MUZEUM TRADYCJA MUSEUM TRADITION. zdjęcie niedostępne w wersji internetowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MUZEUM TRADYCJA MUSEUM TRADITION. zdjęcie niedostępne w wersji internetowej"

Transkrypt

1 MUZEUM TRADYCJA MUSEUM TRADITION zdjęcie niedostępne w wersji internetowej Karolina Kondracka Z muzycznych relacji Bronisława Piłsudskiego Bronisław Piłsudski on Ainu music O Bronisławie Piłsudskim Bronisław Piotr Piłsudski przyszedł na świat 2 listopada 1866 roku w Zułowie na Litwie. Był pierwszym synem w rodzinie Józefa Wincentego Piotra Piłsudskiego ( ) i Marii z Billewiczów ( ), którzy wywodzili się z polsko-litewskiej szlachty. Wzrastał razem ze swym o rok młodszym bratem Józefem Klemensem (późniejszym marszałkiem Polski) i pozostałym rodzeństwem w atmosferze zamiłowania do polskiej literatury i historii. Gdy w lipcu 1874 roku pożar strawił dom Piłsudskich w Zułowie, rodzina osiadła w Wilnie tam Bronisław i Józef zaczęli uczęszczać we wrześniu 1877 roku do rosyjskiego gimnazjum, w którym porozumiewanie się po polsku było zabronione, co w konsekwencji doprowadziło do zorganizowania tajnego koła o nazwie Spójnia zrzeszającego polskich uczniów (w tym Bronisława i Józefa Piłsudskich). Podczas spotkań studiowano polską literaturę i historię. We wrześniu 1886 roku Bronisław Piłsudski rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Sankt Petersburgu, lecz już 14 marca 1887 roku został aresztowany w swym mieszkaniu i skazany na 15 lat katorgi na Sachalinie za udział w zamachu na życie cara Członkowie tajnego samokształceniowego kółka Spójnia w pierwszym gimnazjum wileńskim (1885). Od lewej: Szwengruber, Bronisław Piłsudski, Józef Piłsudski i Busz. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC). Members of the secret self-teaching organisation Spójnia in the first Vilnius gymnasium (1885). From the left: Szwengruber, Bronisław Piłsudski, Józef Piłsudski and Busz. From the collection of the National Digital Archives (NAC). About Bronisław Piłsudski Bronisław Piotr Piłsudski was born on November 2, 1866 in Zalavas in Lithuania. He was the first son of Józef Wincenty Piotr Piłsudski ( ) and Maria from house Billewicz ( ), both descendants of Polish-Lithuanian nobility. Together with his one year younger brother Józef Klemes (who later became the Marshall of Poland) and other siblings he was taught to live Polish literature and history. In July 1874, after their house in Zalavas was destroyed in a fire, the family moved to Vilnius, where in 1877 Bronisław and Józef began to learn in a Russian school, where speaking Polish was forbidden. Soon a secret student organisation was formed it was called The Union and consisted of Polish pupils (including the Piłsudski brothers). Polish literature and history were studied during its meetings. In September 1886 Bronisław Piłsudski began his studies at the Faculty of Law at St. Petersburg University. However, on March 14, 1887 he was arrested in his flat for collusion in an 204 etnografia nowa the new ethnography

2 Aleksandra III 1. Początkowo angażowany był do szeregu prac fizycznych, z czasem również do prac administracyjnych, nauczania w szkole i prowadzenia obserwacji meteorologicznych. Przełomowym momentem w zesłańczej drodze Piłsudskiego okazał się rok 1896, kiedy, pracując przy budowie cerkwi w południowej części Sachalina, zetknął się z Ajnami grupą etniczną zamieszkującą ten teren. Wywarli oni na zesłańcu na tyle silne wrażenie, że postanowił zgłębić wiedzę o plemieniu. Sposobność ku temu nadarzyła się w 1902 roku, gdy Akademia Nauk w Petersburgu zaproponowała Piłsudskiemu ekspedycję w południowe rejony wyspy. Przyszły badacz za namową Lwa Jakowlewicza Szternberga etnologa poznanego w 1891 roku przyjął propozycję Akademii i w lipcu 1902 roku wyruszył, aby zebrać kolekcję przedmiotów reprezentujących kulturę materialną Ajnów. Badania trwały do roku 1905, a w ich trakcie, tj. w 1903 roku, wspólnie z Wacławem Sieroszewskim (zesłańcem i znawcą Jakutów) Piłsudski miał możliwość przeprowadzenia badań również wśród Ajnów na Hokkaido. W czasie blisko 20-letniej tułaczki po Dalekim Wschodzie, w szczególności w latach , Bronisław Piłsudski sporządził szereg zapisków związanych z życiem i obyczajami Ajnów. Rejestrował na wałkach fonograficznych muzykę plemienia, język, fotografował, a także usystematyzował literaturę ustną i muzyczną. Jego szczegółowe i zajmujące obserwacje są dowodem na to, iż żaden przejaw działalności Ajnów nie umknął uwadze badacza. Ajnowie oczami zesłańca W materiałach zebranych i wydanych pod nazwą Collected Works of Bronisław Piłsudski możemy zapoznać się z ciekawymi informacjami na temat życia i obyczajów plemienia, w języku którego słowo Ainu (pol. Ajnu) oznacza człowieka, istotę ludzką. Badacz podaje, iż był to jeden z najciekawszych ludów zamieszkujących północno-wschodnią Azję 2, a stan liczebny Ajnów według I Spisu Powszechnego z 1897 roku wynosił osoby żyjące na Sachalinie (wedle obliczeń Piłsudskiego z 1904 roku osoby) oraz osoby zamieszkujące Hokkaido (oficjalne dane z 1903 roku). Niestety, wojny z Japończykami i krwawe powstania, walki z Giliakami i Orokami oraz trzęsienia ziemi, powodzie i epidemie doprowadziły do znacznego spadku liczebności Ajnów. Ludność we wspomnieniach badacza należała do dobrze i proporcjonalnie zbudowanych. Wzrost mężczyzn, których wyróżnikiem było bujne owłosienie ciała, wynosił przeciętnie 157 cm, kobiet zaś 10 cm mniej. Byli to z jednej strony ludzie wrażliwi na obrazę, kapryśni i skłonni do awantur, z drugiej dobroduszni i gościnni, trudniący się głównie myślistwem i rybołówstwem. U ajnuskich kobiet istniał zwyczaj tatuowania ust oraz przedramion, co według wierzeń chroniło przed nieszczęściami. Kobiecy strój ceremonialny, który należał do bogato zdobionych, wyrabiano z włókien pokrzywy lub wiązu. Choć rybołówstwo i myślistwo stanowiło podstawę żywienia, dietę wzbogacano również roślinami oraz owocami leśnymi. assassination attempt on Tsar Alexander III and was sentenced to 15 years of forced labour on Sakhalin Island. 1 At first he was sent to physical work, but later he performed also administrative tasks, taught at school and conducted meteorological observations. The year 1896 turned out to be the decisive moment of his life in exile. While working at a building site of an orthodox church in the south of Sakhalin he met the Ainu the indigenous people living in the region. They made such a strong impression on Piłsudski that he decided to learn more about them. An opportunity to do so appeared in 1902, when the St. Petersburg Academy of Sciences offered Piłsudski a place in an expedition to the southern reaches of Sakhalin. Convinced by Lew Jakowlewicz Szternberg (an ethnologist he met in 1891), Piłsudski accepted the offer and in July 1902 he set out to the south to gather a collection of material goods created by the indigenous people. The research ended in In 1903, with Wacław Sieroszewski (an exile and an expert on the Yakuts), Piłsudski was also able to conduct his research among the Hokkaido Ainu. During his almost 20-year-long trek around the Far East, and especially between , he wrote several texts about the life and customs of the Ainu. On phonograph cylinders he recorded the tribe s music and language; he also took photos and systemized their spoken and musical literature. His detailed and interesting insights prove that no part of the Ainu culture escaped his attention. 1 Piłsudskiemu zarzucono m.in. pomoc w zdobyciu materiałów do wykonania bomby oraz użyczenie mieszkania dla wydrukowania programów zgrupowania,,narodnaja Wola, które przygotowało zamach na cara. 1 Among others, Piłsudski was accused of helping with acquiring the materials needed to make an explosive device and making his flat available for printing the materials of the Narodnaya Volya organization, which was preparing an assassination attempt on the Tsar. The Ainu in the eyes of an exile The texts published as Collected Works of Bronisław Piłsudski present interesting information about the life and customs of the Ainu people. In their language Ainu means a human being. Piłsudski says that it was one of the most interesting peoples inhabiting North-East Asia. According to the First Census of 1897 there were 1,442 Ainu living on Sakhalin (in 1904 Piłsudski counted 1,362 persons) and 17,783 on Hokkaido (according to the official data from 1903). Unfortunately wars with the Japanese, bloody insurrections, wars with the Gilyaks and Oroks as well as earthquakes, floods and epidemics significantly reduced the number of the Ainu. The researcher describes the Ainu as well and proportionally built. Men, characterised by hairy bodies, on average measured 157 cm; women were 10 cm shorter. On the one hand they were sensitive to insults, moody and easy to anger, but on the other hand they were kindhearted and hospitable, they were usually hunters and fishermen. Ainu women customarily tattooed their mouths and forearms according to their beliefs, this protected them from misfortune. Richly decorated female ceremonial clothes were made from nettle or elm fibre. Although fishing and hunting provided the majority of food, their diet was supplemented with plants and berries. The Ainu did not know writing. Their culture legends and riddles were passed down from generation to generation by oral tradition. Oratory skills were highly regarded and the men with such talents were often mediators during arguments (Collected Works 1994: ). Music had several important functions and Piłsudski wrote about it: Singing is very popular. The Ainu sing love songs, drinking songs, mythological epics, songs about heroes and past 2 W szczególności południowe rejony Sachalinu, wyspę Yeso (Hokkaido) oraz Kuryle. 2 Especially the southern regions of Sakhalin, Yeso Island (Hokkaido) and the Kuril Islands. 206 etnografia nowa the new ethnography

