Darmowy fragment

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Darmowy fragment www.bezkartek.pl"

Transkrypt

1 t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w

2 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Recenzent: prof. zw. dr hab. Irena Obuchowska Redakcja wydawnicza: Aleksandra Jastrzębska Korekta: Beata Bednarz Projekt okładki: Andrzej Augustyński ISBN Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (012) , fax (012) Wydanie I, Kraków 2009

3 Spis treści Wstęp... 7 ADHD co to jest?... 9 Jak wiele dzieci ma ADHD? Czy z ADHD się wyrasta? Jakie są przyczyny ADHD? ADHD a wychowanie Biologiczne uwarunkowanie ADHD: przełomowe odkrycia Mózg a ADHD Wnioski płynące z terapii farmakologicznej Geny a ADHD A jeśli to nie geny? Inne czynniki związane z ciążą i porodem A może geny i środowisko? Formy terapii ADHD Terapia farmakologiczna Metody pozafarmakologiczne ADHD to problem, wtórne zaburzenia to duży problem Przegląd zaburzeń mogących towarzyszyć ADHD Jakość życia dzieci z ADHD Krytyczne momenty w życiu dzieci z ADHD: czego należy się obawiać i czemu można zapobiec Podstawowe wiadomości na temat psychologii rozwoju człowieka Okres szkolny a poczucie kompetencji i samoocena dziecka Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo w kryzysie młodszego wieku szkolnego Reputacja dziecka a możliwość zmiany zachowania Groźny czar etykiety ADHD Uporczywość etykiety... 67

4 6 Spis treści Wróżby i proroctwa Poczucie niższości i samoocena Skąd ta agresja? Lęki u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo ADHD a rozwój w okresie adolescencji Podłoże tożsamości u nastolatków z nadpobudliwością psychoruchową Rola grup rówieśniczych w procesie kształtowania tożsamości Dorosły po przejściach Podsumowanie Wykaz książek i stron internetowych na temat ADHD Bibliografia Abstract

5 Wstęp Nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi to zaburzenie związane z działaniem układu nerwowego, określane najczęściej mianem ADHD. Na temat ADHD, jego przyczyn, objawów i dostępnych metod leczenia napisano wiele książek i artykułów. Jest to zagadnienie niezwykle skomplikowane, a jednocześnie ważne, szczególnie z punktu widzenia dobra dzieci przejawiających to zaburzenie. Niektórzy mogą jednak powiedzieć, że nie ma sensu przejmować się ADHD, skoro część badań naukowych dowodzi, iż symptomy tego zaburzenia wraz z wiekiem ulegają złagodzeniu. Często trudno rozpoznać nadpobudliwość psychoruchową u dorosłych, u których zdiagnozowano ją w dzieciństwie, dlatego panuje powszechna opinia, że z ADHD się wyrasta. W czym więc tkwi problem? Otóż z ADHD związane jest ryzyko powikłań mogących wpływać na jakość funkcjonowania w kolejnych fazach życia. Należą do nich m.in.: zaniżona samoocena, niepowodzenia szkolne, wykluczenie społeczne, uzależnienia, depresja, a nawet próby samobójcze. Relacja między ADHD i powikłaniami nie jest zero-jedynkowa, to znaczy, że na wystąpienie dodatkowych problemów wpływa wiele innych czynników, na przykład jakość wsparcia ze strony osób znaczących, czyli rodzi- ców, wychowawców i rówieśników, sposób, w jaki dziecko jest postrzegane przez otoczenie, oraz to, czy właściwie zdiagnozowano zaburzenie i zastosowano odpowiednie metody terapii. Aby pomóc nadpobudliwemu dziecku w prawidłowym rozwoju, konieczne są: 1) znajomość problemów, które mogą wystąpić w związku z ADHD; 2) znajomość psychologicznych mechanizmów łączących ADHD z danym powikłaniem oraz 3) indywidualna analiza czynników środowiska domowego, szkolnego i rówieśniczego, specyficznych dla każdego dziecka. Prezentowana książka nie jest zbiorem metod pracy z dziećmi z ADHD zostały one już szeroko omówione w polskojęzycznej literaturze zwraca natomiast uwagę osób uczestniczących w wychowaniu dzieci z nadpobudliwością psychoruchową na problemy, które często wiążą się z ADHD, oraz wskazuje możliwości wspierania rozwoju dzieci z tym zaburzeniem. W książce pokazano, w jaki sposób symptomy ADHD mogą wpływać na jakość życia dzieci w kolejnych fazach rozwoju oraz jak można zapobiegać wtórnym problemom, które mogą stać się udziałem dziecka z ADHD oraz jego rodziców. Informacje zawarte w publikacji pochodzą z najbardziej aktualnych i najważniejszych badań naukowych, co sprawia, że może ona stanowić rzetelne źródło wiedzy. Tekst wzbogacono o rysunki pomagające zrozumieć istotę omawianych zagadnień, a także ramki ze wskazówkami dotyczącymi możliwości uniknięcia powikłań i wspierania prawidłowego rozwoju dzieci nadpobudliwych psychoruchowo.

6 8 Wstęp Zakres prezentowanych informacji jest na tyle szeroki, że książka powinna wzbudzić zainteresowanie zarówno rodziców dzieci z ADHD, jak i osób zajmujących się specjalistyczną pomocą: psychologów, pedagogów i pediatrów, a także biologów chcących poszerzyć swoją wiedzę na temat etiologii zaburzenia. Po książkę powinni również sięgnąć nauczyciele starający się w bardziej świadomy sposób uczyć dzieci nadpobudliwe oraz wspierać ich rozwój. Adresatami książki są także studenci poszukujący wiedzy na temat ADHD, rozwoju dzieci i młodzieży oraz czynników ryzyka wystąpienia innych problemów, takich jak zaniżona samoocena, lęk, zaburzenia zachowania. Jednym z celów niniejszej książki jest zwiększenie świadomości rodziców i wychowawców o przyczynach ADHD i konsekwencjach zaburzenia dla kształtowania się osobowości dzieci. Ważne jest zrozumienie, że ADHD jest tylko czynnikiem ryzyka nie przesądza o tym, jak dziecko będzie się rozwijało. Wyposażeni w wiedzę o prawidłowościach tego zaburzenia oraz niespodziankach, które mogą się przytrafić podczas terapii, możemy skutecznie wspomagać i wspierać rozwój dziecka z ADHD.

7 ADHD co to jest? ADHD to skrót anglojęzycznej nazwy zaburzenia przejawiającego się wysokim pobudzeniem układu nerwowego, problemami z koncentracją uwagi oraz nadruchliwością i impulsywnością. Pełna nazwa to Attention Deficit Hyperactivity Disorder, a w języku polskim: nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi. ADHD występuje zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, jednak większość osób bez wiedzy psychologicznej uważa, że ADHD dotyczy tylko dzieci. Trudno się temu dziwić, jeśli weźmie się pod uwagę, u ilu dzieci w wieku szkolnym zdiagnozowano ADHD. Nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi jest uważana za jedno z najczęściej występujących zaburzeń neuropsychologicznych wieku dziecięcego [Treuting, Hinshaw 2001]. Co to znaczy, że dziecko ma ADHD? Oto uproszczona definicja: OGÓLNA DEFINICJA ZABURZENIA ADHD jest to zaburzenie charakteryzujące się nieadekwatnymi do wieku rozwojowego deficytami uwagi, impulsywnością i nadpobudliwością ruchową, które nie ustępują przez ponad sześć miesięcy, a ich nasilenie powoduje znaczne trudności w funkcjonowaniu w najważniejszych obszarach życia [Treuting, Hinshaw 2001]. Deficyty uwagi można podejrzewać u dziecka, które: ma trudności w skoncentrowaniu się na lekcjach, w czasie odrabiania zadań domowych i wykonywania innych czynności; sprawia wrażenie, że nie słucha, co się do niego mówi; ma kłopoty z dokończeniem szkolnych zadań; gubi różne rzeczy, na przykład książki, ołówki, zabawki, oraz często zapomina o swoich powinnościach, wykonaniu jakichś czynności, na przykład: o wynoszeniu śmieci, sprzątaniu pokoju, umyciu się przed snem. Impulsywność przejawia się, gdy dziecko nie może się doczekać na swoją kolej na przykład w czasie zabawy lub rozmowy, często przerywa i przeszkadza innym w zabawie, nie może poczekać z udzieleniem odpowiedzi i najczęściej strzela, zanim usłyszy pytanie w całości [Kołakowski i wsp. 2007]. Impulsywność oznacza, że dziecko najpierw coś robi, a potem myśli. Na przykład włoży rękę do gorącej wody, zanim pomyśli, że może to być nieprzyjemne. U impulsywnych dzieci emocje mają najczęściej znacznie silniejszy wpływ na to, jak się zachowują, niż myślenie. Objawami nadruchliwości są na przykład: częste nerwowe ruchy rąk

8 10 Tomasz Hanć. Dzieciństwo i dorastanie z ADHD i/lub stóp, nieumiejętność przebywania przez dłuższą chwilę w jednym miejscu, wstawanie z krzesła w sytuacjach, w których wymaga się od dziecka spokojnego siedzenia, częste pozostawanie w ruchu, wspinanie się na meble oraz gadatliwość [Kołakowski i wsp. 2007]. Rodzice nadruchliwego dziecka mogą mieć wrażenie, że jest ono w więcej niż w jednym miejscu naraz. Może to być poważny problem, zwłaszcza jeśli dziecko ma skłonność do wpadania w kłopoty. Schemat 1. Trzy grupy symptomów ADHD Zaburzenia uwagi Źródło: opracowanie własne. Impulsywność ADHD Nadruchliwość Aby postawić diagnozę ADHD, musi zostać spełnionych kilka dodatkowych warunków. Co najmniej część symptomów powinna się ujawnić przed 7. rokiem życia. Ponadto objawy powinny w znaczny sposób utrudniać funkcjonowanie dziecka w dwóch lub więcej sytuacjach, na przykład w szkole, w domu, w czasie zabawy z innymi dziećmi, oraz utrzymywać się co najmniej sześć miesięcy. Warunkiem postawienia diagnozy jest również niemożność wytłumaczenia objawów innymi zaburzeniami rozwojowymi lub psychicznymi, takimi jak: schizofrenia, zaburzenia nastroju, zaburzenia lękowe, dysocjacyjne, zaburzenia osobowości [American Psychiatric Association 1994]. O ile rozpoznanie innych chorób psychicznych to domena lekarza psychiatry, o tyle zatroskany rodzic powinien szczególnie uważnie przyjrzeć się okolicznościom, w jakich dziecko zachowuje się w sposób przypominający opisane objawy ADHD. Czy zapominalstwo zdarza się dziecku jedynie wtedy, kiedy odrabia ono zadanie domowe z matematyki, czy również obejmuje inne przedmioty szkolne, zajęcia i zabawy w domu? Jeśli dotyczy to wyłącznie matematyki, to można raczej podejrzewać, że dziecko zapomina, bo nie lubi tego przedmiotu lub nauczyciela albo ma problemy z rozwiązywaniem matematycznych zadań. W takiej sytuacji po prostu trzeba pomóc dziecku w nauce przedmiotu, z którym ma kłopot ADHD raczej nie jest tu przyczyną problemu. Jeśli inne dzieci skarżą się, że Janek nie czeka na swoją kolej w grze planszowej

9 ADHD co to jest? 11 i dlatego nie chcą się z nim bawić, rodzic powinien się zastanowić, czy podobne zachowania zdarzają się chłopcu również w kontakcie z osobami dorosłymi czy przerywa innym rozmowy, czy ma wyraźne problemy z czekaniem na ważne momenty, jak podanie deseru lub ustalona godzina ulubionej gry komputerowej, i chce mieć wszystko TERAZ i NATYCHMIAST. Jeśli takie sytuacje dotyczą wyłącznie zabawy z innymi dziećmi, może to oznaczać problemy w relacjach społecznych z rówieśnikami, ale prawdopodobnie nie są one wynikiem ADHD. WAŻNE PYTANIA, KTÓRE POWINIEN SOBIE ZADAĆ WYCHOWAWCA: Czy objawy ujawniły się przed 7. rokiem życia? Czy objawy utrzymują się dłużej niż sześć miesięcy? Czy objawy są widoczne w dwóch lub więcej sytuacjach, na przykład w domu, w szkole, w zabawie z innymi dziećmi? Czy objawy w sposób znaczący zakłócają funkcjonowanie dziecka? Czy zachowania dziecka mogą być wynikiem przeżywanego ostatnio stresu? Jak się zachowują inne dzieci w tym samym wieku? ADHD jest związane z opóźnionym dojrzewaniem układu nerwowego. Dlatego żeby zdiagnozować ADHD, zachowania dziecka muszą być nieadekwatne do jego wieku rozwojowego, co uwzględniono w definicji zaburzenia. Na przykład widok dziecka w wieku przedszkolnym, które stale biega po sali i trudno mu usiedzieć na miejscu, nie wydaje się niczym niezwykłym po prostu wiele dzieci w przedszkolu zachowuje się podobnie. Jeśli jednak zachowuje się tak chłopiec w drugiej klasie szkoły podstawowej lub starszy, można powiedzieć, że jest to nieadekwatne do wieku rozwojowego większość jego kolegów spokojnie siedzi na swoich miejscach. Na co więc mają zwrócić uwagę wychowawcy? Otóż na to, jakie możliwości koncentracji uwagi, kontroli emocjonalnych impulsów i aktywności ruchowej wykazują zwykle inne dzieci w tym samym wieku. Jeśli dziecko skrajnie różni się pod tym względem od swoich rówieśników, jest to sygnał, że może mieć ADHD. Ale uwaga!!! We wczesnych fazach dzieciństwa tempo rozwoju poznawczego i emocjonalnego może być bardzo zróżnicowane, dlatego nie można zdiagnozować ADHD u dziecka w wieku przedszkolnym jest prawdopodobne, że za rok dziecko dogoni swoich rówieśników pod względem rozwoju układu nerwowego. Dzieci w wieku szkolnym (powyżej 7. roku życia) zwykle są mniej zróżnicowane pod względem zaawansowania w rozwoju i możliwa staje się ocena ich zachowań pod kątem ADHD. Jeśli są uzasadnione podejrzenia, że dziecko może mieć ADHD, należy się zgłosić na specjalistyczne badania diagnostyczne. ADHD może zdiagnozować le-

10 12 Tomasz Hanć. Dzieciństwo i dorastanie z ADHD PIERWSZY KONTAKT Z ADHD Na badanie dotyczące rozwoju dzieci z ADHD zgłosiła się mama ze swoją 7-letnią córeczką Kasią. Wcześniejsze badania przeprowadzone przez panią psycholog wykazały, że dziecko jest wyraźnie nadpobudliwe w stosunku do swojego wieku. Wszystko wskazywało, że dziewczynka ma pełnoobjawowe ADHD. Mama otrzymała do wypełnienia kilka kwestionariuszy. Natomiast pan, który prowadził badanie, zabrał się za mierzenie i ważenie dziecka. To było trudne zadanie dla kogoś, kto nie zajmował się zawodowo dziećmi z ADHD badacz był biologiem i wszystko, co robiło dziecko, było dla niego nowe i niezwykłe, zwłaszcza że było to dopiero pierwsze z wielu badań nadpobudliwych dzieci, które miał przeprowadzić. Problemy zaczęły się już w czasie ważenia Kasi. Dziewczynka nie potrafiła spokojnie ustać na wadze, przez cały czas podskakiwała i rozglądała się dookoła. Kiedy pan biolog był zajęty montowaniem przyrządu do mierzenia wysokości ciała (długa, wyskalowana, składana, metalowa rurka zwana antropometrem), Kasia zdążyła zważyć zabawki znajdujące się w pokoju, książki, swoje buty i podjęła nieudaną próbę zważenia mamy. Straciła zainteresowanie wagą, kiedy zobaczyła antropometr. Pan biolog nawet się nie zorientował, kiedy dziewczynka wskoczyła na metalowy przyrząd i zaczęła się po nim wspinać jak małpka. Niebezpieczna dla profesjonalnego i kosztownego sprzętu badawczego sytuacja skończyła się interwencją mamy. Później było już tylko gorzej. Żeby mama mogła poświęcić całą uwagę kwestionariuszom, pan biolog musiał poświęcić całą swoją uwagę Kasi. W ciągu dziesięciu minut Kasia narysowała cztery rysunki, zważyła pozostałe przedmioty w pokoju, które dały się unieść i postawić na wadze, oraz zorganizowała sobie zabawę z panem biologiem w jak mnie nie złapiesz, to pomaluję pisakiem wszystkie ściany w pokoju. W tym czasie mama, widząc co się dzieje, w szaleńczym tempie wypełniała kwestionariusze. Kiedy Kasia z mamą wyszły, pan biolog jak nigdy przedtem poczuł, że spokój i bezruch mogą być doznaniem niezwykle przyjemnym i relaksującym. Zrozumiał też, jak wiele cierpliwości, wyrozumiałości i uwagi wymaga od rodziców dziecko z nadpobudliwością psychoruchową. karz psychiatra lub psycholog po konsultacji z psychiatrą. Nie jest to sprawa łatwa i wielu specjalistów stawia błędne diagnozy. Niektórzy zbyt często rozpoznają zaburzenie u dzieci, które są po prostu trochę bardziej ruchliwe, inni nie dostrzegają problemu nawet wtedy, kiedy jest on wyraźny. Właściwa diagnoza jest sprawą bardzo ważną, od niej bowiem zależy, jakie środki zostaną podjęte, aby pomóc dziecku. Skąd więc wiedzieć, który specjalista ma odpowiednie kompetencje, żeby

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze.

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Plan: Co to jest ADHD? Objawy ADHD Jak odróżnić ADHD od innych problemów zachowania

Bardziej szczegółowo

Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie

Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie Katarzyna Borzucka-Sitkiewicz Krzysztof Sas-Nowosielski Stosowanie substancji psychoaktywnych przez

Bardziej szczegółowo

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu Dziecko autystyczne Prawdziwa opowieść o Maciusiu Beata Zawiślak Mojemu synkowi Maciusiowi, mojej rodzinie, wszystkim specjalistom, których spotkałam na swojej drodze i którzy okazali się bardzo pomocni

Bardziej szczegółowo

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Szkoła Podstawowa nr 9 im. Bohaterów Westerplatte w Koninie Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Opracowała: Nauczyciel wspierający - Iwona Żak Wstęp Uczniowie z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ Coraz częściej rodzice, którzy nie dają sobie rady z niespokojnym, łatwo rozpraszającym się dzieckiem, do którego nic nie

Bardziej szczegółowo

Do niedawna uważano, że ADHD dotyczy głównie dzieci, teraz coraz częściej się słyszy, że również dorośli mogą cierpieć na to zaburzenie...

Do niedawna uważano, że ADHD dotyczy głównie dzieci, teraz coraz częściej się słyszy, że również dorośli mogą cierpieć na to zaburzenie... Z dr. n. med. Arturem Kołakowskim, specjalistą psychiatrą z Centrum CBT - Centrum Psychoterapii Poznawczej i Behawioralnej w Warszawie, autorem licznych publikacji na temat ADHD, rozmawia Anna Zalech.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność.

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność. Mity, fakty, diagnoza i terapia ADHD, to tylko część informacji, z którymi możesz się zapoznać czytając niniejszy artykuł. Sprawdź jak zachowuje się dziecko dotknięte ADHD i co robić, aby pomóc mu odnaleźć

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców DLA RODZICÓW AKADEMIA DLA RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły zy Zainteresowani rodzice. Rola uczuć rodzica i dziecka we wzajemnym kontakcie. Granice, normy

Bardziej szczegółowo

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, ADD, czyli deficyt uwagi w międzynarodowej klasyfikacji chorób

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej Zespół nadpobudliwości psychoruchowej 1. Charakterystyka objawów Zespół nadpobudliwości psychoruchowej w terminologii medycznej określany jest jako zespół hiperkinetyczny lub zespół ADHD (od angielskiej

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

Co to jest ADHD i jak je rozpoznać?

Co to jest ADHD i jak je rozpoznać? Co to jest ADHD i jak je rozpoznać? Opracowanie: Anna Kropiewnicka Nadpobudliwość psychoruchowa ma swój początek zwykle w ciągu pierwszych 5 lat życia dziecka. W tym okresie trudno ją jednak rozpoznać.

Bardziej szczegółowo

UCZEŃ Z ZESPOŁEM NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /ADHD/

UCZEŃ Z ZESPOŁEM NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /ADHD/ UCZEŃ Z ZESPOŁEM NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /ADHD/ ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, występuje na całym świecie, we wszystkich kulturach, zarówno

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE

OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE OFERTA WSPARCIA DLA SZKÓŁ i PLACÓWEK Z TERENU DZIAŁANIA PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SYCOWIE (miasto i gmina Syców, miasto i gmina Międzybórz, gmina Dziadowa Kłoda) Przedszkola A) Na terenie

Bardziej szczegółowo

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM Dziecko z bliska. Zbuduj szczęśliwą relację Agnieszka Stein Pierwsza polska książka o rodzicielstwie bliskości. Dziecko z bliska kompleksowo opisuje relacje w rodzinie,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE

Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych Autyzm Zespół Aspergera Ewa Pisula: Autyzm - przyczyny, symptomy,

Bardziej szczegółowo

Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania

Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania Dr hab. Aneta R. Borkowska Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii UMCS Lublin Nadpobudliwość

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY Oferta pomocy psychologiczno- pedagogicznej Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Szprotawie na rok szkolny 2013/2014 dla uczniów, rodziców i nauczycieli placówek oświatowych z terenu działania poradni

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty.

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty. www.pracowniaterapeutyczna.pl kontakt telefoniczny 501 640 703 OGÓLNE WARUNKI SZKOLEŃ Organizujemy szkolenia z naboru indywidualnego oraz przyjmujemy zamówienia dla grup. Realizacja szkoleń następuje po

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Dyskalkulia - zaburzenie zdolności rozpoznawania liczb i liczenia. Może być wrodzona lub wtórna.

Dyskalkulia - zaburzenie zdolności rozpoznawania liczb i liczenia. Może być wrodzona lub wtórna. Czym jest ADHD ADHD jest sformułowaniem, które coraz częściej słyszymy w szkołach. Stwierdzenie, że dziecko cierpi na ADHD jest często negatywnie odbierane przez rodziców i otoczenie. Zdarza się również,

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Oferta wsparcia dla szkół i przedszkoli z terenu działania Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Oleśnicy:

Oferta wsparcia dla szkół i przedszkoli z terenu działania Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Oleśnicy: Oferta wsparcia dla szkół i przedszkoli z terenu działania Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Oleśnicy: Miasto i gmina Oleśnica, miasto i gmina Bierutów, gmina Dobroszyce. PRZEDSZKOLA W poradni 1.

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

1) Najczęstsze problemy dziecka w szkole z ADHD (podtypem mieszanym): nie przestrzega reguł - skłonność do rozkazywania i kierowania

1) Najczęstsze problemy dziecka w szkole z ADHD (podtypem mieszanym): nie przestrzega reguł - skłonność do rozkazywania i kierowania ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (zaburzenia hiperkinetyczne). Jest to choroba przejawiająca problemy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Trudności wychowawcze mają tak naprawdę najlżejszy ciężar gatunkowy, poważniejsze od nich są zaburzenia emocjonalne, a jeszcze cięższe jest

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Skład zespołu: pedagog, koordynator zespołu - mgr pedagog - mgr pedagog - mgr pedagog mgr Rafał Peszek psycholog - mgr Aleksandra Kupczyk psycholog -

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

- występują one w kilku formach aktywności dziecka (np. nie tylko w szkole, ale i w domu);

- występują one w kilku formach aktywności dziecka (np. nie tylko w szkole, ale i w domu); Urszula Oszwa Rok: Wydawnictwo: Miejsce wydania: Są dzieci, które wyglądają jakby myślały o niebieskich migdałach. Patrzą, ale nie widzą, słyszą ale nie słuchają tego, co się do nich mówi, nie reagują

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. DORADZTWO RODZINNE. Rodzice z dziećmi do lat 18-stu

DLA RODZICÓW. BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. DORADZTWO RODZINNE. Rodzice z dziećmi do lat 18-stu DLA RODZICÓW BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. Zainteresowani rodzice Poszerzenie samoświadomości w zakresie relacji z samym sobą i innymi ludźmi. Uczenie

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Wybrane zaburzenia: agresja, ADHD, zachowanie wycofujące i submisyjne - rozpoznawanie objawów, analiza mechanizmów. Moduł 188: Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III)

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) opracowały: mgr Agnieszka Kicman mgr Danuta Wiatr 2 Spis treści : 1.Wstęp... 3 2.Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011

Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011 Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011 Celem naszych oddziaływań jest wspieranie rozwoju i efektywności uczenia się dzieci i młodzieży, pomoc uczniom w wyborze kierunków

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

Uczeń z zespołem Aspergera

Uczeń z zespołem Aspergera Joanna Święcicka Uczeń z zespołem Aspergera Praktyczne wskazówki dla nauczyciela Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010 Redakcja wydawnicza: Beata Bednarz Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Jadwiga Stasica Matematyka 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Agata Fuks

Bardziej szczegółowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej...

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej... Zespół nadpobudliwości psychoruchowej..... Jak pracować z dzieckiem z ADHD? opracowała Beata Osial Zespół nadpobudliwości psychoruchowej ( ADHD ) to schorzenie w większości przypadków przekazywane dziedzicznie.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO 1. Dla dzieci: Propozycje do zrealizowania na terenie przedszkoli: A. Badania przesiewowe logopedyczne 3-6-latków oraz 3 i 4-latków.

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Dziecka rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Dziecka rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Dziecka rok szkolny 2015/2016 Okaż dziecku trochę miłości, a odbierzesz w zamian znacznie więcej John Ruskin Skład zespołu: psycholog mgr Joanna Fossa-Smok, koordynator zespołu pedagog

Bardziej szczegółowo

Jak moje dziecko może nauczyć się koncentracji

Jak moje dziecko może nauczyć się koncentracji Jak moje dziecko może nauczyć się koncentracji Uta Reimann-Höhn Jak moje dziecko może nauczyć się koncentracji Zawiera praktyczne testy O książce Umiejętność koncentracji to potencjał, który jest ogromnie

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Smutni nastoletni Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Listopad 2013 Czas dorastania

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny)

ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny) ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny) Diagnozowanie wg klasyfikacji DSM IV A 1. Sześć lub więcej z podanych niżej objawów zaburzeń koncentracji

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki

Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki Prof. nadzw. dr hab. ANETA R. BORKOWSKA INSTYTUT PSYCHOLOGII UMCS Zaburzenia eksternalizacyjne Obejmują problemy z zachowaniem

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo

Świetlica Terapeutyczna w Lewinie Brzeskim. tel./ fax 077 412-89-72 swietlicaterapeutycznalb@neostrada.pl

Świetlica Terapeutyczna w Lewinie Brzeskim. tel./ fax 077 412-89-72 swietlicaterapeutycznalb@neostrada.pl Świetlica Terapeutyczna w Lewinie Brzeskim tel./ fax 077 412-89-72 swietlicaterapeutycznalb@neostrada.pl tel./fax 077 412-89-72 e-mail swietlicaterapeutycznalb@neostrada.pl SZKOLENIE Funkcje świetlic w

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

BIULETYN INFORMACYJNY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 KRAKÓW - PODGÓRZE

BIULETYN INFORMACYJNY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 KRAKÓW - PODGÓRZE Nr 8 Wrzesień 2007 BIULETYN INFORMACYJNY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 KRAKÓW - PODGÓRZE Siedziba Poradni: 30-306 Kraków ul. Konfederacka 18 tel/fax: (012) 266-19 - 50 e-mail: ppp3krakow@neostrada.pl

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

OBSZAR I. WSPIERANIE ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEŻY

OBSZAR I. WSPIERANIE ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEŻY Zakres tematyczny: Problematyka specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu Rozwijanie zdolności poznawczych i komunikacyjnych dzieci i uczniów OBSZAR I. WSPIERANIE ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEŻY realizacj

Bardziej szczegółowo

Ewa Sowińska Kinga Szyca

Ewa Sowińska Kinga Szyca Ewa Sowińska Kinga Szyca Nadruchliwość Zaburzenia koncentracji Nadmierna impulsywność ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (Attention Deficit Hyperactivity Disorder ADHD) jest zaburzeniem

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

ADHD - zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, zespół hiperkinetyczny lub zespół nadpobudliwości psychoruchowej

ADHD - zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, zespół hiperkinetyczny lub zespół nadpobudliwości psychoruchowej ADHD - zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, zespół hiperkinetyczny lub zespół nadpobudliwości psychoruchowej Jedno z najczęstszych zaburzeń wieku rozwojowego. ZauwaŜane

Bardziej szczegółowo

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Katarzyna Staszczuk DYREKTOR PP P w Ostrołęce Publiczna placówka

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE WSTĘP Profilaktyka w szerokim rozumieniu jest promocją zdrowego stylu życia oraz budowaniem i rozwijaniem różnorodnych umiejętności radzenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat

PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat zrealizowany w 2013 roku na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego, koordynowany przez Fundację

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka Krzysztof Liszcz Czym jest rozpoznanie choroby? nazwaniem wcześniej nienazwanego pomocą w rozumieniu związków między przyczynami (wczoraj) a

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE WSTĘP Profilaktyka w szerokim rozumieniu jest promocją zdrowego trybu życia oraz budowaniem i rozwijaniem różnorodnych umiejętności radzenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2008 Recenzent: prof. dr hab. Jadwiga Hanisz Korekta: Zuzanna Bochenek Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN 978-83-7587-936-0 Oficyna Wydawnicza Impuls

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Ewarysta Estkowskiego w Kostrzynie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY

Szkoła Podstawowa im. Ewarysta Estkowskiego w Kostrzynie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoła Podstawowa im. Ewarysta Estkowskiego SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Załącznik nr 2 do Statutu Szkoły Podstawowej im. Ewarysta Estkowskiego SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej im. Ewarysta

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013 Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej Oferta Edycje 1 1 Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 3-4.3.13 Wrocław Oferta Edycje 1 Informacja prasowa Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej we współpracy z Dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Załącznik nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Część 1. Szkolenie z zakresu wczesnej profilaktyki dziecka i wczesnej interwencji terapeutycznej, szkolnie z zakresu wczesnej interwencji logopedycznej kurs z zakresu wczesnej interwencji logopedycznej

Bardziej szczegółowo

Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia. mgr Krystyna Gieburowska

Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia. mgr Krystyna Gieburowska Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia mgr Krystyna Gieburowska Ogólny schemat zarządzania kryzysem w szkole: okres przed kryzysem działania uprzedzające okres kryzysu i bezpośrednio po kryzysie działania

Bardziej szczegółowo

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia.

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. 6-LATEK W SZKOLE Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. Umysłowa Emocjonalnospołeczna GOTOWOŚĆ SZKOLNA Fizyczna Percepcyjno - motoryczna 1. Diagnozą

Bardziej szczegółowo