homocystieno-metylowa CBS Syntaza -cystationinowa MAT Transferaza adenozylometioniny MS Syntaza metioninowa MSR Reduktaza syntazy metioninowej MTAZA Różne metylotransferazy SAM - S-adenozylometionina SAH - S-adenozylohomocysteina SAHH - hydrolaza s-adenozylohomocysteiny Szlak transsulfuracji

21 Wpływ stresu oksydacyjnego na metabolizm metioniny oraz błędy w szlaku sulfuracji THF MS B 12, Zn 5-CH 3 THF BHMT Betaina Cholina THF: kwas tetrahydrofoliowy Enzymy SAHH B6, Mg, Zn Metioniny Mg SAM SAH Homocysteina B6 Cystationina Cysteina Glutation MAT MTaza CBS Adenozyna ADA Inozyna GSSG Synteza białka Metylacja DNA, RNA, białek, katecholamin, fosfolipidów, kreatyny AK AMP Objaśnienia BHMT- Transferaza betaino-homocystieno-metylowa CBS Syntaza -cystationinowa MAT Transferaza adenozylometioniny MS Syntaza metioninowa MSR Reduktaza syntazy metioninowej MTAZA Różne metylotransferazy SAM - S-adenozylometionina SAH - S-adenozylohomocysteina SAHH - hydrolaza s-adenozylohomocysteiny Szlak transsulfuracji

22 Synteza DNA Metionina Synteza białka dntps THF DMG SAM 5,10 CH 2 THF Kwas folinowy MS Me-B12 5CH 3 THF BHMT Betaina SAHH SAH MTase Homocysteina Metylacja DNA, RNA, histonów, fosfolipidów błonowych Adenozyna Suplementacja: 800 µg kwasu folinowego, b.i.d mg betainy, b.i.d. 75 µg/kg methylo-b 12 B6 Cystationina Cysteina Glutation CBS Szlak transsulfuracji

23 Jak dieta pomaga - Wsparcie trawienia & biochemii Nieszczelny przewód pokarmowy & zapalenie Eliminowanie produktów wywołujących zapalenie przewodu pokarmowego Wprowadzenie do diety produktów zmniejszających zapalenie i pomagających w uzdrowieniu przewodu pokarmowego Wprowadzenie do diety produktów zawierających probiotyki Niedobory składników pokarmowych Zwiększenie jakości diety i procesów trawienia Przerost drożdży/pleśni Ograniczenie/eliminowanie cukrów Zmniejszenie spożycia przetworzonych produktów zbożowych i skrobiowych Wprowadzenie probiotyków Toksyczność i zła detoksykacja Unikanie dodatków do żywności Unikanie produktów zanieczyszczonych toksynami Błędy w procesie metylacji i transsulfuracji Eliminowanie związków fenolowych z diety Poprawienie procesu metylacji i transsulfuracji przez suplementację

24 Tłuszcze Do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania mózgu Zachowanie równowagi hormonalnej i poprawa nastroju Julie Matthews, CNC 2007 Tworzenie/płynność błon komórkowych Produkcja energii w komórkach Zmniejszenie zapalenia Dostateczne spożycie witaminy do prewencji uszkodzenia tłuszczu Omega 3 Omega 6 Omega 9 SFA Olej rybi Olej lniany Suplementy DHA & EPA Olej z ogórecznika (GLA) Olej z wiesiołka (GLA) Olej z pestek czarnych porzeczek (GLA) Olej z orzecha włoskiego Nasiona lub olej konopny (GLA) UNIKAĆ Olejów roślinnych: olej z pestek winogron, olej kukurydziany, oelj sojowy, olej szafranowy Oliwa z oliwek Awokado Olej rzepakowy Olej kokosowy Olej palmowy Masło

25 Po takim podejściu dietetycznym rodzicie zanotowali: Łagodzenie dolegliwości przewodu pokarmowego Zmniejszenie częstości wystąpienia biegunek i zaparć Poprawę umiejętności i zdolności do nauczania Większe skupienie uwagi Zmniejszenie nadaktywności Poprawę kontaktu wzrokowego Więcej właściwych zachowań Lepszy sen Łagodzenie zmian skórnych i egzemy Ogólna poprawę stanu zdrowia i zadowolenia

26 Dieta w autyzmie 1) Eliminowanie: produktów pogarszających stan zdrowia Gluten, kazeina, soja, kukurydza, szczawiany, skrobia Sztuczne dodatki do żywności 2) Wprowadzenie: produktów poprawiających stan zdrowia Produkty nieprzetworzone np. batat Produkty z gospodarstw ekologicznych? Produkty fermentowane: bogate w probiotyki Jaja i mięso, ale nie z intensywnej hodowli Dobre tłuszcze

27 Białka Gluten/kazeina Szczawiany Aminokwasy/ Glutaminian Salicylany Fenole Aminy Lektyny Komponenty diety Dobre lub złe? Witaminy/ Składniki mineralne antyoksydanty Enzymy Probiotyki Dodatki do żywności Makroskładniki Cukry/CHO Białko Tłuszcz

28 Opcje diety Diety w autyzmie GFCF (Dieta bezglutenowa, bezkazeinowa) Bez produktów zawierających gluten i kazeinę Eliminowanie produktów uczulających Eliminowanie wszystkich produktów uczulających: soja, kukurydza, jaja, cytrusowe, orzechy, czekolada, cukier Dieta Feingold/niskofenolowa Ograniczenie produktów bogatych w związki fenolowe oraz produktów zawierających zbyt dużo salicylanów SCD (Specific Carbohydrate Diet) Ograniczenie spożycia węglowodanów tylko do owoców, warzyw nieskrobiowych i miodu. Eliminowanie warzyw skrobiowych, zbóż i błonnika pokarmowego rozpuszczalnego w wodzie Body Ecology Diet Dieta przeciwdrożdżowa (eliminowanie cukru, ale wprowadzenie produktów alkalizujących i produktów fermentowanych) Dieta uboga w szczawiany Ograniczenie spożycia produktów bardzo bogatych w szczawiany Wyniki badań ARI Obserwacja rodziców GFCF - 65% poprawa Bezmleczna - 50% poprawa Bezglutenowa - 49% poprawa Bezjajeczna 49% poprawa Bez czekolady 49% poprawa Bez cukru 48% poprawa Dieta rotacyjna 49% poprawa 54% - poprawa SCD - 66% poprawa Candida Diet 54% poprawa

29 Strategia dietetyczna GFCF Lub SCD GAPS Mało szczawianów SCD BED Drożdże/dysbioza/zapalenie? Produkty uczulające Feingold/ fenole Glutaminian Histamina Nietolerancja pokarmowa? Odpowiednia dieta Dieta dziecka

30 Naukowe uzasadnienie stosowania diet w zaburzeniach 4-A Badania nad glutenem i kazeiną w AUTYZMIE OPIOIDY Jinsmaa Y, Yoshikawa M. (1999) Enzymatic release of neocasomorphin and beta-casomorphin from bovine betacasein. Peptides, 20: Reichelt KL, Knivsberg AM, Lihnd G, Nodland M: Probable etiology and possible treatment of childhood autism. Brain Dysfunction 1991; 4: Kamiński S, Cieslińska A, Kostyra E. (2007) Polymorphism of bovine beta-casein and its potential effect on human health. The Journal of Applied Genetics, 48(3): Shattock P, Whiteley P. (2002) Biochemical aspects in autism spectrum disorders: updating the opioid-excess theory and presenting new opportunities for biomedical intervention. Expert Opin Ther Targets. Apr;6(2): PROBLEMY Z TRAWIENIEM GLUTENU & KAZEINĄ Jyonouchi H, Geng L, Ruby A, Reddy C, Zimmerman-Bier B. (2005) Evaluation of an association between gastrointestinal symptoms and cytokine production against common dietary proteins in children with autism spectrum disorders. J Pediatr. May;146(5): ŁAGODZENIE OBJAWÓW AUTYSTYCZNYCH Knivsberg AM, Reichelt KL, Nodland M. (2001) Reports on dietary intervention in autistic disorders. Nutritional Neuroscience, 4(1): Knivsberg AM, Reichelt KL, Hoien T, Nodland M. (2002) A randomised, controlled study of dietary intervention in autistic syndromes. Nutritional Neuroscience, 5(4): Badania nad alergiami w ASTMIE Schroeder A, Kumar R, et al. Food allergy is associated with an increased risk of asthma. Clin Exp Allergy Feb;39(2): Jesenak M, Rennerova Z, et al. Food allergens and respiratory symptoms. J Physiol Pharmacol Dec;59 Suppl 6: Badania nad alergiami w ADHD Sinn N. Nutritional and dietary influences on attention deficit hyperactivity disorder. Nutr Rev Oct;66(10): Rapp DJ. Diet and hyperactivity. Pediatrics Jun;67(6):937-8.

31 Beta-kazeina A1 & A2 Dwa rodzaje kazeiny: beta-kazeina A1 & A2 Beta-kazeina A1 ma histydynę w pozycji 67 sekwencji aminokwasowej i powoduje tworzenie opioidów * Beta-kazeina A2 ma prolinę w pozycji 67 sekwencji aminokwasowej i nie powoduje produkcji opioidów* Zwierzęta produkujące A1 & A2 A1 jest produkowana przez krowy Holstein, na rynku jest dominacja mleka i produktów mlecznych od krów Holstein A2 pochodzi od kóz, owiec, bawołu oraz krów Jersey & Guernsey (szczególnie Jersey-Normande) Poza kazeiną, inne białka mleka mogą stanowić problem dla niektórych pacjentów, ale osoby, które chcą spożywać produkty mleczne, powinny wybrać produkty od krów produkujących A2. *Jinsmaa Y, Yoshikawa M. (1999) Enzymatic release of neocasomorphin and beta-casomorphin from bovine beta-casein. Peptides, 20:

32 Korzyści stosowania diet Diety w autyzmie GFCF Korzyści Dobra dieta do rozpoczęcia terapii wspomagającej Łagodzenie zapalenia przewodu pokarmowego Zmniejszenie produkcji opioidów Dieta eliminacja w alergiach Dieta Feingold/dieta niskofenolowa Stosowanie GFCF może pomóc w planowaniu diet eliminacyjnych Dobra do skorygowania uzależnień: unikanie jabłek, winogron, sztucznych dodatków do żywności Korekcja nadaktywności, wybuchowości SCD (Specific Carbohydrate Diet)/GAPS Bardzo dobra dla poważnego zapalenia Bardzo pomocna w łagodzeniu biegunek/zaparć, którego nie obserwuje się przy diecie GFCF Głodzenie niepożądanej flory bakteryjnej Body Ecology Diet Dieta niskoszczawianowa Dobra do pozbycia się candida Zwiększa liczbę probiotyków Pomaga w zwiększeniu skuteczności innych rodzajów diet Zmniejsza zapalenie

33 SCD Lepiej rozpocząć bezkazeinową SCD Produkty, których należy unikać w SCD Bez produktów zbożowych Bez ziemniaków Bez produktów sojowych Bez cukru z wyjątkiem miodu Bez mąki kukurydzianej i tapioki Bez pektyn w dżemach Bez czekolady Produkty zalecane Warzywa (nie-skrobiowe) Owoce Sok owocowy, ale nie z koncentratu Miód Mięso Jaja (jeżeli nie ma uczulenia) Orzechy/nasiona (jeżeli nie ma alergii) Niektóre gatunki fasoli Ghee

34 Dodatki do żywności Niektóre dodatki do żywności mogą powodować: nadaktywność*, nieuwagę, agresję, wybuchowość, bóle głowy, prowokację astmy, uzależnienie Czego unikać Sztuczne barwniki/aromaty & konserwanty MSG (hydrolizowane białko, ekstrakty drożdży) Pestycydy Aspartam i inne sztuczne słodziki Wysokofruktozowy syrop kukurydziany Izomery trans Azotany i azotyny Źródła Cukierki & dużo produktów lubianych przez dzieci Wywar mięsny, bulion, zupy, produkty zawierające aromaty mięsne Produkty z gospodarstw konwencjonalnych Napoje orzeźwiające i inne produkty Napoje orzeźwiające, żelki, cukierki Uwodornione oleje, twarde margaryny, majonez, wyroby cukiernicze Bekon, hot-dog, konserwy mięsne *McCann D, Barrett A, Cooper A, Crumpler D, Dalen L, Grimshaw K, Kitchin E, Lok K, Porteous L, Prince E, Sonuga-Barke E, Warner JO, Stevenson J. Food additives and hyperactive behaviour in 3-year-old and 8/9-year-old children in the community: a randomised, double-blinded, placebo-controlled trial. Lancet Nov 3;370(9598):1560-7

35 Choroby powodowane przez dysbiozę Rak jelita grubego IBD IBS Zespół przewlekłego zmęczenia Reumatoidalne zapalenie stawów Zapalenie stawów z zajęciem stawów kręgosłupa Trądzik pospolity Łuszczyca Egzema Alergia/nietolerancja pokarmowa Zespół złego wchłaniania

36 Prewencja jelitowej dysbiozy Dieta oparta o produkty roślinne, dieta wysokobłonnikowa Produkty fermentowane, Lactobacillus, Bifidobacterium Warzywa kapustne, warzywa i owoce bogate w flawoonoidy Warzywa bogate w hemicellulozę Siara, żródło laktoferryny -Laktoferryna wiąże się do Fe, hamując wzrost wszystkich bakterii z wyjątkiem LAB

37 Przerost bakteryjny w jelicie cienkim Powoduje całkiem inną dysbiozę związaną z nietolerancją węglowodanów/błonnika pokarmowego, co przyczynia się do wzdęcia, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zmęczenia oraz złego wchłaniania

38 Przerost bakteryjny występuje częściej niż się podejrzewa Wykonano wodorowy test oddechowy u 202 pacjentów z IBS i stwierdzono SBBO u 157 (78%); leczono to za pomocą antybiotyków Zaobserwowano znaczne łagodzenie biegunek i bólów European Review for Medical and Pharmacological Sciences 2008; 12:

39 Leczenie przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim za pomocą diety i antybiotyków Dieta z małą ilością węglowodanów fermentowalnych - Ograniczenie spożycia cukru, skrobi, błonnika pokarmowego rozpuszczalnego w wodzie Antybiotyki (w niektórych przypadkach): Metronidazole (beztlenowce) Tetracyclines (beztlenowce) Ciprofloxacin (Tlenowce) Bismuth Bentonite

40 Dieta z małą ilością CHO fermentowalnych Dieta podstawowa: Eliminowanie pszenicy, sacharozy i laktozy Dodatkowe ograniczenia - Bez zbóż zawierających błonnik pokarmowy rozpuszczalny w wodzie - Eliminowanie innych zbóż i ziemniaków - Ograniczenie spożycia owoców, soków i miodu - Unikanie roślin strączkowych - Wszystkie warzywa należy gotować

41 IBS ma związek ze specyficzną nietolerancją pokarmową Specyficzną nietolerancję pokarmową stwierdza się u ok. 50% pacjentów z biegunką i bólami, co może mieć związek z niestabilną florą bakteryjną, wysokim stosunkiem tlenowców do beztlenowców oraz wysokim poziomem PGE 2 w stolcach Alun Jones et al, Lancet, 1982

42 Produkty pogarszające IBS Pszenica 60% Mleko 44% Kukurydza 44% Sery 39% Owies 34% Kawa 33% Żyto 30% Jaja 26% Herbata 25% Masło 25% Jogurt 24% Cytrusowe 24% Jęczmień 24% Czekolada 22% Orzechy 22% Konserwanty 20%

43 Produkty pogarszające IBS Ziemniaki 20% Kapusta 19% Kiełki 18% Groszek 17% Wołowina 16% Marchew 15% Sałata 15% Ryż 15% Wieprzowina 14% Brokuły 14% Soja 13% Kurczak 13% Szpinak 13% Drożdże 12% Jagnięcina 11% Cukier 12%

44 Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa: dietoterapia Dieta pozbawiona produktów zbożowych oraz dwusacharydów zmniejszyła liczbę bakterii Klebsiella w stolcu, poziom IgA przeciw Klebsiella i łagodziła objawy tej choroby Antygeny Klebsiella wchodzą w reakcję krzyżową z HLA-B27 przez mimikrę molekularną (96% pacjentów ma HLA-B27) Inicjuje to kaskadę zapalną Przyczynia się do reaktywnego artretyzmu Ebringer, Balliere s Clin Rheumatol, 1989

45 Dlaczego dieta GFCF nie jest stosowna dla osób bez alergii na składniki tych produktów? GFCF Może sprzyjać przyrostowi masy ciała, bo produkty stosowane w terapii mogą zawierać więcej tłuszczu, węglowodanów, a więc kalorii Zawiera mniej: Fe, Ca, Zn, witamin z grupy B, błonnika pokarmowego Może zmniejszyć liczbę korzystnych bakterii LAB, a zwiększyć liczbę bakterii niepożądanych

46 Zawartość salicylanów w warzywach Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Pędy bambusa Fasola Kapusty Seler Zielony groszek Soczewica (brązowa) Soczewica (czerwona) Sałata lodowa Groszek (sucha) Ziemniaki obrane Brukiew Kiełki fasoli Fasola Borlotti Brukselki Kapusta czerwona Kalafior Groch włoski Szczypiorek Kolczoch jadalny Świeże szparagi Fasola zielona Por Kiełki fasoli Mung Cebula Ziemniaki ze skórą Szalotka Żółty groch Szparagi w puszce Bakłażan obrany Buraki Czarne oliwki Marchew Świeży pomidor Mrożony szpinak Sałata (nie lodowa) Pasternak zwyczajny Dynia Kukurydza słodka Rzepa Kiełki lucerny Karczoch Bakłażan ze skórą Bób Brokuły Czarne oliwki z puszki Ogórek Świeży szpinak Okra Rzodkiewka Batat Rzeżucha Cukinia Zielone oliwki z puszki Papryka Pieczarki Cykoria Papryka chili Endywia Korniszon Papryka ostra Produkty pomidorowe

47 Zawartość salicylanów w owocach Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Jabłko golden delicious Gruszki Nashi Papaja Tamarillo Banan Gruszki z puszki**** Limonka Gruszka (dojrzała i obrana) Jabłko red delicious Figa z puszki lub suszona Cytryna Mango Męczennica Gruszka cała Persymona Granat Rabarbar Większość jabłek Wiśnie Czereśnie Kantalupa Grejpfrut Kiwi Lychee Mandarynki Melony Morwa Nektarynki Brzoskwinia Arbuz Większość suszonych owoców Morele Awokado Jagody Czarne porzeczki Borówki Czereśnie Wiśnie Żurawina Daktyle Winogrona Guawa Jeżyny Pomarańcza Ananas Śliwka Maliny Czerwone porzeczki Truskawki **** Gruszka z puszki ma śladową ilość salicylanów jeżeli jest w syropie cukrowym, ale w sosie własnym i syropie ma numiarkowaną zawartość tych substancji

48 Zawartość salicylanów w orzechach i nasionach Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Mak Nerkowce Orzechy laskowe Pecan Nasiona słonecznika Orzechy kokosowe Masło orzechowe Nasiona dyni Nasiona sezamu Orzechy włoskie Orzechy brazylijskie Macadamia Orzechy piniowe Orzechy pistacjowe Migdały Orzechy zimne

49 Zawartość salicylanów w zbożach Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Jęczmień Gryka Proso Owies Ryż Żyto Pszenica Zboża śniadaniowe zawierające owoce, orzechy lub miód Płatki kukurydziane Aromatyzowane zboża śniadaniowe Kukurydza Mąka kukurydziana

50 Zawartość salicylanów w tłuszczach i olejach Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Masło Olej rzepakowy Margaryna**** Olej szafranowy Olej sojowy Olej słonecznikowy Ghee Olej migdałowy Olej kukurydziany Olej bawełniany Copha Olej sezamowy Olej z orzechów włoskich Olej kokosowy Oliwa z oliwek **** Produkowana z olejów zawierających śladowe ilości salicylanów

51 Zawartość salicylanów w mięsie Śladowa **** Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Wołowina Kurczak Jaja Ryby Jagnięcina Podroby przegrzebek Flaki Cielęcina **** Wątroba Krewetki Skorupiaki Ryba z puszki w oleju bogatym w salicylany Wywar mięsny przygotowany przy użyciu bulionu Przetworzone mięso mielone Mięso przyprawione (np. salami, kiełbasy, frankfurterki, hotdogi) **** Mięso, drób i ryby zazwyczaj nie zawierają salicylanów, ale mięso przetworzone zawierają

52 Zawartość salicylanów w produktach mlecznych i sojowych Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Masło Śmietana Sery (z wyjątkiem niebieskiego) Mleko krowie Jogurt (tylko naturalny) Lody **** Mleko ryżowe Mleko kozie Mleko sojowe **** Tofu Niebieski ser **** dodatki do żywności mogą zawierać salicylany

53 Zawartość salicylanów w napojach alkoholowych Śladowa Niska Umiarkowana Wysoka Bardzo wysoka Gin Whiskey Wódka Cydr Piwo Sherry Brandy Likier Porto Wino Rum

54 Produkty mleczne Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Ser, Niebieski - N Y Neg Brick Cheese - N Y Neg Ser, Brie - N Y Neg Ser, Camembert - N Y Neg Ser, Cheddar VL N Y Neg Ser, Chevre - N N Neg Ser, Colby - N Y Neg Ser twarogowi - N N Neg Śmietana - N N Neg Ser śmietankowy - N N Neg Ser, Edam - N Y Neg Ser, Feta - N N Neg Ghee VL Y Y Neg Ser, Gjetost - N N Neg Ser, Gorgonzola - N Y Neg Ser, Gouda - N Y Neg Ser, Gruyere - N Y Neg Ser, Havarti - N Y Neg Zawartość salicylanów VH=bardzo wysoka, H=wysoka, M=umiarkowana, L=niska, VL=bardzo niska, Neg=śladowa ilość; N=nie można stosować w tej diecie, Y=można stosować z taką dietą,

55 Produkty mleczne Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Kefir - N Y* Neg Ser, Limburger - N Y Neg Ser, Manchego - N Y Neg Ser, Monterey Jack - N Y Neg Ser, Mozzerella - N N Neg Ser, Muenster - N Y Neg Ser, Neufchatel - N N Neg Ser, Parmesan L N Y Neg Ser, Port du Salut - N Y Neg Ser, Primost - N N Neg Ser, Provalone - N Y Neg Ser, Ricotta - N N Neg Ser, Romano - N Y Neg Ser, Roquefort - N Y Neg Śmietana kwaśna - N N Neg Ser, Stilton - N Y Neg Ser, Swiss - N Y Neg Jogurt (komercyjny) VL N N Neg Jogurt (naturalny) - N Y Neg Zawartość salicylanów

56 Napoje Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Sok z koncentratu Różnie Y N Różnie Mleko VL N N Neg Świeży sok pomarańczowy VL Y Y M Mrożony sok pomarańczowy VL Y N M Herbata miętowa VL Y Y VH Sok ananasowy VL Y Y* M Mleko ryżowe z chlebem świętojańskim VH Y^ N - Mleko ryżowe, waniliowe VH Y^ N - Mleko sojowe VH Y N Neg Spearmint Tea VL Y Y VH Sok pomidorowy z puszki M Y Y* M Sok V8 H Y N VH

57 Napoje Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Cydr jabłkowy - Y Y - Sok jabłkowy VL Y N M Buttermilk VL N N Neg Sok czereśniowy L Y Y* - Mleko czekoladowe H N N Neg Club Soda - Y Y - Mleko kokosowe - Y Y* - Kawa VL Y Y Różnie Kawa (Instant) VL Y N Różnie Sok żurawinowy VL Y Y* VH Kawa bezkofeinowa Różnie Y^ N Różnie Purpurowy sok winogronowy - Y Y H Czerwony sok winogronowy M Y Y H Biały sok winogronowy L Y Y M Sok grejpfrutowy VL Y Y* H

58 Owoce Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Jabłka, Golden Delicious L Y Y L Jabłka, Granny Smith L Y Y H Jabłka, Jonathan L Y Y H Jabłka, Red Delicious L Y Y M Morele, świeże VL Y Y VH Awokado VL Y N H Banany M Y Y Neg Jagody VH Y Y VH Borówki - Y Y VH Owoce z puszki Różnie Y^ Y* Różnie Kantalupa - Y Y VH Casaba (Melon) L Y Y - Czereśnie VL Y Y H Czarne porzeczki H Y Y VH Czerwone porzeczki H Y Y VH

59 Owoce Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Daktyle H Y Y* VH Figi, suszone VH Y Y H Figi, świeże VH Y Y M Agrest H Y Y VH Grejpfrut - Y Y H Winogrona, jasne VL Y Y VH Winogrona, czerwone L Y Y H Melon, Honeydew VL Y Y - Czarna jagoda amerykańska L Y Y VH Kłębian Kątowaty - Y N - Kiwi VH Y Y H Kumkwat VL Y Y - Cytryna VL Y Y M Sok cytrynowy L Y Y - Skórka cytrynowa H Y Y - Limona M Y Y L

60 Owoce Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Sok z limony L Y Y M Sorka limony H Y Y - Limona M Y Y L Lychee L Y Y - Mandaryni M Y Y - Mango L Y Y M Nektarynki - Y Y H Pomarańcze H Y Y VH Sorka pomarańczowa H Y Y - Papaja H Y Y VH męczennica VL Y Y M Brzoskwinia VL Y Y H Gruszka bez skórki L Y Y Neg Gruszka ze skórką M Y Y H

61 Owoce Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Persymona H Y Y M Ananas L Y Y VH Plantain (odmiana banana) - Y N - Śliwki L Y Y M Śliwki suszone - Y Y VH Rodzynki L Y Y VH Jeżyny VH Y Y VH Maliny H Y Y VH Carambola (oskomian pospolity) VH Y Y - Tamarynda - Y N - Arbuz VL Y Y H

62 Zboża i produkty zbożowe Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Kiełki lucerny L Y N - Amarantus H Y N - Jęczmień L N N Neg Gryka VH Y N Neg Bulgar - N N - Kukurydza L Y N M Mąka kukurydziana M Y Y - Mąką z pszenicy twardej VH N N Neg Mąka pszenna VH N N Neg Proso VH Y N Neg Owies M N N Neg

63 Zboża i produkty zbożowe Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Makaron Różnie Y^ N Różnie Quinoa - Y N - Mąka ryżowa - Y N - Ryż brązowy M Y N Neg Ryż biały VL Y N Neg Żyto VH N N Neg Mąka z sorgo (proso afrykańskie) - Y N - Orkisz - N N - Tapioca - Y N - Pszenżyto - N N - Pszenica VH N N Neg Kiełki pszenne - Y Y Neg

64 Strączkowe, orzechy i nasiona Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Migdały VH Y Y VH Mąka fasolowa Różnie Y N VL Kiełki fasoli - Y N L Czarna fasola VH Y Y Neg Black-eyed Peas L Y N Neg Orzechy brazylijskie - Y Y H Fasola strączkowa (jasiek) - Y N - Nerkowce VH Y Y L Kasztan jadalny VL Y Y* - Kokos VL Y Y M Mąka kokosowa - Y Y - Bób - Y N Neg Orzechy laskowe VH Y Y L Nasiona lnu L Y Y - Fasola Garbanzo M Y N Neg Fasola zwyczajna H Y Y Neg Soczewica ugotowana M Y Y Neg Orzechy Macadamia VH Y Y H Zawartość salicylanów

65 Strączkowe, orzechy i nasiona Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Miso - Y N - Kiełki fasoli Mung L Y N L Fasola Mung M Y N Neg Mąka grochowa - Y N - Orzechy ziemne VH Y Y VH Masło orzechowe VH Y Y* M Groszek ugotowany VL Y Y L Orzechy Pecan VH Y Y L Orzechy Pinowe VH Y Y H Orzechy pistacjowe H Y Y H Nasiona dyni M Y Y - Nasiona sezamowe VH Y Y H Soja VH Y N Neg Groch łuskany, zielony M Y Y Neg Groch łuskany, żółty L Y Y L Tahini (pasta sezamowa) VH Y Y H Tofu M Y N Neg Ser Tofutti - Y N Neg Orzechy włoskie VH Y N H Zawartość salicylanów

66 Mięso Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Sardela - Y Y - Bekon Neg Y^ Y* - Wołowina Neg Y Y Neg Ryby z puszki - Y^ Y* - Jaja Neg Y N Neg Ryby Neg Y Y Neg Szynka Neg Y^ Y* Neg Hot dog - Y^ N - Jagnięcina Neg Y Y Neg Mięso z puszki - Y^ N - Mięso przetworzone - Y N - Wieprzowina Neg Y Y Neg Drób Neg Y Y Neg Sashimi - Y Y - Skorupiaki Neg Y Y Neg Mięso wędzone - Y^ N* -

67 Przyprawy Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Zawartość salicylanów Ocet winny jabłkowy VL Y Y - Sos chrzanowy - Y^ Y* M Ketchup VL Y^ Y* VH Majonez L Y^ Y* - Sos sojowy - Y^ N Neg Sos Tabasco - Y^ Y* -

68 Zawartość Zawartość Warzywa GFCF Status SCD Status szczawianów salicylanów Karczoch M Y Y H Szparagi L Y Y M Pędy bambusa - Y N Neg Buraki VH Y Y M Rzepa, czarna - Y Y - Kapusta pekińska VL Y Y - Brokuły, ugotowane L Y Y H Brokuły surowe M Y Y H Brokuły gotowane na parze H Y Y H Brukselki gotowane na wodzie L Y Y L Brukselki surowe M Y Y L Brukselki gotowane na parze H Y Y L Łopiań - Y N - Dynia - Y Y -

69 Warzywa Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Kapusta biała gotowana na wodzie L Y Y L Zawartość salicylanów Kapusta biała, surowa L Y Y L Kapusta biała gotowana na parze M Y Y L Kapusta czerwona - Y Y Neg Warzywa z puszki Różnie Y^ N Różnie Marchew gotowana na wodzie M Y Y H Marchew, surowa VH Y Y H Marchew gotowana na parze VH Y Y H Kalafior gotowana na wodzie VL Y Y M Kalafior, surowa L Y Y M Kalafior gotowana na parze L Y Y M Seler, surowa - Y Y - Seler z puszki M Y N - Boćwina VH Y Y - Cykoria - Y N VH Papryka chili H Y Y H Kapusta warzywna, pastewna gotowana M Y Y - Kapusta warzywna, pastewna surowa L Y Y - Kapusta warzywna, pastewna gotowana na parze H Y Y - Cukinia VL Y Y H Ogórki VL Y Y H

70 Warzywa Zawartość Zawartość GFCF Status SCD Status szczawianów salicylanów Bakłażan M Y Y H Czosnek - Y Y L Fasola zielona VL Y Y M Jalapeno (odmiana ostrej papryki) - Y Y VH Kapusta włoska - Y Y - Kimchi - Y Y - Por M Y Y Neg Sałata VL Y Y Neg Pieczarki VL Y Y M Okra VH Y N H Oliwki, zielone VH Y Y H Oliwki, czarne VH Y Y M Cebula L Y Y L Pasternak - Y N H Papryka, zielona M Y Y VH Papryka, czerwona VL Y Y H Ziemniaki, czerwone ugotowane bez skóry M Y N - Ziemniaki, białe ugotowane bez skóry VH Y N Neg Ziemniaki, białe ugotowane ze skórą VH Y N M Dynia z puszki VL Y N M

71 Warzywa Zawartość szczawianów GFCF Status SCD Status Rzodkiewka, czerwona Neg Y Y VH Rzodkiewka, biała VL Y Y VH Rabarbar VH Y Y - Brukiew - Y Y - Kapusta kiszona M Y Y - Wodorosty M Y Y - Szczaw H Y Y - Szpinak, surowa VH Y Y H Szpinak, mrożona VH Y Y M Fasola zielona M Y Y L Batat VH Y N H Koncentrat pomidorowy z puszki H Y N VH Sos pomidorowy z puszki H Y N VH Pomidory, świeże M Y Y M Rzepa VL Y N Neg Water Chestnuts VL Y N VH Rzeżucha Neg Y Y H Jam - Y N - Yukka (odmiana manioku) - Y N - Cukinia VL Y Y VH Zawartość salicylanów

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora.

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora. Lista zamienników 140g cukinii 100g bakłażana 80g dyni 70g kabaczka 80g papryki czerwonej 100g ogórka 50g papryki czerwonej 100g pomidora 100g rzodkiewek 100g dyni 200g cukinii 130g kalafiora 100g brokuła

Bardziej szczegółowo

Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę. Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę. Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Podział produktów spożywczych na grupy Produkty zbożowe Warzywa i owoce Warzywa - Bogate w wit. C - Bogate

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

Tabela indeksów glikemicznych Indeks glikemiczny produktów: poniżej 55 niski, 55-70 średni, powyżej 70 wysoki

Tabela indeksów glikemicznych Indeks glikemiczny produktów: poniżej 55 niski, 55-70 średni, powyżej 70 wysoki Indeks Glikemiczny jest to pomiar mówiący o tym, jak szybko rośnie poziom cukru we krwi po posiłku. Najlepiej czujemy się wtedy, gdy poziom cukru we krwi rośnie powoli. Cukier we krwi to paliwo dla Twojego

Bardziej szczegółowo

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój:

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Żywienie a nastrój dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW w Warszawie Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Kwas foliowy Witamina B 6 Witamina B 12 Witamina D Witamina C Kwasy

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

DIETA 2000 kcal DZIEŃ 1 lista składników na 4 porcje:

DIETA 2000 kcal DZIEŃ 1 lista składników na 4 porcje: DZIEŃ 1 filet z kurczaka 0,5 kg łosoś dzwonko 0,3 kg jogurt naturalny 400 ml mleko ser mozzarella light 80 g ser twarogowy 0,35 kg jajka 10 szt. kasza gryczana - 0,15 kg mąka pszenna 0,3 kg mąka żytnia

Bardziej szczegółowo

Tabela produktów o niskim indeksie glikemicznym

Tabela produktów o niskim indeksie glikemicznym Tabela produktów o niskim indeksie glikemicznym Jaja 0 Fasolka pnąca 15 Kawa, herbata 0 Fasolka szparagowa 15 Majonez (jaja, olej, musztarda) 0 Grzyby 15 Owoce morza 0 Imbir 15 Ryby 0 Kalafior 15 Sery

Bardziej szczegółowo

Dieta bezglutenowa Słodycze

Dieta bezglutenowa Słodycze Dieta bezglutenowa Słodycze Gluten mieszaninabiałekroślinnych,gluteniny(jednej z glutelin)igliadyny, występująca w ziarnach niektórych zbóż, np. pszenicy, żyta i jęczmienia Produkty bezglutenowe Ryż Kukurydza

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto

STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Ile waży szklanka wody? Stres Przewlekły stres osłabia układ odpornościowy i zaostrza objawy chorób z autoagresji STRES KORTYZOL INSULINOOP. GŁÓD WAGA DEPRESJA WŁOSY

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejsze tematy: Węglowodany Cukier Indeks i Ładunek Glikemiczny Węglowodany są ważne! są źródłem szybko przyswajalnej energii, odżywiają bezpośrednio komórki mózgowe,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty:

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty: ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1 Pakiet nr 1 - Dostawa drobiu Pakiet/L p. Produkt Orientacyjna ilość zamawiana w ciągu roku I Drób 2. Filet drobiowy 800 kg 2 dni 3. Podudzia drobiowe 180 kg 2 dni 4. Skrzydła

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

Nazwa produktu Masa kcal Białko Tłuszcz jednonienasyc wielonienasy Cholesterol Sacharoza Laktoza

Nazwa produktu Masa kcal Białko Tłuszcz jednonienasyc wielonienasy Cholesterol Sacharoza Laktoza kwasy kwasy kwasy tłuszczowe tłuszczowe Cholesterol Sacharoza Masa Energia [kcal] Białko Tłuszcz tłuszczowe Laktoza jednonienasyc wielonienasy [mg] one cone 1. 2. Wieprzowina 100 261 18,0 21,3 7,46 10,74

Bardziej szczegółowo

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko

Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Plan dietetyczny dla Imię i Nazwisko Dieta redukcyjna 1350 kcal Dietetyk Agnieszka Besz Poradnia Dietetyczna StudioDiety www.studio-diety.pl Dzień Śniadanie II Śniadanie Obiad Przekąska Kolacja Sałatka

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 75/7

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 75/7 14.3.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 75/7 DYREKTYWA KOMISJI 2006/30/WE z dnia 13 marca 2006 r. zmieniająca załączniki do dyrektyw Rady 86/362/EWG, 86/363/EWG i 90/642/EWG w odniesieniu do najwyższych

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

MENU OBIADOWE w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r.

MENU OBIADOWE w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r. w dniach: 2.09.2015 r. 4.09.2015 r. ŚRODA 2.09.2015 r. (skład surowcowy: wywar mięsny (wołowo drobiowy) warzywny, marchewka, pietruszka, por, 2. Kotlet schabowy panierowany, ziemniaki z koperkiem, buraczki

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu. Mark Twain

Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu. Mark Twain Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu Mark Twain Nawyki żywieniowe kształtują się do 10 roku życia, potem nadal mogą być modyfikowane,

Bardziej szczegółowo

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska 20% 29% optymalne prawidłowe 21% 30% wysokie prawidłowe nadciśnienie Kategorie nadciśnienia

Bardziej szczegółowo

Sukcesywną dostawę produktów żywnościowych dla Zespołu Żłobków nr 3 w Poznaniu V części

Sukcesywną dostawę produktów żywnościowych dla Zespołu Żłobków nr 3 w Poznaniu V części FORMULARZ OFERTOWY Nazwa albo imię i nazwisko Wykonawcy... Siedziba albo miejsce zamieszkania i adres Wykonawcy... NIP, REGON Wykonawcy... Telefon/fax Wykonawcy... Adres e mail Wykonawcy:... Do: nazwa

Bardziej szczegółowo

PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ

PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ Wiele osób rozważających decyzję o rzuceniu palenia obawia się przytycia. Jeśli i Ty masz podobne obawy skorzystaj z naszych rad. Chcąc po zaprzestaniu palenia utrzymać

Bardziej szczegółowo

Zdaniem amerykańskich specjalistów białko nie stanowi problemu w dietach wegetariańskich, ponieważ obecnie spożywamy zbyt duże ilości protein.

Zdaniem amerykańskich specjalistów białko nie stanowi problemu w dietach wegetariańskich, ponieważ obecnie spożywamy zbyt duże ilości protein. Dieta wegetariańska Bardzo często powielane są nieprawdziwe informacje na temat diety wegetariańskiej na przykład w kontekście białka. W opinii nie tylko specjalistów z zakresu dietetyki ale również lekarzy

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto STRES Ile waży szklanka wody? Stres STRES KORTYZOL INSULINOOP. GŁÓD WAGA DEPRESJA WŁOSY PŁODNOŚĆ KOŚCI SKÓRA TRAWIENIE SERCE JELITA UKŁ.ODPORNOŚCIOWY Przewlekły

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto Strona 1 Zapalenie tarczycy Hashimoto (przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczowego) najczęstszy rodzaj zapalenia tarczycy i najczęstsza przyczyna pierwotnej

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie?

Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie? Błonnik jako cudowny środek na odchudzanie? Jednym z najbardziej skutecznych sposobów, aby stracić nadprogramowe kilogramy, to kontrolować własny apetyt. Łatwo powiedzieć, ciężej wykonać! Jednak gdy poznamy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Autorzy: Julio C. Bai, Michael Fried, Gino Roberto Corazza, Detlef Schuppan, Michael Farthing, Carlo Catassi, Luigi Greco,

Bardziej szczegółowo

SIBO Specific Diet - protokół dr Siebecker - SIBO (cz. III)

SIBO Specific Diet - protokół dr Siebecker - SIBO (cz. III) SIBO Specific Diet - protokół dr Siebecker - SIBO (cz. III) Protokół dr Siebecker, jednej z największych specjalistek na świecie w dziedzinie SIBO, powstał w odpowiedzi na potrzeby pacjentów, cierpiących

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Jedz zgodnie ze swoją grupą krwi

Jedz zgodnie ze swoją grupą krwi Jedz zgodnie ze swoją grupą krwi MIĘSO I DRÓB O A B AB baranina + - + + bekon - - - - cielęcina + - 0 - dziczyzna + - + - gęś 0 - - - indyk 0 0 0 + jagnięcina + - + + kaczka 0 - - - królik 0 - + + kurczak

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

BELLA CAPRESE BELLA CEZAR

BELLA CAPRESE BELLA CEZAR Lp. RECEPTURA SKŁADNIK SKŁAD BELLA CAPRESE mąka PAN mąka pszenna, polepszacz (w tym lecytyna sojowa), gluten 1. Ciasto 2. Ser Mozarella tarty drożdże Tuscani woda olej sojowy Ser mozarella sól, drożdże

Bardziej szczegółowo

W części A załącznika II do dyrektywy 86/362/EWG wprowadza się zmiany zgodnie z załącznikiem I do niniejszej dyrektywy.

W części A załącznika II do dyrektywy 86/362/EWG wprowadza się zmiany zgodnie z załącznikiem I do niniejszej dyrektywy. 27.1.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 23/69 DYREKTYWA KOMISJI 2006/4/WE z dnia 26 stycznia 2006 r. zmieniająca załączniki do dyrektyw Rady 86/362/EWG i 90/642/EWG w odniesieniu do najwyższych

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW Jadłospis wiosna Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja Szkoła została zgłoszona do udziału w projekcie Szkoła w

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

Surówka z sałaty, papryki i świeżych ogórków Waga 1 porcji -100 g. Budyń Waga 1 porcji - 200 g

Surówka z sałaty, papryki i świeżych ogórków Waga 1 porcji -100 g. Budyń Waga 1 porcji - 200 g Surówka z sałaty, papryki i świeżych oórków Waa 1 porcji -100 Oórek 70,0 0,700 Papryka czerwona 20,0 0,200 Sałata 30,0 0,300 Jourt naturalny 2% tłuszczu 20,0 0,200 Pieprz Czosnek Koper Budyń Waa 1 porcji

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6 Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i Wiceprezes Zarządu Głównego

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Gluten - fakty i mity

Gluten - fakty i mity Gluten - fakty i mity (na podstawie artykułu Porozmawiajmy o glutenie, Food Forum nr 3-4 (6) 2014, Anna Rychłowska) Opracowanie: Paulina Wiśniewska FUNDACJA WSPARCIE NA STARCIE "1 1. Gluten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

Śniadania mleczne i bezmleczne. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Śniadania mleczne i bezmleczne. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Śniadania mleczne i bezmleczne dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Mleko i przetwory mleczne Mleko i przetwory mleczne stanowią ważną grupę żywności, która jest najlepszym źródłem

Bardziej szczegółowo

Podstawy dietetyki Dieta neutropeniczna. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2014

Podstawy dietetyki Dieta neutropeniczna. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2014 Podstawy dietetyki Dieta neutropeniczna Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2014 Żywienie w neutropenii Zwiększenie spożycia energii i białka Wymagania żywieniowe większości pacjentów

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6, Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i

Bardziej szczegółowo

TABELE KALORYCZNOŚCI

TABELE KALORYCZNOŚCI chleb biały chleb żytni razowy (na miodzie) 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 porcja(w kcal) 100g 50 108 216 60 118 197 1 kromka grubość ok. bułka paryska 1,5cm 20 45 226 kajzerka

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Przykładowy jadłospis wprowadzany w stołówce szkolnej Zespołu Szkół im. Jana Pawła II w Suchej Beskidzkiej od dnia 3 marca 2014 r.

Przykładowy jadłospis wprowadzany w stołówce szkolnej Zespołu Szkół im. Jana Pawła II w Suchej Beskidzkiej od dnia 3 marca 2014 r. Przykładowy jadłospis wprowadzany w stołówce szkolnej Zespołu Szkół im. Jana Pawła II w Suchej Beskidzkiej od dnia 3 marca 2014 r. Uwaga: dopuszcza się wprowadzanie modyfikacji uzasadnionych sezonowym

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia NADMIERNE BMI Produkty zalecane - dozwolone duża ilość warzyw owoce w niewielkiej ilości woda mineralna niegazowana chude mięso odłuszczone lub niskotłuszczowe produkty mleczne pieczywo pełnoziarniste

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS. Kotlet mielony (z pieca) 120g Ziemniaki 160g Surówka z czerwonej kapusty 80g Kalafior gotowany 90g

JADŁOSPIS. Kotlet mielony (z pieca) 120g Ziemniaki 160g Surówka z czerwonej kapusty 80g Kalafior gotowany 90g 06.01.2016 07.01.2016 08.01.2016 Rosół Grochówka Kotlet mielony (z pieca) 120g Ziemniaki 160g Surówka z czerwonej kapusty 80g Kalafior gotowany 90g Sola panierowana (z pieca) 110g Surówka z kapusty kiszonej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Nasza dieta oraz sposób odżywiania jest drugą (po paleniu) najważniejszą przyczyną powstawania chorób nowotworowych. Pożywienie stanowi czynnik

Bardziej szczegółowo

HIPER- TRIGLICERYDEMIA

HIPER- TRIGLICERYDEMIA HIPER- TRIGLICERYDEMIA Produkty zalecane - dozwolone Pieczywo: czerstwe, razowe, żytnie, chrupkie oraz pumpernikiel Kasze: gryczana oraz jęczmienna, płatki owsiane, ryż dziki i brązowy mleko niskotłuszczowe,

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka

Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka - - - - - - - - 2 3 - - - -. - - - - - - 145 148 150 154 158 180 184 188 190 > 30 4 5 - - - - - - - - - 6 - - - 7 - - - - - -

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015

JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015 JADŁOSPIS NA M-C PAŹDZIERNIK 2015 Data Zestaw Zestaw dla dzieci z alergią 01.10.2015 I śniadanie- kanapka z chleba pszennego(1) z masłem i z pasztetem drobiowym z ogórkiem kiszonym, herbata z cytryną I

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK

ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK ŻYWNOŚĆ TWÓJ CUDOWNY LEK Nasz organizm jest wspaniale działającym samoregulującym się systemem Czynniki zewnętrzne: Pożywienie Gazy oddechowe Informacja NASZE ZDROWIE W DUŻEJ MIERZE ZALEŻY OD TEGO CO I

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 1 kcal Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 1 kcal jest dietą bardzo nisko kaloryczną przeznaczoną do odchudzania ludzi młodych, zdrowych, nie mających niedoborów żywieniowych (np. anemii

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

22,50. Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu. 400 g. Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy

22,50. Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu. 400 g. Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu 400 g 22,50 Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy 3,5%, sól Farsz: ziemniaki 61%, tofu 18%, kapusta pekińska

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS. Data Zupa Drugie danie Napoje i Deser. Makaron pod pierzynką z musem truskawkowym 320g

JADŁOSPIS. Data Zupa Drugie danie Napoje i Deser. Makaron pod pierzynką z musem truskawkowym 320g 30.11.2015 Żurek Makaron pod pierzynką z musem truskawkowym 320g 01.12.2015 02.12.2015 03.12.2015 04.12.2015 1,3,4,7,9 z drobnym makaronem Jarzynowa Barszcz biały Ryżanka Kotlet schabowy 110g Sałata z

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS od dnia 03.09. do 30.09.2015 r.

JADŁOSPIS od dnia 03.09. do 30.09.2015 r. JADŁOSPIS od dnia 03.09. do 30.09.2015 r. Data/dzień Śniadanie Obiad Podwieczorek 03.09.2015 04.09.2015 07.09.2015 Wtorek 08.09.2015 Płatki kukurydziane na mleku 200g (mleko, płatki kukurydziane) Ser biały

Bardziej szczegółowo

Przy zakupie 10 zgrzewek oliwek - GRATIS 2 ZGRZEWKI OLIWEK 270ML

Przy zakupie 10 zgrzewek oliwek - GRATIS 2 ZGRZEWKI OLIWEK 270ML 8,90 netto 16,90 netto 10,90 netto 12,50 netto Oliwa extra vergin 250, 500ml ( GRECKA ) Oliwa extra vergin EKO 250ml Oliwki z pestką w occie ORGANICZNA winnym 314 ml 45,00 netto 45,00 netto 13,50 netto

Bardziej szczegółowo

OFERTA. I Pieczywo świeże. Załącznik nr 1 do Regulaminu Przetargu Pisemnego Otwartego. Przybliżona Jedn. Lp. Artykuł spożywczy

OFERTA. I Pieczywo świeże. Załącznik nr 1 do Regulaminu Przetargu Pisemnego Otwartego. Przybliżona Jedn. Lp. Artykuł spożywczy Załącznik nr 1 do Regulaminu Przetargu Pisemnego Otwartego. Formularz ofertowy I Pieczywo świeże 1 Bułka pszenna poznańska 50 g. Szt. 500 2 Chleb baltonowski krojony 1 kg Szt. 1100 3 Chleb razowy krojony

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS DLA DZIECKA

JADŁOSPIS DLA DZIECKA JADŁOSPIS DLA DZIECKA Hania, 8 lat, uczennica Prawidłowo zbilansowana dieta zapewnia dziecku wszystkie niezbędne składniki do prawidłowego rozwoju fizycznego, jak i umysłowego. Średnia wartość energetyczna:

Bardziej szczegółowo

I porcja 10 porcji g kg Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Sól 200,0 2,000

I porcja 10 porcji g kg Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Sól 200,0 2,000 Surówka z kalarepki z koperkiem Waga 1 porcji - 175 g I porcja 10 porcji Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Woda mineralna 1 porcja - 200 mi I porcja mi 10 porcji

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015. Pełna nazwa:... Adres:..

Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015. Pełna nazwa:... Adres:.. Nr sprawy: ZP/PN/1/2015 Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015 Dane Wykonawcy: Pełna nazwa:... Adres:.. Tel/fax: Zamawiający: Beskidzki Zespół

Bardziej szczegółowo

Na dostawę produktów żywnościowych do Miejskiego Przedszkola Nr 7 w Oświęcimiu

Na dostawę produktów żywnościowych do Miejskiego Przedszkola Nr 7 w Oświęcimiu FORMULARZ CENOWY Na dostawę produktów żywnościowych do Miejskiego Przedszkola Nr 7 w Oświęcimiu ul. Słowackiego 8 Owoce i warzywa świeże, mrożone i podobne produkty, różne produkty spożywcze (CPV- 15300000-1),

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

I dostawa produktów spożywczych (I tura - kwiecień)

I dostawa produktów spożywczych (I tura - kwiecień) I dostawa produktów spożywczych (I tura - kwiecień) Załącznik nr 3 Część 14. Zajęcia specjalistyczne: Koktajlowe życie przygotowanie koktajli, w formie warsztatowej w ZSG-H. 1 grupa. Surowce Jednostka

Bardziej szczegółowo

FER.042.22.2014 Częstochowa, 16.10.2014 r. Zapytanie ofertowe ( wartość do 30 000 )

FER.042.22.2014 Częstochowa, 16.10.2014 r. Zapytanie ofertowe ( wartość do 30 000 ) Projekt z komponentem ponadnarodowym pn. Klucz do kariery FER.042.22.2014 Częstochowa, 16.10.2014 r. Zapytanie ofertowe ( wartość do 30 000 ) W związku z realizacją projektu z komponentem ponadnarodowym

Bardziej szczegółowo

PAKIET 1 - ARTYKUŁY SPOŻYWCZE

PAKIET 1 - ARTYKUŁY SPOŻYWCZE PAKIET 1 - ARTYKUŁY SPOŻYWCZE Załącznik do formularza ofertowego Lp. Nazwa asortymentu Kod CPV j. m. Ilość zamawi ana Cena * jednost. brutto Wartość * brutto 1 Barszcz biały 50g 15891400-4 szt. 75 2 Cukier

Bardziej szczegółowo

Pakiet Nr 1 - Artykuły spożywcze L.p. Asortyment Proponowany rodzaj opak.

Pakiet Nr 1 - Artykuły spożywcze L.p. Asortyment Proponowany rodzaj opak. Pakiet Nr 1 - Artykuły spożywcze L.p. Asortyment Proponowany 1. Biszkopty 0,5-1 kg 5 2. Budyń bez cukru 40g 100 g 80 3. Chleb chrupki 100g-300g 50 4. Chrupki kukur. 50 g -100g 20 5. Chrzan 100 g-400g 30

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

SUPER CENA 1,99 netto

SUPER CENA 1,99 netto 8,50 netto 10,50 netto 10,50 netto Oliwa extra vergin 250 ml ( GRECKA ) Oliwa extra vergin EKO 250 ml Oliwki z pestką w occie ORGANICZNA winnym 314 ml 11,50 netto 17,50 netto 9,30 netto ORGANICZNE oliwki

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Aneta Wiśniewska

Opracowanie Aneta Wiśniewska Opracowanie Aneta Wiśniewska 1. Zdrowe, racjonalne żywienie jako warunek prawidłowego wzrostu i rozwoju 2. Zasady racjonalnego żywienia 4 U 3. Przykłady wielkości porcji do Piramidy Żywienia 4. Zalecane

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo