Badanie polisomnograficzne w diagnostyce zaburzeń oddychania u dzieci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Badanie polisomnograficzne w diagnostyce zaburzeń oddychania u dzieci"

Transkrypt

1 Badanie polisomnograficzne w diagnostyce zaburzeń oddychania u dzieci Dr hab. n. med. Jolanta Wasilewska Prof. dr hab. n. med. Maciej Kaczmarski III Klinika Chorób Dzieci AM w Białymstoku Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Maciej Kaczmarski Polysomnographic studies in infants and children S u m m a r y Sleep induces changes in the function and control of the respiratory system. These changes may result in clinically significant abnormalities in airway function and gas exchange. This paper describes the indications for polysomnographic studies in infants and children which includes the parameters of breathing, heart activity, blood gases and sleep state.... Zaburzenia oddychania u dzieci mają różne formy kliniczne, od nietypowych, manifestujących się np. obniżoną tolerancją wysiłku fizycznego i unikaniem ruchu, do stanów pełnoobjawowych, będących niekiedy zagrożeniem życia, takich jak bezdech, napad duszności wdechowej czy wydechowej. Mogą być skutkiem chorób układu oddechowego (pierwotne, lub innych schorzeń układowych i ogólnoustrojowych (wtórne. Następstwa przedłużających się zaburzeń przepływu powietrza przez drogi oddechowe i zaburzeń wymiany gazowej mają charakter ogólnoustrojowy (hipoksemia, hiperkapnia. Klinicznie jawne zaburzenia oddychania nie sprawiają problemów diagnostycznych, jednak wiele z nich przebiega subklinicznie, z nasileniem objawów nocą podczas snu. Rozpoznanie opiera się wówczas na analizie wywiadu, badaniu przedmiotowym i badaniach dodatkowych, wśród których rozstrzygające jest badanie polisomnograficzne (Fot... Polega ono na jednoczasowej rejestracji wybranych parametrów czynności układu oddechowego, układu krążenia, układu nerwowego i wymiany gazowej (SaO 2, pco 2 (Tab.. Całonocne badanie jest źródłem wielu cennych informacji, na temat jakości snu, liczby i rodzaju zaburzeń oddychania oraz wzajemnych relacji pomiędzy czynnością monitorowanych układów, pod warunkiem prawidłowego wykonania badania pod względem technicznym. Pracownia polisomnograficzna składa się z 2 pomieszczeń, z których jedno spełnia funkcję sypialni pacjenta, a drugie, sąsiadujące przeznaczone jest dla osoby na bieżąco nadzorującej poprawność zapisu z poszczególnych czujników. Po zakończeniu rejestracji dane są analizowane m.in. pod kątem struktury snu (faz snu, liczby przebudzeń, całkowitej liczby bezdechów centralnych, obturacyjnych, mieszanych, epizodów spłyconego oddychania (hypowentylacji oraz ich średniej liczby w ciągu godziny snu wyrażonej jako tzw. wskaźnik bezdechów i spłyceń oddychania (AHI apnea/ hyponea index, liczby epizodów desaturacji (i ewentualnie hiperkapnii, zaburzeń rytmu serca, częstości i intensywności chrapania, zmian wartości ph-śródprzełykowego, częstości zmiany pozycji ciała podczas snu (. Wskazania kliniczne do wykonania badania u dzieci różnią się w pewnym stopniu od wskazań u osób dorosłych, co wynika z odrębności wiekowych (Tab.2.. Podstawowym wskazaniem, niezależnie od wieku, jest bezdech senny, czyli ustanie czynności oddechowej podczas snu prowadzące do zaburzeń wymiany gazowej FOTO Pacjentka po założeniu elektrod - przygotowana do nocnej polisomnografii Jesień 2003 ALERGIA 53

2 (hipoksemii, hiperkapnii. W zależności od mechanizmu odpowiedzialnego za zatrzymanie oddychania wyróżnia się bezdech centralny (central sleep apnea i obturacyjny (obstractive sleep apnea, lub jeśli jeden następuje po drugim mamy do czynienia z bezdechem mieszanym (mixed apnea. Bezdech centralny jest skutkiem braku impulsów z ośrodków oddychania do efektorów czyli mięśni oddechowych, co klinicznie charakteryzuje się ustaniem ruchów oddechowych. Bezdech obturacyjny wynika z wystąpienia przeszkody częściowo lub całkowicie zamykającej światło górnych drogach oddechowych, a próbą pokonania tej przeszkody jest wzmożony wysiłek mięśni oddechowych, co klinicznie odróżnia bezdech obturacyjny od centralnego (Ryc.. Obywa rodzaje bezdechów rzadko występują w izolacji, i tak większość pacjentów z bezdechem centralnym ma również okresowo bezdech obturacyjny. Zaburzenia oddychania podczas snu są zjawiskiem fizjologicznym i występują u zdrowych dzieci i dorosłych (częściej mężczyzn oraz u kobiet po menopauzie. Patologią stają się wówczas jeśli ich częstość wzrasta na tyle, że powoduje konsekwencje kliniczne np.: bezsenność, częste przebudzenia, wzmożoną senność dzienną, bóle głowy, przewlekłe zmęczenie. Wpływ snu na regulację oddychania Dlaczego trzeba wykonywać całonocne badanie polisomnoograficzne? Dlaczego nie wystarczy obserwacja oddychania w ciągu dnia, kiedy zapotrzebowanie na pracę układu oddechowego jest większe niż podczas nocnego odpoczynku? Nocą widać więcej okazuje się być prawdą w przypadku badania czynności układu oddechowego. Sen ma znaczny modulujący wpływ na oddychanie, zwłaszcza faza snu paradoksalnego, z szybkimi ruchami gałek ocznych - REM (rapid eye movement. Jest to faza snu ontogenetycznie najstarsza i związana z niedojrzałością tworu siatkowatego w rdzeniu. U donoszonych noworodków stanowi 50% snu, podczas gdy u dorosłych 20% (2. Skracanie czasu trwania snu REM obserwowane po urodzeniu towarzyszy prawidłowemu rozwojowi OUN. Faza REM charakteryzuje się m.in. zmniejszeniem wentylacji (u dorosłych wentylacja minutowa spada o ok.3-5% i odpowiedzi na CO 2 oraz częstszym występowaniem bezdechów centralnych, obturacyjnych i oddychania okresowego (periodic breathing (2. Podczas snu REM zmniejsza się również napięcie oddechowych mięśni międzyżebrowych oraz mięśni górnych dróg oddechowych, co sprzyja ich zapadaniu się podczas snu i tłumaczy większą częstość bezdechów obturacyjnych w tej fazie. Noworodki i niemowlęta spędzające znaczną część doby w stanie snu, w którym REM stanowi fizjologicznie znaczny odsetek są bardziej narażone na występowanie bezdechów sennych. Zespół bezdechu centralnego Bezdech centralny jest definiowany jako ustanie przepływu powietrza przez drogi oddechowe, trwające 0 sekund lub dłużej, z jednoczesnym brakiem jest ruchów oddechowych. Wśród przyczyn wymienia się uszkodzenia ośrodków oddechowych w następstwie urazów okołoporodowych, infekcji, zmian naczyniowych. U noworodków i niemowląt główną przyczyną jest jednak niedojrzałość OUN. Dlatego najczęściej występuje u dzieci urodzonych przedwcześnie, z niską masą urodzeniową, z ciąż patologicznych, podczas których płód rozwijał się w suboptymalnych warunkach, narażony na przewlekłą hipoksemię np. u matek palących. Bezdech niemowlęcy uznany jest za jeden z czynników prowadzących do wystąpienia nagłego zgonu podczas snu (SIDS - Sudden Infant Death Syndrome (3. Bezdech jest też wiodącym objawem zespołu ALTE u niemowląt (Apparent Life Threatening Event (2,4. ALTE czyli nagły epizod zagrożenia życia polega na nagłym wystąpieniu bezdechu (najczęściej centralnego, któremu towarzyszą zmiany napięcia mięśniowego (zwiotczenie, sztywność, drgawki, zamiany zabarwienia skóry (zblednięcie, zsinienie i różnego stopnia zaburzenia świadomości. Objawy te ustępują spontanicznie lub pod wpływem interwencji, niekiedy niemowlęta wymagają pomocy w OIOM. ALTE może być objawem różnych chorób, jest też czynnikiem ryzyka SIDS i dlatego zawsze wymaga hospitalizacji i jest jednym z podstawowych wskazań do wykonania polisomnografii w wieku niemowlęcym. U niemowląt z ALTE wskazana jest opcja badania polisomnograficznego z ph-metrią, z uwagi na częste występowanie refluksu żołądkowo-przełykowego w tym wieku i jego przyczynową rolę w wywoływaniu zespołu ALTE (5 Zespół obturacyjnego bezdechu i spłycenia oddychania podczas snu (Obstructive sleep apnea-hypopnea syndrome, OSAHS Zespół ten jest zaburzeniem oddychania wynikającym z przedłużonej częściowej/całkowitej obturacji górnych dróg oddechowych, która zaburza prawidłową wentylację podczas snu. Sen wyzwala zmiany w ośrod- Standardowe parametry monitorowane w polisomnografii Elekroencefalografia C3/A2 I C4/A (EEG Elektrookulografia (EOG Elektromiografia z mięśni okolicy podbródkowej (EMG Przepływ powietrza przez nozdrza przednie Ruchy oddechowe klatki piersiowej Ruchy oddechowe powłok brzusznych Pomiar odgłosów oddechowych chrapania (mikrofon Rejestracja czynności serca Rejestracja saturacji krwi tętniczej (SaO 2 Rejestracja pco 2 : przezskórna (tc pco 2 lub w powietrzu wydychanym (ETCO 2 Czujnik pozycji ciała Czujniki ruchu kończyn Pomiar ph śródprzełykowego (jednokanałowy 54 ALERGIA Jesień 2003

3 kach kontrolujących czynność układu oddechowego, które mogą powodować klinicznie istotne następstwa w funkcjonowaniu górnych dróg oddechowych i wymianie gazowej, zarówno u zdrowych dzieci, jak i u dzieci z istniejącymi już chorobami układu oddechowego i centralnego układu nerwowego. Bezdech obturacyjny, w przeciwieństwie do bezdechu centralnego, występuje znacznie rzadziej u zdrowych dzieci. Ocenia się, że OSAHS występuje u około -3% ogółu dzieci oraz u około 7-27% dzieci przewlekle chrapiących (6. W populacji osób dorosłych OSAHS rozpoznawany jest znacznie częściej, u dzieci natomiast problem ten jest jeszcze niedoceniany i rozpoznawany jest zbyt rzadko. Większość dzieci z zespołem bezdechu sennego prawidłowo oddycha w ciągu dnia, u części jednak występuje objaw głośnego oddychania przez otwarte usta, z wyraźnie zaznaczonym wysiłkiem oddechowym, chrapaniem i niespokojnym snem. U niektórych dzieci z OSAHS chrapanie jest słabo wyrażone lub nie występuje w ogóle, objaw ten nie ma więc u dzieci tak wysokiej wartości diagnostycznej jak u dorosłych. Sen dziecka z OSAHS charakteryzują natomiast częste wybudzenia i mikroprzebudzenia (7, 8. Kliniczne następstwa długo trwającego zespołu mają charakter ogólnoustrojowy. Wyszczególnia się 3 główne grupy zagrożeń: /wpływ na układ krążenia, 2/zaburzenia rozwoju dzieci i 3/trudności w uczeniu się wskutek obniżenia zdolności neuropoznawczych (9-2. OSAHS wiąże się z częstszym występowaniem zespołu nadpobudliwości z deficytem uwagi (attention-deficit/hyperactivity disorder ADHD. Zaburzenia zachowania i deficyty w nauce u dzieci szkolnych przynajmniej częściowo ustępują po leczeniu operacyjnym (obserwacje po roku od wykonania zabiegu adeno-tonsilektomii. Niektórzy autorzy opisują moczenie nocne w przebiegu OSAHS. Obecność wyżej wymienionych objawów, nawet przy braku obecności nasilonego chrapania, powinna zwrócić uwagę na możliwość związku z nocnymi zaburzeniami oddychania. Czynniki predysponujące do OSAHS: Przerost tkanki limfatycznej gardła Otyłość Nieprawidłowości twarzoczaszki (niedorozwój żuchwy Zaburzenie drożności nosa Zaburzenia endokrynologiczne (niedoczynność tarczycy, akromegalia Występowanie rodzinne Głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia OSAHS u dzieci jest przerost migdałków podniebiennych i migdałka gardłowego. Warto zaznaczyć w tym miejscu, że klinicznie oceniana wielkość migdałków nie koreluje z ciężkością przebiegu OSAHS, co oznacza, że dziecko z niewielkim nawet przerostem migdałków może mieć liczne i długotrwałe bezdechy obturacyjne a wynika to ze złożonej patogenezy zespołu, w której odgrywają rolę różne mechanizmy. Zalicza się do nich m.in. otyłość, choroby nerwowo-mięśniowe zarówno ze zwiększonym, jak i zmniejszonym napięciem mięśniowym, zespoły. 2 Choroby układu oddechowego Zespół centralnego bezdechu sennego, zespół bezdechu obturacyjnego i spłyconego oddychania podczas snu, zespół hypowentylacji pęcherzykowej, nocne zaostrzenia astmy oskrzelowej, przewlekła choroba płuc (dysplazja oskrzelowo-płucna, przewlekłe oporne na leczenie infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych, restrykcyjne choroby płuc, zaburzenia rozwojowe układu oddechowego (np. deformacje klatki piersiowej - kyphoscoliosis Choroby układu krążenia Wrodzone wady serca, zaburzenia rytmu serca, kardiomiopatie Choroby układu nerwowo-mięśniowego i psychogenne Nocna epilepsja, dyssomnie, parasomnie, stany pourazowe, choroby nerwowomięśniowe i neurodegeneracyjne, choroby genetyczne z obniżeniem napięcia mięśniowego (Z. Prader-Willi, moczenie nocne, zaburzenia zachowania (np. hiperaktywność lub nadmierna senność dzienna, zaburzenia uwagi i deficyty sprawności (np. koncentracji Choroby przewodu pokarmowego i zaburzenia przemiany materii Wsteczny odpływ żołądkowo-przełykowy, mukowiscydoza, mukopolisacharydozy, choroby endokrynologiczne przebiegające z zaburzeniami snu (akromegalia, niedoczynność tarczycy Zespoły czaszkowo-twarzowe Wskazania do badania polisomnograficznego u dzieci. Wrodzone niedorozwoje żuchwy (mikrognatia, retrognatia, Z. Pierre-Robin, Downa, Crouzona, pourazowe zahamowanie rozwoju żuchwy Zespół nagłej śmierci niemowlęcia (SIDS Niemowlęta z grupy ryzyka wystąpienia zespołu nagłego zgonu (Sudden Infant Death Syndrome - SIDS: / z rodzin obciążonych zgonem rodzeństwa, 2/ z objawami klinicznymi zaburzeń oddychania (zespół ALTE Apparent Life Threatening Event genetycznym, szczególnie z hypoplazją nosogardła, mikrognatią (Z. Downa, Z. Pierre Robin (3, 4. Choroby alergiczne górnych dróg oddechowych (np. alergiczny nieżyt nosa oraz wirusowe infekcje układu oddechowego nie są zaliczane do pierwotnych czynników ryzyka, ale mogą w istotny sposób nasilać objawy u dzieci z już istniejącym OSAHS i ich obecność należy uwzględnić w leczeniu. Rozpoznanie OSAHS stawia się w oparciu o dane z wywiadu, badanie przedmiotowe i badania dodatkowe, w tym polisomnografię (Tab.3. (5. Wywiad jest ważną częścią rozpoznania, jednak nawet wywiad przeprowadzony przez specjalistów z zakresu medycyny snu jest obarczony ok. 30% wyniku fałszywie ujemnego. W badaniu przedmiotowym szczególną uwagę zwraca się na drożność górnych dróg odde- Jesień 2003 ALERGIA 55

4 chowych, wielkość migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych, obecność blokady nosa. Badaniami dodatkowymi potwierdzającymi upośledzenie drożności są: badanie wziernikowe i endoskopowe górnych dróg oddechowych, rynomanometria i rynometria akustyczna oraz badania obrazowe głowy i szyi w I 3 Nadmierna senność w ciągu dnia nie spowodowana innymi czynnikami II Dwa lub więcej z poniższych nie spowodowane innymi czynnikami Przerwy w oddychaniu podczas snu Powtarzające się wybudzenia podczas snu Częste zmiany pozycji ciała podczas snu Sen nie dający wypoczynku poranne zmęczenie, poranne bóle głowy Zmęczenie w ciągu dnia, trudności w uczeniu się Zaburzenia koncentracji uwagi, nadpobudliwość, wiąże się z zespołu nadpobudliwości i deficytu uwagi RYCINA Kryteria diagnostyczne OSAHS Zaburzenia rozwoju, m.in. wzrostu III Objawy polisomnograficzne projekcji bocznej: rtg, CT i MRI (6. Rozstrzygającą wartość diagnostyczną ma jednak badanie polisomnograficzne (z ph-metrią lub bez. Umożliwia ono ocenę stopnia nasilenia choroby i następstw ogólnoustrojowych, to jest stopnia zaburzeń utlenowania, (wyrażonych wskaźnikiem desaturacji, wpływu na układ krążenia (brady-tachyarytmie, niemiarowości, jakości snu. Na rozpoznanie zespołu wskazuje obecność 5 lub więcej epizodów bezdechu obturacyjnego (>0 sekund /h snu lub 30 epizodów podczas 6 godzinnego snu, którym towarzyszy zmniejszenie saturacji o więcej niż 3% i/lub wybudzenie się ze snu. Polisomnografia umożliwia różnicowanie OSAHS Zależność pomiędzy przepływem powietrza przez drogi oddechowe i wysiłkiem oddechowym w bezdechu centralnym i obturacyjnym. z chrapaniem pierwotnym (primary snoring, któremu nie towarzyszą ani bezdech ani spłycone oddychanie (7. Domowe monitorowanie oddychania dostępne w wielu krajach jest metodą tańszą obarczoną jednak większym błędem niż badanie wykonane w pracowni polisomnograficznej (8. Rozpoznanie OSAHS w pierwszej kolejności obliguje do rozważenia wskazań do tonsilektomii i/lub tonsilotomii i/lub adenoidektomii czyli chirurgicznego usunięcia powiększonych migdałków, będących mechaniczną przyczyną obturacji. U dzieci z przerostem układu chłonnego gardła zabieg adenotonsilektomii jest skuteczny u ok. 85% operowanych. Z badań Niemenena wynika, że dzieci poddane wybiórczej adenoidektomii mogą w późniejszym czasie wymagać dodatkowego zabiegu tonsilektomii. Chirurdzy znacznie częściej decydują się więc na wykonanie obydwu zabiegów w jednym czasie. Po zabiegu operacyjnym kontrolne badanie polisomnograficzne wykonuje się po 6 tygodniach. Dzieci z rodzinnym wywiadem zaburzeń snu, dzieci z otyłością oraz dzieci z mniejszości narodowościowych mają wyższe ryzyko wystąpienia resztkowego OSAHS (przetrwałego OSAHS po zabiegu tonsilektomii / adenoidektomii. Nawrót objawów po leczeniu operacyjnym dotyczyć może 20% dzieci i występuje po zabiegu częściej niżby się spodziewano. Inne techniki leczenia chirurgicznego obejmują zabiegi uwulopalatopharyngoplastyki (UPPP, uwulektomii, epiglottoplastyki, wysunięcia żuchwy, zmniejszenia języka i stosowane są głównie u dorosłych. Opisywane metody leczenia zachowawczego u dzieci to steroidoterapia (systemowa i miejscowa, suplementacja tlenem, nieinwazyjna wentylacja (CPAP. Leczenie OSAHS współistniejącego z chorobami alergicznymi przebiegającymi z upośledzeniem drożności górnych dróg oddechowych wymaga jednoczesnego leczenia antyalergicznego. Podkreślając dużą wartość diagnostyczną polisomnografii należy jednocześnie zwrócić uwagę, że trudniej wykonać to badanie u małych, nie współpracujących dzieci niż u osób dorosłych. Polisomnografia zaliczana jest do technik nieinwazyjnych, wymaga jednak unieruchomienia dziecka, stabilnego umiejscowienia na skórze głowy i tułowia wielu elektrod i czujników, co mimo największej nawet delikatności osoby przeprowadzającej badanie i mimo stałej obecności najbliższych, wzbudza wiele lęku u małych dzieci. Dlatego m.in. wskazania do polisomnografii ograniczone są do ściśle określonych stanów klinicznych, chociaż samo badanie ma charakter interdyscyplinarny i leży w kręgu zainteresowań m.in. pediatrów i neonatologów, pulmonologów i fizjologów oddychania, otolaryngologów i neurologów, psychiatrów i psychologów oraz kardiologów. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę wczesnego rozpoznania polismnograficznego nocnych zaburzeń oddychania, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym, przewlekle zmęczonych, niekiedy chrapiących w nocy, z problemami w nauce i zaburzeniami zachowania. piśmiennictwo na str ALERGIA Jesień 2003

5 c.d. artykułu dr. hab. Grzegorza Lisa Wzrost zachorowań... ze str. 6 w obu ośrodkach dotyczyły istotnie wyższego odsetka dzieci w drugim badaniu w porównaniu z pierwszym badaniem. W obu okresach nieznacznie częściej objaw ten stwierdzano u dzieci krakowskich. Częstość rozpoznawania astmy wzrosła prawie trzykrotnie w Krakowie i ponad dwukrotnie w Poznaniu. W drugim badaniu częstości te wynosiły odpowiednio 6.8% i 5.2%. Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (azbśn i spojówek U dzieci młodszych w badaniu przeprowadzonym w latach 200/2002 objawy azbśn zgłaszane zarówno kiedykolwiek jak i w ciągu ostatniego roku odnotowano w obu ośrodkach z istotnie wyższą częstością w porównaniu do badania pierwszego. W Krakowie częstość ta wzrosła z 28.5% do 33.6% dla objawów występujących kiedykolwiek i z 24.6% do 28.3% dla objawów, które wystąpiły w ciągu ostatniego roku. W Poznaniu wzrost ten był jeszcze bardziej znaczący: odpowiednio dla objawów obserwowanych kiedykolwiek z 3.0% do 3.3%, dla objawów w ostatnim roku z.3% do 25.4%. Współwystępowanie w ciągu ostatniego roku azbśn i spojówek odnotowano istotnie częściej w drugim badaniu. Dolegliwościom tym towarzyszyło na ogół pogorszenie jakości życia: w pierwszym badaniu potwierdzone u 22.3% dzieci krakowskich i 3.8% dzieci poznańskich, w drugim wartości te wynosiły odpowiednio 27.2% i 25.2%. Rozpoznanie azbśn było potwierdzone przez lekarza w pierwszym badaniu w Krakowie u 5.3% badanych, w Poznaniu tylko u 5.0%, a u dzieci badanych w latach 200/ 2002 odpowiednio u 2.% i 9.5% badanych. U dzieci starszych w obu ośrodkach odnotowano istotny wzrost odsetka odczuwających objawy typowe dla azbśn i to zarówno kiedykolwiek jak i w ciągu ostatniego roku. Objawy kiedykolwiek zgłosiło 4.% dzieci krakowskich i 39.6% dzieci poznańskich. Objawy w ciągu ostatniego roku u dzieci ocenianych w latach 200/2002 występowały z prawie identyczną częstością w obu ośrodkach. W Krakowie częstość ta wynosiła 33.%, w Poznaniu 32.8%. Odsetek dzieci z towarzyszącymi objawami zapalenia spojówek w drugim badaniu był zbliżony i wynosił odpowiednio 20.9% i 20.3%. W równym stopniu w obu ośrodkach choroba pogarszała jakość życia. Odsetek dzieci, które w ten sposób oceniały wpływ choroby wynosił w Krakowie 30.% i w Poznaniu 30.6%. Ograniczenie aktywności z powodu choroby było znacznie częstsze w drugim badaniu niż w pierwszym. W obu ośrodkach w obu analizowanych przedziałach czasowych liczba ustalonych rozpoznań azbśn była niższa niż częstość występowania objawów kiedykolwiek. Jednocześnie jednak E P I D E M I O L O G I A odnotowano wzrost liczby dzieci z ustalonym rozpoznaniem tego schorzenia: w Krakowie z 9.7% do 29.9%, w Poznaniu z 2.0% do 32.6%. W grupie dzieci 6-7 letnich w obu ośrodkach zaznaczyły się dwa okresy zwiększonej częstości występowania objawów azbśn wiosenny w Krakowie od marca do czerwca, w Poznaniu od lutego do maja i jesienny w obu ośrodkach od września do listopada. W grupie dzieci starszych najwyższy odsetek dzieci chorował w Krakowie w kwietniu i maju. W Poznaniu najwyższą częstość odnotowano od maja do września. Atopowe zapalenie skóry Częstość występowania objawów atopowego zapalenia skóry kiedykolwiek wzrosła w grupie dzieci młodszych z 5.% do 24.3% w Krakowie i z 9.3% do 26.2% w Poznaniu. Podobny wzrost odnotowano u dzieci starszych: w Krakowie z 2.3% do 2.2%, w Poznaniu z.7% do 20.%. W obu grupach wieku i w obu ośrodkach zwiększyła się liczba dzieci z ustalonym kiedykolwiek rozpoznaniem choroby: w grupie dzieci 6-7 letnich w Krakowie z 9.6% do 28.9%, w Poznaniu z 9.5% do 34.5%; w grupie dzieci 3-4 letnich: w Krakowie z 4.6% do 5.6%, w Poznaniu z 3.2% do 20.8%. Podsumowanie Polska należy do grupy byłych krajów socjalistycznych, w których częstość występowania chorób alergicznych była dotąd niższa niż w wysoko rozwiniętych krajach kapitalistycznych. Takie obserwacje poczyniliśmy w badaniach polsko -szwedzkich, w których porównaliśmy występowanie chorób alergicznych w Sundsvall i w Koninie (9. Spostrzeżenia te potwierdzono w ramach pierwszej fazy badania ISAAC (4, 5, 6, 7. Podobna sytuacja dotyczyła byłych Niemiec Wschodnich, co wykazała von Mutius i wsp. (0 w badaniach przeprowadzonych w Monachium i Lipsku. Spostrzeżenia poczynione w tych badaniach były jednym ze źródeł tzw. higienicznej teorii rozwoju alergii (, 2. W ostatniej dekadzie XX wieku w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej rozpoczął się proces stopniowej zmiany warunków i stylu życia. Zwiększyła się ekspozycja na zanieczyszczenia środowiska zewnętrznego związane miedzy innymi z rozwojem motoryzacji, stosowaniem środków chemicznych w przemyśle, rolnictwie, a także w gospodarstwach domowych. Zmieniły się nawyki żywieniowe, tryb życia, ograniczyła się aktywność fizyczna. Ujawniony w aktualnym badaniu wzrost liczby zachorowań może sugerować, że rzeczywiście zmiana stylu życia na tzw. styl zachodni może odgrywać istotną rolę w rozwoju astmy oskrzelowej (3. Adres autora Dr hab. n. med.grzegorz Lis Klinika Chorób Dzieci Polsko-Amerykański Instytut Pediatrii Kraków ul. Wielicka 265 Piśmiennictwo:. Lebowitz MD, Spinaci S: The epidemiology of asthma. Eur Respir J 993; 3: Sears MR: Epidemiology. W: Asthma: basic mechanisms & clinical management.. Ed. Barnes PJ, Rodger IW, Thomson NC. Academic Press Ltd 992, Asher MI i wsp: International study of asthma and allergies in childhood (ISAAC rationale and methods. Eur Respir J 995; 8: Strachan D i wsp: Worldwide variations in the prevalence of symptoms of allergic rhinoconjunctivitis in children: the International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC. Pediatr Allergy Immunol 997; 8: The International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC Steering Committee. Worldwide variations in the prevalence of asthma symptoms: the International Study of Asthma and Allergies in Childhood. Eur Respir J 998; 2: The International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC Steering Committee. Worldwide variations in the prevalence of asthma, allergic rhinoconjunctivitis, and atopic eczema: ISAAC. Lancet 998; 35: Hywel W i wsp: Worldwide variations in the prevalence of symptoms of atopic eczema in the international study of asthma and allergies in childhood. J Allergy Clin immunol 999; 03: Lis G i wsp: Występowanie chorób alergicznych u dzieci szkolnych w Krakowie i Poznaniu (na podstawie badań ankietowych ISAAC. Pneum Alergol Pol 997; 65: Braback L i wsp: Risk factors for respiratory symptoms and atopic sensitization in Baltic area. Arch Dis Child 995; 72: Von Mutius E i wsp: Prevalence of asthma and atopy in two areas of West and East Germany. Am J Respir Crit Care Med 994; 49: Strachan DP: Family size, infection and atopy: the first decade of the hygiene hypothesis Thorax 2000; 55 (supp.: S2-S0. 2. Strannegard O, Strannegard IL: The cause of the increasing prevalence of allergy: is atopy a microbial deprivation disorder? Allergy 200; 56: Platts-Mills T.A.E., Blumenthal K., Perzanowski M., Woodfolk J.A.: Determinants of clinical allergic disease. The relevance of indoor allergens to the increase in asthma. Am. Rev. Respir. Crit. Care Med., 2000, 62, S28-S33. Jesień 2003 ALERGIA 57

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Elektryczna aktywność mózgu. Polisomnografia

Elektryczna aktywność mózgu. Polisomnografia Elektryczna aktywność mózgu Polisomnografia Badanie polisomnograficzne elektroencefalografia(eeg) rejestracja bioelektrycznej aktywności mózgu elektromiografia(emg) rejestracja napięcia mięśniowego elektrookulografia(eog)-

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zaburzeń oddychania w czasie snu

Epidemiologia zaburzeń oddychania w czasie snu Epidemiologia zaburzeń oddychania w czasie snu Jakub Radliński Zakład Fizjopatologii Układu Oddechowego Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce - Zdroju Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood)

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) Częstość alergicznego nieżytu nosa i spojówek u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) The prevalence of allergic rhinitis

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Występowanie POCHP u ludzi starszych POCHP występuje u 46% osób w wieku starszym ( III miejsce) Choroby układu

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study.

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study. 1. Wstęp Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach epidemiologicznych stwierdzono znaczący wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

Obturacyjny Bezdech Senny (OBS) Poradnik Pacjenta

Obturacyjny Bezdech Senny (OBS) Poradnik Pacjenta Obturacyjny Bezdech Senny (OBS) Poradnik Pacjenta Robert Pływaczewski i Michał Bednarek Wprowadzenie Istotą obturacyjnego bezdechu sennego (OBS) są powtarzające się wielokrotnie w czasie snu epizody zapadania

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI. Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję...

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI. Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję... Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję... Rodzaje ECMO 1. ECMO V-V żylno - żylne Kaniulacja żyły udowej i szyjnej lub żyły

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dyrektor Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II Specjalista chorób wewnętrznych i chorób płuc Przewodnicząca Komisji Ekologii i Ochrony Powietrza Rady

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

BiPAP Vision. z PAV (Proportional Assist Ventilation)

BiPAP Vision. z PAV (Proportional Assist Ventilation) BiPAP Vision z PAV (Proportional Assist Ventilation) P A V nowa generacja nieinwazyjnej wentylacji PAV nowy tryb wentylacji asystującej - różnica w koncepcji - wspomaganie ciśnieniowe proporcjonalne do

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki

Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki Projekt badawczy nr N N518 292740 pt.: Opracowanie adaptacyjnego algorytmu sterowania autorskim aparatem zapobiegającym powstawaniu epizodów bezdechu sennego realizowany jest we współpracy Katedry Systemów

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Propedeutyka onkologii Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia snu klasyfikacja i diagnostyka

Zaburzenia snu klasyfikacja i diagnostyka Zaburzenia snu klasyfikacja i diagnostyka Dyssomnie bezsenność nadmierna senność Klasyfikacja zaburzenia rytmu snu i czuwania Parasomnie MARCIN GRABICKI KLINIKA PULMONOLOGII, ALERGOLOGII I ONKOLOGII PULMONOLOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Nadmierne wydzielanie śluzu w drogach

Bardziej szczegółowo

Biorytmy, sen i czuwanie

Biorytmy, sen i czuwanie Biorytmy, sen i czuwanie Rytmika zjawisk biologicznych określana jako biorytm przyporządkowuje zmiany stanu organizmu do okresowych zmian otaczającego środowiska. Gdy rytmy biologiczne mają charakter wewnątrzustrojowy

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

SAMOISTN WŁÓKNIENIE PŁUC. Prof. dr hab. med. ELZBIETA WIATR Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Warszawa

SAMOISTN WŁÓKNIENIE PŁUC. Prof. dr hab. med. ELZBIETA WIATR Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Warszawa SAMOISTN WŁÓKNIENIE PŁUC Prof. dr hab. med. ELZBIETA WIATR Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Warszawa Włóknienie płuc jest zaawansowanym stadium wielu chorób śródmiąższowych m.in. 1.Narażenia na pyły nieorganiczne-pylica

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Poduszka zapobiegająca chrapaniu: test prototypu w laboratorium snu w Klinice Lindenbrunn, Coppenbrüge

Poduszka zapobiegająca chrapaniu: test prototypu w laboratorium snu w Klinice Lindenbrunn, Coppenbrüge Poduszka zapobiegająca chrapaniu: test prototypu w laboratorium snu w Klinice Lindenbrunn, Coppenbrüge Prototyp interaktywnej poduszki zapobiegającej chrapaniu przetestowano w 2001 roku wśród użytkowników,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Chłopiec 4- letni - astma oskrzelowa z zaburzonym torem oddechowym i połykaniem.

Rys. 1 Chłopiec 4- letni - astma oskrzelowa z zaburzonym torem oddechowym i połykaniem. Krystyna Marasz logopeda- PPP Toruń PSL UMK WPŁYW PRZEWLEKŁYCH STANÓW ZAPALNYCH GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH NA WADY WYMOWY We wrześniu 2011 roku w czasie trwania konferencji organizacji GARD w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM

Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM Kaniula donosowa wysokiego przepływu dla dzieci PRZEWODNIK KIESZONKOWY VAPOTHERM Wybór pacjenta Diagnozy OBJAWY: DIAGNOZY: Oznaki i symptomy: Pacjent wykazuje jeden lub więcej z następujących objawów:

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA NEUROLOGICZNE U DZIECI. Wioletta Kojder-Leżańska Agnieszka Pędzimąż

ZABURZENIA NEUROLOGICZNE U DZIECI. Wioletta Kojder-Leżańska Agnieszka Pędzimąż ZABURZENIA NEUROLOGICZNE U DZIECI Wioletta Kojder-Leżańska Agnieszka Pędzimąż CHOROBY NEUROLOGICZNE TO WSZYSTKIE SCHORZENIA ZWIĄZANE Z NIEPRAWIDŁOWYM ORGANICZNYM FUNKCJONOWANIEM OŚRODKOWEGO I OBWODOWEGO

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013

ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013 ZEPTER INTERNATIONAL POLAND R E G I O N A L M E E T I N G B R A N D M E D I C A L ZEPTER INTERNATIONAL POLAND REGIONAL MEETING WARSZAWA, 15-11-2013 Ewolucja BIOPTRON BIOPTRON MedAll Nr 1 wśród Terapii

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania Małopolskie Centrum Zdrowia Publicznego w Krakowie Dział Nadzoru w Zakresie Opieki nad Matką i Dzieckiem Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej nad dzieckiem

Bardziej szczegółowo

Co leczy akupunktura?

Co leczy akupunktura? Co leczy akupunktura? Akupunktura posiada bardzo szeroki zakres wskazań ukierunkowanych na przyniesienie ulgi choremu - często też okazuje się nie tylko tańsza, ale również bardziej skuteczna od stosowania

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor)

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) W Polsce rodzi się około 24 000 wcześniaków z masą ciała poniżej 2500 g. W ciągu

Bardziej szczegółowo

Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować. Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka

Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować. Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka Przewlekłe serce płucne czy (nadal) istnieje i jak postępować Anna Fijałkowska Zakład Kardiologii, Instytut Matki i Dziecka Serce płucne jest to zespół objawów spowodowanych nadciśnieniem płucnym, wywołanym

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu. Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu. Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku 2012 Ośrodek Promocji Zdrowia i Sprawności Dziecka 80-397 Gdańsk ul. Kołobrzeska 61 tel. 058 553 43 11 fax.058

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

ZESPOŁY SNU Z BEZDECHEM

ZESPOŁY SNU Z BEZDECHEM ZESPOŁY SNU Z BEZDECHEM Mianem snu z bezdechem lub zespołem bezdechu sennego (ang. sleep apnoe syndrome) określa się stan chorobowy, w którym w czasie snu pojawiają się krótsze lub dłuższe (nawet do 2

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Lek. Joanna Marciniak

Lek. Joanna Marciniak Lek. Joanna Marciniak Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we lekarz rezydent Wpływ atopowego zapalenia skóry na jakość życia chorych dzieci

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne)

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Wyższa Szkoła Mazowiecka w Warszawie Wydział Nauk Medycznych Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Student studiów pierwszego stopnia (licencjat)

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

Narkolepsja. Diagnostyka neurofizjologiczna

Narkolepsja. Diagnostyka neurofizjologiczna Historia badań nad narkolepsją. Diagnostyka neurofizjologiczna Aleksandra Wierzbicka Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 19 wiek Pierwszy opis objawów Lata 1950 Lata 1930 Sleep Onset Pierwsze REM

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Gdańsk,10.10.2015 r. Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Prof. dr hab. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań. Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym

Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań. Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym i przygotowanie chorego do badań dr n.med. Jolanta Meller Rola pielęgniarki w badaniu radiologicznym Ochrona pacjenta przed promieniowaniem jonizującym Podawanie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA NARODZINY Narodziny dziecka są najważniejszym wydarzeniem w życiu rodziny. Ważne jest, żeby adaptacja do życia pozamacicznego przebiegała w sposób najbardziej naturalny. Dlatego tak istotny jest pierwszy

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

Czy jesteś w grupie zwiększonego ryzyka? Wskazówki pozwalające stwierdzić, czy istnieje ryzyko, że cierpisz na obturacyjny bezdech senny (OBS)

Czy jesteś w grupie zwiększonego ryzyka? Wskazówki pozwalające stwierdzić, czy istnieje ryzyko, że cierpisz na obturacyjny bezdech senny (OBS) Czy jesteś w grupie zwiększonego ryzyka? Wskazówki pozwalające stwierdzić, czy istje ryzyko, że cierpisz na obturacyjny bezdech senny (OBS) Ocena ryzyka występowania obturacyjnego bezdechu sennego a Powszech

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Otolaryngologia

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Otolaryngologia S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Otolaryngologia Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego

Choroby układu oddechowego Choroby układu oddechowego dr n. med. Jolanta Meller Budowa układu oddechowego Odrębności układu oddechowego u dzieci drogi oddechowe są krótsze i znacznie węższe ściany krtani, tchawicy, oskrzeli są miękkie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii.

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Michał Wroniszewski Fundacja SYNAPSIS Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Otrębusy, 8.11.2011 r. SKALA ZJAWISKA 1. Epidemiologa

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Rozpoznanie astmy oskrzelowej u niemowląt i małych dzieci

Rozpoznanie astmy oskrzelowej u niemowląt i małych dzieci 36 PRZEGLĄD ALERGOLOGICZNY Dr hab. med. Anna Bręborowicz lek. med. Karolina Adamczak Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej III Katedry Pediatrii Akademii Medycznej im.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 197/2014 z dnia 25 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Moje dziecko nie chrapie Miasto Radom 2014 rok Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo