METODY AUDIODESKRYPCJI I WPŁYW ICH ZASTOSOWANIA NA ZROZUMIENIE FILMU PRZEZ ODBIORCÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "METODY AUDIODESKRYPCJI I WPŁYW ICH ZASTOSOWANIA NA ZROZUMIENIE FILMU PRZEZ ODBIORCÓW"

Transkrypt

1 Karolina Karaszewska METODY AUDIODESKRYPCJI I WPŁYW ICH ZASTOSOWANIA NA ZROZUMIENIE FILMU PRZEZ ODBIORCÓW Praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. UW dr. hab. Krzysztofa Hejwowskiego - WARSZAWA

2 Podziękowanie Pragnę złożyć serdeczne podziękowania Panu Promotorowi prof. dr. hab. Krzysztofowi Hejwowskiemu za pomoc i cenne wskazówki przy pisaniu tej pracy. Pragnę podziękować także Rodzinie (zwłaszcza Rodzicom), Przyjaciołom i wszystkim tym, którzy mnie wspierali i mobilizowali. 2

3 Spis treści WSTĘP... 6 I. CZĘŚĆ TEORETYCZNA... 9 ROZDZIAŁ 1: audiodeskrypcja i metody Audiodeskrypcja zarys pojęcia. Definicje Metody audiodeskrypcji podział według klasyfikacji własnej ROZDZIAŁ 2: przekład audiowizualny a audiodeskrypcja Ogólna charakterystyka tłumaczenia audiowizualnego Dubbing charakterystyka; dubbing a audiodeskrypcja Napisy charakterystyka; napisy a audiodeskrypcja Wersja z lektorem charakterystyka; wersja z lektorem a audiodeskrypcja Ograniczenia techniczne przy przekładzie audiowizualnym a ograniczenia przy audiodeskrypcji podsumowanie ROZDZIAŁ 3: wzrok, słuch i słowo Rola zmysłu wzroku oraz rola audiodeskrypcji jako specyficznego rodzaju przekładu Osoby niewidome jako szczególna grupa odbiorców. Próba ujednolicenia stosowanej terminologii Słowo a wzrok Kompensacja werbalna Rola zmysłu słuchu w przypadku osób niewidomych ROZDZIAŁ 4: sytuacja audiodeskrypcji Audiodeskrypcja na świecie Historia Audiodeskrypcja w Polsce ROZDZIAŁ 5: rodzaje, zasady tworzenia, autor audiodeskrypcji Rodzaje audiodeskrypcji i ich zastosowanie Jak powstaje audiodeskrypcja

4 3. Ogólne zasady tworzenia audiodeskrypcji Tworzenie audiodeskrypcji według Vercauterena Osoba audiodeskryptora ROZDZIAŁ 6: audiodeskrypcja na potrzeby ekranu Audiodeskrypcja w telewizji i w kinie Jak tworzy się audiodeskrypcję na potrzeby filmu i telewizji Techniczne aspekty nadawania audiodeskrypcji Audiodeskrypcja a tłumaczenie filmowe Audiodeskrypcja w przedstawieniach na żywo ROZDZIAŁ 7: informacje dodatkowe i prognozy Pozostałe rodzaje audiodeskrypcji Audiodeskrypcja a audiobooki Przyszłość audiodeskrypcji ROZDZIAŁ 8: audiodeskrypcja a postrzeganie Metody audiodeskrypcji w kontekście unikalności postrzegania zmysłowego Audiodeskrypcja, synestezja, metafora i porównanie Audiodeskrypcja a redundancja, natłok informacji i komfort odbioru Audiodeskrypcja a obiektywizm i neutralność Muzyka jako element wzmacniający przekaz wizualny oraz werbalny II. CZĘŚĆ PRAKTYCZNA ROZDZIAŁ 1: metody audiodeskrypcji w wybranych filmach fabularnych Wino truskawkowe Miasto nieujarzmione Nieznany The Lake House ( Dom nad jeziorem ) The Last Song ( Ostatnia piosenka ) ROZDZIAŁ 2: metody audiodeskrypcji w wybranym filmie niefabularnym

5 1. Mazowsze. Z piosenką przez świat. Poza ciszą i ciemnością ROZDZIAŁ 3: metody audiodeskrypcji w wybranych filmach przyrodniczych Moczary i uroczyska Na skraju lasu Rok w puszczy ROZDZIAŁ 4: analiza materiałów dodatkowych Metody audiodeskrypcji do zdjęć Relacja audiodeskryptor odbiorca Od ogółu odbiorców, poprzez grupy odbiorców, po konkretnych odbiorców PODSUMOWANIE WNIOSKI BIBLIOGRAFIA

6 WSTĘP Audiodeskrypcja to technika narracyjna, umożliwiająca osobom niewidomym dostęp do elementów natury wizualnej dzięki specjalnie przygotowanemu opisowi werbalnemu, który następnie przedstawiony jest w sposób akustyczny. Otwiera ona przed osobami niewidomymi coraz to nowe możliwości dzięki niej mogą one obcować ze sztuką wizualną we wszystkich jej przejawach: cieszyć się filmami, podziwiać obrazy znanych malarzy, a nawet zaznajamiać się z tajnikami jazdy na nartach. Technika ta, na świecie stosowana od wielu lat, i w Polsce zaczyna powoli zdobywać popularność. W związku z tym pojawiają się pytania o najefektywniejsze metody jej tworzenia, o to, jakie elementy powinny zostać uwzględnione w tego rodzaju opisie, aby nie powiedzieć za mało, ani za dużo, nie obciążyć niepotrzebnie uwagi i pamięci odbiorcy, itd. W tym celu powstają mniej lub bardziej szczegółowe wytyczne, które mimo nieznacznych różnic w zależności od kraju (i języka), pozostają zgodne co do kwestii najważniejszych audiodeskrypcja ma być zwięzła, obiektywna i neutralna, nie może zawierać osądów na temat opisywanych elementów wizualnych i ma je przedstawiać w sposób możliwie jak najprostszy, aby to odbiorcy docelowi sami mogli wysnuć własne wnioski i samodzielnie ocenić prezentowany materiał. Jak jednak odnieść owe wytyczne do faktu, że każdy tekst jest tworzony przez konkretną osobę i przy użyciu konkretnych metod, stosowanych mniej lub bardziej świadomie, w związku z czym nie może być całkowicie obiektywny i posiada cechy świadczące o unikalnym sposobie postrzegania zmysłowego autora tekstu audiodeskrypcji? Celem niniejszej pracy będzie uzyskanie odpowiedzi na następujące kwestie, związane z indywidualnym postrzeganiem zmysłowym zarówno audiodeskryptora, jak i odbiorcy audiodeskrypcji, a co za tym idzie, wpływem osoby audiodeskryptora na produkt (tekst), który tworzy, stosując określone i wybrane przez siebie metody, oraz prawdopodobnym sposobem odbierania owego produktu przez adresata audiodeskrypcji na podstawie analizy fragmentów gotowych tekstów: 1. Jaki wpływ ma indywidualne postrzeganie zmysłowe oraz ocena sytuacji wizualnej przez autora audiodeskrypcji na dobierane przez niego metody audiodeskrypcji: słownictwo, sformułowania, sposób wypowiedzi; 6

7 2. Jakich środków językowych trzeba użyć, aby tekst audiodeskrypcji był sugestywny i dynamiczny, a jednocześnie na tyle transparentny, by nie narzucał niewidomemu odbiorcy punktu widzenia i opinii audiodeskryptora, tu szczególna uwaga zostanie poświęcona także pojęciom obiektywizmu i neutralności; 3. Jakie cechy wspólne ma audiodeskrypcja oraz tłumaczenie, a także analogicznie tłumacz i audiodeskryptor; 4. W jaki sposób przy analizie i opisie natury i metod audiodeskrypcji mogą okazać się przydatne pojęcia synestezji i metafory; 5. Jakie czynniki i cechy tekstu wpływają na komfort jego odbioru przez osoby niewidome (ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska redundancji); 6. Jaka relacja istnieje pomiędzy słowem i dźwiękowym przekazem werbalnym a wzrokiem, oraz jak bardzo wzrasta rola zmysłu słuchu w sytuacji defektu wzroku; 7. Jakie cechy i ograniczenia związane są z tworzeniem tekstów audiodeskrypcji na potrzeby filmu (gdzie elementy wizualne są ruchome), oraz audiodeskrypcji zdjęć (czyli obrazów statycznych) i w jaki sposób przekłada się to na stosowane metody; 8. Jakie cechy charakterystyczne mają teksty audiodeskrypcji do różnych rodzajów filmów filmów fabularnych (kolorowych i czarno-białych), filmu będącego zapisem występów Zespołu Pieśni i Tańca Mazowsze, w którym nadrzędną rolę odgrywa muzyka i przeżycia estetyczne z nią związane, a także filmów przyrodniczych; 9. Jak (i czy w ogóle) stosować audiodeskrypcję w przypadku obcojęzycznych filmów z lektorem, z jakimi mamy najczęściej do czynienia w Polsce; 10. Jaki jest wpływ języka, w którym tworzona jest audiodeskrypcja, na jej ostateczny kształt i treść na podstawie analizy fragmentów dwóch anglojęzycznych filmów z audiodeskrypcją; 11. Jaką grupę odbiorców stanowią osoby z defektem wzroku i jak należy odnosić się do jej wewnętrznego zróżnicowania z punktu widzenia audiodeskryptora, co ma bezpośredni związek z metodami audiodeskrypcji; 12. Jaki rodzaj szczególnej relacji zachodzi pomiędzy audiodeskryptorem a odbiorcą audiodeskrypcji. W celu uargumentowania zasadności wyżej wymienionych pytań poddam analizie fragmenty dziewięciu różnego rodzaju filmów z audiodeskrypcją, zwracając szczególną 7