3 Ajnowie nie znali pisma. Ich kultura bajki, legendy, zagadki przekazywana była z pokolenia na pokolenie drogą ustną. Umiejętności oratorskie były w społeczności wysoko cenione a uzdolnieni w tym kierunku mężczyźni pełnili nierzadko funkcję mediatorów podczas sporów (Collected Works 1994: ). Muzyka w kulturze Ajnów spełniała ważne funkcje i o tej dziedzinie sztuki badacz pisał następująco: Śpiew jest bardzo popularny. Ajnowie śpiewają pieśni miłosne, biesiadne (podczas picia alkoholu), mitologie oraz pieśni o bohaterach i minionych wojnach. Taniec, w którym biorą udział obie płcie, składa się z podskoków (w górę i w dół), wygięć ciała i klaskania w dłonie 3 (ibidem: 265). Przytoczone wyżej, spisane przez Bronisława Piłsudskiego informacje o Ajnach zamieszczone w Collected Works, mają charakter dość ogólny i przedstawiają kulturę oraz sztukę plemienia w zarysie niezbędnym do zrozumienia życia i obyczajów tej paleoazjatyckiej ludności przełomu wieków. Żeby zgłębić informacje o muzyce w relacji badacza, należy sięgnąć do spisanych przez Piłsudskiego innych źródeł, szczególnie związanych ze sferą wierzeń, przede wszystkim do materiałów poświęconych szamanizmowi oraz ceremonii Iyomante. Bronisław Piłsudski muzyka w obrzędach i rytuałach plemiennych Muzyka Ajnów wokalna i instrumentalna odzwierciedlała wierzenia ludu, sposób postrzegania otaczającego świata oraz wyrażała emocje. Nie brakowało w niej onomatopei, zabawy słowem, modlitw i zaklęć. Nierzadko połączona z tańcem, obok rękodzieła, oryginalnych wzorów na przedmiotach użytku codziennego i ubraniach, stanowiła element składający się na obraz sztuki plemiennej. Ciekawych informacji o muzyce dostarcza raport z Iyomante święta niedźwiedzia u Ajnów z Sachalina, w którym Piłsudski uczestniczył w 1902 roku w Otasan. W tym najważniejszym dla Ajnów święcie religijnym organizowanym zimą (listopad grudzień), uprzednio schwytany i wychowywany w wiosce młody niedźwiedź był uśmiercany podczas ceremonii nawiązującej do bliskości 4 człowieka z tym olbrzymim zwierzęciem, a jego duch odsyłany w zaświaty w nadziei ponownego odrodzenia się i przyjścia na ziemię. Z relacji etnografa wynika, iż muzyka (w szczególności śpiew i taniec) towarzyszyła uczestnikom nie tylko podczas święta, ale także w trakcie przygotowań do niego, co badacz opisał następująco: Kiedy zbliżyliśmy się do domu, w którym tańczono, dało się słyszeć rytmiczne tupanie i dziwne odgłosy ludzkie przerywane głośnymi okrzykami. wars. Their dances, in which both sexes take part, consist of jumping (bobbing up and down), bending the body and clapping hands 3 (ibid.: 265). The quoted information about the Ainu, found in Collected Works, is rather general and presents their culture and art well enough to understand the life and customs of this Paleo- Asiatic people existing on the turn of the century. To learn more about the Ainu music one must look into other sources written by Piłsudski, especially those discussing beliefs primarily the data on shamanism and the Iyomante ceremony. Bronisław Piłsudski music in tribal ceremonies and rituals Ainu music vocal and instrumental depicts the tribe s beliefs and the way they see the world, and expresses emotions. It overflows with onomatopoeia, wordplays, prayers and spells. Often tied to dancing, together with handcrafted items and original patterns on everyday items and clothes, it was an element of the tribe s art. A description of Iyomante, the Bear Festival celebrated by the Ainu on Sakhalin in which Piłsudski participated in 1902 in Otasan, reveals several interesting facts. During this main Ainu religious holiday, organised in winter (November December), a young bear previously caught and brought up in the village was killed during a ceremony referring to the closeness between humans and the huge animal. 4 The bear s spirit was sent to the otherworld, hopefully to be re-born and return to Earth. Piłsudski s text shows that music (especially singing and dancing) was present in the village not only during actual celebrations but also during preparations: 3 Podskoki, o których wspomina autor (,,jumping,,,bobbing up and down ), zbliżone były raczej do uginania całego ciała w kolanach z nieznacznym pochylaniem się lub kiwaniem, któremu towarzyszyło klaskanie w dłonie. 3 The described jumping was more like bending the whole body at knee-level with slight lean or swaying, accompanied with clapping. When we approached the house where the dances were taking place, we heard rhythmical tramping and a strange buzzing of human voices at times broken by a sharp outcry. I stopped for a minute and started listening to the original noise. Tamkin [an Ainu living in Otasan K.K.] explained to me that it was heciri hau the shouts of those who were dancing. Entering the yurt I noticed on the right side from the entrance two moving circles one consisting of men and the other consisting of women. In each of them there were eight persons tightly holding to each other. The men were dancing nearer to the back wall between the plank-beds and the hearth, and the women between the hearth, the plank-beds and the front wall. Both men and women clapped their hands beating the time. Simultaneously with clapping they crouched a little and then slightly jumping up they moved their left legs; straightening their backs they were placing their right legs by their left ones. The faces of all of them were directed towards the neighbor on the right-hand side. Some men and women had their eyes closed. Each of the dancers uttered some sound from the throat, at times sharply guttural. It seemed to me at times that I heard the roars of wild animals during their feeding in zoological gardens. In vain did I try to listen to and recognize what exactly the fascinated dancers were issuing from their powerful throats. The most variable sounds merged as everyone produced his own. Later they explained to me that such a circle is divided into halves and each party of four has its own first singer. He is the first to issue the sound; the sound is repeated by his neighbor and then in turns two following persons. At this time, however, the first singer is already producing another sound, and at each moment the sound produced by each of the party is different. It happens that the other party of four do not adhere 4 Ajnowie uważali niedźwiedzia za swego krewnego, patrona i obrońcę. 4 The Ainu considered the bear as their cousin, patron and protector. 208 etnografia nowa the new ethnography

4 Zatrzymałem się na chwilę i zacząłem nasłuchiwać. Tamkin [imię Ajnosa zamieszkującego Otasan K. K.] wyjaśnił mi, iż jest to heciri hau okrzyki tańczących [heciri hau lub hecire haw to pieśni wykonywane podczas tańca K. K.]. Wchodząc do domu zauważyłem po prawej stronie od wejścia dwa poruszające się okręgi jeden składający się z mężczyzn i drugi z kobiet. W każdych z nich było osiem osób ściśle trzymających się. Mężczyźni tańczyli bliżej tylniej ściany pomiędzy pryczami a paleniskiem, natomiast kobiety między paleniskiem, pryczami i przednią ścianą. Zarówno mężczyźni jak i kobiety klaskali w ręce wystukując rytm. Klaszcząc lekko pochylali się, a następnie nieznacznie podskoczywszy przesuwali swe lewe nogi; wyprostowując się dostawiali swe prawe nogi do lewych. Wszyscy zwróceni byli twarzami w kierunku sąsiadów po prawej stronie [twarzami do środka koła K. K.]. Niektórzy z mężczyzn i kobiet mieli zamknięte oczy. Każdy z tańczących wydawał z siebie przenikliwe gardłowe dźwięki. Czasem przypominało ono ryczenie dzikich zwierząt w zoo podczas karmienia. Daremnie próbowałem rozpoznać, jakie dokładnie odgłosy wydobywały się z ich gardeł. Różnorodne dźwięki łączyły się w całość. Potem wyjaśniono mi, że taki okrąg podzielony jest na połowę i każda czwórka ma swego pierwszego śpiewającego. On pierwszy podaje dźwięk; ów dźwięk powtarzany jest przez sąsiada i przez kolejne dwie osoby. W tym czasie jednakże tzw. pierwszy śpiewający podaje już kolejny dźwięk i w każdym momencie dźwięk produkowany przez każdą z czwórek jest inny. Dzieje się tak dlatego, że druga czwórka osób nie powtarza tego co pierwsza, co powoduje duże dysonanse. Później udało mi się nagrać kilka męskich i żeńskich pieśni tanecznych. Składają się one z serii dźwięków pozbawionych sensu [...]. Kobiety wykonywały do piętnastu skoków w czasie każdych dziesięciu sekund, podczas gdy mężczyźni w tym samym czasie tylko dziesięć: ich skoki były wyższe, głębiej się pochylali, a wydawane przez nich odgłosy rzadsze, acz głośniejsze. Po około półgodzinnym tańcu przyszedł czas na odpoczynek. Zmęczeni tancerze ocierali pot ze swych twarzy siedząc na podłodze w swych kręgach i prowadząc rozmowy. Poprosili o wodę, a niektórzy wstali i wyszli na zewnątrz, aby się odświeżyć. W męskim kręgu dominowali młodzi mężczyźni, a tylko pierwsi śpiewający byli brodatymi Ajnami w średnim wieku ewidentnie doświadczeni i znani ze swej wiedzy o pieśniach. Wszystkich ośmiu mężczyzn specjalnie z okazji festiwalu zaprosił gospodarz, aby tańczyli podczas święta. Przyjęli oni za swój obowiązek być na stanowisku, powstrzymywać się od picia i pilnować, aby okrąg nigdy nie był niekompletny. Później zaobserwowałem, że byli zmieniani przez różnych gości, ale nawet wtedy nie odchodzili, obserwowali, czy zastępująca osoba nie straciła zapału do tańca i byli zawsze gotowi powrócić i zająć swoje miejsce, kiedy tylko było wolne. to what one is singing and then dissonance becomes even greater. I succeeded to record later some of the men s and women s dance songs. They consist of sound sequences having no meaning [...]. The women were performing up to fifteen jumps in the course of every ten seconds while men only ten at the same time: their jumps were higher, their crouches deeper, their shouts rarer but louder. An approximately half-an-hour dance was followed by a rest. Tired dancers wiping out sweat from their faces sat onto the floor in their circles and talked among themselves. They asked to be given water to drink, some stood up and went outside to refresh themselves. In the men s circle young men dominated and only the first singers were bearded Ainu in their middle ages evidently experienced and renowned for their knowledge of songs. All the eight men had specially been invited by the host to dance throughout the festival. They assumed their duty to be always on their posts, refrain from drinking and watch so that the circle never were incomplete. Later, I frequently observed as they were replaced by different guests but even in such moments they did not go away, looked whether their replacement did not lose eagerness to continue dancing and were always ready to come back to their place in the circle whenever it was vacant. Among women there were older dancers. In their robes made of fish skin, with girdles decorated with copper spangles and hanging rings they were jumping as vigorously and as prolongingly as their younger girl companions in the circle. There are among them devoted dancers who get excited and dance endlessly, without any apparent tiredness. The women s dancing circle gets renewed very frequently by dancer replacements. There were no specially appointed dancers here: women were more reliable. If any of them was called to her children or home, an immediate replacement was always ready. In the circle I not once noticed a woman with a child on her breast and it did not prevent her from jumping equally with the others although there were cases when this shaking did not please the little creature. The child started to cry and the mother was forced either to stop dancing or to hand the child over to some girl who took it away from the yurt. On that day the dances were performed languidly, guests were few, sake was not served to anybody. It was but the duty to be done, to dance a little while preparations for the festival went on (ibid.: ). Preparing for Iyomante involved cooking meals, producing and testing sake, sending messengers with invitations to nearby villages and preparing ceremonial items. When the whole process was over and the invited guests arrived, the main celebrations would begin at dusk. The bear ceremony would begin with prayers, followed by dancing: Having danced for just a few minutes [in the yurt K.K.], both circles men s and women s went outside and for about a quarter of an hour were hopping around the bear s cage. Here, before the end of the dance the circles opened and formed a line with men ahead and women following them who were moving 210 etnografia nowa the new ethnography

5 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej Wśród tańczących kobiet były osoby starsze. W swoich strojach z rybich skór z pasami udekorowanymi miedzianymi blaszkami i kółkami podskakiwały z takim samym wigorem i tak samo długo, jak ich młodsze kompanki w kole. Są wśród nich zagorzałe tancerki, tańczące bez końca, bez cienia zmęczenia. Tańczące w kole szybko się zmieniały, nie było tu wyznaczonych tańczących; kobiety były bardziej rzetelne. Jeśli któraś z nich została wezwana do dziecka lub domu, jej zastępczyni była zawsze gotowa. W kole nie raz zauważyłem kobietę z dzieckiem przy piersi, ale to nie przeszkodziło jej w skokach na równi z innymi, choć z pewnością wstrząsy nie cieszyły małej istoty. Dziecko zaczynało płakać i matka zmuszona była albo przerwać taniec, albo oddać je pod opiekę innej dziewczyny, która zabrała je z jurty. Tamtego dnia tańce wykonywano ospale, gości było mało, nikomu nie serwowano sake. Był to jednak obowiązek do spełnienia, aby tańczyć trochę w czasie, gdy przygotowania do festiwalu trwały (ibidem: ). Przygotowania do Iyomante obejmowały szereg czynności, m.in. przyrządzano posiłki, wytwarzano i testowano sake, posyłano gońców do okolicznych wiosek z zaproszeniami, przygotowywano obrzędowe przedmioty. Gdy cały proces dobiegł końca, a zaproszeni goście przybyli, o zmierzchu rozpoczynała się właściwa ceremonia niedźwiedzia poprzedzona modłami, po których nastąpiły tańce: Tańcząc parę minut [w jurcie K. K.] oba kręgi męski i damski udały się na zewnątrz i przez około kwadrans podskakiwały dookoła klatki around the cage without changing either the usual crouching or singing accompaniment. For the bear sitting in the cage it was quite an entertainment so it also moved around in the cage looking at the passing silhouettes of shouting people. The whole spectacle provided indescribable joy to children who gathered to watch it. Finishing the relatively short dance in the yard, the dancers returned to the yurt and there continued the dancing with only short breaks until morning (ibid.: 469). After the people in the yurt took their places, everyone would return to drinking sake and dancing: Typy ajnoskie zdjęcia w atelier, fot. ze zbiorów AAN. Ainu portraits, studio photos, photo from the CAMR collection. Behind Nokanrus s [name of one of the guests K.K.] back a short little old man with a trimmed beard started making convulsive movements and with his rattling but coming from his chest voice sang an Ainu snotća song loved on such drinking occasions. It is an uncomplicated impromptu: a few casual words related to the current celebration, expressing satisfaction because of sake, etc. Rhythmically squatting and slightly lowering his hands stretched downwards he marched past the audience and finally, making a general bow, he sat on his place. Immediately someone else replaced him, then next one. A smile of bliss of the sitting guests reflected how satisfied they were with all passing 212 etnografia nowa the new ethnography

6 z niedźwiedziem. Przed zakończeniem tańca kręgi otworzyły się i uformowano linię z mężczyznami z przodu i kobietami za nimi, które poruszały się wokół klatki bez zmiany sposobu tańca lub wykonywanej pieśni. Dla niedźwiedzia był to także nie lada widok, więc chodził on w swej klatce przyglądając się mijającym go krzyczącym uczestnikom. Całe przedstawienie dostarczało niezwykłej uciechy dzieciom, które zebrały się, aby obserwować. Tańczący następnie powrócili do jurty, aby tam kontynuować taniec aż do rana (ibidem: 469). Gdy gromadzący się w jurcie zajęli swe miejsca, powrócono do spożywania sake oraz do tańców: Za Nokanrusem [imię jednego z uczestników święta K. K.] niski, starszy mężczyzna z przyciętą brodą w konwulsyjnych ruchach i rzężącym głosem począł śpiewać ajnuską pieśń snotća najodpowiedniejszą podczas,,zakrapianych okazji. Jest to rodzaj nieskomplikowanej improwizacji: kilka dobranych słów związanych z aktualnym wydarzeniem, wyrażających zadowolenie z sake. Przykucając rytmicznie i nieznacznie opuszczając ściągnięte ku podłodze ręce przedefiladował przed publicznością zataczając półokrąg, po czym usiadł na swoim miejscu. Momentalnie inna osoba zastąpiła go, a po niej następna. Uśmiech na ustach siedzących oznajmiał satysfakcję z oglądanego,,przemarszu. Nucili oni monotonne motywy pieśni i klaskali w ręce podając rytm. Ktoś krzyczał żądając, aby sąsiad znawca tradycji bohaterskiej zaczął wyśpiewywać poetycko karty historii [...] (ibidem: 476). Kiedy rozprowadzano sake zgłosili się ochotnicy, którzy rozkładając ręce, dostojnie przykucając i potrząsając brodami, poruszali się w przód i w tył na małej przestrzeni niezajętej przez gości. Za każdym razem, po zaśpiewaniu kilku słów jeden ze śpiewających wydawał z siebie wibrujące, gardłowe odgłosy, które Ajnowie bardzo lubią. Potem udało mi się nagrać kilka takich pieśni, a poniżej podaję dwie z nich w tłumaczeniu: 1. Tę pieśń stworzyłem sam Tylko tak od młodości przeganiam nudę Kiedykolwiek pojawiła się, bogowie słuchali Więc zawsze będą mnie pamiętać Tylko tak czyniąc żyję Teraz, będąc starym, ciągle chcę śpiewać pieśń Powinienem robić, co w mojej mocy, aby bóstwa ją słyszały 2. Jestem stary, młodzi zrobili sake around. They kept murmuring the monotonous motif of the song and beating time by clapping their hands. Someone shouted demanding that his neighbour, a noted performer of heroic tradition, started singing these poetic pages of history [...] (ibid.: 476). When the sake was being distributed, volunteers came out in turns and stretching their arms, making grandiose crouches and shaking their beards, they were moving back and forth on the small spot unoccupied by human bodies. Every time after singing out a few words from their chest, the singer produced trembling throaty sounds especially enjoyed by the Ainu. Later I managed to record some of such songs, and here I quote two of them in translation: 1. This song I created myself only With this only since my youth I chase away boredom Whenever it were I made the gods listening So that the gods always remember me Doing only this I am living Now, becoming old, I still intend to sing the song I shall also be doing my best so that the gods hear it 2. I am old, the young made the sake Thanking for sake, I am only singing a song Being a rather bad old man, thanking for sake I can but lament (ibid.: ). Both the young and adults participated in dances. Piłsudski describes how young girls decided to create their own dancing circle. Because there was not enough room inside, they began their dance outside, near the bear cage. They also had lead singers, dancing in a circle, jumping, clapping hands and shouting. Thus it was an imitation of the way the adults danced. 214 etnografia nowa the new ethnography

7 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej Fotograficzny zapis ceremonii Iyomante, zaczerpnięty z artykułu Bronisława Piłsudskiego w czasopiśmie krajoznawczo- -etnograficznym Globus (1909).Widzimy tu niedźwiedzia wydostającego się z klatki, odświętnie przystrojonego oraz ucztę przy martwym zwierzęciu. Ze zbiorów Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie. The photos illustrated Piłsudski s article in Globus, an ethnographic and travel magazine (1909), about the Iyomante ceremony (a bear escapes from its cage, a bear decorated and a feast by a dead bear). From the collection of Academic Library of the Polish Academy of Arts and Sciences (PAU) and Polish Academy of Sciences (PAN) in Kraków. Dziękując za sake, śpiewam pieśń Będąc raczej złym starcem, dziękując za sake mogę tylko lamentować (ibidem ) Tańcom oddawali się nie tylko dorośli, ale także młodzież. Badacz opisał, jak młode dziewczęta zapragnęły utworzyć swój własny krąg. Ponieważ w chacie nie było już miejsca rozpoczęły taniec na zewnątrz, blisko klatki z niedźwiedziem. Także i tu były tzw. pierwsze śpiewające, poruszanie się po okręgu, podskoki, klaskanie w dłonie oraz okrzyki. Była to zatem imitacja sposobu tańca dorosłych. Dalsza część relacji ze święta dokładnie przedstawia proces rozstania z niedźwiedziem, tj. zanoszenia modłów i uśmiercenia zwierzęcia, odsyłania jego ducha wraz z prośbą o ponowny powrót na ziemię; elementy te, choć ważne, nie będą obecnie stanowić przedmiotu analizy. Na uwagę zasługuje natomiast zapis autora odnośnie instrumentu muzycznego, jaki udało mu się zobaczyć u Ajnów: Po kolacji po raz pierwszy w czasie mojego całego pobytu usłyszałem delikatne dźwięki metalowego instrumentu mufkun [mufkun metalowa drumla przypominającą drumlę ukraińską. Znana jako muxkun czy khomus, na Hokkaido jako mukkuri K. K.]. Młoda dziewczyna pół leżąc na pryczy trzymała w swych zębach instrument i szarpała cienki języczek kciukiem wytwarzając słabe, acz ryt- Next, Piłsudski presents a detailed description of the process of parting with the bear praying and killing the animal, sending its spirit away with a request to return to Earth. Although all these elements are important, they will not be taken into the account it the following analysis. Instead, we shall focus on the passage describing a musical instrument the author had an opportunity to see while among the Ainu: After supper, for the first time during my whole stay I heard the gentle barely audible sounds of an iron instrument mufkun (something resembling Ukrainian Jews harp). A young girl half-lying on the plank-beds held the instrument in her teeth and was striking a thin narrow blade with her thumb producing weak but rhythmical metallic sounds. I was told that it was not prohibited to play instruments during the festivals but because of the constant noise, playing gentle sounding Ainu instruments would give satisfaction neither to the player nor to the listeners (ibid.: 83). Although Iyomante was a religious ceremony, the accompanying entertainment (singing, dancing, games) was very important. The holiday was an opportunity to have fun with people from other villages, and the participants by wearing special clothes fulfilled their aesthetic needs and asserted their social status. Singing and dancing were allowed only until a certain moment. During the preparations, feasting with guests, leading the bear out of its cage and several other activities culminating in killing the animal, music accompanied the fun and the prayers. However, during common consumption of the previously roasted bear meat and sending the animal s spirit away, there was no music and fun the spirit was travelling to the other world to hopefully return to Earth as a bear. 216 etnografia nowa the new ethnography

8 miczne, metaliczne dźwięki. Powiedziano mi, że nie była zabroniona gra na instrumentach podczas festiwalu, ale z powodu niesłabnącego hałasu ani grający ani słuchający nie odczuwaliby przyjemności słuchania (ibidem: 83). Choć Iyomante było ceremonią o charakterze religijnym, rozrywka (śpiew, taniec, gry) spełniała w nim ważną funkcję. Uroczystość była okazją do zabawy w szerszym niż mieszkańcy danej wsi gronie a uczestnicy poprzez odświętny strój podkreślali swój status społeczny oraz zaspokajali potrzeby estetyczne. Śpiew i taniec były dozwolone tylko do pewnego momentu. W czasie przygotowań, wspólnego biesiadowania z przybyłymi do wioski gośćmi, wyprowadzenia niedźwiedzia z klatki i szeregu czynności zmierzających do uśmiercenia zwierzęcia, muzyka pojawiała się jako element towarzyszący zabawie i modlitwie. Moment wspólnego spożycia uprzednio upieczonego mięsa zwierzęcia i odesłania jego ducha był czasem pozbawionym zabawy, okresem, w którym dusza odbywała swą podróż do innego świata, aby ponownie powrócić na ziemię pod postacią niedźwiedzia. Przytoczone wyżej opisy muzyczne nie są jedynymi, jakie Bronisław Piłsudski zawarł w swych pracach poświęconych Ajnom. Kolejny równie ciekawy związany jest z szamanizmem (Piłsudski 1909: ; 1910: ). Szamani, którymi u Ajnów mogły być zarówno kobiety jak i mężczyźni, nazywani byli tusu-kuru (szamaniący człowiek). Szaman leczył choroby odprawiając seanse, lecz mógł także wróżyć oraz służyć poradą. Dziwne zachowania, jak np. potrzeba samotności, wizje czy utraty przytomności, nierzadko nosiły znamiona przemiany, jakiej ulegał kandydat i prawdopodobnie wtedy w przyszłego czarownika wstępowały duchy szamańskie zwane kosimpu. Wybrańcy mieli skłonność do nerwowości, ponurości i halucynacji. Ponadto cechowała ich wrażliwość, silnie rozwinięta wyobraźnia i egzaltacja. Każdy z czarowników miał swoje duchy opiekuńcze, które mieszkały na obłokach i podczas seansu przylatywały do szamanów. Mogły nimi być zarówno bóstwa (ognia, gór), jak i zwierzęta (zając, pies) oraz rośliny i przedmioty. Wezwany do chorego szaman odprawiał rytuał, podczas którego gra na bębnie kacio, taniec oraz śpiew stanowiły ważne elementy ceremonii. Kacio był instrumentem o owalnej formie, zaś jego konstrukcja składała się z drewnianej obręczy, na którą naciągano zwierzęcą skórę (np. kabargi). Na odwrocie bębna przymocowywano liny do trzymania instrumentu, które schodziły się u niedużego kółka. Badacz nadmienia, iż szamani zwykle mieli dwa bębny: męski ze skóry samca kozy, którym leczyli swych najbliższych (żonę, dzieci) oraz kobiecy (z samicy kozy) do leczenia pozostałych Bęben towarzyszył szamanowi podczas seansu. Rytmiczna gra pomagała mu wprowadzić się w trans oraz tańczyć i śpiewać. Na wstępie szaman zwykł suszyć bęben nad ogniem, aby nadać mu większą dźwięczność, a w czasie gry uderzał pałką 5 w jego środek oraz brzegi. Śpiew stanowił równie ważną część rytuału. W ten sposób czarownik modlił się do bóstw o zdrowie chorego oraz przekazywał zgromadzonym, jak należy leczyć cierpiącego. Badacz opisał, iż śpiew szamana był zróżnicowany. Określił go jako zawodzący, jęczący, rzewny oraz uroczysty, a każda ze śpiewanych strof modlitwy skierowanej do bóstw o litość nad chorym śpiewana była po uderzeniach w bęben. Szamanów po śmierci chowano na uboczu. Do mogiły nie wkładano bębna, gdyż wierzono, że można tym pozbawić następców dziedziczenia zdolności szamańskich. Ściągano więc skórę z instrumentu i zostawiano ją w lesie, natomiast obręcz z nowo naciągniętą membraną służyła następcy. Warto zauważyć, iż jedną z szamańskich pieśni udało się badaczowi nagrać na wałki fonograficzne, które miał ze sobą podczas badań na Sachalinie i Hokkaido. Wałki fonograficzne Bronisława Piłsudskiego Historia ponad stuletnich, odnalezionych na strychu jednego z domów w Zakopanem wałków fonograficznych jest skomplikowana. Nagrania obejmują muzykę wokalną, instrumentalną, język oraz legendy. Proces ich rekonstrukcji prawdopodobnie nie doszedłby do skutku, The examples of music described above are not the only ones detailed by Bronisław Piłsudski in his texts about the Ainu. Another, equally interesting, involves shamanism (Piłsudski 1909: ; 1910: ). Ainu shamans could be both male or female and were called tusu-kuru, or a person who does shamanism. A shaman treated illnesses by conducting performances; they were also fortune-tellers and advisors. Strange behaviours like the need for solitude, visions, or fainting often signified the transformation a candidate was undergoing and probably it was the time when shamanic spirits, known as kosimpu, entered the shaman-to-be. The chosen ones were prone to mood swings, gloominess and hallucinations. Moreover, they were sensitive, very imaginative and would go into raptures. Every shaman had guardian spirits, who lived in the clouds and flew to shamans during rituals. The guardians could be divine (gods of fire, mountains), animals (hare, dog) as well as plants or items. A shaman called to a sick person would conduct a ritual, during which he played the kacio drum; dancing and singing were important parts of the ceremony. Kacio was an oval instrument animal skin (for example from the kabarga) stretched over a wooden frame. On the drum s reverse side the strings for holding the instrument were attached, they connected at a small ring. Piłsudski mentions that shamans usually had two drums: male, made from the skin of a male goat used for healing their family (wife, children) and female (from a female goat) for healing other people. The drum was used during the healing ceremony. Rhythmic playing helped shamans to trance, dance and sing. First a shaman would dry his drum over a fire to make it more resonant and while drumming he would hit the instrument s middle and edge with the stick. 5 Singing was also an important part of the ritual. This way the shaman was praying to gods for health for the ill person and taught the gathered how to treat the patient. Piłsudski describes that the shaman s singing varied. It could be wailing, moaning, wistful or solemn and each stanza of the prayer to the gods to have mercy over the patient was sang after striking the drum. After their death shamans were buried away from other villagers. Their drums were not put in the graves, since it was believed that this would deprive next shamans of their powers. Thus the skin would be taken off the instrument and left in a forest the frame with a new skin was used by the next shaman. Piłsudski managed to record a shaman song on a phonograph cylinder, which he had taken with him to his expeditions to Sakhalin and Hokkaido. 5 W japońskich źródłach o muzyce Ajnów można znaleźć informację, iż pałeczkę, którą używano do gry na bębnie, nazywano,,repni. 5 Japanese sources about the Ainu music inform that the stick used for playing the drum was called repni. 218 etnografia nowa the new ethnography

9 gdyby nie pomoc japońskich naukowców, którzy podjęli się stworzenia replik cylindrów oraz przegrania zawartości na kasety magnetofonowe, a następnie płyty CD. Z raportów z prac prowadzonych nad kolekcją w latach wynika, iż stan cylindrów w większości był zły (rekrystalizacja, pleśń, pęknięcia i rysy), a identyfikację nagranego materiału przy odsłuchiwaniu uniemożliwiały zarówno szumy wałków, jak i niekompletne informacje na pudełkach, w których je przechowywano. Z ciekawej publikacji Agnieszki Ogonowskiej (powstałej na podstawie prac prowadzonych nad wałkami w Japonii) wynika, iż najwięcej materiałów zachowanych na cylindrach pochodziło z dwóch regionów: Sachalinu i Hokkaido 6. Do gatunków pochodzących z Sachalinu zaliczono: hauki (pieśni o czynach bohaterów), ojna (pieśni o bóstwach), hecire hau (pieśni wykonywane podczas tańca), jajkatekara (pieśni miłosne), ihunke (kołysanki), rekuhkara (gardłowy sposób wydobycia dźwięków różnej wysokości), cibo hau (pieśni wykonywane w trakcie wiosłowania), sake snotcia (pieśni przy spożywaniu sake), jukara (pieśni epickie), tonkori (muzykę instrumentalną), tusu (pieśni szamańskie). Natomiast z Hokkaido pochodziły: kamuj jukara (pieśni o bóstwach), upopo (pieśni śpiewane jak kanon, często wykonywane przez kobiety w pozycji siedzącej), snotcia (improwizowane, krótkie pieśni biesiadne), kamuy nomi (strofy modlitewne), jajsama (pieśni miłosne), iyonnokka (kołysanki), uparpakte (śpiewogry) (Ogonowska 1993). Pełniejszych informacji o niektórych gatunkach dostarcza opublikowana w Krakowie w 1912 roku książka Bronisława Piłsudskiego Materials for the study of Ainu language and folklore, w której zostały omówione następujące gatunki muzyczne: 1. Ojna (znaczy,,dawna ); na Hokkaido znana jako kamuj jukara. Są to opowiadania o bóstwach w formie śpiewanej. Wiele z nich zbliżonych jest do bajek, ale w większości opowiadają one o pierwszym Ajnu, półbogu, i jego konfliktach ze złymi siłami nadprzyrodzonymi i dzikimi zwierzętami. Towarzyszami przygód bohatera byli z reguły jego siostra lub starszy brat, którzy nie posiadali nadprzyrodzonej mocy. W utworze znajdujemy także informacje o relacji ludzi i zwierząt według wierzeń spokrewnionych z Ajnami. Ojna wykonywane były przez kobiety i mężczyzn obdarzonych zdolnościami muzycznymi i przyjemnym głosem, którzy wyśpiewywali historię w pozycji siedzącej. 2. Hauki znaczy,,tworzyć dźwięk. Na Hokkaido gatunek ten znany był jako jukara (pieśń). Te śpiewane relacje o czynach bohaterów i potyczkach między klanami według Piłsudskiego stanowiły gatunek najstarszy i najbardziej interesujący również dlatego, iż w bitwach, które zajmowały znaczną część opowieści, brały udział kobiety, co było świadectwem dawnych zwyczajów. Bohater wychowywany przez starszą siostrę lub ciotkę uświadamiany był w swych powinnościach, np. zemsty za zniszczenie swej rodziny. Hauki, przekazywane z pokolenia na pokolenie, nazywano także,,pieśniami przodków, czyli hengi hauki. Hauki, podobnie jak ojna, pozbawione były rymu, za to wykonaniu towarzyszył silny, miarowy rytm podawany uderzeniem dłoni bądź patykiem (np. o brzeg paleniska). Ostatnią sylabę śpiewanej linijki zawsze wydłużano i zaznaczano trylem lub wibracją głosu. Piłsudski wspomina, że wśród wykonawców istniał także zwyczaj chodzenia wieczorami od chaty do chaty i wykonywania hauki. Takie osoby cieszyły się autorytetem, jednakże w czasie, gdy Bronisław Piłsudski s phonograph cylinders The story of century-old phonograph cylinders, found in an attic in Zakopane, is complicated. The recordings include sang and instrumental music, language and legends. Their reconstruction would probably never have happened if not for the help of Japanese scientists, who attempted to create the cylinders replicas and then copied the material to tapes and later CDs. The work progress reports from inform that most cylinders were in a bad state (recrystallization, mould, cracks and breaks). Moreover, it was difficult to identify the material because of the cylinders hiss and incomplete information on the boxes in which they were stored. Agnieszka Ogonowska s interesting publication (based on work with cylinders in Japan) shows that most of the surviving recordings come from two regions: Sakhalin and Hokkaido. 6 The genres native to Sakhalin include: hauki (songs about heroes and their deeds), oina (songs about gods), hecire hau (songs performed while dancing), yaikatekara (love songs), ihunke (lullabies), rekuhkara (throat singing), cibo hau (rowing songs), sake snotcia 6 Jestem świadoma, iż od czasu publikacji tego raportu wiedza o zawartości nagrań mogła zostać uzupełniona, a ewentualne błędy poprawione w wyniku dalszych prac nad wałkami. Niemniej jednak publikacja ta stanowi jedno z nielicznych i bardziej obszernych źródeł w języku polskim, które poruszają tę problematykę. 6 I do realise that since the report s publication the knowledge about the cylinders content could have been expanded and mistakes corrected during further work with the medium. Nevertheless, the publication is one of the few thorough sources in Polish about the topic. (songs performed while drinking sake), yukara (epic songs), tonkori (instrumental music), tusu (shamanic songs). Those from Hokkaido include: kamuy yukara (songs about gods), upopo (canon-like songs, often performed by sitting women), snotcia (improvised, short feast songs), kamuy nomi (praying stanzas), yaisama (love songs), iyonnokka (lullabies), uparpakte (singing games)(ogonowska 1993). More information about some of the genres can be found in Bronisław Piłsudski s book Materials for the study of Ainu language and folklore, published in 1912 in Cracow. The publication discusses the following music genres: 1. Oina ( the elder ), on Hokkaido known as kamuy yukara. They are sang stories about gods. A lot of them are similar to fairy tales, but mostly talk about the first Ainu, a demigod and his conflicts with evil supernatural forces and wild animals. The hero was usually accompanied during his adventures by his sister or older brother, neither of whom would possess any supernatural powers. The song also provides information about relations between humans and animals, which according to the Ainu beliefs were related to humans. Oina were performed by women and men gifted with musical talent and nice voice who would sing them while sitting. 2. Hauki means to create a sound. On Hokkaido the genre was known as yukara (a song). Piłsudski thought that these sang accounts of deeds of heroes and clan skirmishes were the oldest and the most interesting genre, also because women participated in the battles (whose descriptions took a major part of a song), which 220 etnografia nowa the new ethnography

10 zdjęcia niedostępne w wersji internetowej Kobiety ajnoskie, fot. ze zbiorów AAN. An Ainu women, photo from the CAMR collection. Piłsudski przebywał na Sachalinie czy Hokkaido, zwyczaj ten już nie istniał. 3. Kolejnym opisanym przez badacza gatunkiem muzycznym była jajkatekara pieśń miłosna, wykonywana przez obie płcie (w szczególności przez dziewczęta) w samotności. 4. Snotća to pieśń humorystyczna, lekka, z reguły improwizowana. Pieśni takie wykonywane były przy okazji picia alkoholu i tylko najlepsze z nich zapamiętywano. 5. Ihunki kołysanki. Pieśni te bardziej przypominały gaworzenie, wydobywanie z siebie zróżnicowanych dźwięków, mruczenie. Pozbawione były słów, a jedynie gdzieniegdzie zawierały wtrącenia związane z życzeniem dobrego snu i pomyślności w życiu. 6. Jajjukara pieśni wykonywane podczas podróży lub połowu ryb. 7. Cibo hau pieśni wykonywane podczas wiosłowania (Piłsudski 1912). Wśród zachowanych na woskowych wałkach nagrań na uwagę zasługuje funkcjonujący u Ajnów instrument muzyczny tonkori. Nie jest mi wiadome, aby etnograf pozostawił w swych zapiskach szersze informacje o tym niezwykłym instrumencie, dlatego też należałoby powołać się na japońskie źródła opisujące wspomniany chordofon. Tonkori jest instrumentem drewnianym, podłużnym, mającym pięć strun zarywanych palcami, którego budowa, według zachowanych legend, wzorowana jest na ludzkim ciele. W kształcie tonkori, którego długość może osiągać 155 cm, można wyodrębnić zatem takie części, jak: głowę, szyję, korpus, pępek oraz miejsce intymne 7. Instrument ten służył do gry solowej, akompaniował w czasie śpiewu i tańca oraz pomagał w kontemplacji. Prawdopodobnie wykorzystywany był w rytuałach szamańskich, na co mogą wskazywać zachowane utwory, których celem było odstraszenie demonów. Rodzina ajnoska, fot. ze zbiorów AAN. An Ainu family, photo from the CAMR collection. Karta 44 z rękopisu Bronisława Piłsudskiego zawierającego modlitwy w języku polskim i ajnoskim, z prośbą o litość do duchów protektorów przodków kobiecych (podczas niebezpieczeństwa na morzu). Ze zbiorów Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie. Page 44 from the Bronisław Piłsudski s manuscript with prayers in Polish and Ainu: pleading women ancestor guardian spirits for mercy (in case of a danger at sea). From the collection of Academic Library of the Polish Academy of Arts and Sciences (PAU) and Polish Academy of Sciences (PAN) in Kraków. illustrated the old traditions. The hero, brought up by an older sister or an aunt, was taught about his duties, for example revenge for destruction of his family. Hauki, passed down the generations, were also called ancestor songs, or hengi hauki. Like oina, hauki had no rhymes, and where accompanied by a strong, measured rhythm created by hitting something (for example an edge of a fire pit) with a hand or a stick. The last syllable of a verse was always prolonged and accented with a trill or warble. Piłsudski recalls a custom of singers going in the evening from hut to hut and performing hauki. Such artists were respected, but when Piłsudski travelled around Sakhalin and Hokkaido the custom was practically extinct. 3. Yaikatekara was another musical genre described by Piłsudski. It was a love song, performed by men or women (especially young girls) alone. 4. Snotća a humoristic song, light and improvised. Usually performed while drinking alcohol. Only the best ones were remembered. 5. Ihunki lullabies. These songs resembled newborn babbling, created by performing a variety of sounds and murmuring. They lacked words and only occasionally were intertwined with wishes of good sleep and happy life. 6. Yaiyukara songs performed while travelling or fishing. 7. Cibo hau rowing songs (Piłsudski 1912). 222 etnografia nowa the new ethnography

11 Oprócz przytoczonych wyżej publikacji pewne uzupełnienie wiedzy o zbiorach Bronisława Piłsudskiego w zakresie muzyki mogą stanowić listy kierowane do Franza Boasa, któremu badacz zaproponował sprzedaż kolekcji tekstów. Już w pierwszym liście, datowanym na 19 grudnia 1907 roku, etnograf skrupulatnie opisał ilość i rodzaj zebranego przez siebie materiału. Wśród gatunków pochodzących z Sachalinu znalazł się m.in. zbiór 33 Ojna (opowiadań w formie śpiewanej), w tym o niedźwiedzim święcie, lisie, wilku; 6 hauki; 30 jajkatekara, snotća i ihunki, natomiast z Hokkaido 7 ojna, 10 jajkatekara i in. Ponadto badacz zaznaczył, iż posiada 300 zdjęć i 115 nagrań fonograficznych. W drugim liście do Boasa, datowanym na 20 maja 1908 roku, Piłsudski uściśla, iż na owych wałkach, oprócz legend, zarejestrował także pieśni, okrzyki taneczne i szamańskie 8 (Dear Father 1999: ). Kolekcja nagrań fonograficznych oraz artykuły, w których Bronisław Piłsudski opisał muzykę towarzyszącą obrzędom, jest cennym źródłem informacji o kulturze i sztuce plemienia Among the recordings surviving on the wax cylinders, one Ainu musical instrument draws special attention the tonkori. I do not know if Piłsudski left in his texts more information about this unusual instrument, so Japanese sources describing this chordophone should be used. The tonkori is an elongated wooden instrument with five plucked strings. According to surviving legends, its shape resembles human body. Thus one can divide the instrument (which can be up to 155 cm long) into a head, neck, body, navel and private parts. 7 The instrument was played solo, as accompaniment for singing and dancing, it also helped during contemplation. It was probably used during shamanic rituals for repelling demons, as certain surviving songs suggest. Apart from the quoted publications, some more information about Bronisław Piłsudski s music-related collections can be found in the letters to Franz Boas. Piłsudski offered to sell him a collection of texts and in the very first letter (of December 19, 1907) he meticulously described the number and types of gathered items. Among the genres from Sakhalin there was a collection of 33 Oina, including ones about the bear holiday, about a fox, a wolf; another collection of 6 hauki; 30 yaikatekara, snotca and ihunki and from Hokkaido 7 oina, 10 yaikatekara and others. Moreover, Piłsudski added that he had 300 photos and 115 audio recordings. In another letter to Boas, dated for May 20, 1908, the researcher specifies that the wax cylinders contain apart from legends also songs and dancing and shamanic shouts 8 (Dear Faher 1999: ). The collection of phonograph recordings and the articles in which Bronisław Piłsudski described the music accompanying celebrations are valuable sources of information about the 7 Czytelników zainteresowanych tonkori pragnę odesłać do artykułu: Karolina Kondracka,,,Tonkori u Ajnów z Japonii. Budowa, funkcje i repertuar muzyczny, [w:] Muzyka. Kwartalnik Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, R. LI, 2006, nr 4 (203). 8 Podana przez Piłsudskiego informacja dotycząca liczby nagrań jest ważna, bowiem kolekcja, która trafiła do Instytutu Elektroniki Stosowanej Uniwersytetu Hokkaido w Japonii, liczyła 65 sztuk. Zob. Ogonowska 1993: 27, More information about the tonkori can be found in the article by Karolina Kondracka, The Tonkori of the Ainu of Japan. Structure, functions and musical repertoire, [in:] Muzyka. Kwartalnik Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, R. LI/vol. LI, 2006, no. 4 (203). 8 The information about the number of recordings is important the collection received by the Institute of Applied Electronics of Hokkaido University in Japan counted only 65 cylinders. See A. Ogonowska 1993, pp. 27, 55. z przełomu XIX i XX wieku. Do tej pory wydano wiele materiałów tego znakomitego badacza i można mieć nadzieję, iż prace nad spuścizną ujawnią nowe materiały, które staną się inspiracją do dalszych badań nad Ajnami. culture and art of the Ainu living on the turn of the 19 th and 20 th centuries. A lot of materials created by that brilliant researcher have been published and one can hope that further work will reveal new data that will inspire continued research into the Ainu. Przeł./transl. Jan Sielicki Karolina Kondracka absolwentka magisterskich studiów muzykologicznych na Uniwersytecie Warszawskim, Podyplomowych Studiów Zarządzania dla Twórców, Artystów i Animatorów Kultury UW oraz studiów doktoranckich w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Stypendystka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Autorka artykułów naukowych poświęconych Bronisławowi Piłsudskiemu oraz kulturze i muzyce Ajnów z Japonii. Uczestniczka krajowych i zagranicznych konferencji etnograficznych, historycznych i etnomuzykologicznych. W kręgu zainteresowań badawczych Karoliny Kondrackiej szczególne miejsce zajmuje folklor ludności Syberii oraz historia dziewiętnastowiecznych zesłań. Karolina Kondracka graduate of MA Musicology studies at Warsaw University, Postgraduate Studies for Artists and Culture Animators at Warsaw University, and of PhD studies at the Institute of Art of the Polish Academy of Sciences. She has received the scholarship of The Ministry of Culture and National Heritage. She has written academic papers on Bronisław Piłsudski and the music and culture of the Ainu of Japan. She has participated in national and international conferences in the fields of ethnography, history and ethnomusicology. Her academic interests focus on Siberia s folklore and the history of 19 th -century deportations. Bibliografia / Bibliography: Karolina Kondracka, 2006, Tonkori u Ajnów z Japonii. Budowa, funkcje i repertuar muzyczny, Muzyka, R./vol. LI, nr/no. 4 (203), Warszawa: Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Agnieszka Ogonowska, 1993, Treść wałków fonograficznych Bronisława Piłsudskiego według odczytu specjalistów japońskich, Stęszew: International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies. Bronisław Piłsudski, 1909, Szamanizm u tubylców na Sachalinie, Lud, t./vol. XV, Lwów: Towarzystwo Ludoznawcze, ss./pp ; Bronisław Piłsudski, 1910, Szamanizm u tubylców na Sachalinie, Lud, t./vol. XVI, Lwów: Towarzystwo Ludoznawcze, ss./pp Bronisław Piłsudski, 1912, Materials for the Study of the Ainu Language and Folklore, Cracow: The Imperial Academy of Sciences,,Dear Father!, A Collection of B. Piłsudski s Letters, et alii, 1999, red./ed. Koichi Inoue, Pilsudskiana de Sapporo, nr/no. 1, Hokkaido: Slavic Research Center, Hokkaido University ss./pp The Aborigines of Sakhalin, Collected Works of Bronisław Piłsudski, 1994, red./ed. A. F. Majewicz, t./vol. I, Stęszew: International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies. 224 etnografia nowa the new ethnography

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI

Bardziej szczegółowo

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please?

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Can you drive a car? Can you meet me tomorrow? Can you recommend a

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO KROPECZKI MIESIĄC: PAŹDZIERNIK 2013R. TEMAT MATERIAŁ Hello again! What s your name? Proste powitania Wskazywanie kolegów/koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi A. Hello! I am Kasia. My name is Kasia What

Bardziej szczegółowo

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE 1) SIMPLE PRESENT (Czas teraźniejszy prosty) CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE informujemy o czyimś zwyczaju, przyzwyczajeniu czynności powtarzające się, rutynowe plan lekcji, rozkłady jazdy + czasownik zwykły

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia KONKURS PRZEDMIOTOWY JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, witaj na I etapie konkursu języka angielskiego. Przeczytaj

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. Zadanie 2. Zadanie 3.

Zadanie 1. Zadanie 2. Zadanie 3. Zadanie 1. Usłyszysz dwukrotnie trzy teksty. Na podstawie informacji zawartych w nagraniu, w zadaniach 1.1. 1.3. z podanych odpowiedzi wybierz właściwą. Zakreśl literę A lub B. 1.1. Chłopiec dzwoni do

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI. Rozkład materiału. styczeń 2014 TEMAT TEKST PIOSENKI ZWROTY. ( wszystkie grupy) Język angielski Styczeń 2014

JĘZYK ANGIELSKI. Rozkład materiału. styczeń 2014 TEMAT TEKST PIOSENKI ZWROTY. ( wszystkie grupy) Język angielski Styczeń 2014 JĘZYK ANGIELSKI Rozkład materiału styczeń 2014 TEMAT PIOSENKA/ WIERSZ TEKST PIOSENKI ZWROTY ( wszystkie grupy) Parts of the body 1 / 19 części ciała 2 / 19 3 / 19 4 / 19 My body Head shoulders knees and

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Hello Cheeky rozkład materiału

Hello Cheeky rozkład materiału Unit 1 Hello, Cheeky Monkey! witanie się i żegnanie z maskotką podawanie swojego imienia rozpoznawanie postaci w rozpoznawanie poszczególnych części ciała Hello/ Bye-bye Eyes Ears mouth What s that? Who

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI Anita Leszczyńska KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA VI SUBJECT: Holidays and celebrations revision. (Święta i uroczystości powtórzenie.) Realizowane punkty programu nauczania: - zebranie i powtórzenie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: j. angielski, poziom A1 Termin szkolenia: 15. 12. 2014 r. 06. 05. 2015 r. Termin Egzaminu

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych,

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych, Część pisemna (poziom podstawowy). Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57 TWORZENIE WYPOWIEDZI PISEMNEJ Zadanie 11. (0 10) Uczestniczyłeś(-aś) w międzynarodowej wymianie w Londynie. Napisz list do kolegi

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Zadania egzaminacyjne Rozmowa wstępna (rozgrzewka językowa) Zadanie 1 rozmowa sterowana Zadanie 2 ilustracja + 3 pytania Zadanie

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 26 Informator o egzaminie maturalnym z języka obcego nowoŝytnego Część ustna (bez określania poziomu) Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę MJA-P1_7P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 dla osób niesłyszących POZIOM

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność

Po powtórce zaczynamy naukę kolejnych 10-15 nowych słów i wyrażeń, po czym zostawiamy je w przegródce numer 1. Systematyczność Fiszki, metoda powtórkowa. System pięciu przegródek Pierwszego dnia nauki możemy zacząć od przyswojenia 10-15 nowych słówek. Wkładamy je wtedy do przegródki numer 1. Kolejnego dnia zaczynamy od powtórki

Bardziej szczegółowo

SCENE 1. Mummy: Grandma s very sick today. Please take it to her now. Be good - and don t stop in the big, dark, wood!

SCENE 1. Mummy: Grandma s very sick today. Please take it to her now. Be good - and don t stop in the big, dark, wood! Scenariusz językowego przedstawienia teatralnego,,czerwony Kapturek połączonego z lekcją języka angielskiego,, Little Red Riding Hood by the Brothers Grimm (June 2013 ) Narrator 1 (a bird): SCENE 1 This

Bardziej szczegółowo

EuroWeek Szkoła Liderów 2015

EuroWeek Szkoła Liderów 2015 EuroWeek Szkoła Liderów 2015 Tegoroczny Obóz Językowy Euroweek, niewątpliwie był jednym z tych wyjazdów, które zapadają w pamięci na długie lata. Grupa uczniów z naszej szkoły wraz z nauczycielem języka

Bardziej szczegółowo

READING Zadanie 1 odp-1p max-9p Na podstawie obrazka napisz czy zdania są prawdziwe (T) czy fałszywe (F).

READING Zadanie 1 odp-1p max-9p Na podstawie obrazka napisz czy zdania są prawdziwe (T) czy fałszywe (F). KOD UCZNIA Strona 1 z 5 Click On Movers Wojewódzki Konkurs Języka Angielskiego dla szkół podstawowych, gimnazjalnych oraz ponadgimnazjalnych etap II powiatowy / okręgowy IX edycja 2012_2013 Termin: 01.03.2013r.

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

1.How do you rate the English language skills of Polish students?

1.How do you rate the English language skills of Polish students? PODSUMOWANIE WYNIKÓW ANKIET DLA OPIEKUNÓW PORTUGALSKICH PODCZAS STAŻU LEONARDO DA VINCI - MAJ 2013 1.How do you rate the English language skills of Polish students? -bad 0 -insufficient 0 -sufficient 0

Bardziej szczegółowo

GRUPA 3-LATKÓW ROK SZKOLNY

GRUPA 3-LATKÓW ROK SZKOLNY JĘZYK ANGIELSKI GRUPA 3-LATKÓW ROK SZKOLNY 2013/2014 PROWADZĄCA ZAJĘCIA mgr Kamila Górecka JĘZYK ANGIELSKI ROZKŁAD MATERIAŁU DLA GRUPY 3-LATKÓW PAŹDZIERNIK zapoznają się z językiem angielski, osłuchują

Bardziej szczegółowo

MATURA USTNA: ZESTAW 1

MATURA USTNA: ZESTAW 1 MATURA USTNA: ZESTAW 1 Twój kolega/twoja koleżanka chce dowiedzieć się czegoś o Twojej klasie. Poniżej podane są 4 kwestie, które musisz omówić w rozmowie z egzaminującym. Liczba uczniów w klasie Atmosfera

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. E 1.2. A 1.3. Zdający selekcjonuje informacje (II. 1 d)

Bardziej szczegółowo

a) Present Simple (czas teraźniejszy)

a) Present Simple (czas teraźniejszy) 1. Czasy gramatyczne GRAMATYKA JĘZYKA ANGIELSKIEGO a) Present Simple (czas teraźniejszy) - czynności stałe, regularne, powtarzające się (I go to school every day.) - prawdy życiowe (The sun rises in the

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

MATURA SPEAKING TESTS. Modules 1 4. Egzamin maturalny z języka angielskiego Wersja dla zdającego. Zestaw 1. 3 minuty. Zadanie 1. Zadanie 3.

MATURA SPEAKING TESTS. Modules 1 4. Egzamin maturalny z języka angielskiego Wersja dla zdającego. Zestaw 1. 3 minuty. Zadanie 1. Zadanie 3. MATURA SPEAKING TESTS Modules 4 Życie rodzinne i towarzyskie Człowiek, Sport Zakupy i usługi, Żywienie Wersja dla zdającego minuty Razem z przyjacielem/przyjaciółką organizujesz wspólne przyjęcie urodzinowe.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa 5 Wprowadzenie 7. Rozdział I. Współdziałanie społeczne podczas przygotowań do wesela.. 23

Spis treści. Przedmowa 5 Wprowadzenie 7. Rozdział I. Współdziałanie społeczne podczas przygotowań do wesela.. 23 Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego t. VIII. Anna Drożdż: Zwyczaje i obrzędy weselne część III: Współdziałanie społeczności wiejskiej podczas obrzędu weselnego (druga połowa XIX wieku i XX wiek)

Bardziej szczegółowo

MATURA USTNA: ZESTAW 1

MATURA USTNA: ZESTAW 1 MATURA USTNA: ZESTAW 1 1 człowiek życie rodzinne i towarzyskie kultura W czasie pobytu za granicą uczestniczysz w kursie języka angielskiego. Jesteś na pierwszych zajęciach. Przedstaw się koledze/koleżance

Bardziej szczegółowo

Comenius Project "Mothering to water - to nurture, protect and guarantee the future" Comenius 2013. Polska Włochy Holandia Turcja Austria

Comenius Project Mothering to water - to nurture, protect and guarantee the future Comenius 2013. Polska Włochy Holandia Turcja Austria Comenius Project "Mothering to water - to nurture, protect and guarantee the future" Comenius 2013 Polska Włochy Holandia Turcja Austria Poland Italy Netherland Turkey Austria Podróż była długa i nużąca,

Bardziej szczegółowo

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm The realization of the programme "The Whole World is One Big Chelm" March 2006 We have completed yet another stage of our programme.

Bardziej szczegółowo

Our Discovery Island 2

Our Discovery Island 2 PLAN WYNIKOWY Our Discovery Island 2 POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1 Rozdział 1 My toys na Rozpoznaje dźwięki /e/ i /o/. Rozpoznaje nazwy zabawek. Samodzielnie nazywa zabawki. Liczy od 1 do 20.

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS

MATEUSZ SZCZYPIŃSKI EDUCATION SOLO EXHIBITIONS SELECTED GROUP EXHIBITIONS ART FAIRS ACHIEVEMENTS Mateusz Szczypiński / bio MATEUSZ SZCZYPIŃSKI Born in 1984 in Piekary Śląskie, lives ans works in Cracow. Mateusz Szczypiński, author of collages and oil paintings, serves anew the patterns that have already

Bardziej szczegółowo

GRUPA 4-LATKÓW ROK SZKOLNY

GRUPA 4-LATKÓW ROK SZKOLNY JĘZYK ANGIELSKI GRUPA 4-LATKÓW ROK SZKOLNY 2013/2014 PROWADZĄCA ZAJĘCIA mgr Kamila Górecka JĘZYK ANGIELSKI ROZKŁAD MATERIAŁU DLA GRUPY 4 LATKÓW PAŹDZIERNIK zapoznają się z językiem angielski, osłuchują

Bardziej szczegółowo

St. Valentine s Day. Kilka faktów o Walentynkach. Początki Walentynek

St. Valentine s Day. Kilka faktów o Walentynkach. Początki Walentynek St. Valentine s Day Walentynki to święto wszystkich zakochanych w tradycji angloamerykańskiej przypadające na 14 dzień lutego. Na zajęciach wszyscy uczniowie obejrzeli film o rówieśnikach z Anglii przygotowujących

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A3)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A3) EGZMIN MTURLNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NGIELSKI POZIOM PODSTWOWY ROZWIĄZNI ZDŃ I SCHEMTY PUNKTOWNI (3) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 4). 1.1. 1.2. 3.2. Zdający określa główną myśl F 1.3. poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ex.1 Complete sentences the correct form of verb have got. Uzupełnij zdania właściwą formą czasownika have got : 1.My dad three brothers. 2. We an

Bardziej szczegółowo

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 1 p a g e LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 Zaproszona Grupa The guest group Potwierdzam, że program prezentowany przez Zespół ma charakter tracycyjny, stanowi część folkloru kraju pochodzenia i jest wolny

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO KROPECZKI Miesiąc Temat Materiał Wrzesień, październik, listopad 2014r. Hello again! Proste powitania Wskazywanie odpowiednich kolegów/ koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi What s your name? A. Hello!

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at school być w szkole Jestem teraz w szkole. (1)

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PODSTAWY JĘZYKA ANGIELSKIEGO Dagmara Szonert-Rzepecka PODSTAWY JĘZYKA ANGIELSKIEGO Łódź - 2005 Redakcja i korekta techniczna: Jadwiga Poczyczyńska Skład i łamanie tekstu: Barbara Lebioda Projekt okładki: Barbara Świętochowska Copyright

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY KWIECIEŃ 2014 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY. miejsce na naklejkę z kodem

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY KWIECIEŃ 2014 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY. miejsce na naklejkę z kodem Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN W KLASIE

Bardziej szczegółowo

Darmowa publikacja dostarczona przez www.darmowe-ebooki.pl

Darmowa publikacja dostarczona przez www.darmowe-ebooki.pl Powered by TCPDF (www.tcpdf.org) Ten ebook zawiera darmowy fragment publikacji "Wyrażenia przyimkowe w języku angielskim" Darmowa publikacja dostarczona przez www.darmowe-ebooki.pl Copyright by Złote Myśli

Bardziej szczegółowo

Klasa 6 szkoły podstawowej Poziom. 45 min

Klasa 6 szkoły podstawowej Poziom. 45 min Scenariusz zajęć języka angielskiego opracowany na podstawie The farmer and the flute player Nauczyciel: Dorota Stępniak, Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Świdniku Grupa wiekowa Klasa 6 szkoły podstawowej

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Układ graficzny CKE 2013 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK

INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK INSTRUKCJA TWORZENIA KRZYśÓWEK KrzyŜówka została tworzona w programie MsOffice. Polecam równieŝ program OpenOffice. W całym dokumencie obowiązuje standard: krzyŝówka wraz z pytaniami powinna (musi!!) mieścić

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo