Dziecko trudne w szkole i w domu. Prof. nadzw. dr hab. n. med. Tomasz Wolańczyk

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dziecko trudne w szkole i w domu. Prof. nadzw. dr hab. n. med. Tomasz Wolańczyk"

Transkrypt

1 Dziecko trudne w szkole i w domu Prof. nadzw. dr hab. n. med. Tomasz Wolańczyk

2 Wybrane problemy zaburzeń psychicznych u dzieci Tomasz Wolańczyk Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM

3 Cywilizacyjne uwarunkowania Występowania zaburzeń? Nazywania zaburzeń? Rozpoznawania zaburzeń? Nadawania znaczenia zaburzeniom?

4 Epidemiologia zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży Badania epidemiologiczne zwykle mają na celu określenie rozpowszechnienie diagnozy lub problemu psychopatologicznego w populacji Mogą jednak także odpowiadać na pytania związane z etiologią, leczeniem i profilaktyką Badania epidemiologiczne przyczyniły się do definiowania podstawowych zagadnień: przypadek, konceptualizacja, kryteria diagnostyczne

5 Początki badań epidemiologicznych Zachowania problemowe u dzieci w wieku 6-12 lat (Lapouse &Monk, 1958) Wysoki odsetek stwierdzonych objawów lękowych otworzył dyskusję nad znaczeniem klinicznym tych objawów Stwierdzono wyraźne różnice pomiędzy informacjami uzyskanymi od dzieci i od rodziców

6 Podstawowa trudność badań epidemiologicznych Definicja zaburzenia (case definition) Pojedynczy problem, objaw Zliczanie objawów Podejście kliniczne Przypadki zgłoszone

7 Gdzie są granice normalności? Nasilenie objawów tworzy kontinuum Efekty leczenia są niespecyficzne Współwystępowania zaburzeń

8 Zgłoszenie determinuje diagnozę

9 Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży w badaniach populacyjnych Cederblad 1986, Sudan 8% poważne problemy, Connel 1982, Australia 10% Davie 1972, UK 14% Fombonne 1994 Francja 12,4% Glow 1978 Australia 29% istotne, 9,3% poważne Graham&Rutter,1973 UK 13,2% chł., 12,5% dziewczynki Kastrup 1976, Dania - 8% zaburzonych, 15% problemy Kellam 1975, USA 19,4% zaburzonych, 13,6 poważnie Koot&Verhulst 1993, NL 12,6% Langer, 1976 USA, - 13% Larson, 1988, Kanada 11,1% Leslie 1974, UK 17,2% (21% chł, 14% dz) Luk 1991, Hong Kong 18% lekko, 4,5% poważnie

10 Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży w badaniach populacyjnych Matsura 1993, Japonia 3% Molainen 1988, Finlandia 12% Motti-Stefanidi 1993, Grecja 26% chł, 39% dz Rutter, 1970, UK 6,8 % * Rutter 1975, UK 25,4% Stallard, 1993, UK 10% Vikan, 1985, Norwegia 5% Weyerer, 1988, Niemcy 18,4% Wolańczyk, 2002, Polska 9%, przy uwzgl. jednego respondenta 17% Zimmerman, 1978, Włochy 9,3%

11 Czynniki wpływające na występowanie zaburzeń psychicznych u dzieci Czynniki genetyczne Czynniki epigenetyczne Czynniki biologiczne Czynniki rodzinne Czynniki społeczno-kulturowe

12 Cywilizacja, kultura, zaburzenia psychiczne Niezależne od kultury: schizofrenia, choroba dwubiegunowa, zaburzenia paniczne Częściowo zależne od kultury: depresja, próby samobójcze Zależne od kultury: uzależnienia, zaburzenia odżywiania, PTSD

13 Cywilizacja, kultura, zaburzenia psychiczne Większość zaburzeń psychicznych ma rozpowszechnienie niezależne od kultury i czasu Brak pewnych danych o zwiększaniu się częstości zaburzeń psychicznych u dzieci młodzieży Dla niektórych zaburzeń zwiększa się rozpoznawalność

14 Odsetek chłopców i dziewcząt zgłaszających skargi związane ze zdrowiem psychicznym (smutek, nerwowość, zdenerwowanie) częściej niż 1x tydzień Children's and young people's health Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006

15 Odsetek chłopców i dziewcząt (15 l) zadowolonych ze swojego życia Children's and young people's health Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006

16 Względne ryzyko wystąpienia problemów ze zdrowiem u dzieci słabo wykształconych w porównaniu z dobrze wykształconymi Children's and young people's health Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006

17 Agresja i przemoc jako czynnik etiologiczny zaburzeń

18 Względne ryzyko wystąpienia problemów ze zdrowiem u dzieci wychowywanych przez jednego rodzica Children's and young people's health Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006

19 Cywilizacyjne uwarunkowania zaburzeń odżywiania Zmiana dostępności pokarmów Nadawanie znaczenia jedzeniu Zmiana modelu kobiecości i wzorca urody Epidemia otyłości

20 Wzrost częstości zaburzeń odżywiania u mężczyzn

21 Numbers per 1000 Zmiany w rozpoznawaniu ADHD Point prevalence: ADHD Hyperkinetic disorder US'80 UK'80 US'95 UK'95 US '02 UK '02 Administrative prevalence from local surveys

22 Wzrost rozpoznawalności i leczenia ADHD Oczekiwania społeczne (edukacyjne, zawodowe, prawne) Medykalizacja problemu i możliwość leczenia farmakologicznego Zmiana struktury rodziny Kulturowe nadawanie znaczenia diagnozie

23 ADHD: od zaburzenia w zachowaniu do zaburzenia neurorozwojowego 1902: George Still opisuje objawy ADHD 1937: Bradley; benzedryna 1955: metylfenidat 1960: Minimal Brain Dysfunction 1966: Clements wymienia nie uwagę jako deficyt u dzieci 1980: Attention Deficit Disorder + or Hyperactivity (DSM-III) 1987: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (DSM-III- R) 1997: DSM-IV

24 Zaburzenie hiperkinetyczne F90 Europejski termin Zaburzenie hiperkinetyczne odpowiada w zasadzie nasilonemu podtypowi mieszanemu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)

25 Zaburzenie hiperkinetyczne F90 zaburzenia uwagi nadruchliwość impulsywność nie później niż w wieku 7 lat. objawy w więcej niż w jednej sytuacji, istotne klinicznie cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania nie spełnia kryteriów innych zaburzeń

26 Brak uwagi nie zwracanie bliższej uwagi na szczegóły lub beztroskie błędy w pracy szkolnej, pracy lub w innych czynnościach. niepowodzenia w utrzymaniu uwagi na zadaniach lub czynnościach wydaje się nie słyszeć co zostało powiedziane. niepowodzenia w postępowaniu według instrukcji albo w kończeniu pracy szkolnej, pomocy w domu lub obowiązków w miejscu pracy upośledzona umiejętność organizowania zadań i aktywności. unikanie lub silna niechęć do zadań wymagających wytrwałego wysiłku umysłowego. gubienie rzeczy niezbędnych do niektórych zadań lub czynności, łatwa odwracalność uwagi przez zewnętrzne bodźce zapominanie w toku codziennej aktywności

27 Nadmierna aktywność niespokojnie porusza rękoma lub stopami, albo wierci się na krześle. opuszcza siedzenie w klasie lub w innych sytuacjach, w których oczekiwane jest utrzymanie pozycji siedzącej nadmierne rozbieganie w sytuacjach, w których jest to niewłaściwe przesadna hałaśliwość w zabawie lub trudność zachowania spokoju w czasie wypoczynku. utrwalony wzorzec nadmiernej aktywności ruchowej, praktycznie nie modyfikowany przez społeczny kontekst i oczekiwania.

28 Impulsywność udziela odpowiedzi zanim pytanie jest dokończone nie umie czekać w kolejce lub doczekać się swej rundy w grach lub innych sytuacjach grupowych. przerywa lub przeszkadza innym (np. wtrąca się do rozmów lub gier innych osób). wypowiada się nadmiernie bez uwzględnienia ograniczeń społecznych

29 ADHD trendy rozwojowe: Symptomy zmieniają się z dojrzewaniem Dzieci Nadruchliwość Agresja Niska tolerancja frustracji Impulsywność Łatwość rozpraszania Nieuwaga Dorośli Zmienianie aktywności Łatwe nudzenie się Niecierpliwość Niepokój

30 Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder - ADHD) Częstość występowania w populacji dzieci ok. 5%, w tym 1.5% prezentuje skrajnie nasilone objawy (zaburzenie hiperkinetyczne). Oznacza to że w każdej klasie w Polsce będzie co najmniej jedno albo dwoje dzieci z ADHD. Staje to się więc istotnym problemem.

31 W rodzinach dzieci z ADHD częściej występuje zespół nadpobudliwości inne zaburzenia będące wynikiem zaburzonej kontroli: zachowania antysocjalne, konflikty z prawem, uzależnienie od alkoholu oraz leków specyficzne trudności szkolne zaburzenia somatyzacyjne oraz zaburzenia nastroju (przede wszystkich depresja), zaburzenia lękowe.

32 W rodzinach dzieci z ADHD ADHD u bliźniąt (monozygotyczne 60-80%; dwuzygotyczne 30-40%) Częściej ADHD u rodzeństwa (20-40% w stos do 3-8% w populacji) Częściej ADHD u ojców (15-40% w stos do 1-20% w populacji) Częściej ADHD u matek (18-40% w stos do 1-10% w populacji)

33 Struktury mózgu a ADHD: Zmniejszona objętość mózgu, a zwłaszcza: okolic przedczołowych spoidła wielkiego jąder podkorowych (prążkowia) płata ciemieniowego móżdżku

34 DEFICYTY POZNAWCZE U DZIECI Z ADHD Zaburzenia procesów uwagi Zaburzenia procesów planowania i kontroli Zaburzenia pamięci Zaburzenia funkcji językowych Niezgrabność ruchowa Zaburzenia percepcji czasu Specyficzne zaburzenia umiejętności szkolnych

35 Centralnym deficytem w ADHD jest deficyt funkcji wykonawczych Oto co widzi nadpobudliwe dziecko...

36 Centralnym deficytem w ADHD jest deficyt funkcji wykonawczych...a to zauważy każdy inny człowiek.

37 Implikacje ADHD jest zaburzeniem: częstym upośledzającym funkcjonowanie o wieloczynnikowej etiologii zaburzającym funkcjonowanie dziecka, rodziny i otoczenia najczęściej z współwystępującymi dodatkowymi trudnościami Konieczne jest wczesne rozpoznawanie i wdrażanie interwencji terapeutycznych

38 Współchorobowość utrudnia diagnozę i leczenie ADHD ADHD Tiki 31% 40% Zab. opozycyjno -buntownicze 11% ADHD N = 579 Zab. zachowania 14% 38% Lęk/Depresja Jensen P, et al. Archives of General Psychiatry, MTA study; December, 1999

39 Terapia ADHD: cele i założenia Zmniejszenie objawów nadpobudliwości Zmniejszenie objawów zaburzeń współwystępujących Zmniejszenie ryzyka późniejszych powikłań Edukacja rodziny, otoczenia i dziecka nt. natury nadpobudliwości Zmiana otoczenia, i dostosowanie go do potrzeb dziecka Wzmocnienie strategii radzenia sobie z problemem u dziecka, rodziców i nauczycieli Zmiana niewłaściwych postaw JEST TO BARDZIEJ OPIEKA NIŻ LECZENIE

40 Terapia ADHD rodzaje podstawowych interwencji psychoedukacja Zorientowane na dziecko farmakoterapia terapia poznawczo-behawioralna Zorientowane na rodzica psychoedukacja warsztaty dla rodziców Zorientowane na szkołę psychoedukacja modyfikacje behawioralne w szkole

41 Leczenie Modyfikacja sposobu pracy z dzieckiem Chwalenie dziecka za najmniejsze osiągnięcia, praca na pozytywnych wzmocnieniach, nagradzanie pozytywnych zachowań. Dostosowanie zakresu i czasu trwania obowiązków dziecka do jego potencjalnych możliwości ( opcje ułatwienia ) Rygorystyczne przestrzeganie norm, zasad. Powiązanie przestrzegania i łamania przez dziecko zasad z system nagród i konsekwencji. Skuteczne wyciąganie konsekwencji.

42 RODZINA SZKOŁA DZIECKO NADPOBUDLIWE RÓWIEŚNICY

43 W pierwszej klasie Krzyś czasem wybuchał, ale lubił pomagać wychowawczyni i innym. By dzieckiem ciekawym świata, zadawał wiele pytań, chętnie badał i odkrywał. Nigdy nie był celowo złośliwy, agresywny i nie niszczył z rozmysłem cudzej własności. Bardzo lubił się przytulać, śmiać. Bardzo się denerwował jeśli inne dzieci nie chciały się z nim bawić. Po kilku latach Krzyś stał się agresywny, z rozmysłem kłanie obraża innych, wymyśla najrózniejsze fortele aby uniknąć pisania, często odmawia jakiejkolwiek pracy na lekcji, znudzony głośno rozmawia, rzuca ołówkiem po klasie, aby tylko wzbudzić uwagę. Wiele ze swoich wybryków tłumaczy tym, że ma ADHD.

44 ADHD i szkoła Wymagania szkoły: Uczeń z zespołem ADHD jest: osiągnięcia szkolne odpowiednia dyscyplina właściwe zachowania społeczne nieuważny impulsywny nadruchliwy Dodatkowo często prezentuje następujące problemy: specyficzne trudności szkolne zaburzenia zachowania

45 Szkolny sukces nadpobudliwego dziecka zależy od trzech czynników: 1. Wiedzy nauczyciela na temat ADHD 2. Metod organizacji i utrzymania dyscypliny stosowanych w szkole 3. Pozytywnego nastawienia nauczyciela i jego zaangażowania w proces prowadzenia ucznia.

46 Elementy pracy z dzieckiem nadpobudliwym Akceptacja i zrozumienie sposobu funkcjonowania dziecka Stosowanie specyficznych metod radzenia sobie z objawami Wprowadzanie modyfikacji behawioralnych Wspomaganie dziecka w radzeniu sobie z zaburzeniami współwystępującymi Współpraca z rodzicami

47 ADHD jest zaburzeniem uwarunkowanym biologicznie (genetycznie), które wymaga leczenia, ale którego nie można wyleczyć. Zastosowane interwencje będą skuteczne, ale wymagają stałego ich stosowania. Część objawów będzie stale obecna. ADHD nie jest wynikiem braku wiedzy czy umiejętności, ale jest spowodowane trwałymi trudnościami w utrzymaniu koncentracji, motywacji i kontynuowania aktywności, niemożnością zahamowania zachowania szczególnie w przypadku kiedy konsekwencje są słabe, odroczone lub w ogóle ich brak.

48 Objawy ADHD nie są winą dziecka. Nie są też winą rodziców, ani nauczycieli. Pacjent z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej wymaga pomocy w tych sferach życia, które są zaburzone przez kłopoty z koncentracją, nadruchliwość czy nadmierną impulsywność. ADHD nie jest wymówką na życie tak więc obowiązuje tutaj zasada jak w każdym innym rodzaju rehabilitacji. Dziecko z ADHD ma osiągać te same cele, co jego rówieśnicy, ale przy większym nakładzie swojej pracy i ważnych dorosłych (rodziców i nauczycieli).

49 Objawy ADHD trwają latami. Nie można terapeutycznymi metodami doprowadzić do zniknięcia objawów, można natomiast poprawić funkcjonowanie dziecka pomimo ich obecności. Z dzieckiem z ADHD nie da się pracować na zapas. Można tylko tu i teraz. To, że dobrze poradziliśmy sobie z objawami dzisiaj nie oznacza, że jutro nie wystąpią. Jutro musimy stosować te same metody, i tak przez wiele lat. Ze stosowania danej strategii radzenia sobie z objawami my dorośli możemy zrezygnować dopiero wtedy, gdy dziecko samo jest w stanie sobie poradzić.

50 Okulary na ADHD metoda radzenia sobie z objawami Nadpobudliwy uczeń: siedzi blisko nauczyciela sam lub ze spokojnym rówieśnikiem może wstać i poruszać się w czasie lekcji krótkie polecenia są kierowane bezpośrednio do niego i wielokrotnie powtarzane podczas wykonywania zadań uczeń ma krótkie przerwy nauczyciel dopilnowuje, czy uczeń wychodzi z klasy z zapisanym zadaniem domowym

51 Nadruchliwość Pracę nad nadruchliwością można porównać do regulacji rzeki. Nie można postawić jej tam, które na zawsze zapobiegną płynięciu wody do morza. Można natomiast budować wały przeciwpowodziowe, zbiorniki retencyjne, tamy. Nie można jej zatrzymać, ale można uczynić jak najbardziej bezpieczną i jak najbardziej przewidywalną. Tak, więc podstawą okularów związanych z nadruchliwością jest zaakceptowanie tego, że dziecko musi się ruszać i stworzenie takiej sytuacji, w której to jego chodzenie nie przeszkadza w funkcjonowaniu w otoczeniu.

52 Nadruchliwość Dziecko z ADHD może albo siedzieć nieruchomo, albo skoncentrować się nad tym co mówi do niego nauczyciel. Pozwól dziecku na niewielki niepokój ruchowy w czasie odrabiania lekcji, uczenia się do klasówki lub czytania trudnej dla niego książki (na przykład lektury). Wolno wstać 2 razy w czasie lekcji i podejść do kącika odpoczynku na 3 minuty. Nie wolno podchodzić do dzieci.

53 Impulsywność By móc zmienić swoje zachowanie trzeba o tym pamiętać, a więc nie być impulsywnym. Stąd też dziecko może zapanować nad swoją impulsywnością, dopiero wtedy, gdy ktoś mu o tym przypomni. Problemem nie jest to, że dziecko niewłaściwie się zachowuje, robi coś na złość rodzicom lub lekceważy normy. Problemem jest to, że dziecko we właściwym momencie nie jest w stanie przypomnieć sobie zasad. Dzieci nadpobudliwe znają reguły, chcą się do nich stosować, ale nie są w stanie tego zrobić.

54 Impulsywność PRZYPOMINANIE ZASADY Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na sobie (spójrz mu w oczy, lekko dotknij). Przypomnij zasadę w krótkich słowach np. obiad jemy siedząc przy stole, komputer włączają dzieci, które odrobiły lekcje. Przypomnij zasadę tyle razy ile zazwyczaj potrzebuje tego dziecko, gdy ma średni dzień (np. 3 razy) Pozostań przy dziecku tak długo aż zastosuje się do zasady lub przejdź do instrukcji Konsekwencje.

55 Impulsywność Innym rodzajem okularów jest przewidywanie sytuacji, w których impulsywność dziecka może okazać się dla niego niebezpieczna.

56 Zaburzenia koncentracji uwagi Okulary na zaburzenia koncentracji uwagi dzielą się na dwie główne grupy: 1. Ograniczanie ilości bodźców, które docierają do dziecka w czasie wykonywania jakiegoś zadania. 2. Skracania zakresu zadań do wykonania po jednym poleceniu, tak by zmieścił się on w czasie, w jakim dziecko jest w stanie skoncentrować swoją uwagę

57 Przykładowa instrukcja pakowania tornistra: 1. Razem z dzieckiem bierzemy plan lekcji na następny dzień. (Podział zadań wg uznania rodzica, np. : mama czyta plan, ustalają wspólnie co jest potrzebne, dziecko wkłada to do plecaka) 2. Prosimy by dziecko pakowało każdy przedmiot po kolei, pokazując nam każdy wkładany do teczki zeszyt czy podręcznik. 3. Sprawdzamy zawartość piórnika. 4. Sprawdzamy czy potrzebne są jakieś nietypowe rzeczy kostium, przybory na plastykę, pieniądze na wycieczkę, liście czy kasztany itd. 5. Dorosły dopilnowuje, czy odrobione zadanie domowe trafiło na swoje miejsce w tornistrze, może być jedno, z góry ustalone (część dzieci ma naturalny wstręt do szukania w swoich rzeczach czegokolwiek, a więc na pytanie nauczyciela o zadanie domowe, po pobieżnym sprawdzeniu błyskawicznie odpowie nie mam. Warto więc aby wszyscy zainteresowani, też i nauczyciel wiedział gdzie szukać tego zadania) 6. Po spakowaniu zamknięty tornister wędruje do przedpokoju. Dziecko nie może go już samodzielnie otwierać, ani wyjmować z niego żadnych przedmiotów.

58 AKCEPTACJA Nie wszystkie objawy jesteśmy w stanie obłożyć naszą pomocą, czy zredukować Czasami lepszą także dla dorosłej osoby, (bo jest energio i czasooszczędna) jest metoda akceptowania i nie zauważania objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Nie da się zapanować nad wszystkimi objawami. Warto więc pracować nad tymi, które rzeczywiście nam przeszkadzają.

59 Wyjątek Objawy zagrażające innym lub samemu dziecku zawsze wiążą się z koniecznością zastosowania systemu zasad i konsekwencji.

60 Modyfikacje behawioralne 1. ustalenie jasnego i zrozumiałego dla dziecka systemu zasad i konsekwencji 2. stosowanie wzmocnień pozytywnych: pochwał, nagród, systemu żetonowego 3. radzenie sobie z wybuchem dziecka

61 Zasady Zasady formułujemy krótko (im mniej wyrazów tym łatwiej zapamiętać i powtórzyć). Zasady formułujemy pozytywnie są wtedy wskazówkami i nie pokazują innych mniej stosownych sposobów postępowania. Dziecko na raz nie przyswaja więcej niż 2 3 zasad. Maksymalnie pamięta o około dziesięciu. System zasad jest dynamiczny, a nie statystyczny. Dopasowujemy go do rzeczywistości. Zasady są bronią obosieczną, czyli trzeba ich dotrzymywać, nawet, jeśli nam nie do końca się to podoba i nie do końca chce. Zasady przypominamy tak często, jak jest to potrzebne.

62 Klasowe zasady: nie bijemy się jedna osoba mówi inne słuchają sprzątnij po skończeniu pracy jesteś na czas w czasie lekcji siedzisz w ławce przynieś strój sportowy na w-f.

63 Nagroda natychmiastowa umówiona od razu i wypłacona wtedy kiedy dziecko na nią zapracuje, zdwoi przyjemność z jej otrzymania. namacana i określona nie ma niedomówień jaka ma być, ma swoją wielkość, wymiar, czas konkretna (nie: jak będziesz miał dobre stopnie, to pojedziemy na fajne ferie; tylko konkretnie: semestr zaliczony na pozytywne oceny (2-6), jedziemy na tydzień w góry) proporcjonalna do wysiłku dziecka nie ma być przekupstwem, a jedynie osłodą za włożony w pracę trud. dawana konsekwentnie zawsze wtedy, kiedy dziecko na nią zasłuży dopasowana do dziecka w więc wybrana ze sfer ważnych i interesujących wasze dziecko atrakcyjna upragniona przez dziecko, nagroda, która spowszedniała, przestaje być rzeczą dla której warto się starać, trzeba je więc często zmieniać.

64 Nagrody klasowe znaczki, stemple, nalepki możliwość nie odpowiadania na pytania nauczyciela możliwość nie odrobienia pracy domowej przywilej zagrania lub zabawy przez ostatnie minuty lekcji

65 KARTA ZACHOWAŃ UCZNIA Pożądane zachowanie Lekcja 1 Lekcja 2 Lekcja 3 lekcja 4 Aktywność na lekcji Spokojne siedzenie na lekcji Praca domowa Punktualne przychodzenie Podpis nauczyciela Dokładne zdefiniowanie zachowania z określeniem punktacji:

66 Konsekwencje zamiast kar Kara jest zrobieniem przykrości, żeby uniknąć pewnej sytuacji w przyszłości. Karamy wtedy, kiedy czujemy się źli i bezsilni, kiedy chcemy odreagować czy zemścić się za swój wstyd, strach i gniew. Karamy czasem po to, żeby udowodnić, kto tu rządzi i kto jest górą. Kara może być skuteczna, ale rodzi gniew, strach, chęć odwetu. To nie są uczucia, jakie chcemy wzbudzać w naszych dzieciach. Kara czasem jest trudniejsza dla nas. Może także wzmocnić pewne zachowania. Zmniejsza poczucie odpowiedzialności za zachowanie u naszych dzieci.

67 Konsekwencje zamiast kar Konsekwencje różnią się od kar przede wszystkim tym, że nie są formą zemsty, czy odreagowania. To, że się pojawiają nie zależy od naszego humoru, a od zachowania dziecka. Są stałym elementem porządkującym życie. Jeśli przekroczy się pewne zasady trzeba być przygotowanym, że wiąże się to z pewną ceną.

68 Chwaleni i nagradzanie zachowań pożądanych, takich, które powinny pojawiać się częściej Właściwe zachowania są natychmiast zauważane Pochwały są konkretne, są opisem sytuacji Dzieci są często chwalone W urozmaicony sposób

69 Inne ważne interwencje: 1. wzmocnienie współpracy nauczyciela z pedagogiem/ psychologiem szkolnym 2. nawiązanie współpracy z rodzicami

70 Pracując z dzieckiem nadpobudliwym trzeba: Poświęcać mu dużo uwagi Wzmacniać wszystkie przejawy pożądanego zachowania Stosować zrozumiałe dla dziecka reguły Być konsekwentnym. Przekazywane treści powinny być jasne, proste, krótkie, a wszelkie konsekwencje (pozytywne i negatywne) natychmiastowe. Pomóc nadpobudliwemu dziecku zorganizować świat wokół siebie. Stosować zrozumiały dla dziecka system pochwał i kar.

71 Wybór metody pracy w zależności od zakwalifikowania trudnego zachowania Objaw ADHD: 1. Spróbuj zastosować okulary 2. Stosuj pochwały i pracę na pozytywnych motywacjach 3. W razie potrzeby dodaj zasady i konsekwencje Wybuchy impulsywnej agresji 1. Zastosuj strategie radzenia sobie z wybuchem

72 Wybór metody pracy w zależności od zakwalifikowania trudnego zachowania Trudne, niewłaściwe zachowanie, zachowania opozycyjno - buntownicze 1. Zastosuj zasady i konsekwencje 2. Równoważ je odpowiednią ilością pochwał i pracy na pozytywnej motywacji. Zasada wagi:: System ten najlepiej działa, jeśli ilość zasad i konsekwencji pozostaje w równowadze z ilością pochwał i pozytywnych wzmocnień. Poważne zaburzenia zachowania, agresja zsocjalizowana Problem wymyka się spod kontroli stosuj rygorystycznie metody z punktu powyżej, poszukaj profesjonalnej pomocy.

73 Dziękuję Państwu, za bardzo dużo uwagi i czasu

Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel?

Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel? Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel? Małgorzata Moszyńska-Dumara WSSD OLSZTYN OBJAWY KLINICZNE Brak

Bardziej szczegółowo

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/

ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ. /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ ADHD ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ /opracowanie: mgr Danuta Piątkowska/ Coraz częściej rodzice, którzy nie dają sobie rady z niespokojnym, łatwo rozpraszającym się dzieckiem, do którego nic nie

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania

Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym - objawy i metody postępowania Dr hab. Aneta R. Borkowska Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii UMCS Lublin Nadpobudliwość

Bardziej szczegółowo

Kategorie trudnych zachowań

Kategorie trudnych zachowań Kategorie trudnych zachowań Przyczyny trudnych zachowań 1. czynniki fizjologiczne/biologiczne: -choroby, -ból, -somatyczne, -zespół PMS, -popęd seksualny; 2. czynniki psychiczne: -strach, -obniżone poczucie

Bardziej szczegółowo

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze.

Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Jeśli, to nie ADHD to co? Jak rozpoznać kiedy dziecko potrzebuje profesjonalnej diagnozy a kiedy są to wyzwania wychowawcze. Plan: Co to jest ADHD? Objawy ADHD Jak odróżnić ADHD od innych problemów zachowania

Bardziej szczegółowo

Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel?

Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel? Czy to już nadruchliwość psychoruchowa, a może tylko norma w rozwoju dziecka?-jak Rodzic może sobie radzić, czy coś poradzić może Nauczyciel? Małgorzata Moszyńska-Dumara WSSD OLSZTYN OBJAWY KLINICZNE ICD

Bardziej szczegółowo

Ewa Sowińska Kinga Szyca

Ewa Sowińska Kinga Szyca Ewa Sowińska Kinga Szyca Nadruchliwość Zaburzenia koncentracji Nadmierna impulsywność ADHD Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (Attention Deficit Hyperactivity Disorder ADHD) jest zaburzeniem

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty.

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty. www.pracowniaterapeutyczna.pl kontakt telefoniczny 501 640 703 OGÓLNE WARUNKI SZKOLEŃ Organizujemy szkolenia z naboru indywidualnego oraz przyjmujemy zamówienia dla grup. Realizacja szkoleń następuje po

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

ADHD. Opracowanie: Agnieszka Ignatowicz-Witkowska

ADHD. Opracowanie: Agnieszka Ignatowicz-Witkowska ADHD Opracowanie: Agnieszka Ignatowicz-Witkowska Objawy ADHD Zaburzenia uwagi: -selektywność, trwałość, przerzutność, podzielność, rozpiętość Nadruchliwość Impulsywność Zaburzenia uwagi Krótki czas skupienia

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową

Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Szkoła Podstawowa nr 9 im. Bohaterów Westerplatte w Koninie Uczniowie z nadpobudliwością psychoruchową Opracowała: Nauczyciel wspierający - Iwona Żak Wstęp Uczniowie z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej

Bardziej szczegółowo

PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO

PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO PRACA Z DZIECKIEM NADPOBUDLIWYM PSYCHORUCHOWO ZALECENIA DLA NAUCZYCIELI Wiele informacji napisano już na temat dzieci nadpobudliwych psychoruchowo. Postępowanie z nimi wciąż jednak stanowi ogromny problem

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Trudności wychowawcze mają tak naprawdę najlżejszy ciężar gatunkowy, poważniejsze od nich są zaburzenia emocjonalne, a jeszcze cięższe jest

Bardziej szczegółowo

Uczeńz ADHD w gimnazjum

Uczeńz ADHD w gimnazjum Uczeńz ADHD w gimnazjum Systemowe wsparcie ucznia z ADHD na terenie szkoły Beata Chrzanowska-Pietraszuk Anna Salwa-Kazimierska Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Uniwersytet dla Rodziców

Bardziej szczegółowo

1) Najczęstsze problemy dziecka w szkole z ADHD (podtypem mieszanym): nie przestrzega reguł - skłonność do rozkazywania i kierowania

1) Najczęstsze problemy dziecka w szkole z ADHD (podtypem mieszanym): nie przestrzega reguł - skłonność do rozkazywania i kierowania ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (zaburzenia hiperkinetyczne). Jest to choroba przejawiająca problemy

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki

Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki Zaburzenia eksternalizacyjne prawidłowe rozpoznanie kluczem do sukcesu profilaktyki Prof. nadzw. dr hab. ANETA R. BORKOWSKA INSTYTUT PSYCHOLOGII UMCS Zaburzenia eksternalizacyjne Obejmują problemy z zachowaniem

Bardziej szczegółowo

- występują one w kilku formach aktywności dziecka (np. nie tylko w szkole, ale i w domu);

- występują one w kilku formach aktywności dziecka (np. nie tylko w szkole, ale i w domu); Urszula Oszwa Rok: Wydawnictwo: Miejsce wydania: Są dzieci, które wyglądają jakby myślały o niebieskich migdałach. Patrzą, ale nie widzą, słyszą ale nie słuchają tego, co się do nich mówi, nie reagują

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność.

Czym się różni ADHD od ADD? Przy ADD istnieją dwa symptomy: nieuwaga; impulsywność. Przy ADHD stwierdzamy: nieuwagę; impulsywność; hiperaktywność. Mity, fakty, diagnoza i terapia ADHD, to tylko część informacji, z którymi możesz się zapoznać czytając niniejszy artykuł. Sprawdź jak zachowuje się dziecko dotknięte ADHD i co robić, aby pomóc mu odnaleźć

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Czy zawsze ADHD? Co lekarz podstawowej opieki zdrowotnej wiedzieć powinien.

Czy zawsze ADHD? Co lekarz podstawowej opieki zdrowotnej wiedzieć powinien. Czy zawsze ADHD? Co lekarz podstawowej opieki zdrowotnej wiedzieć powinien. Tomasz Wolańczyk Gabriela Jagielska Monika Gajdzik Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego WUM Różne przyczyny, które mogą powodować,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Leonida Teligi w Kamieniu Pomorskim na rok 2013/2014 Dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w bezpiecznym środowisku rodzinnym, m i lokalnym, a obowiązkiem

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 105/2013 z dnia 22 kwietnia 2013r. o projekcie pilotażowej części programu Program zdrowotny dla dzieci dyslektycznych

Bardziej szczegółowo

NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W POWIECIE M Szkoła Podstawowa w Damicach Obszar do wsparcia w roku szkolnym 2013/2014 PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Wybór zakresu szkolenia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (klasa 1-3)

Warsztaty dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (klasa 1-3) Warsztaty dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (klasa 1-3) I warsztaty dla rodziców 2012/13 Warsztaty dla rodziców kierowane są do wszystkich pragnących rozwijać posiadane już umiejętności

Bardziej szczegółowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej...

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej... Zespół nadpobudliwości psychoruchowej..... Jak pracować z dzieckiem z ADHD? opracowała Beata Osial Zespół nadpobudliwości psychoruchowej ( ADHD ) to schorzenie w większości przypadków przekazywane dziedzicznie.

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

pozytywnych zachowań dziecka i chwalenie za nie oraz rygorystyczne przestrzeganie norm i zasad.

pozytywnych zachowań dziecka i chwalenie za nie oraz rygorystyczne przestrzeganie norm i zasad. ADHD ADHD czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji występuje u około 3-10 % dzieci w młodszym wieku szkolnym, z tego tylko 1/5 poddawana jest leczeniu. ADHD może przejawiać

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergeraw placówkach edukacyjnych. Opracowała: Karolina Dyrda Bydgoszcz, 15.03.2014 r.

Dziecko z zespołem Aspergeraw placówkach edukacyjnych. Opracowała: Karolina Dyrda Bydgoszcz, 15.03.2014 r. Dziecko z zespołem Aspergeraw placówkach edukacyjnych Opracowała: Karolina Dyrda Bydgoszcz, 15.03.2014 r. EDUKACJA DZIECKA z ZESPOŁEM ASPERGERA dziecko z ZA może realizować obowiązek szkolny w placówkach

Bardziej szczegółowo

Jak organizować pracę z dziećmi przejawiającymi objawy nadpobudliwości psychoruchowej.

Jak organizować pracę z dziećmi przejawiającymi objawy nadpobudliwości psychoruchowej. Jak organizować pracę z dziećmi przejawiającymi objawy nadpobudliwości psychoruchowej. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej to grupa zaburzeń charakteryzujących się brakiem wytrwałości w realizacji wymagających

Bardziej szczegółowo

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi w klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, ADD, czyli deficyt uwagi w międzynarodowej klasyfikacji chorób

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Do niedawna uważano, że ADHD dotyczy głównie dzieci, teraz coraz częściej się słyszy, że również dorośli mogą cierpieć na to zaburzenie...

Do niedawna uważano, że ADHD dotyczy głównie dzieci, teraz coraz częściej się słyszy, że również dorośli mogą cierpieć na to zaburzenie... Z dr. n. med. Arturem Kołakowskim, specjalistą psychiatrą z Centrum CBT - Centrum Psychoterapii Poznawczej i Behawioralnej w Warszawie, autorem licznych publikacji na temat ADHD, rozmawia Anna Zalech.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne

Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne Blok tematyczny: Nauczanie przedszkolne i wczesnoszkolne Doskonalenie analizy rysunku dziecka i możliwości pracy z rysunkiem Agnieszka Nalepa, Urszula Stobnicka Agnieszka Nalepa nauczyciel dyplomowany,

Bardziej szczegółowo

Co to jest ADHD i jak je rozpoznać?

Co to jest ADHD i jak je rozpoznać? Co to jest ADHD i jak je rozpoznać? Opracowanie: Anna Kropiewnicka Nadpobudliwość psychoruchowa ma swój początek zwykle w ciągu pierwszych 5 lat życia dziecka. W tym okresie trudno ją jednak rozpoznać.

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Skład zespołu: pedagog, koordynator zespołu - mgr pedagog - mgr pedagog - mgr pedagog mgr Rafał Peszek psycholog - mgr Aleksandra Kupczyk psycholog -

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców DLA RODZICÓW AKADEMIA DLA RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły zy Zainteresowani rodzice. Rola uczuć rodzica i dziecka we wzajemnym kontakcie. Granice, normy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz godziny wychowawczej

Scenariusz godziny wychowawczej Scenariusz godziny wychowawczej Temat zajęć: Dlaczego warto się uczyć? Cele: uczeń: - wyjaśnia znaczenie słowa motywacja - podaje motywy uczenia się - zna rodzaje motywacji: wewnętrzną i zewnętrzną i ich

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI Możliwe objawy dysleksji CZYTANIE Trudności w opanowaniu techniki czytania tj.: głoskowanie, sylabizowanie,

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY Oferta pomocy psychologiczno- pedagogicznej Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Szprotawie na rok szkolny 2013/2014 dla uczniów, rodziców i nauczycieli placówek oświatowych z terenu działania poradni

Bardziej szczegółowo

Kinga Szymona, Ewa Joć, Hanna Karakuła

Kinga Szymona, Ewa Joć, Hanna Karakuła Kinga Szymona, Ewa Joć, Hanna Karakuła Oddział Młodzieżowy Kliniki Psychiatrii UM w Lublinie Katedra i Klinika Gastroenterologii z Pracownią Endoskopową UM w Lublinie Ostatnia dekada XX wieku Zdobycze

Bardziej szczegółowo

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH UWZGLĘDNIANIE OPINII PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNYCH WSKAZÓWKI DLA NAUCZYCIELI Rozporządzenie MEN z dn. 30.04.2007 Nauczyciel jest obowiązany, na podstawie opinii poradni

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF Biuro i gabinety psychoterapii: ul. Zygmuntowska 12/5, 35-025 Rzeszów Moje dziecko idzie do szkoły Dobry start szkolny ma zasadnicze znaczenie dla dalszej edukacji.

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Indywidualny Program Edukacyjno -Terapeutyczny Imię i nazwisko ucznia: Klasa. Data i miejsce urodzenia:. Wychowawca.. Indywidualny Program Edukacyjno

Bardziej szczegółowo

System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej

System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej System oceniania z języka angielskiego w klasach 1-3 szkoły podstawowej W klasach 1-3 praca uczniów na lekcjach języka angielskiego jest oceniana opisowo. Za wykonane zadania pisemne i ustne uczeń otrzymuje

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 W CHOJNICACH I. ZASADY OGÓLNE Przedmiotowy System Oceniania ma na celu: bieżące i systematyczne obserwowanie postępów

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

Zawieranie kontraktów z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze

Zawieranie kontraktów z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze Zawieranie kontraktów z uczniem sprawiającym trudności wychowawcze Kontrakt jako narzędzie wychowawcze Warunki zawarcia kontraktu Karty pracy i obserwacji ucznia Rozwiązanie kontraktu Czym jest kontrakt?

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej Zespół nadpobudliwości psychoruchowej 1. Charakterystyka objawów Zespół nadpobudliwości psychoruchowej w terminologii medycznej określany jest jako zespół hiperkinetyczny lub zespół ADHD (od angielskiej

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne.

Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne. Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne. Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapeuta poznawczo-behawioralny Centrum Diagnozy i Terapii

Bardziej szczegółowo

Nowe kryteria diagnostyczne DSM V. Zaburzenia ze spektrum autyzmu. ASD - Autism Spectrum Disorders

Nowe kryteria diagnostyczne DSM V. Zaburzenia ze spektrum autyzmu. ASD - Autism Spectrum Disorders Nowe kryteria diagnostyczne DSM V Zaburzenia ze spektrum autyzmu ASD - Autism Spectrum Disorders Autyzm w DSM-IV-TR i ICD- 10 Zaburzenia autystyczne Zespół Aspergera Zaburzenia dezintegracyjne Całościowe

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny)

ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny) ZESPÓŁ NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ Z ZABURZENIAMI KONCENTRACJI UWAGI (w ICD 10 zespół hiperkinetyczny) Diagnozowanie wg klasyfikacji DSM IV A 1. Sześć lub więcej z podanych niżej objawów zaburzeń koncentracji

Bardziej szczegółowo

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie *

Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Opinia nauczyciela o uczniu zagrożonym niedostosowaniem społecznym/niedostosowanym społecznie * Imię i nazwisko ucznia:. Szkoła/klasa..... Środowisko rodzinne dziecka: Sytuacja społeczno-ekonomiczna dziecka:

Bardziej szczegółowo

Dostosowanie Przedmiotowego Systemu Oceniania z Matematyki do możliwości uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dostosowanie Przedmiotowego Systemu Oceniania z Matematyki do możliwości uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dostosowanie Przedmiotowego Systemu Oceniania z Matematyki do możliwości uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi 1 Uczniowie, którzy uzyskali opinię Poradni Psychologiczno-pedagogicznej o specjalnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna dziecka

Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna dziecka Dojrzałość szkolna Według B. Wilgockiej-Okoń dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju intelektualnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwi

Bardziej szczegółowo

Opracowała: K. Komisarz

Opracowała: K. Komisarz Opracowała: K. Komisarz EEG ElektroEncefaloGraf - aparat do pomiaru fal mózgowych i oceny pracy mózgu. BIOFEEDBACK - z ang. biologiczne sprzężenie zwrotne (dostarczanie człowiekowi informacji zwrotnej

Bardziej szczegółowo

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży PPORADNIIA PPSSYCHOLOGIICZNO - PPEDAGOGIICZNA Nrr 11 w O l s z t y n i e 10 512 Olsztyn ul.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności pedagoga szkolnego za I semestr roku szkolnego 2013/14

Sprawozdanie z działalności pedagoga szkolnego za I semestr roku szkolnego 2013/14 Sprawozdanie z działalności pedagoga szkolnego za I semestr roku szkolnego 2013/14 Praca pedagoga szkolnego realizowana była zgodnie z ustaleniami podjętymi w rocznym planie pracy. Niniejsze sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 4 w Łodzi 92-332 Łódź, al. Piłsudskiego 101 tel/fax 42 674 59 73; 42 674 45 88 www.ppp4.edu.lodz.pl OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Zajęcia warsztatowe

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Główny cel profilaktyki szkolnej: Wspomaganie wychowania młodzieży dbającej o swoje zdrowie, bezpieczeństwo, mającej świadomość zagrożeń

Bardziej szczegółowo

dobrej postawy Wspieranie dziecka Gateshead Primary Care Trust South Tyneside Primary Care Trust Sunderland Teaching Primary Care Trust

dobrej postawy Wspieranie dziecka Gateshead Primary Care Trust South Tyneside Primary Care Trust Sunderland Teaching Primary Care Trust NHS South of Tyne and Wear Wspieranie dobrej postawy dziecka Gateshead Primary Care Trust South Tyneside Primary Care Trust Sunderland Teaching Primary Care Trust Zachowanie Bycie rodzicem to ciężka praca,

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA OKRESU DZIECIŃSTWA - ADHD

ZABURZENIA OKRESU DZIECIŃSTWA - ADHD 1 ZABURZENIA OKRESU DZIECIŃSTWA - ADHD 2 O CZYM BĘDZIEMY MÓWIĆ? Przyczyny Diagnoza i objawy Terapia 3 CO TO JEST ADHD? ICD 10: Zaburzenia hiperkinetyczne DSM-IV: Attention Deficit Hyperactivity Disorder

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie od słodyczy

Uzależnienie od słodyczy Uzależnienie od słodyczy NA PRZYKŁADZIE WŁASNYM AUTORKI ARTYKUŁU Uzależnienia behawioralne - z czym to się je? Założę się, że każdy z nas zna ze swojego bliższego bądź dalszego otoczenia przykład osoby

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

PUBLICZNEGO GIMNAZJUM IM. HELENY MNISZEK W SABNIACH. na rok szkolny 2015/2016

PUBLICZNEGO GIMNAZJUM IM. HELENY MNISZEK W SABNIACH. na rok szkolny 2015/2016 PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM IM. HELENY MNISZEK W SABNIACH na rok szkolny 2015/2016 Opracowała: Małgorzata Gęsina I PODSTAWA PRAWNA Program profilaktyki w Publicznym Gimnazjum w Sabniach

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U> nr 256, poz. 2572 z późn. zm) 2. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych może ulec zmianie w oparciu o bieżące potrzeby, problemy klasy. 1. Wybór samorządu klasowego. 2. Kontrakt klasowy. Prawa i obowiązki

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III. Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny)

SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III. Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny) SZKOŁA PODSTWOWA NR 84 W WARSZAWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ETYKI DLA KLASY I - III Wymagania edukacyjne dla klas: I III (pierwszy etap edukacyjny) Na ocenę celującą: Uczeń opanował pełny zakres wiadomości

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROCES DIAGNOSTYCZNY I KONSULTACJA SPECJALISTY PSYCHOTERAPII/TERAPII UZALEŻNIEŃ > wstępna diagnoza nozologiczna > analiza kontekstu

Bardziej szczegółowo

Zdrowie psychiczne. Jakie problemy są związane ze zdrowiem psychicznym?

Zdrowie psychiczne. Jakie problemy są związane ze zdrowiem psychicznym? Zdrowie psychiczne Kluczowe pojęcia Choroba psychiczna: Stan organizmu, w którym zaburzeniu ulegają: sposób myślenia, uczucia, nastrój, umiejętność nawiązywania relacji z innymi, a także czynności dnia

Bardziej szczegółowo