8 uwagę na osobę audiodeskryptora i jego unikalny sposób postrzegania sytuacji wizualnej, co ma bezpośredni wpływ na stosowane metody, a więc na tworzony przez niego tekst. Co istotne, część praktyczna niniejszej pracy opierać się będzie wyłącznie na analizie gotowych tekstów audiodeskrypcji, nie zaś na ankietach i badaniach przeprowadzonych wśród odbiorców audiodeskrypcji, co jest zabiegiem zamierzonym. W moim przekonaniu tworzenie podobnych ankiet i badań byłoby bezcelowe i nie przyniosłoby obiektywnych rezultatów, ponieważ odbiorcy audiodeskrypcji stanowią niezwykle zróżnicowaną grupę, a także dlatego, iż opisywane zagadnienia dotyczyć będą kwestii językowo-technicznych i tłumaczeniowych, przekładających się na zrozumienie filmu przez odbiorców. Odniosę się ponadto do właściwości samego języka polskiego i wyzwań, jakie stawia on audiodeskrypcji, porównując audiodeskrypcje polskojęzyczne oraz anglojęzyczne. W ramach uzupełnienia dokonam także zestawienia równoległego tekstów audiodeskrypcji do dwóch własnych zdjęć, napisanych specjalnie na potrzeby niniejszej pracy, które najlepiej ilustrują rozbieżności w sposobie postrzegania danych elementów wizualnych przez różne osoby i dowodzą słuszności powyższych pytań. 8

9 I. CZĘŚĆ TEORETYCZNA ROZDZIAŁ 1: audiodeskrypcja i metody 1. Audiodeskrypcja zarys pojęcia. Definicje Język [ ] pośredniczy między nami a rzeczywistością. Fotografia, czy też zainscenizowane zdarzenie pierwotnie jest odbierane [ ] jako wierne odbicie rzeczywistości, nie jako znak. [ ] Obraz może być zatem bardziej wiarygodny i sugestywny niż tekst językowy to samo [ ] dotyczy dźwięku. Ale to [ ] w języku da się najłatwiej powiedzieć najwięcej, a gdy chcemy także najmniej (Bralczyk 2004: 10). Jak zauważa Tomaszkiewicz (2006a: 29), obrazy mają zdolność oznaczania, jeżeli jakaś konwencja społeczna przypisała im odpowiednie znaczenie. Ta konwencja jest szczególnie istotna w przypadku obrazów mniej lub bardziej abstrakcyjnych. To właśnie te elementy obrazy, dźwięk i język, a dokładniej przekazywanie informacji niesionych przez obrazy za pomocą języka, tekstu odczytywanego na głos, a więc w sposób dźwiękowy, są przedmiotem audiodeskrypcji. Słowa, język i obrazy odgrywają w naszym życiu bardzo ważną rolę, której nie kwestionujemy. Myślimy słowami i obrazami, a one pozostają w rozmaitych relacjach względem siebie. Znaczenie tych pierwszych znakomicie podkreśla stwierdzenie Ricoeura (2008: 13; tłum. M. Falski): Wydaje mi się, że istnieje dziedzina, w której przecinają się wszystkie badania filozoficzne: dziedzina języka. [ ] W jaki sposób język jest zdolny do zastosowań tak różnych, jak matematyka i mit, fizyka i sztuka?. Słowami wyrażamy doznania i spostrzeżenia odbierane zmysłami w znacznej mierze zmysłem wzroku, a stają się one jeszcze ważniejsze w przypadku osób niewidomych (bądź słabowidzących), które pozbawione są zmysłu uważanego zwykle za kluczowy. To dla nich właśnie przeznaczona jest audiodeskrypcja, czyli werbalny opis treści wizualnych osobom niewidomym i słabo widzącym towarzyszący projekcji filmu w formie słownej narracji (Zabłocki 2013: 418), ale nie tylko filmów, audiodeskrypcja ma bowiem znacznie szerszy zakres znaczeniowy jest to opis słowny wszystkiego tego, czego osoby z defektem wzroku nie mogą zobaczyć: obrazów, elementów wizualnych otaczającego świata. Ten aspekt uwzględnia definicja Gajek i Szarkowskiej (2013: 107), w której czytamy, iż audiodeskrypcja to specjalna narracja przeznaczona dla osób niewidomych i słabowidzących dodawana do filmów, przedstawień teatralnych, operowych, wydarzeń sportowych itp.. Obrazy mają jeszcze bardziej pierwotne 9

10 znaczenie niż słowa warto zauważyć, że nie wszystko, co widzimy, werbalizujemy (bo nie ma takiej potrzeby, co więcej, nie byłoby to możliwe), chociaż nie zawsze sobie ten fakt uświadamiamy. Istnieją nawet osoby (np. dotknięte autyzmem), które myślą niemal wyłącznie obrazami, a nie słowami. Jedna z nich stwierdza: Myślę obrazami. Słowa są dla mnie jakby językiem wyuczonym. Tak mowę, jak i pismo przekładam sobie na kolorowe obrazy z podkładem dźwiękowym, które wyświetlają się w mojej głowie jak zapis z taśmy wideo. [ ] (Grandin 2006: 20; tłum. M. Klimek Lewandowska, D. Lewandowska). W większości przypadków ludzie myślą i obrazami, i słowami, trudno stwierdzić, który sposób jest lepszy czy bardziej istotny, takie rozgraniczenie byłoby wręcz bezcelowe, ponieważ ten system znakomicie współgra. Jak pisze Lazarus (2000: 21; tłum. M. Przylipiak), Zrozumienie roli, jaką obrazy odgrywają w naszym codziennym życiu, stanowi klucz do rozwiązania wielu inaczej nierozwiązywalnych zagadek. Innymi słowy, obrazy są czymś, co przyjmujemy za pewnik i werbalizujemy tylko te elementy, które związane są z interpretacją tego, co nas otacza, bądź też interakcją z otoczeniem i komunikacją z ludźmi. A i same sposoby myślenia są bardzo różne i odmienne dla każdego z nas. Alekseev i Gromova (1993: 17-25) wyróżniają np. kilka stylów myślenia syntetyczny, idealistyczny (receptywny), pragmatyczny, analityczny, oraz realistyczny; każdy z tych stylów może stosować nawet ta sama osoba w zależności od sytuacji. Już samo to uświadamia nam, jak karkołomnym zadaniem jest audiodeskrypcja (czyli werbalizowanie rzeczywistości wizualnej), oraz dobór jej metod. Nie należy jednak zapominać, że, jak pisze Więckowski (2014: 11), Praktyka opisywania niewidomym otaczającego ich świata jest zapewne tak długa jak historia ludzkiej mowy, wrażliwości i chęci niesienia pomocy osobom niewidomym, wiemy tym samym, że zawsze sobie z tym w jakiś sposób radzono. Oficjalna definicja audiodeskrypcji, jak w art. 4 p. 28 podaje Ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw (sap.sejm.gov.pl, 2011: 6) brzmi: audiodeskrypcją jest werbalny, dźwiękowy opis obrazu i treści wizualnych zawartych w audycji audiowizualnej przeznaczony dla osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu wzroku, umieszczony w audycji lub rozpowszechniany równocześnie z audycją. Wyczerpującą definicję audiodeskrypcji proponuje Szarkowska (2008a: ): 10

11 Audiodeskrypcja (AD) to technika narracyjna przeznaczona dla osób niewidomych i słabo widzących, polegająca na obiektywnym, zwięzłym i precyzyjnym opisie tego, co dzieje się na ekranie, np. nowych scen, miejsca akcji, ruchów wykonywanych przez filmowe postaci, ich gestów, mimiki twarzy, kostiumów. Jest to dodatkowa ścieżka dźwiękowa, czytana przez narratora w przerwach między dialogami. Dzięki niej osoby niewidzące zyskują więcej informacji o treściach pokazywanych na ekranie. AD jest stosowana w kinach, telewizji, na DVD i w operze. W galeriach sztuki lektor w nagraniach z audiodeskrypcją opowiada dodatkowo o barwach obrazów, kształtach, kompozycji. Powyższa definicja Szarkowskiej jest o tyle istotna dla niniejszej pracy, iż wspomina o obiektywizmie, na który w dalszej części pracy zwrócona zostanie szczególna uwaga. Nie uwzględnia ona natomiast kolejnej ważnej kwestii, która moim zdaniem powinna znaleźć się w każdej definicji audiodeskrypcji nie klasyfikuje audiodeskrypcji jako rodzaju przekładu (o czym także będzie jeszcze mowa w niniejszej pracy). Aspekt przekładowy uwzględnia natomiast definicja Szymańskiej i Strzymińskiego (2010: 4): Audiodeskrypcja [AD] przekład treści obrazu na słowa. Werbalny opis warstwy wizualnej spektakli teatralnych, produkcji audiowizualnych, sztuk plastycznych oraz wydarzeń widowiskowych sprawia, iż stają się one dostępne osobom niewidomym i słabowidzącym. Nazwa audiodeskrypcja pochodzi natomiast od połączenia w jedno dwóch członów audio oraz deskrypcja. Jak czytamy w źródłach słownikowych: audio- pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze słuchem, słyszeniem, dźwiękiem, np. audiograf, audiometr, audiologia. <od łac. audio słucham, słyszę (Słownik wyrazów obcych. Wydanie nowe 1995: 90) audio <taki, z którego można odsłuchać nagranie, program itp.> Sprzęt audio. (Słownik poprawnej polszczyzny 1999: 35) deskrypcja opis(anie) [ ] łac. Descriptio rysunek; opis; definicja od describer rysować; opisywać; wyjaśniać (Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych 1983: 94) Do języka polskiego termin audiodeskrypcja wszedł jednak poprzez język angielski, w którym audiodeskrypcja to audio description (oficjalnie stosowany skrót to AD) pierwszy człon nazwy ma takie samo znaczenie jak to podane powyżej, natomiast description to po prostu opis. Termin ten powiązany jest także z audiowizualnymi środkami przekazu, audiodeskrypcja jest bowiem pewnego rodzaju narzędziem, dzięki któremu elementy wizualne stają się dostępne dla osób z defektem wzroku. audiowizualny słuchowo-wzrokowy; środki a. środki słuchowego i wzrokowego przekazywania informacji, głównie w procesie nauczania, np. audycje radiowe, filmy, obrazy, programy telewizyjne. <audio + wizualny> (Słownik wyrazów obcych. Wydanie nowe 1995: 90); <przeznaczony, przystosowany do równoczesnego odbioru za pomocą słuchu i wzroku; wyposażony w sprzęt spełniający te warunki>: Sprzęt audiowizualny. Prezentacja audiowizualna. Sala audiowizualna Słownik poprawnej polszczyzny 1999: 35) 11

12 audiowizualne środki przekazu, określenie używane najczęściej w odniesieniu do urządzeń i metod operujących dźwiękiem i obrazem (w postaci grafiki, tekstu, ruchomych obrazów), wykorzystujących elementy elektron. do wytwarzania, przetwarzania i przesyłania sygnałów; typowe urządzenia używane w technice audiowizualnej to: mikrofony, kolumny głośnikowe, kamery, kamwidy, wzmacniacze, miksery, odbiorniki radiowe i telew., monitory, magnetofony, magnetowidy, gramofony i coraz powszechniej komputery; a.ś.p. są wykorzystywane gł. w rozrywce, sztuce, reklamie a także nauczaniu gdzie zresztą pojęcie to jest rozumiane nieco szerzej, tzn. jako wszelkie środki wzrokowe i słuchowe uzupełniające tradycyjny wykład (np. programy telew., filmy, audycje radiowe, obrazy). (Nowa encyklopedia powszechna 1995, t.1: 269) Technicznie rzecz ujmując, audiodeskrypcja czyni to, co audiowizualne audiowerbalnym. Jak trafnie, choć nieco poetycko określa to Szymańska, Posługując się słowami, niczym malarz pędzlem, oblekamy w kształty, nadajemy kolory, tworzymy coś aktualnego, żywego, intensywnego. Językowe środki artystyczne, malarskie i pulsujące przybierają formę obrazów. Przedostając się przez zasłonę oddzielającą nas od świata widzialnego, stają się naszym przewodnikiem. (Szymańska, Audiodeskrypcja obraz słowem malowany, online, audiodeskrypcja.pl). Jeżeli natomiast chcemy ująć pojęcie audiodeskrypcji jak najzwięźlej, świetnie nadaje się do tego następująca definicja: Audiodeskrypcja ang. audio description [AD] - słowny opis obrazów i treści wizualnych, umożliwiający osobom niewidomym i słabowidzącym zrozumienie i korzystanie z informacji, które z różnych względów mogą być dla nich niedostępne (definicja ze strony audiodeskrypcja.pl, pierwszej polskiej strony poświęconej technice audiodeskrypcji). Na koniec definicja pochodząca z oficjalnej strony brytyjskiego RNIB (Royal National Institute of Blind People, spotyka się także nazwę Royal National Institute for The Blind): Like a narrator telling a story, audio description (AD) is an additional commentary describing body language, expressions and movements. AD gives you information about the things you might not be able to see, meaning that you can keep up with the action. (rnib.org.uk, audio description) [Podobnie jak w przypadku narratora opowiadania audiodeskrypcja (AD) jest dodatkowym komentarzem opisującym język ciała, jego wyraz i ruch. AD dostarcza informacji o rzeczach, których (osoby niewidome) nie są w stanie zobaczyć, po to by mogły nadążać za akcją 1 ]. Podobnych definicji do powyższej znaleźć można całkiem sporo na stronach (szczególnie anglojęzycznych) organizacji i instytucji 1 Definicja w nawiasie kwadratowym w moim własnym przekładzie, dalsze przekłady własne oznaczone będą skrótem tłum. KK. 12

13 zajmujących się działaniem na rzecz osób niewidomych i tworzeniem dla nich usług i udogodnień, jednak mają one wszystkie tę cechę wspólną, że są bardzo krótkie i mają charakter wprowadzający. Są przeznaczone dla osób, które o audiodeskrypcji nie wiedzą nic lub bardzo mało i mogą z nich jedynie wstępnie dowiedzieć się, co ten termin oznacza. 2. Metody audiodeskrypcji podział według klasyfikacji własnej Elementem procesu tworzenia audiodeskrypcji, tak jak w przypadku każdej innej czynności, a zwłaszcza czynności o twórczym charakterze, są metody. Metoda definiowana jest jako: świadomie konsekwentnie stosowany sposób postępowania dla osiągnięcia określonego celu; zespół celowych czynności i środków lub sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk; ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości (Słownik języka polskiego 1984: 144). Podobnie metodę określa Tolkovyi slovar russkogo iazyka (2002: 353), według których metoda to Sposób badań teoretycznych lub urzeczywistniania czegoś w praktyce lub Sposób działania, postępowania, reguła (tłum. KK). Aby tekst spełniał wymogi zgodne z ogólnymi wytycznymi dotyczącymi audiodeskrypcji, ale także z konkretnymi wytycznymi i ograniczeniami technicznoformalnymi bezpośrednio związanymi z charakterem obiektu wizualnego (film, program, teatr, fotografie), każdy audiodeskryptor musi owe metody dopasować do sytuacji. Należy także zaznaczyć, że metody stosowane są przez niego mniej lub bardziej świadomie. W przypadku audiodeskrypcji filmowej (co istotne, dla różnego rodzaju filmów), która jest głównym przedmiotem niniejszej pracy, bardzo istotne są metody wynikające z technicznej natury deskrybowanego dzieła. Jednakże, nie mniej ważnym aspektem przy doborze metod audiodeskrypcji niż sprawy techniczne (i to przy każdym rodzaju audiodeskrypcji, nie tylko tej filmowej) są indywidualne cechy osoby piszącej tekst, jej sposób postrzegania obserwowanych przedmiotów, spostrzegawczość, wiedza, sposób władania słowem, łatwość wypowiadania się, osobowość, zwięzłość formułowania myśli (bądź jej brak), itd. Biorąc pod uwagę to co zasygnalizowano powyżej, metody audiodeskrypcji klasyfikować można na różne sposoby. Pozwolę sobie zastosować w tym przypadku podział na dwie główne grupy, istotne dla niniejszej pracy: a) Metody wynikające z obiektywnej natury technicznej deskrybowanych elementów wizualnych tu zaliczymy wszystkie próby i sposoby dostosowywania tekstu do 13

14 ograniczeń natury technicznej, związanych z dziełem wizualnym będącym przedmiotem opisu, takich jak luka pomiędzy dialogami lub narracją w filmie, luka pomiędzy istotnymi dla filmu niewerbalnymi elementami dźwiękowymi, częściowe nakładanie tekstu audiodeskrypcji na dialogi, metody te są więc próbą przezwyciężenia konkretnych problemów i ograniczeń techniczno-formalnych. Mogą to być np. metoda maksymalnej kondensacji tekstu, metoda rozbudowania tekstu, metoda częściowego nałożenia audiodeskrypcji na muzykę i/lub dialogi, itd. W przypadku audiodeskrypcji fotografii, obrazów, rzeźb i innych dzieł sztuki, które same z siebie nie są powiązane z dźwiękiem, a zwłaszcza z dialogami, ograniczeń technicznych dotyczących czasu na opisanie wszystkich istotnych elementów wizualnych nie ma, pojawiają się za to inne problemy i wyzwania, z jakimi musi zmierzyć się audiodeskryptor, ale te zaliczają się już do kolejnej grupy metod audiodeskrypcji, a są nimi: b) Metody wynikające z subiektywnej natury audiodeskryptora jak nieraz wspomina się w niniejszej pracy, każdy człowiek ograniczony jest swoimi własnymi zmysłami i z tych ram nikt nie jest w stanie się wyzwolić. Wszelkie decyzje audiodeskryptora, dotyczące doboru elementów wizualnych dzieła, które zostaną opisane (a inne pominięte w opisie), a także sposób ich opisu, dobór słów, ocena wiedzy odbiorców audiodeskrypcji, opierają się na subiektywnej ocenie rzeczywistości przez audiodeskryptora. Do tej grupy metod zaliczyć można zatem metodę pominięcia niektórych elementów wizualnych, metodę oceny, metodę stosowania imion bohaterów, itd. Nawet tak, wydawać by się mogło, błahe i obiektywne elementy, jak kolory, są postrzegane w bardzo różny sposób w zależności od osoby i sytuacji, na co zwrócona będzie uwaga w części praktycznej niniejszej pracy. Co niezmiernie istotne, żadna z wyżej wymienionych metod nigdy nie jest stosowana w izolacji, granice poszczególnych metod nie są wyraźne, metody mogą się zazębiać i czasem trudno je jednoznacznie sklasyfikować. Ogólna metoda działania każdego audiodeskryptora zawsze jest wypadkową, sumą metod pomniejszych, niektóre metody są stosowane świadomie, inne nie, na jedne ma się wpływ, a na inne nie, ponieważ wynikają z ograniczeń niezależnych od człowieka z jego sposobu postrzegania rzeczywistości. 14

15 Kolejnym kluczowym elementem, związanym z metodami audiodeskrypcji, jest wpływ ich zastosowania na recepcję dzieła wizualnego, na jego zrozumienie, przez docelowych odbiorców osoby z defektem wzroku. Tekst sam w sobie nie jest transparentny, zawsze coś odbiorcy sugeruje, nawet jeżeli jego autor silił się na obiektywizm i nawet jeżeli pozornie tekst nie zawiera nieobiektywnych elementów. Dlatego też, ilekroć w niniejszej pracy wspominać się będzie o sposobie indywidualnego postrzegania sytuacji wizualnej przez audiodeskryptora, o postrzeganiu zmysłowym, obiektywizmie, neutralności, itd., odnosić się to będzie do metod audiodeskrypcji, zwłaszcza tych zaliczających się do drugiej wyszczególnionej przeze mnie grupy. Pragnę ponadto zaznaczyć, że jest to mój własny podział-klasyfikacja, stworzony dla celów niniejszej pracy. ROZDZIAŁ 2: przekład audiowizualny a audiodeskrypcja 1. Ogólna charakterystyka tłumaczenia audiowizualnego W związku z faktem, iż niniejsza praca skupia się w głównej mierze na audiodeskrypcji filmowej, a sama audiodeskrypcja zaliczana jest do typów przekładu audiowizualnego, czyli przekładu dla potrzeb ekranu, celowe wydaje się scharakteryzowanie tego rodzaju tłumaczenia. Według Bartriny (2004: 157) badania nad przekładem audiowizualnym niejako odziedziczyły wiele ze zwykłej teorii tłumaczenia, zwłaszcza że, jak zauważa Bogucki (2004: 21), podstawy teoretyczne tłumaczenia dla potrzeb ekranu są nieporównywalnie mniejsze niż w przypadku zwykłego przekładu; do tego z oczywistych względów doszedł jeszcze bardzo istotny wpływ studiów nad filmem. Díaz Cintas (2003: 193) pisze, że przekład audiowizualny przechodzi w obecnych czasach rewolucję, którą dobrze widać w znacznym wzroście popytu na produkty audiowizualne, co z kolei przekłada się na wzrost dostępności tych produktów. Wynika to z rosnącej niemal lawinowo liczby regionalnych i lokalnych kanałów telewizyjnych. Wspomniane produkty audiowizualne są niezwykle różnorodne i oferowane za pośrednictwem pakietów cyfrowych i telewizji na żądanie. DVD i produkty multimedialne są powszechnie dostępne w naszym codziennym życiu. Do tego, co niemal oczywiste, dochodzi jeszcze wzrost liczby produkcji filmowych na świecie. Niebagatelne znaczenie ma także ogromny rynek gier komputerowych. 15

16 Ten sam autor (Díaz Cintas 2008a: 1) dodaje także, że przekład audiowizualny istnieje w profesjonalnym wymiarze od wielu lat, a od lat 90. XX wieku zdążył zyskać zasłużoną widoczność za sprawą rozpowszechniania materiałów audiowizualnych. Jak podkreśla Díaz Cintas, znaczenie obrazów w dzisiejszych czasach jest ogromne, przecież na co dzień jesteśmy zewsząd otoczeni ekranami (telewizory, telefony, komputery, przenośne odtwarzacze różnego rodzaju). Gambier (2008: 12-13) podaje natomiast, że datą niezwykle istotną dla tłumaczenia audiowizualnego był rok 1995, stulecie kina i związane z nim liczne wydarzenia i publikacje, w których ten rodzaj przekładu zaczął być szerzej uwzględniany. Do tego dołączył boom technologiczny (Internet, CD-ROM), który obecnie coraz bardziej się nasila. Chiaro (2008: ) zauważa podobne zjawisko, mianowicie to, że tłumaczenia dla potrzeb ekranu są najszybciej rozwijającą się gałęzią przekładu, co nietrudno zaobserwować, patrząc na niezliczone produkcje dostępne chociażby na DVD, czy w telewizji. Autorka zaznacza ponadto, iż dominującą pozycję mają wśród nich produkcje amerykańskie, które w nieanglojęzycznych krajach europejskich wymagają tłumaczenia, niewiele jednak wiadomo o jakości takich tłumaczeń, co zapewne związane jest z ich ilością i presją czasu, pod którą powstają. Widzowie oczekują bowiem, że będą oglądać anglojęzyczne filmy niemal w tym samym momencie, w którym ma miejsce ich światowa premiera. W przeszłości nie było takiej możliwości, ale w obecnych czasach, w erze digitalizacji i wszechobecnych urządzeń audiowizualnych, również proces przekładu nabiera tempa. Bartoll (2004: 53-54) zauważa, że badania dotyczące przekładu audiowizualnego, ze względu na charakterystyczną naturę tego rodzaju tłumaczenia, muszą być ściśle sprzężone z rozwojem technologii i uwzględniać coraz to nowe produkty audiowizualne (teletekst, Internet, płyty DVD, itd.). Wszystko to sprawia, iż tym bardziej zasadne wydaje się krótkie scharakteryzowanie przekładu audiowizualnego, do którego zalicza się audiodeskrypcja. O tym, że przekład jest niezwykle ważną dziedziną, skoro bez tłumaczenia, jak określa to Bogucki (2004: 25), niemożliwa byłaby wymiana idei, a świat składałby się z hermetycznych obszarów i nawet wśród nich komunikacja byłaby ograniczona, nie trzeba nikogo przekonywać. Jak piszą Nida i Taber (1982: 12), przekład polega na tym, aby wyrazić 16

17 w języku docelowym najbliższy naturalny ekwiwalent tego, co zostało powiedziane w języku obcym, przede wszystkim jeśli chodzi o znaczenie, a w dalszej kolejności o styl. To proste i logiczne stwierdzenie dotyczy także i przekładu audiowizualnego. Ponadto, [...] tłumaczenie wymaga ciągłego podejmowania decyzji. Cecha ta łączy technicznie bardzo odległe od siebie odmiany przekładu, jak tłumaczenie literackie, specjalistyczne, filmowe czy nawet ustne. Interdyscyplinarność i złożoność przekładu to kolejny aksjomat translatoryki. Trudno mierzyć jedną miarą tłumaczenie specjalistyczne i literackie, nie mówiąc o przekładzie ustnym czy audiowizualnym (Bogucki 2009: 15). Można się natomiast zastanawiać nad zastosowaniem konkretnych technik i trików tłumaczeniowych, np. nad tym czy pozostać bardziej dosłownym, czy odejść od oryginału. Jak stwierdzają Hatim i Munday (2004: 132), debata na temat tego, czy tłumaczenie powinno być dosłowne czy nie, długo dominowała w teorii przekładu w ubiegłym wieku. Niemniej jednak, przekład audiowizualny z tego punktu widzenia należałoby traktować nieco inaczej i zastosować takie podejście, które sprawi, że odbiór przekładu będzie przyjemny dla widza, a tekst będzie na tyle wierny względem oryginału, na ile się da (i na ile nie będzie się to kłóciło z obrazem). Innymi słowy, tekst przekładu musi być relewantny, sama relewancja definiowana jest w związku, po pierwsze, z rezultatami kontekstualnymi, jakie stwarza, a po drugie, z wysiłkiem wymaganym do znalezienia tych kontekstualnych rezultatów (Bogucki 2004: 53; tłum. KK). Ten sam autor (2004: 55) podkreśla, że relewancji nie należy rozpatrywać w sposób zero-jedynkowy (coś jest relewantne lub nie), a raczej w systemie stopniowalnym coś jest bardziej lub mniej relewantne. Bogucki (2004: 75) uważa ponadto, iż potrzeba bycia relewantnym i przekazania informacji w sposób, który nie wymaga niepotrzebnego wysiłku widzów, nakłada na tłumacza napisów [ale nie tylko napisów, dotyczy to także dubbingu i wersji lektorskiej przyp. KK] ograniczenia. Z powodu specyficznego przeznaczenia przekładu audiowizualnego i sposobu przedstawienia go odbiorcom, będą się tu pojawiać problemy i ograniczenia, których przy innych rodzajach tłumaczeń nie spotkamy. Dość powiedzieć, że, jak stwierdza Ricoeur (2006: 28), naturę wypowiedzi zmienia skłonność języka do zagadkowości, zawiłości, będąca źródłem błędnych interpretacji tekstów. W dziełach artystycznych, takich jak powieści czy filmy, niejasności są często zamierzone, aby fabuła dzieła była ciekawsza i bardziej angażowała odbiorcę. Takie zabiegi artystyczne utrudniają jednak tłumaczenie. Jak widać, już interpretacja samego tekstu potrafi być problematyczna, a tego rodzaju trudności 17

18 mogą się wręcz potęgować, jeżeli do zwykłego przekładu (przekładu tekstu na tekst, bez udziału obrazu) dołączymy ograniczenia techniczne. Tłumaczenie audiowizualne to przekład dla potrzeb ekranu kinowego bądź telewizyjnego, który w związku z dynamicznym rozwojem technologii staje się coraz istotniejszym rodzajem przekładu. Samo pojęcie tłumaczenia audiowizualnego zakłada proces translacji, który wykorzystuje dźwięk (audio-) i obraz (-wizualny) do pełnego wyrażenia przekazywanych treści oraz specyficznego [...] kodu referencyjnego, który w sposób bezpośredni nawiązuje do znanego w danym społeczeństwie przekazu wizualnego, obrazu i wpływa na sposób postrzegania rzeczywistości w tłumaczonym przekazie. (Palion-Musioł 2012: 95). U tej samej autorki czytamy także, że Współczesny przekład audiowizualny nawiązuje [...] do tłumaczenia intersemiotycznego (Palion-Musioł 2012: 97). Nawiązanie to wydaje się istotne tym bardziej, że i samą audiodeskrypcję klasyfikuje się jako rodzaj tłumaczenia intersemiotycznego, w którym dochodzi do przełożenia obrazów na słowa. Co prawda Snyder (2008: 192) stwierdza, że audiodeskrypcję samą w sobie w znacznym stopniu uważać można za rodzaj sztuki literackiej, a konkretniej za rodzaj poezji, ponieważ przekształca ona obrazy na słowa wypowiedziane na głos, ale bezpieczniej jednak pozostać przy opisie audiodeskrypcji w kontekście przekładu. Jest to niewątpliwie ciekawa teoria, podkreślająca fakt, że słowa, z których składa się audiodeskrypcja, nie biorą się ze słów wypowiedzianych w innym języku, jak w tradycyjnie rozumianym przekładzie, tylko w obrazowy sposób wyrażają to, co przedstawione było za pomocą środków wizualnych. Z uwagi jednak na czysto informacyjny charakter audiodeskrypcji i chęć zawarcia maksymalnej ilości informacji w krótkim przekazie słownym, trudno uczynić taki tekst poetyckim, zwłaszcza w sytuacji nieustannej walki z materią w postaci ograniczeń technicznych i formalnych. Słowa, dialogi w filmie mają znaczenie ogromne, ale są one sytuacyjnie i kontekstowo powiązane z obrazem, co należy stosownie uwzględnić tekście audiodeskrypcji. Słowa na ekranie filmowym są zjawiskiem należącym do zupełnie innego porządku; struktura komunikatu filmowego, w której uczestniczą, w poważnym stopniu zmienia ich tożsamość, na nowo określając znaczenie i ustalając wzajemny stosunek elementów werbalnych i pozawerbalnych w oparciu o własny program znaczeniowy (Hendrykowski 1982: 83). Ten sam autor (1982: 90) dodaje, że film należy traktować jako funkcjonalnie zintegrowaną 18

19 strukturę audiowizualną, w której na zasadzie układów wewnętrznych interakcji stykają się ze sobą równouprawnione choć nie zawsze równorzędne kody znakowe o odmiennym pochodzeniu, lecz wspólnym programie znaczeniotwórczym. Nietrudno domyślić się, że kody te to sekwencje obrazów i dźwięków. Przy tłumaczeniu audiowizualnym należy brać pod uwagę całość dzieła filmowego, a nie jedynie jego warstwę tekstową, co może być zarówno utrudnieniem, jak i ułatwieniem podczas procesu przekładu, zależnie od konkretnej sytuacji. Z tego powodu tłumacz musi na tekście dokonać operacji i ingerencji nieobecnych przy innych rodzajach tłumaczenia, skracać tekst z powodu ograniczeń technicznych i dodawać informacje niezbędne do tego, aby widzowie zrozumieli dzieło jako całość. Przy przekładzie audiowizualnym tłumacz nie może posiłkować się np. przypisem, może jedynie zawrzeć odpowiednie informacje w samym tekście. Łatwo zatem wywnioskować, iż tłumacz w sposób znaczący manipuluje tekstem, aby zachować spójną wizję na płaszczyźnie słownej, dźwiękowej oraz wizualnej, dokonując przy tym szeregu skrótów, kondensacji, ale również domestykacji w języku docelowym, które mają pomóc we właściwym odczytaniu kontekstu kulturowego przekładanego komunikatu (Palion-Musioł 2012: 102). Nierzadko musi także posiłkować się np. neologizmami, aby przekazać widzom potrzebne informacje. Jak pisze Michoński (1992: 263), neologizmy są składnikiem codziennego posługiwania się językiem, który przecież zmienia się nieustannie. Zwracając naszą uwagę ku nowym znaczeniom i pojęciom, neologizmy wpływają na nasz sposób postrzegania rzeczywistości. Możemy nawet stwierdzić, że każde słowo jest lub było kiedyś neologizmem. Filmy zdecydowanie sprzyjają procesowi powstawania neologizmów. Jeżeli chodzi o problemy tłumaczeniowe, jakich przysparza specyfika dzieła filmowego, problemy te polegają przede wszystkim na skrótowości i uproszczeniu (Widawski 2000: 544). W naszym kraju najczęściej stosuje się dwie techniki: podpisy oraz listy dialogowe. W pierwszym przypadku problemem jest szybkość czytania podpisów przez widzów oraz ograniczona część ekranu na nie przeznaczona, co prowadzi zwykle do skracania czy też kondensacji tekstów dialogów oryginalnych (Widawski 2000: 544). Widawski zaznacza ponadto, że w tłumaczeniu w wyniku wspomnianej kondensacji zanika trzydzieści do nawet czterdziestu procent oryginału. Przy wersji z lektorem lista dialogowa czytana przez lektora wymaga zsynchronizowania długości wypowiedzi z oryginałem, 19

20 czasem skracania, czasem wydłużania, co często rzutuje na tłumaczenie w tak dużym stopniu, że jest to bardziej adaptacja niż przekład (Widawski 2000: 544). Przekład dla potrzeb ekranu w oczywisty sposób powiązany jest z audiodeskrypcją stosowaną przy filmach i programach telewizyjnych. Z tego powodu w niniejszej pracy pojawią się liczne odniesienia do różnych rodzajów tłumaczenia audiowizualnego. Elementem łączącym tłumaczenie audiowizualne i audiodeskrypcję, widocznym już na pierwszy rzut oka, jest człon audio wynika z tego, że w obu przypadkach mamy do czynienia z przekazem jakichś informacji za pomocą dźwięku. W audiodeskrypcji oddzielona jest jedynie warstwa wizualna, ale tylko pozornie, ponieważ to właśnie wizualna strona audiodeskrybowanego dzieła artystycznego jest w niej przedstawiana, tyle że słowami, a nie obrazem. Przekład audiowizualny dotyczy natomiast przekładu tekstu z filmu z jednego języka na drugi, przy uwzględnieniu obrazu i informacji jakie niesie. Tworzenie podziałów pomiędzy audiodeskrypcją a tłumaczeniem audiowizualnym jest bezcelowe, lepszym wyborem jest zaliczenie audiodeskrypcji jako jednej z technik przekładu audiowizualnego, chociaż różniącego się od napisów, dubbingu i voice-over. Palion-Musioł (2012: 103) określa zresztą audiodeskrypcję jako jedną z odmian przekładu audiowizualnego, mimo że w literaturze na ten temat nie była ona wcześniej uwzględniana w tym charakterze; autorka stwierdza ponadto, że Przykład audiodeskrypcji pokazuje, jak dynamicznie rozwija się rynek tłumaczeń na potrzeby ekranu. Jak wspomniano niejednokrotnie, przekładowi audiowizualnemu towarzyszą specyficzne ograniczenia (ze względu na formę podania odbiorcom) i związane z nimi charakterystyczne cechy. Jak pisze Pavesi (2008: 79), główną cechą odróżniającą tłumaczenie filmów od innych rodzajów przekładu jest tworzenie tekstu, który jak najściślej odzwierciedla język mówiony. Jednakże, jak mogłoby być inaczej, skoro tłumaczenie filmowe to w przeważającej większości tłumaczenie list dialogowych, a więc autor oryginału, tworząc fikcyjny świat filmowy, także musiał pisać dialogi brzmiące jak najbardziej naturalnie. W przekładzie filmowym, bardziej niż w innych typach przekładów artystycznych, tłumaczenie to nie tylko proces językowego odkodowania oryginału, którego celem jest najpełniejsza transpozycja składni i semantyki TW na TD, lecz także proces komunikacyjny wykorzystujący umowną niespójność semantyczną niewerbalnych elementów oryginału (muzyki, efektów wizualnych czy dźwiękowych, gestów czy mimiki) (Garcarz 2007: 124). 20

21 Dodatkowym utrudnieniem dla tłumacza jest odczytanie dzieła filmowego jako całości, a nie tylko samych dialogów, czyli właściwego tekstu do przetłumaczenia. Nie jest to sprawą tak łatwą, jak mogłoby się wydawać. Jak zauważa Cronin (2009: 25), tekst jest odczytywany oraz tłumaczony w różny sposób w zależności od tego, gdzie i w jakiej epoce się żyje, podobnie jest także z filmem, który w zależności od okoliczności ogląda się i interpretuje inaczej. Jak więc tłumaczy się dla potrzeb ekranu? Jak pisze Garcarz (2007: 118), dzieło filmowe nie jest dziełem literackim i jako takie nie może być tłumaczone na modłę literaturoznawczą. [...] Przy tłumaczeniu literackim tłumacz dysponuje odmiennymi technikami odtwarzania fabuły oryginału w rzeczywistości kulturowej tekstu docelowego, gdyż o ile przekład literacki jest zazwyczaj isosemiotyczny, o tyle przekład filmowy jest z założenia intersemiotyczny. Warto w tym momencie zauważyć, że intersemiotyczna, a więc międzyznakowa, jest także audiodeskrypcja. Tłumaczenie filmowe uwzględniać musi nie tylko sam tekst, wymagający przełożenia na inny język, ale także obraz. Wspomniany wyżej autor (Garcarz 2007: 118) zauważa ponadto: Słowa [...] w filmie wymagają tłumaczenia jak najbardziej dosłownego (tłumacz musi znać denotacje tłumaczonych słów), podczas gdy obrazy przedstawiane w filmie takiego tłumaczenia nie wymagają. Wymagają jednak interpretacji, która skutkuje zaproponowaniem przez tłumacza takich a nie innych ekwiwalentów dla elementu oryginału, przez co fabuła filmowa zyskuje miano rzeczywistości zmyślonej [...]. Jak wynika z powyższego, autor przekładu w istotnym stopniu ingeruje w tekst, który tłumaczy. Z jednej strony tekst ma być jak najbardziej dosłownym odzwierciedleniem oryginału, ale ze względu na specyficzne ograniczenia techniczne, towarzyszące przekładowi audiowizualnemu, tekst musi być skracany, bądź dostosowany do wymogów synchronizacyjnych (w dubbingu). Tłumaczeniu dla potrzeb ekranu towarzyszą także zwykłe problemy tłumaczeniowe, takie jak konieczność dostosowywania informacji do wiedzy odbiorców tekstu docelowego (TD). Jak czytamy u Garcarza (2007: ): tłumacz filmowy chyba w każdym przypadku modeluje narracyjność oryginału, pomijając te jego elementy (wchodzące w skład listy dialogowej), bez których odbiorca TD zrozumie sens poszczególnych scen budujących narrację całości dzieła, posiłkując się informacjami niewerbalnymi płynącymi z ekranu. Dzięki tego typu zabiegom zyskuje on na czasie i tym samym ma więcej możliwości przekazania widzom informacji najbardziej istotnych. 21

22 Odbiorcy każdego języka tekstu docelowego (JTD) jako grupa mają bowiem zawsze jakiś obszar wspólnej wiedzy pozajęzykowej, do której odnieść się może tłumacz. Odbiorcy przekładu, zanurzeni jedynie w społeczne realia komunikacyjne kultury JTD, analizują dostarczany im tekst (przekład) w oparciu o wiadomości pozajęzykowe [...], jakie zdobywają w czasie wzrastania i formowania swojej świadomości kulturowej od wczesnego dzieciństwa (Garcarz 2007: 119). Podobnie do innych rodzajów tłumaczenia, przekład audiowizualny składa się z właściwych dla siebie etapów. Na samym początku (etap wstępny), tłumacz jest po prostu odbiorcą filmu, widzem: Na tym etapie przekładu tłumacz nie jest jeszcze jego autorem, lecz aktywując swoje kompetencje jako odbiorca oryginału, staje się już uczestnikiem aktu komunikacyjnego (Garcarz 2007: 124). Następnym etapem wymienianym przez Garcarza (2007: 125) jest dewerbalizacja: Na tym etapie tłumacz wydzierając sens związanej z nim określonej formie językowej tekstu oryginalnego, dokonuje jego sieciowej interpretacji [...]. To przede wszystkim sens treści oryginału [...], a dopiero później jego forma jest dla tłumacza podstawą podejmowania wszystkich działań translatorskich.. Trzeci i ostatni etap tłumaczenia filmu, jaki podaje ten sam autor (2007: 126), to tzw. reekspresja i jest to etap polegający na przekazaniu tego zrozumianego sensu za pomocą środków językowych, które język docelowy zostawia do dyspozycji tłumacza 2. Są trzy główne rodzaje przekładu audiowizualnego dubbing, napisy (podpisy), oraz wersja z lektorem, których omówieniem zajmę się poniżej. Z każdym z nich związane są określone techniki tłumaczenia, ograniczenia techniczne oraz sposoby radzenia sobie z nimi. Wszystkie wspomniane rodzaje przekładu stosowane są w różnych krajach na szeroką skalę i zastosowanie to zależy od przyzwyczajeń i preferencji widzów. 2. Dubbing charakterystyka; dubbing a audiodeskrypcja Dubbing to jeden z trzech głównych typów tłumaczenia audiowizualnego (obok podpisów i wersji z lektorem). Ma swoich oddanych wielbicieli oraz zagorzałych przeciwników. Mimo że mało popularny w Polsce, na świecie jest szeroko stosowany. Najprościej rzecz ujmując od strony definicyjnej, dubbing jest to nowa ścieżka dźwiękowa 2 Proponowane przez Garcarza etapy przekładu filmowego oparte są na modelu interpretacyjnej teorii przekładu Seleskovitch (1991: 1-13). 22

23 dopasowana w miejsce filmowych dialogów wypowiadanych przez aktorów w oryginale (bohaterami mogą być także postaci w kreskówce, albo w grze komputerowej). To metoda uprzystępniania odbiorcy obcojęzycznych filmów polegająca na zastępowaniu oryginalnej wersji językowej tekstem tłumaczonym w danym języku i dostosowanym interpretacją aktorską do ruchu ust aktorów na ekranie. Kunszt dubbingowania filmów dla kina i telewizji wymaga wysokich profesjonalnych umiejętności zarówno ze strony wykonawców, jak i reżysera dubbingu. (Słownik terminów filmowych 1994: 71). Oprócz tłumaczenia samego tekstu z jednego języka na drugi, dubbing, czyli nową warstwę dźwiękową, należy także dopasować pod względem wizualno-technicznym. Z tego powodu nie wystarczy tylko przetłumaczyć tekst z jednego języka na drugi, należy go bowiem ponadto poddać rozmaitym i daleko idącym modyfikacjom tekst podlega kondensacji i musi być dopasowany do układu ust aktorów, postaci z kreskówki bądź gry. Tomaszkiewicz (2006a: ) zauważa, iż mimo że ogólne założenia dotyczące dubbingu (tzn. zastąpienie głosów aktorów, którzy są widoczni na ekranie głosami nagranymi ponownie w innym języku) są proste, to produkcja tej nowej ścieżki dźwiękowej ma aż jedenaście faz. Tłumaczenie, i to takie o wstępnym i przybliżonym charakterze, stanowi dopiero piątą fazę. Poprzedzają je fazy związane z ogólną weryfikacją strony technicznej filmu bądź programu, odnotowanie tzw. kodu czasowego (aby długość tekstu oryginalnego pokrywała się z długością tekstu po tłumaczeniu) i długości sekwencji. Dopiero po tych wstępnych obliczeniach powstaje pierwsze tłumaczenie. Następna (szósta) faza to adaptacja tego wstępnego przekładu, dostosowanie go do aspektów technicznych filmu. Bierze się przy tym pod uwagę układ ust aktorów, aby nowy doklejony tekst wydawał się jak najbardziej naturalny. Kolejne fazy nie dotyczą już bezpośrednio przekładu dobiera się odpowiednich aktorów, nagrywa ich głosy, miksuje dźwięk, montuje. Potem produkt musi zostać zaakceptowany przez zamawiającego, a na koniec, w fazie ostatniej, ma miejsce dopuszczenie filmu do dystrybucji. Obok tego skomplikowanego procesu tworzenia tekstu dubbingu i montowania go w filmie, z tą techniką przekładu audiowizualnego wiąże się także sporo wad, spośród nich na pierwszy plan wysuwa się nienaturalność, wręcz sztuczność. Choć poszczególne kwestie są tak opracowywane podczas tłumaczenia i nagrywania, by miały w języku docelowym identyczną długość, a nawet podobny rozkład samogłosek i spółgłosek jak w oryginale [...], 23

24 zawsze w jakimś stopniu widać, że ruch ust aktora na ekranie nie odpowiada temu, co dobiega z głośników. (Belczyk 2007: 8) Nienaturalne jest także to, że ta na nowo doklejona ścieżka dźwiękowa jest też z reguły uboższa i ma bardziej studyjne brzmienie niż oryginalna, co potęguje wrażenie nienaturalności. (Belczyk 2007: 7-8). Między innymi z tych powodów wiele osób bardzo nie lubi dubbingu i unika go, preferując napisy, a nawet wersję z lektorem o których to typach przekładu audiowizualnego mowa będzie w kolejnych podrozdziałach. Oprócz niechęci dość znacznej części widzów do dubbingowanych filmów (a to przecież efekt końcowy pracy wielu osób, związany dodatkowo z niebagatelnymi kosztami produkcji), w dubbingu problemy i trudności piętrzą się także na etapie jego tworzenia. Podwójna trudność dla tłumacza przy przekładzie tego rodzaju polega na tym, że musi on brać pod uwagę nie tylko zawartość informacji w tekście, ale też i zabiegi synchronizacyjne, brzmienie samego tekstu, a dokładniej układ ust podczas jego wypowiadania, który powinien być jak najbardziej zbliżony w obu językach. Takie założenia przy tworzeniu dubbingu bardzo utrudniają pracę tłumacza, ponieważ nie tylko musi on przekazać tekst oryginału, ale również w języku docelowym powinien on szukać takich rozwiązań, które pozwoliłyby na pozostanie w zgodzie z [...] kryteriami (Tomaszkiewicz 2006a: 107). Tomaszkiewicz (2006a: 108) zauważa ponadto, że tłumacz musi wziąć również pod uwagę gesty i mimikę postaci i znaczenie kulturowe, jakie ze sobą niosą, a także elementy takie jak typ, tempo i sposób wypowiedzi podkładanego głosu. Jak pisze Chaume (2004: 35), synchronizacja niewątpliwie ma bezpośredni wpływ na proces i produkt tłumaczenia i zmusza tłumacza do wykazania się nie lada kreatywnością. Tłumaczowi nie wystarczą zatem zwykłe kompetencje tłumaczeniowe, czyli umiejętność przekładania tekstu z jednego języka na drugi. Ma poza tym, kolokwialnie rzecz ujmując, dwa razy więcej pracy, bo najpierw musi tekst wstępnie przetłumaczyć, żeby zgadzała się treść, a później jeszcze ten tekst przerobić, aby zgadzała się forma. Nietrudno zatem zgadnąć, że siłą rzeczy muszą pojawić się odstępstwa od tekstu oryginału na rzecz synchronizacji (adaptacja). Na temat możliwości i konieczności adaptacji tekstu do potrzeb odbiorców przy dubbingu, Garcarz (2007: ) pisze: Takie tłumaczenie odtwarza naturalne dla użytkowników JTD [języka tekstu docelowego przyp. KK] konwencje komunikacyjne, przez co nie jest ono pragmatycznie naznaczone jako tłumaczenie sensu stricto. Chcąc nie chcąc, tłumacz stosujący tę metodę dokonuje 24

25 naturalizacji oryginału na potrzeby i zgodnie z oczekiwaniami jego odbiorców. Jeszcze jedną bardzo istotną wadą dubbingu, o której należy wspomnieć jest to, że język jest wpisany w jakiś kontekst geograficzno-kulturowy; zmiana języka w wyraźnym kontekście zdeterminowanym przez obraz podważa realizm danego filmu czy programu (Tomaszkiewicz 2006a: 124). Dlatego właśnie, jak pisze Pettit (2009: 44), przy dubbingu celem tłumacza jest sprawienie, by ścieżki dialogowe brzmiały jak najbardziej autentycznie, tyle tylko że obraz na ekranie może być w pewnej rozbieżności do tej nowej rzeczywistości językowej, zdradzając charakterystyczne cechy kultury źródłowej. Przy filmach w bardzo ewidentny sposób powiązanych z przedstawioną na ekranie rzeczywistością geograficzną, przyrodniczą i językową zamiana języka w ścieżce dźwiękowej może bardzo razić, zwłaszcza w przypadku widza, który niezbyt często sięga po zdubbingowane filmy. Na kanale Romance.tv, oferowanym w pakiecie na jednej z platform satelitarnych w Polsce, wyświetlane jest wiele filmów obcojęzycznych. Mimo że są to wersje z lektorem, wspominam o tym pisząc o dubbingu, ponieważ można tam zaobserwować ciekawą sytuację z punktu widzenia tłumacza i widza. Wiele z oferowanych filmów o tematyce romantycznej to ekranizacje powieści Rosamunde Pilcher, która jest pisarką angielską, więc akcja jej powieści toczy się niemal zawsze w Anglii, w różnych epokach historycznych. Są to zatem albo filmy kostiumowe, albo bardziej współczesne, ale wszędzie pokazane są piękne angielskie krajobrazy i na każdym kroku podkreślana jest angielskość postaci i fabuły. Do całej tej układanki nie pasuje tylko jeden element język. Mimo że wspomniane ekranizacje kręcone są, a jakże, w Wielkiej Brytanii, to aktorzy mówią po niemiecku (!). Dzieje się tak, gdyż z uwagi na popularność wspomnianej pisarki w Niemczech, są to produkcje niemieckie (wyprodukowane przez telewizję ZDF) i grają w nich w większości niemieccy aktorzy. Zdarzają się nawet przypadki, że pojawiają się aktorzy anglojęzyczni, ale te fragmenty filmu dubbingowane są na język niemiecki. Nie jest trudno dostrzec takie fragmenty, nawet oglądając film z polskim lektorem, a więc przykryty płaszczykiem w postaci dodatkowej warstwy językowej. Filmy te mają zatem częściowo oryginalną, a częściowo zdubbingowaną ścieżkę dźwiękową. Zastosowany język niemiecki związany jest zaś z pierwotnym przeznaczeniem filmów, którymi byli widzowie niemieckojęzyczni. A ponieważ w Niemczech filmy się dubbinguje, w tym przypadku filmy od razu nakręcono we właściwym dla widowni docelowej języku. Dubbing zastosowany został do fragmentów 25

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik technologii ceramicznej 311[30]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik technologii ceramicznej 311[30] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik technologii ceramicznej 311[30] 1 2 3 4 5 W etapie praktycznym zadanie egzaminacyjne sprawdzało umiejętności praktyczne z zakresu

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa Wstęp do językoznawstwa 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki Kod 4 PPWSZ-FA-1-15t-s/n Kierunek, kierunek: filologia 5 specjalność, specjalność:

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje; SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II w I okresie Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: opanował technikę czytania; śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 29.06.2012 r.

Warszawa, 29.06.2012 r. Warszawa, 29.06.2012 r. Dotyczy: konsultacji społecznych prowadzonych przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji na temat udostępniania programów telewizyjnych osobom z niesprawnością wzroku i/lub słuchu

Bardziej szczegółowo

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE THE MASK TYTUŁ PROGRAMU: BUILDING CULTURAL AWARENESS AND COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING ENGLISH TO CHILDREN Przedmiot: Pozalekcyjne Koło Zainteresowań Języka Angielskiego Program

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z TOMASZEM STRZYMIŃSKIM, POMYSŁODAWCĄ PIERWSZEGO W POLSCE POKAZU FILMOWEGO Z AUDIODESKRYPCJĄ

WYWIAD Z TOMASZEM STRZYMIŃSKIM, POMYSŁODAWCĄ PIERWSZEGO W POLSCE POKAZU FILMOWEGO Z AUDIODESKRYPCJĄ AUDIODESKRYPCJA OCZAMI NIEWIDOMYCH WYWIAD Z TOMASZEM STRZYMIŃSKIM, POMYSŁODAWCĄ PIERWSZEGO W POLSCE POKAZU FILMOWEGO Z AUDIODESKRYPCJĄ Agnieszka Szarkowska: Audiodeskrypcja jest Pana pasją i aktywnie działa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO.

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. 1. W klasach I-III uczniowie są oceniani w sposób opisowy uwzględniający rozwój indywidualny ucznia i jest dostosowana

Bardziej szczegółowo

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 2 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Program kształcenia, załącznik nr 1. nazwa kierunku FILOLOGIA ANGIELSKA. poziom kształcenia drugi. profil kształcenia ogólnoakademicki 4. forma prowadzenia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania na ocenę bardzo dobrą a ponadto: - posiada wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH 1-3 Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROK SZKOLNY 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 Kryteria oceniania poszczególnych aktywności w klasie pierwszej: Ocena celująca (6) -uczeń rozumie wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V WYMAGANIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ Jak na ocenę bardzo dobrą oraz: -uczeń bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i międzyszkolnych, -posiada rozszerzone

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA PSZCZEGÓLNE CENY SZKLNE Z JĘZYKA NEMECKEG DLA GRUP DSD W KLASACH cena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

Treści nauczania- wymagania szczegółowe dla I etapu edukacyjnego. Treści nauczania - wymagania szczegółowe na koniec klasy III szkoły podstawowej

Treści nauczania- wymagania szczegółowe dla I etapu edukacyjnego. Treści nauczania - wymagania szczegółowe na koniec klasy III szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne Język Angielski Treści nauczania- wymagania szczegółowe dla I etapu edukacyjnego Treści nauczania - wymagania szczegółowe na koniec klasy III szkoły podstawowej Język obcy nowożytny.

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników badania Kompetencji trzecioklasistów uczniów klasy 3a i 3b w roku szkolnym 2015/16. opracowała Joanna Chachulska

Analiza wyników badania Kompetencji trzecioklasistów uczniów klasy 3a i 3b w roku szkolnym 2015/16. opracowała Joanna Chachulska Analiza wyników badania Kompetencji trzecioklasistów uczniów klasy 3a i 3b w roku szkolnym 2015/16 opracowała Joanna Chachulska Test Kompetencji Trzecioklasistów z języka polskiego został przeprowadzony

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik (Polski lektor młodego pokolenia. Najczęściej można usłyszeć go w reklamach telewizyjnych, radiowych,

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO I. KONTROLI PODLEGAJĄ ZARÓWNO SPRA2WNOŚCI PRODUKTYWNE (MÓWIENIE I PISANIE), JAK I RECEPTYWNE (ROZUMIENIE I PISANIE TEKSTU CZYTANEGO I SŁUCHANEGO). 1a. Mówienie. Umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI Ocena celująca KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI Poziom kompetencji językowej ucznia wykracza poza wiadomości i umiejętności przewidziane dla klasy szóstej. - uczeń potrafi przyjąć

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych Język obcy I (kontynuacja)

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych Język obcy I (kontynuacja) Język obcy I (kontynuacja) Osiągnięcia Ocena - dopuszczający (poziom rozszerzający) uczeń rozumie autentyczne przekazy słowne, odbierane za pośrednictwem mediów (np. audycje radiowe, telewizyjne, prasa,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

Jak uczyć się języków obcych?

Jak uczyć się języków obcych? Jak uczyć się języków obcych? Język jest jedną z najbardziej przełomowych funkcji mózgu. Nauka języków obcych staje się łatwiejsza, gdy wiesz jak działa język w mózgu. Wiedza o mózgu pomoże Ci uniknąć

Bardziej szczegółowo

TEMAT :Animacja Komputerowa. Projekt współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TEMAT :Animacja Komputerowa. Projekt współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TEMAT :Animacja Komputerowa Projekt współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Animacja komputerowa: Animacja komputerowa jest generalnie rzecz biorąc cyfrowym spadkobiercą sztuki animacji

Bardziej szczegółowo

Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe

Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe Scenariusz lekcji bibliotecznej pt. Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe CEL GŁÓWNY: kształcenie umiejętności patrzenia na film i dyskutowania o nim CELE

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje [ ]. PP Zadanie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Tłumaczenie to język Europy /Umberto Eco/ Konkurs jest inspirowany

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III I. Sposób oceniania Uczniowie oceniani są na podstawie obserwacji nauczyciela prowadzonych cały rok szkolny w następujących

Bardziej szczegółowo

Europejski system opisu kształcenia językowego

Europejski system opisu kształcenia językowego Europejski system opisu kształcenia językowego Opis poziomów Poziom językowy A1 - Poziom początkowy Potrafię zrozumieć znane mi słowa i bardzo podstawowe wyrażenia dotyczące mnie osobiście, mojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kształcenie literackie Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1.

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Okulografia w badaniach percepcji napisów do programów audiowizualnych dla osób niesłyszących i niedosłyszących. wstępny opis badania

Okulografia w badaniach percepcji napisów do programów audiowizualnych dla osób niesłyszących i niedosłyszących. wstępny opis badania Okulografia w badaniach percepcji napisów do programów audiowizualnych dla osób niesłyszących i niedosłyszących wstępny opis badania Łukasz Dutka Lublin 2012 Zespół Agnieszka Szarkowska (ILS UW) Iza Krejtz

Bardziej szczegółowo

uczeń potrafi odczytać znaczenia i emocje wyrażone we wskazanych scenach filmu;

uczeń potrafi odczytać znaczenia i emocje wyrażone we wskazanych scenach filmu; Autorka: dr hab. Katarzyna Mąka-Malatyńska Temat zajęć: Dźwiękowa i kolorowa podróż przez świat. Chłopiec i świat, reż. Alê Abreu, Brazylia 2013 Czas realizacji: dwie jednostki lekcyjne Grupa wiekowa:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU I. ZASADY OGÓLNE Przedmiotowy System Nauczania ma na celu: 1) bieżące i systematyczne obserwowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie, oraz tzw.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAPRAWCZY MAJĄCY NA CELU POPRAWĘ WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO KLAS SZÓSTYCH PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ PEDAGOGICZNĄ W DNIU 3 GRUDNIA 2012 R.

PROGRAM NAPRAWCZY MAJĄCY NA CELU POPRAWĘ WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO KLAS SZÓSTYCH PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ PEDAGOGICZNĄ W DNIU 3 GRUDNIA 2012 R. PROGRAM NAPRAWCZY MAJĄCY NA CELU POPRAWĘ WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO KLAS SZÓSTYCH PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ PEDAGOGICZNĄ W DNIU 3 GRUDNIA 2012 R. KONSULTOWANY Z RODZICAMI W DNIU 17 LISTOPADA 2012 R. Jakość

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Pod koniec trzeciej klasy od każdego ucznia oczekuje się spełnienia następujących wymagań w obszarze edukacji językowej:

Bardziej szczegółowo

Style uczenia się UZDOLNIENIA

Style uczenia się UZDOLNIENIA Style uczenia się R.I. Anders zdefiniował styl uczenia się jako,,czynności i procesy myślowe, które warunkują dobre wyniki uczenia się". Na przestrzeni lat dokonano wielu klasyfikacji stylów uczenia się.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu. II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe. Treści kształcenia: Cele zoperacjonalizowane:

Scenariusz zajęć. Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu. II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe. Treści kształcenia: Cele zoperacjonalizowane: Scenariusz zajęć II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu Treści kształcenia: Zajęcia komputerowe: 6. Wykorzystywanie komputera oraz programów i gier edukacyjnych do

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z j. angielskiego. Klasy I-III. Klasa I

Kryteria oceniania z j. angielskiego. Klasy I-III. Klasa I Kryteria oceniania z j. angielskiego Klasy I-III Klasa I W klasie I uczeń nabywa sprawności mówienia i rozumienia ze słuchu. 1) rozumienie prostych poleceń a) celujący : rozumie wszystkie polecenia używane

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARSZAWSKI INSTYTUT LINGWISTYKI STOSOWANEJ

UNIWERSYTET WARSZAWSKI INSTYTUT LINGWISTYKI STOSOWANEJ UNIWERSYTET WARSZAWSKI INSTYTUT LINGWISTYKI STOSOWANEJ ZAKŁAD TRANSLATORYKI UL. BROWARNA 8/10 00-311 WARSZAWA dr Agnieszka Szarkowska Adiunkt Telefon: służb. +48(22) 5520998 kom. +48 605 285 415 E-mail:

Bardziej szczegółowo

Opinie o polskim filmie

Opinie o polskim filmie Opinie o polskim filmie Wyniki badania dla SFP przeprowadzonego przez CBOS na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski od 15 roku życia w dniach 26 sierpnia 2 września 2009 Ile razy w ostatnich dwóch

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA II

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA II PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA II 1. Formy aktywności podlegające ocenie w klasie drugiej: a) werbalne i niewerbalne reagowanie na proste polecenia nauczyciela; b) rozumienie prostych wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 1

MODUŁ KSZTAŁCENIA: Praktyczna nauka języka angielskiego: moduł 1 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. Program kształcenia, załącznik nr. nazwa kierunku FILOLOGIA ANGIELSKA. poziom kształcenia pierwszy 3. profil kształcenia ogólnoakademicki 4. forma prowadzenia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA III

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA III PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - JĘZYK ANGIELSKI KLASA III 1. Formy aktywności podlegające ocenie w klasie trzeciej: a) werbalne i niewerbalne reagowanie na proste polecenia b) rozumienie prostych wypowiedzi ze

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III w Szkole Podstawowej nr 2. im. Jana Pawła II w Twardogórze ZASADY OCENIANIA 1. Nauczyciele w pierwszym tygodniu każdego roku informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski Zestaw standardowy zawierał 22 zadania, w tym 20 zadań zamkniętych i 2 zadania otwarte. Wśród zadań zamkniętych dominowały

Bardziej szczegółowo

Bydgoskie Kino Bez Barier Kujawsko-Pomorskie Kino Bez Barier

Bydgoskie Kino Bez Barier Kujawsko-Pomorskie Kino Bez Barier Bydgoskie Kino Bez Barier Kujawsko-Pomorskie Kino Bez Barier Radosław Cichański Pełnomocnik Kanclerza i Rektora ds. Osób Niepełnosprawnych Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy Najbardziej widoczne i

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny:

Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny: Kryteria oceniania z języka angielskiego, obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny: W każdym semestrze uczeń uzyskuje oceny cząstkowe za poszczególne umiejętności. Ocenianie ucznia przyjmuje

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 16 im. Powstańców Wielkopolskich 1918-19 w Kaliszu

Szkoła Podstawowa nr 16 im. Powstańców Wielkopolskich 1918-19 w Kaliszu Szkoła Podstawowa nr 16 im. Powstańców Wielkopolskich 1918-19 w Kaliszu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM zatwierdzony na posiedzeniu Rady Pedagogicznej 29 września

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Lidia Derfert-Wolf Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy e-mail: lidka@utp.edu.pl III seminarium z cyklu INFOBROKER:

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I ZADANIA OTWARTE Zadanie 1. (0,5 pkt) Przetwarzanie tekstu 1.1. cautiously 1.2. Zdający stosuje

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Jacek Zadrożny informaton.pl Warszawa, dn. 8 kwietnia 2013 r. Przez środki wspierające komunikowanie się należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Czym jest konspekt lub scenariusz? Najogólniej konspekt czy scenariusz to pisemny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania osiągnięć uczniów w klasie I W- wspaniale B- bardzo dobrze D- dobrze P- poprawnie S- słabo N- niezadowalająco

Szczegółowe kryteria oceniania osiągnięć uczniów w klasie I W- wspaniale B- bardzo dobrze D- dobrze P- poprawnie S- słabo N- niezadowalająco Szczegółowe kryteria oceniania osiągnięć uczniów w klasie I 1. Korzystanie z informacji: Uczeń otrzymujący ocenę: Edukacja polonistyczna uważnie słucha wypowiedzi i korzysta z przekazywanych informacji,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III WYMAGANIA DLA UCZNIA KOŃCZĄCEGO KLASĘ PIERWSZĄ SZKOŁY PODSTAWOWEJ ( ZGODNIE Z NOWĄ PODSTAWĄPROGRAMOWĄ) Uczeń kończący

Bardziej szczegółowo

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU dr Agnieszka Kacprzak PODSTAWOWE DEFINICJE ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU formy komunikacji, które mają za zadanie dotrzeć do masowego odbiorcy (np. telewizja, gazety, czasopisma, radio,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE I w roku szkolnym 2016/2017

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE I w roku szkolnym 2016/2017 EDUKACJA POLONISTYCZNA KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE I w roku szkolnym 2016/2017 wypowiada myśli w formie wielozdaniowej, spójnej wypowiedzi ustnej zbudowanej ze zdań złożonych; z uwagą słucha długich wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI

Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI Przedmiotowy system oceniania w Publicznej Szkole Podstawowej nr 52 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie IV-VI opracowanie: Krzysztof Maliszewski 1 PRZEDMIOT: JĘZYK NIEMIECKI

Bardziej szczegółowo

Definicja testu psychologicznego

Definicja testu psychologicznego Definicja testu psychologicznego Badanie testowe to taka sytuacja, w której osoba badana uczestniczy dobrowolnie, świadoma celu jakim jest jej ocena. Jest to sytuacja tworzona specjalnie dla celów diagnostycznych,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO - potrafi poprawnie operować niedużą ilością najprostszych struktur gramatycznych - potrafi budować zdania ale

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech:

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech: Nazwa przedmiotu KREACJA DŹWIĘKU W FORMACH AUDIOWIZUALNYCH * Forma zajęć wykład grupy Zajęcia indywidualne godz. 120 liczba semestrów 4 rok I; II forma zaliczenia egzamin Cel nauczania Nabycie umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY III. (ocena: dopuszczający)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY III. (ocena: dopuszczający) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY III SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry UCZEŃ SŁUCHANIE rozumie większość komunikatów

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@.edu.pl język system znaków słownych skoro system, to musi być w tym jakiś porządek;

Bardziej szczegółowo

Dydaktyka literatury i języka polskiego w świetle nowej podstawy programowej.

Dydaktyka literatury i języka polskiego w świetle nowej podstawy programowej. Dydaktyka literatury i języka polskiego w świetle nowej podstawy programowej. Prof. UO dr hab. Jolanta Nocoń Słowo klucz do świata. O kompetencji leksykalnej gimnazjalistów Warszawa 13-14.03.2015 Definicja

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA. mjr Danuta Jodłowska

KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA. mjr Danuta Jodłowska KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA mjr Danuta Jodłowska KOMUNIKACJA WERBALNA Komunikacja werbalna to przekazywanie informacji za pomocą wyrazów. Dużą rolę odgrywają tu takie czynniki, jak: akcent (badania dowiodły,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI. Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY

OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI. Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY Rok szkolny 2015/16 Opracowała: Alina Gryboś Ocenę celującą otrzymuje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY 2 KRYTERIA NA POSZCZEGO LNE OCENY :

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY 2 KRYTERIA NA POSZCZEGO LNE OCENY : WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY 2 KRYTERIA NA POSZCZEGO LNE OCENY : KLASA II W klasie II uczniowie rozwijają wszystkie sprawności językowe: rozumienie ze słuchu, czytanie, pisanie,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE SZKOŁA PODSTAWOWA W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z JĘZYKA ANGIELSKIEGO w klasie 2 Szkoły Podstawowej str. 1 Wymagania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Założenia ogólne PZO PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO w GIMNAZJUM 24 oceny odpowiadające poszczególnym poziomom oraz wymagania na poszczególne oceny, sposoby oceniania i techniki kontroli,

Bardziej szczegółowo